Friday, March 27, 2015

ნობელის პრემიის 2011 წლის ლაურეატი - ტომას ტრანსტრიომერი გარდაიცვალა

შვედი პოეტი, ლიტერატურაში ნობელის პრემიის ლაურეატი ტომას ტრანსტრიომერი 83 წლის ასაკში, ავადმყოფობის შედეგად გარდაიცვალა.

სიურეალისტური და ლირიკული პოეზიით ცნობილი ტრანსტრიომერის ნაწარმოებები 50-ზე მეტ ენაზეა თარგმნილი. 

1993 წლიდან მოყოლებული შვედი პოეტი ყოველწლიურად იყო წარდგენილი ნობელის პრემიაზე. ტრანსტრიომერისთვის პრემიის მინიჭებასთან დაკავშირებით, შვედეთის აკადემიის განცხადებაში აღნიშნულია - „მან ლიტერატურაში შემოიტანა „რეალურობის ახლებური შეგრძნება მდიდარი, ნახევრად გამჭვირვალე სურათების მეშვეობით“.

1990 წელს, შეტევის შედეგად პოეტი ნახევრად პარალიზებული იყო და საუბარი უჭირდა, თუმცა წერას აგრძელებდა. ტომას ტრანსტრიომერის დებიუტი 23 წლის ასაკში - „ჩვიდმეტი ლექსის“ კრებულით შედგა. ამის შემდეგ პოეტი საკუთარ დროს პოეზიასა და ფსიქოლოგად მუშაობაში ანაწილებდა. 

წყარო - independent.co.uk

დავით კაკაბაძე - ძველი ტფილისი

არასოდეს კაცობრიობის ცხოვრებაში სიძველეს არ ჰქონია იმდენი ყურადღება მიპყრობილი, როგორც ახლა, ჩვენს დროში. XIX საუკუნეში მეცნიერებამ სიძველის ნაშტების შესწავლაში დიდად მნიშვნელოვანი ნაბიჯი გადადგა. ამის გამო ჩვენ ახლა უფრო სწორი წარმოდგენა გვაქვს კაცობრიობის კულტურაზე. 

სიძველეს აქვს თავისი სილამაზე. ჩვენი ახლანდელი გრძნობა სიძველის ყოველ ნაშთში პოულობს ერთგვარ სილამაზეს. ამის უმთავრესი მიზეზია, წმინდა მხატვრული თვალსაზრისით რომ ავხსნათ, სიძველის ფაქტურა. ფაქტურას ახასიათებს ფორმის გარეგანი მხარე, მისი გარეგანი გარსის თვისება, ფორმის ზედაპირის ხასიათი. არსებობს ადამიანის გრძნობა, რომელცი ადამიანს ფორმის ფაქტურისადმი მიიწვდის. პირველყოფილი ადამიანი ფაქტურას იმდენადვე ეტანებოდა, რამდენადაც ცხოვრებაში ფაქტურას დიდი ყურადღება აქვს მიქცეული. სიძველის ფაქტურას ქმნის დრო, რომლის მიზეზით ყოველივე ფორმის გარეგანი გარსი იცვლება. სწორედ ამით აიხსნება ის მოვლენა, რომ ნამდვილი ძველი საგანი ყოველთვის განირჩევა ახალი მისი მიბაძვისაგან. ფაქტურის სახის შესწავლა და დაკვირვება არასდროს არ შეაცდენს ადამიანს ძველი და ახალი საგნების გარჩევაში.

წმინდა მხატვრული გრძნობის გარდა სიძველისადმისიყვარულს ჩვენ გვიკარნახებს წარსული ცხოვრების და კულტურის ცოდნა. ჩვენი წინაპრების სული კიდევ დარჩენილია სხვადასხვა ნაშტებში, რომლებმაც ჩვენამდე მოაღწია. სიზველის ნაშთებში ჩვენ ვკითხულობთ წარსულის ცხოვრებას.

ძველ ტფილისს ჩვენი წარსულის შესწავლისთვის დიდი მნიშვნელობა აქვს. იმ ნაშტებში, რომლებმაც ჩვენამდე მოაღწია, კიდევ ნათლად ჩანს წარსული ცხოვრების სახე. ამბობენ, რომ ჩვენ საერო ხუროთმოძღვრების ნაშთები თითქმის არ შეგვრჩენიაო. მაგრამ გაიარეთ ძველ ტფილისში და იქ ნახავთ, რამდენად უსაფუძვლოა ეს აზრი. როდესაც იმ ვიწრო, ყრუ და დაბნეულ ქუჩებში დაიარებით. სადაც კიდევ შერჩენილია ძველი ტფილისის სახლები, სიძველის სიდიადის გრძნობას განიცდით. ზოგ ადგილას შეხვდებით საუცხოო მოხაზულობის შენობას. შენობის გარეგანი მხარის გარდა მათი შინაგანი მხარეც მნიშვნელოვან ფორმას წარმოადგენს.

 აუცილებელი საჭირობაა, რომ ძველი ტფილისის ნაშთებს ახლავე სათანადო ყურადღება მიექცეს. საჭიროა ეს ნაშტები ახლავე შესწავლილი იქნეს, მით უმეტეს, რომ ზოგი შენობა სიძველისგან ძლივსღა სულს ღაფავს, და შორს არ არის ის დრო, როდესაც რომელიმე ვერაგული ხელი მას დაანგრევს, რომ მის ნანგრევებზე ააგოს ახლანდელი სარგებლიანი შენობა. თუკი ჩვენ ძველი ტფილისის სიძველეების შენარჩუნებას ახლავე ხელი არ მოვკიდეთ, მერმე უკვე გვიან იქნება.

ჟურნალი „შვიდი მნათობი“, 1919 წელი, #1, აპრილი

ორჰან ფამუქის - თოვლის პირველი გამოცემა კრისტის აუქციონზე გაიყიდა

2014 წლის ბოლოს, თურქი ნობელიანტი მწერლის, ორჰან ფამუქის რომანის - "თოვლის" პირველი გამოცემა კრისტის აუქციონზე 13 ათას აშშ დოლარად გაიყიდა. აუქციონი ამერიკული პენ ცენტრის დასახმარებლად გაიმართა.

აუქციონის -"First Editions/Second Thoughts" ფარგლებში ავტორებმა მათი ნაწარმოებების პირველი გამოცემები წარწერებითა და ჩანახატებით გააფორმეს. ორჰან ფამუქმა "თოვლის" პირველ გამოცემაზე აღმოსავლეთ თურქული პროვინციის - ყარსის, იმ ქალაქის ჩანახატები დატოვა, სადაც რომანის მოქმედება ვითარდება.

რეკორდულ თანხად - 80 ათას აშშ დოლარად გაიყიდა ფილიპ როთის "ამერიკული პასტორალი". აუქციონის საერთო შემოსავალმა თითქმის 1 მილიონი აშშ დოლარი შეადგინა. 

წყარო - hurriyetdailynews

პატრიკ მოდიანო - ცირკი მიდის

როცა ახალგაზრდები ვართ, დაუდევრობას ვიჩენთ ზოგიერთი წვრილმანის მიმართ, რომელიც მოგვიანებით შეიძლება ძალზე მნიშვნელოვანი აღმოჩნდეს. 

ის სახლის პატრონს განასახიერებდა. სხვათა შორის,მთელი მისი პიროვნება კარგად შეესაბამებოდა ამ ცარიელ ბინას... 

კოლეჯი, რომელსაც ექვსი წელი ვიცნობდი და ჯარში წასვლის მოახლოებული მუქარა ისეთ შთაბეჭდილებას მიქმნიდნენ,რომ ყოველ წუთას უნდა მომეპარა თავისუფლება და თაღლითურად მეცხოვრა. 

მას ვერ გაეგო, რომ მამამ და დედამ ასე მთლიანად მიატოვეს ლიტერატურით გატაცებული ბიჭი,რომლის საყვარელ წიგნსაც ეწოდება"მგრძნობიარე სულებისადმი". რაც მას ყველაზე მეტად აოცებდა,იყო ის,რომ ჩემი მშობლების საქციელი სრულიად ბუნებრივად მეჩვენებოდა და აზრადაც არ მომდიოდა მათგან რაიმე დახმარების იმედის ქონა. 

უფრო მოგვიანებით, ოცდაათი წლის მერე დამეწყო სინდისის ქენჯნა წარსულის ზოგიერთ ეპიზოდზე ფიქრისას იმ ჯამბაზივით, რომელმაც ერთხელ იწვნია წარსულში თავბრუსხვევა, როცა მორევის თავზე თოკით გაიარა. 

Thursday, March 26, 2015

კულტურული მემკვიდრეობის დაცვისა და განვითარებისთვის 2 750 000 ლარი გამოიყო

კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს სტრატეგიული გეგმის განხორციელების მიზნით, კულტურული მემკვიდრეობის დაცვისა და განვითარებისთვის, კულტურისა და ძეგლთა დაცვის მინისტრის შუამდგომლობით და ხელშეწყობით, საქართველოს მთავრობამ 2 750 000 ლარი გამოყო. 

2015 წელს ქვეყანაში შემდეგი მნიშვნელოვანი პროექტები განხორციელდება:

1 200 000 ლარი - ვარძიის ისტორიულ არქიტექტურული კომპლექსის კვლევითი და სარეაბილიტაციო სამუშაოები; 

700 000 ლარი -მუცოს ქვედა უბნის სრული რეაბილიტაცია; 

350 000 ლარი - ნოქალაქევის არქიტექტურულ - არქეოლოგიური კომპლექსის განვითარება და სრული სარეაბილიტაციო პროექტის შემუშავება.

270 000 - ეროვნული მნიშვენლობის არქეოლოგიური ძეგლის - გრაკლიანი გორის არქეოლოგიური მუზეუმის მოწყობა:

230 000 ლარი - მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლის - ზემო სვანეთში, სოფელ ჩაჟაშის II ეტაპის სარეაბილიტაცი სამუშაობის გაგრძლება - ორი საცხოვრებელი სახლის, ერთი კოშკის და ერთი მაჩუბის სრული აღდგენა.


წყარო - საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტო

გამომცემლობა არტანუჯი კანდიდ ჩარკვიანის - სტალინთან ურთიერთობის ეპიზოდებს გამოსცემს

გამომცემლობა არტანუჯი კანდიდ ჩარკვიანის - „სტალინთან ურთიერთობის ეპიზოდებს“ გამოსცემს. წიგნი პირველად იბეჭდება. 

„მამაჩემი კანდიდ ჩარკვიანი 14 წლის მანძილზე, 1938 იდან 1952 წლამდე ხელმძღვანელობდა საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალურ კომიტეტს და რეგულარულად ხვდებოდა სტალინს სხვადასხვა ვითარებაში. თავის საფუძვლიან მემუარულ ნაშრომში „განცდილი და ნააზრევი“ იგი მოგვითხრობს მისი დროის საბჭოთა საქართველოს ცხოვრების ყველა ასპექტის შესახებ და დეტალურად აღწერს სტალინთან შეხვედრების არაერთ მნიშვნელოვან ეპიზოდს. ამ წიგნში თავმოყრილია ფრაგმენტები კანდიდ ჩარკვიანის მემუარებიდან, რომლებიც სრულად ახასიათებენ სტალინის რთულ და წინააღმდეგობრივ პიროვნებას მიუხედავად ორთოდოქსი მარქსისტი ავტორის აშკარა სიმპათიისა იოსებ სტალინისა და კომუნისტური წყობის მიმართ, მკითხველი უთუოდ შეიგრძნობს იმ სუსხიან ატმოსფეროს, რომელიც სუფევდა ზეცენტრალიზებულ, ერთი ადამიანის ნებას ტოტალურად დამორჩილებულ სახელმწიფოში“, - გელა ჩარკვიანი. 

წიგნში შესულია კანდიდ ჩარკვიანის მიერ სტალინისადმი 1949 წლის დეკემბერში მიწერილი ბარათი საბჭოთა ენათმეცნიერების მდგომარეობის თაობაზე. წერილის არშიებზე ყავისფერი ფანქრით გაკეთებული შენიშვნები ეკუთვნის იოსებ სტალინს. სწორედ ეს ბარათი დაედო საფუძვლად გახმაურებულ დისკუსიას ენათმეცნიე¬რების საკითხებზე. გარეკანზე გამოყენებულია ქართველი მხატვრის - უჩა ჯაფარიძის მიერ პასტელით შესრულებული სტალინის პორტრეტი, რომელიც მან კანდიდ ჩარკვიანს 1947 წელს აჩუქა. პორტრეტი წლების განმავლობაში ჩარკვიანის სამუშაო ოთახში ეკიდა და დღეისათვის მის პირად არქივში ინახება.

წყარო - გამომცემლობა "არტანუჯი"

Wednesday, March 25, 2015

ჰარპერ კოლინსი ჰარპერ ლის ახალი რომანის ყდას აქვეყნებს

ჰარპერ კოლინსმა ჰარპერ ლის რომანის - „ნუ მოკლავ ჯაფარას“ გაგრძელების - "Go Set a Watchman"-ის ყდა გამოაქვეყნა. 

ყდაზე გამოსახული მატარებელი ნაწარმოების დასაწყისშივე გვხვდება, როდესაც 1950 წელს, ზრდასრული ჭყიტა ნიუ-იორკიდან მისი ბავშვობის ქალაქ მეიკომში ასაკოვანი მამის - ატიკუსის მოსანახულებლად ბრუნდება. ჰარპერ ლის გამომცემლისა და აგენტის ცნობით, მიუხედავად იმისა, რომ პერსონაჟები და მოვლენები ამ წიგნის მოყვარულთათვის ნაცნობი იქნება, ორ ნაწარმოებს შორის არაერთ განსხვავებულ პასაჟსაც შევხვდებით.

304 გვერდიანი წიგნი სახელწოდებით "Go Set a Watchman" 2 მილიონიანი ტირაჟით გამოვა.

როგორც ცნობილია რომანზე მუშაობა ჰარპერ ლიმ ჯერ კიდევ 1950-იან წლებში დაასრულა, თუმცა რედაქტორის რჩევით არ დაბეჭდა. თავად ავტორი, რომელიც დღეს 88 წლისაა ამბობს, რომ თხზულების ხელნაწერი დაკარგული ეგონა, თუმცა შარშან იპოვა. ჰარპერ ლის ახალი წიგნი აშშ-ში წიგნის მაღაზიების დახლებზე 14 ივლისს გამოჩნდება.

წყარო - nytimes

მკვლევარებმა იუკიუ მისიმას გამოუქვეყნებელ ჩანაწერებს მიაგნეს

მკვლევარებმა იუკიუ მისიმას გამოუქვეყნებელ ჩანაწერებს მიაგნეს. 1964 წელს, ტოკიოს ოლიმპიადის მსვლელობის პერიოდში, მწერალი სპეციალურ რეპორტიორად  სამი გაზეთისათვის მუშაობდა. 

იაპონელ ძალოსან იოშინობუ მიაკეს მიერ ოქროს მედლის მოპოვებასთან დაკავშირებით, მისიმა საკუთარ ბლოკნოტში წერდა: "მიაკე... ახალი ოლიმპიური რეკორდი; სანამ აწევდა, ორივე ხელს ძელს კიდებს, მაღლა იხედება. თავისთვის ბურდღუნებს. შემდეგ კიდევ ერთხელ იხედება მაღლა და ყვირის". 

ჩანაწერები იუკიო მისიმას ნაშრომების სრულ კრებულში არ შესულა და მათი არსებობის შესახებ მხოლოდ მწერლის რამდენიმე ახლობელმა იცოდა. 

მისიმას ბლოკნოტის ყდას აქვს წარწერა - "ოლიმპიური", შევსებულია 58 გვერდი, მათ შორის  ჩანახატებითა და განმარტებებით.  

მწერლის ბლოკნოტი იუკიო მისიმას მუზეუმში, იამანაკაკოში, 24 მარტიდან გამოიფინა. 

NORIHIKO YONEHARA
წყარო - ajw.asahi.com

ინტერვიუ გაბრიელ გარსია მარკესთან

ნაწყვეტები პიტერ ჰ. სტოუნის მიერ 1981 წელს გაბრიელ გარსია მარკესთან ჩაწერილი ინტერვიუდან  

ინტერვიუერი: როგორ დაიწყეთ წერა?

გაბრიელ გარსია მარკესი: წერა-კითხვის შესწავლამდე, სკოლაში, თუ სახლში კარიკატურებს ვხატავდი.  სასაცილოა, რომ სწავლის პერიოდში მწერლის რეპუტაცია დამიმკვიდრდა, მაშინ, როდესაც ჯერ კიდევ თითქმის არაფერი მქონდა დაწერილი, თუ არ ჩავთვლით იმ შემთხვევებს, როდესაც პამფლეტის, ან პეტიციის შედგენა იყო საჭირო. კოლეჯში ჩაბარებისას საკმაოდ კარგი ლიტერატურული ცოდნა მქონდა, ჩემს მეგობრებზე გაცილებით უკეთესი.

ბოგოტას უნივერსიტეტში შეძენილმა ახალმა მეგობრებმა თანამედროვე მწერლები გამაცნეს. ერთ დღესაც ჩემმა მეგობარმა ფრანც კაფკას მოთხრობების კრებული მათხოვა. პანსიონში დავბრუნდი და „მეტამორფოზას“ კითხვა დავიწყე. პირველივე წინადადებიდან კინაღამ ლოგინიდან გადმოვარდი: „ერთ დილას, როდესაც გრეგორი ზამზამ შფოთიანი სიზმრების შემდეგ გამოიღვიძა, აღმოაჩინა, რომ თავის საწოლში საზარელ მწერად გადაქცეულიყო...“ როდესაც ეს წინადადება ჩავიკითხე, გავიფიქრე, რომ არავის ვიცნობდი, ვისაც ასე წერა შეეძლო. ვინმე ასეთი რომ მცნობოდა, წერას გაცილებით ადრე დავიწყებდი. და მომენტალურად მოთხრობების წერას შევუდექი.

ეს ფრიად ინტელექტუალური მოთხრობებია, რადგან მათ ჩემი ლიტერატურული გამოცდილების საფუძველზე ვწერდი - ლიტერატურასა და ცხოვრებას შორის კავშირი ჯერ კიდევ არ მქონდა აღმოჩენილი.

ჩემი მოთხრობები ბოგოტაში, გაზეთ „ელ ესპექტადორის“ ლიტერატურულ დამატებაში იბეჭდებოდა და იმ დროისთვის საკმაო წარმატებაც ხვდა წილად - ალბათ იმიტომ, რომ კოლუმბიაში ინტელექტუალურ მოთხრობებს არ წერდნენ. რაც იწერებოდა, სოციალურ საკითხებს უკავშირდებოდა. როდესაც ჩემი პირველი მოთხრობები დავწერე, მითხრეს, რომ ჯოისის გავლენას განვიცდიდი.

ინტერვიუერი: წაკითხული გქონდათ ჯოისი?

გაბრიელ გარსია მარკესი: ჯოისი არასოდეს წამეკითხა, ასე რომ „ულისეს“ ერთადერთი ხელმისაწვდომი ესპანური გამოცემის კითხვა დავიწყე. მას შემდეგ, რაც „ულისეს“ ინგლისურად გავეცანი და ძალიან კარგი ფრანგული თარგმანიც წავიკითხე, მივხვდი, რომ ესპანური გამოცემა საკმაოდ ცუდი იყო; თუმცა ვისწავლე ისეთი რამ, რაც შემდგომ წერაში გამომადგა - შინაგანი მონოლოგის ტექნიკა. შემდეგ ეს აღმოვაჩინე ვირჯინია ვულფთანაც, რომელიც ამ ტექნიკას ჯოისზე უკეთ იყენებდა. მოგვიანებით გავიგე, რომ ადამიანი, რომელმაც ეს ტექნიკა გამოიგონა, ის ანონიმი ავტორი იყო, ვინც „ლასარილიო ტორმესიდან“ დაწერა.

ინტერვიუერი: როგორ აღწერდით სტილის ძიების პროცესს „ფოთოლცვენის“ შემდეგ, სანამ „მარტოობის ას წელიწადს“ დაწერდით?

გაბრიელ გარსია მარკესი: "ფოთოლცვენის" შემდეგ, გადავწყვიტე, რომ ჩემი სოფლისა და ბავშვობის შესახებ წერა ქვეყანაში არსებული პოლიტიკური ვითარებისთვის თვალის არიდება იქნებოდა. ცრუ შთაბეჭდილება შემექმნა, თითქოს ნოსტალგიის საფარქვეშ ვიმალებოდი იმის ნაცვლად, რომ მიმდინარე პოლიტიკურ მოვლენებს დავპირისპირებოდი. ეს ის პერიოდია, როდესაც ლიტერატურასა და პოლიტიკას შორის კავშირი ინტენსიურად განიხილებოდა. მე ამ ორს შორის არსებული ნაპრალის შევსებას ვცდილობდი. თავის დროზე, ჩემზე ზეგავლენა მოახდინა ფოლკნერმა, ახლა კი ჰემინგუეიმ. დავწერე: "პოლკოვნიკს არავინ სწერს", "ავბედითი საათი" და " დიდედის დასაფლავება". ეს მოთხრობები დაახლოებით ერთ პერიოდშია დაწერილი და მრავალი რამ აქვთ საერთო.

ამ მოთხრობების სიუჟეტი არც "ფოთოლცვენის" და არც "მარტოობის ასი წელიწადის" სოფლებში არ ხდება. იქ არ არსებობს მაგია. ეს ჟურნალისტური ლიტერატურაა. როდესაც "ავბედითი საათი" დავასრულე, აღმოვაჩინე, რომ ჩემი შეხედულებები არ იყო სწორი. მივხვდი, რომ ის, რასაც ჩემს ბავშვობაზე ვწერდი, გაცილებით უფრო პოლტიკური შინაარსის იყო და ჩემი ქვეყნის რეალობასათანაც უფრო ახლოს იდგა, ვიდრე მეგონა.

"ავბედითი საათის" შემდეგ, (1962წ.) ხუთი წლის მანძილზე არაფერი დამიწერია. მქონდა იდეა, რომლის სისრულეში მოყვანა ყოველთვის მსურდა, მაგრამ რაღაც მაკლდა და იმ დღემდე არ ვიცოდი თუ რა იყო ეს, სანამ ზუსტი სტილი არ აღმოვაჩინე, სტილი, რომელიც "მარტოობის ასი წელიწადის" წერისას გამოვიყენე.

თხრობის ეს ხასიათი ბებიას მიერ მოყოლილი ამბების ისტორიას ეფუძნებოდა. იგი მიყვებოდა ამბებს, რომლებიც ზებუნებრივად და ფანტასტიკურად ჟღერდა, მაგრამ თხრობის მისეული მანერა ბუნებრივი იყო. როდესაც ეს სტილი აღმოვაჩინე, დავჯექი და 18 თვის განმავლობაში ყოველდღიურად ვმუშაობდი.

ინტერვიუერი: რა იყო უძილობის ეპიდემიის მიზეზი "მარტოობის ას წელიწადში"?

გაბრიელ გარსია მარკესი: ოიდიპოსიდან მოყოლებული, ჟამიანობის საკითხები ყოველთვის მაინტერესებდა. შუა საუკუნეების ჟამიანობების შესახებ არაერთი რამ შევისწავლე. ჩემი ერთ-ერთი საყვარელი წიგნი დანიელ დეფოს - "შავი ჭირის წელიწადის ჩანაწერებია", სადაც დეფო, ჟურნალისტი, ყვება ისე, თითქოს ეს ყველაფერი სრული ფანტაზიაა.

წლების განმავლობაში ვფიქრობდი, რომ დეფომ ლონდონის ჟამიანობის ამბები აღწერა, მაგრამ შემდგომში აღმოვაჩინე, რომ ეს რომანი იყო, რადგან იმ პერიოდისთვის, როდესაც ლონდონში შავი ჭირი მძვინვარებდა, დეფო 7 წლისაც არ იქნებოდა.

ჟამიანობა ყოველთვის იყო ერთ-ერთი თემა, რომელსაც სხვადასხვა ფორმით ყოველთვის ვუბრუნდებოდი. "ავბედით საათში" პამფლეტები ჭირია. წლების განმავლობაში ვთვლიდი, რომ კოლუმბიაში დამკვიდრებულ პოლიტიკურ ძალადობას ჟამიანობის მსგავსი მეტაფიზიკა ჰქონდა.

"მარტოობის ასი წელიწადის" დაწერამდე, მოთხრობაში - "ერთ დღეს, შაბათის შემდეგ" ჭირი ჩიტების დასახოცად გამოვიყენე. "მარტოობის ას წელიწადში" უძილობის დაავადება როგორც ლიტერატურული ხრიკი ისე გამოვიყენე.

ინტერვიუერი: ბანანის ციებ-ცხელებაზე რას იტყვით? რამდენად ეფუძნება რომანში აღწერილი ფაქტები "გაერთიანებული ხილის კომპანიის" ქმედებებს?

გაბრიელ გარსია მარკესი: ბანანის ციებ-ცხელებასთან დაკავშირებული მოვლენები რეალობასთან ახლოსაა. რა თქმა უნდა, გამოვიყენე ლიტერატურული ხრიკები, რომლებიც ისტორიულად დადასტურებულ ფაქტებს არ წარმოადგენს. მაგალითად, მოედანზე მომხდარი ხოცვა-ჟლეტა რეალობას ეფუძნება, მაგრამ, როდესაც ამას დოკუმენტებსა და დამამტკიცებელ საბუთებზე დაყრდნობით ვწერდი, მოკლულთა ზუსტი რიცხვი უცნობი იყო. დაღუპულთა რიცხვად მე 3 ათასი დავასახელე, რაც აშკარად გადაჭარბებულია. თუმცა, ბავშობის მოგონებებიდან ცხადად მახსოვს, როგორ ვუყურებდი, სავარაუდოდ, ბანანებით სავსე ძალიან, ძალიან გრძელ მატარებელს, რომელიც პლანტაციას ტოვებდა. ამ მატარებელში შესაძლოა სწორედ მოედანზე მომხდარი ხოცვა-ჟლეტის შედეგად მოკლული 3 ათასი ადამიანი ყოფილიყო, გვამები, რომლებიც ზღვაში უნდა გადაეყარათ.

რაც ყველაზე გასაკვირია, ახლა, კონგრესსა თუ გაზეთებში ძალზედ ბუნებრივად საუბრობენ "3 ათასი მოკლულის შესახებ". ეჭვი მაქვს, ჩვენი ისტორიის ნახევარი ამ მეთოდითაა დაწერილი. "პატრიარქის შემოდგომაში" დიქტატორი ამბობს, რომ მნიშვნელობა არ აქვს ესა თუ ის ფაქტი რამდენად შეესაბამება სიმართლეს ახლა, რადგან დროთა განმავლობაში, მომავალში, ის სიმართლე იქნება. ადრე თუ გვიან ადამიანებს მწერლების უფრო სჯერათ, ვიდრე მთავრობის.

ინტერვიუერი: რას იტყვით ქვეყანაზე, რომელიც საგარეო ვალების გადასახდელად ზღვას თმობს? ("პატრიარქის შემოდგომა")

გაბრიელ გარსია მარკესი: ასეთი რამ მართლაც მოხდა, მომხდარა და კიდევ არაერთხელ მოხდება. "პატრიარქის შემოდგომა" ისტორიული წიგნია. ... პრობლემაა, რომ ადამიანთა უმეტესობას ფანტასტიკური ჟანრის მწერალი ვგონივარ, მაშინ, როდესაც რეალისტი ვარ და ვწერ იმას, რაც ნამდვილი სოციალისტური რეალიზმია.

ინტერვიუერი: ეს რომანი უტოპიაა?

გაბრიელ გარსია მარკესი: დარწმუნებული არ ვარ სიტყვა უტოპია ნიშნავს რეალურს, თუ იდეალურს.

ინტერვიუერი:  "პატრიარქის შემოდგომის" პერსონაჟები - დიქტატორები რეალური ადამიანების პროტოტიტებად შექმენით? რამდენიმე მათგანი ჰგავს ფრანკოს, პერონს და ტრუხილიოს...

გაბრიელ გარსია მარკესი: თითოეულ რომანში, კონკრეტული პერსონაჟები სხვადასხვა, თქვენთვის ნაცნობი, ან იმ პიროვნებების კოლაჟს წარმოადგენენ, რომლებზეც გსმენიათ ან წაგიკითხავთ. ყველაფერი წავიკითხე, რაც კი გასული საუკუნისა და ამ საუკუნის დასაწყისის ლათინური ამერიკის დიქტატორებზე მოვიხელთე. ეს პროცესი დაახლოებით ათ წელიწადს გაგრძელდა. როდესაც ცხადად მივხვდი, თუ როგორი უნდა ყოფილიყო პერსონაჟი, ყველაფრის დავიწყება ვცადე, რაც კი წამეკითხა ან გამეგონა, ასე რომ, შემოძლო გამომეგონებინა ჩემი პერსონაჟი ისე, რომ რეალურ ცხოვრებაში მომხდარი არცერთი ფაქტი არ გამომეყენებინა.

ერთ მომენტში მივხვდი, რომ პირადად მე დიქტატურის პერიოდში არასდროს მეცხოვრა, ამიტომაც ვიფიქრე, რომ თუკი წიგნს ესპანეთში დავწერდი, შევიგრძნობდი ატმოსფეროს, რომელსაც დიქტატურა ქმნიდა.

მალევე მივხვდი, რომ ფრანკოს დიქტატურის ქვეშ ესპანეთში არსებული ატმოსფერო განსხვავდებოდა კარიბის დიქტატურისგან. ამის გამო, ამ რომანის წერა თითქმის ერთი წლით  შევწყვიტე. რაღაც მაკლდა, მაგრამ არ ვიცოდი რა. ერთ ღამესაც გადავწყვიტე, უკან დაბრუნება საუკეთესო გადაწყვეტილება იქნებოდა. ასე, რომ ჩვენ ბარანკილაში, კოლუმბიაში დავბრუნდით. ჟურნალისტებს განვუცხადე, იმიტომ დავბრუნდი, რომ გუავას სურნელი დავიწყებული მაქვს მეთქი. ხუმრობა ეგონათ. რეალურად კი ეს იყო სწორედ ის, რაც წიგნის დასასრულებლად მჭირდებოდა. კარიბის ტურში წავედი, კუნძულ-კუნძულ ვიარე და იმ დეტალებს მივაგენი, რაც ჩემს რომანს აკლდა.

ინტერივიუერი: როგორ იწყება ამბები? მაგალითად, "პატრიარქის შემოდგომაში" ერთ-ერთი განმეორებადი სურათია - ძროხები სასახლეში. რეალური იყო ეს სურათი?

გაბრიელ გარსია მარკესი: არაერთხელ მითქვამს, რომ თითოეული ჩემი ნაწარმოების გენეზისი ყოველთვის სურათს უკავშირდება. "პატრიარქის შემოდგომის" პირველი სურათი იყო - მოხუცი კაცი მდიდრულ სასახლეში, სადაც ძროხები ფარდებს ჭამენ. მაგრამ ეს წარმოდგენა არ იყო კონკრეტული, სანამ ფოტო არ ვნახე. რომში, ერთ-ერთ წიგნის მაღაზიაში ფოტოგრაფიის შესახებ არსებულ წიგნებს ვეძებდი, მომწონს მათი შეგროვება. სწორედ აქ დავინახე იდეალური ფოტო - მივხვდი რა როგორ იქნებოდა.

ინტერვიუერი: სიზმრები შთაგონების მნიშვნელოვანი წყაროა?

გაბრიელ გარსია მარკესი: წარსულში მათ საკმაო ყურადღებას ვუთმობდი, მაგრამ შემდეგ გავაცნობიერე, რომ რეალური ცხოვრება შთაგონების უდიდესი წყაროა და სიზმრები მხოლოდ მცირე ნაწილია იმ ნაკადისა, რასაც ცხოვრება ჰქვია. ჩემთვის ძალიან საინტერესოა სიზმრებთან დაკავშირებული სხვადასხვა კონცეფციები და მათი ინტერპრეტაცია. სიზმრები ცხოვრების ნაწილია, თუმცა რეალობა გაცილებით მდიდარია; თუმცა ვინ იცის, იქნებ, მე ვხედავ უხეირო სიზმრებს?!

ინტერვიუერი: რას თარგმნიდით სიამოვნებით?

გაბრიელ გარსია მარკესი: ყველაფერს მალროსას. სიამოვნებით ვთარგმნიდი კონრადს, სენტ ეკზიუპერს. ზოგჯერ, კითხვისას, ამა თუ იმ წიგნის თარგმნის სურვილი მიჩნდება. დიდ შედევრებს თუ არ ჩავთვლით, ორიგინალის ენაზე კითხვას, თუნდაც საშუალო ხარისხის თარგმანების კითხვა მირჩევნია. ესპანური ერთადერთი ენაა, რომელზეც ჩემთვის კითხვა კომფორტულია, მიუხედავად იმისა, რომ ვსაუბრობ იტალიურად და ფრანგულად, ინლისური კი საკმაოდ კარგად ვიცი იმისათვის, რომ ოცი წლის განმავლობაში თავი "TIME"-ის კითხვით მომეწამლა.

ინტერვიუერი: როგორ ფიქრობთ, მნიშვნელოვანია თუ არა ლათინო ამერიკელი მწერლებისთვის გარკვეული პერიოდით ევროპაში ცხოვრება?

გაბრიელ გარსია მარკესი: ალბათ რეალური პერსპექტივის გარედან დასანახად. მოთხრობების კრებული, რომლის დაწერაზე ვფიქრობ სწორედ ევროპაში წასულ ლათინო ამერიკელებს ეხება. ამ თემაზე დაახლოებით ოცი წლის განმავლობაში ვფიქრობდი. ლათინო ამერიკელები ძნელად თუ ხვდებიან ევროპაში, განსაკუთრებით მექსიკელები, და განსაკუთრებით დარჩენის პრობლემა აქვთ. თითოეული მექსიკელი, რომელსაც კი ევროპაში შევხვედრივარ, კონტინენტს რამდენიმე დღეში ტოვებდა.

ინტერვიუერი: გქონიათ თუ არა "მარტოობის ასი წელიწადის" ფილმად ქცევის სურვილი?

გაბრიელ გარსია მარკესი: ჩემი აგენტის მიერ რომანის ფილმად გადაღების მსურველთათვის დასახელებული ფასი - მილიონი დოლარი მალე 3 მილიონამდე გაიზარდა; თუმცა მსგავსი ინტერესი მე არ მაქვს და სადამდეც შევძლებ, ვეცდები, რომ ასე არ მოხდეს. ვამჯობინებ, რომ მკითხველსა და წიგნს შორის პირადი ურთიერთობა შენარჩუნდეს.

ინტერვიუერი: როგორ ფიქრობთ, არსებობს წიგნები, რომელთა გადმოცემა კარგად შეიძლება ფილმში?

გაბრიელ გარსია მარკესი: არ მახსენდება ფილმი, რომელმაც წიგნი უკეთ გადმოსცა, მაგრამ არაერთი კარგი ფილმი ვიცი, რომლებიც ძალიან ცუდ რომანებს ეფუძნება.

წყარო - theparisreview.org

Tuesday, March 24, 2015

ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობამ იან მარტელის - პის ცხოვრება გამოსცა

„ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობამ“ კანადელი მწერლის, იან მარტელის - „პის ცხოვრება“ გამოსცა. 

წყნარ ოკეანეში გემის ჩაძირვას გადარჩენილი 16 წლის ინდოელი ბიჭი ბენგალურ ვეფხვთან ერთად მაშველ ნავზე აღმოჩნდება. აქედან იწყება ხანგრძლივი და მღელვარე თავგადასავალი, რწმენის, მეცნიერული ცოდნის, იუმორისა და გაბედულების საინტერესო ნაზავი, რომელსაც მოულოდნელი დასასრული აქვს.

2002 წელს ცნობილი ბრიტანული ლიტერატურული პრემია „მენ ბუკერის“ ჟიურიმ „პის ცხოვრებას“ საუკეთესო ინგლისურენოვანი რომანის ტიტული მიანიჭა.

ნაწარმოები „კინობიბლიოთეკის“ სერიის ფარგლებში გამოიცა. იან მარტელის რომანის მიხედვით ამერიკელი რეჟისორის ენგ ლის მიერ გადაღებულმა მხატვრულმა ფილმმა 2013 წლის ამერიკის კინოაკადემიის დაჯილდოების ცერემონიალზე 4 „ოსკარი“ მოიპოვა.

თარგმნა თამარ ბაბუაძემ
გვერდების რაოდენობა: 496

პლატონი - თეაგე

დემოდოკე, სოკრატე, თეაგე

დემოდოკე: მე მინდოდა, სოკრატე, თუ გცალია, ცალკე მოგლაპარაკებოდი; ხოლო თუ არ გცალია, გთხოვ, როგორმე მოიცალო ჩემი გულისთვის, თუკი რაღაც გადაუდებელი საქმე არა გაქვს.

სოკრატე: მაგრამ მე ისედაც მოცლილი ვარ, შენთვის კი - მით უმეტეს; მაშ, მითხარი, მაინც რა გაქვს ჩემთვის სათქმელი?

დემოდოკე: ცოტა იქით ხომ არ მივდგეთ, ზევს ელევთერიოსის ბჭესთან?

სოკრატე: როგორც გენებოს.

დემოდოკე: მაშ, წავიდეთ. მე მგონია, სოკრატე, ყველა ქმნილება, მიწის ნაყოფი იქნება ეს, ცხოველი თუ სხვა რამ, ან კიდევ თვით ადამიანი, ერთმანეთსა ჰგავს, კერძოდ, რაც შეეხება მცენარეს, ჩვენთვის - მიწის მუშაკთათვის ადვილია წინასწარ მოვამზადოთ ყველაფერი მის დასარგავად, და არც თვით დარგვაა ძნელი, მაგრამ როცა ნერგი ძალას მოიცემს და ზრდას იწყებს, სწორედ მაშინ იწყება ჩვენი წვალებაც, იმდენი ზრუნვა და მოვლა-პატრონობა სჭირდება მას. როგორც ჩანს, იგივე ითქმის ადამიანთა მიმართ. ჩემი საკუთარი გამოცდილების მიხედვით ვმსჯელობ სხვებზედაც. აი, ეს ჩემი შვილი: მისი ჩარგვა თუ ჩასახვა, რა სახელიც უნდა ვუწოდოთ ამას, ყველაზე ადვილი გახლდათ, მაგრამ მისი აღზრდა კი მართლაც თავსამტვრევი შემექნმა: ერთთავად შიშსა და კანკალში ვარ. სხვაზე რომ არაფერი ვთქვა, მისი ახლანდელი ახირება თავზარსა მცემს: არა იმიტომ, თითქოს საძრახისი რამ იყოს, მაგრამ სახიფათო კია. ამ ვაჟბატონს დაუჩემებია, სოკრატე, გინდა თუ არა, ბრძენი უნდა გავხდეო. როგორც ჩანს, მისი თანატოლები და მეზობლები, ქალაქში რომ ჩამოდიან, იქ მოსმენილი სიტყვებით ულაყებენ თავს. სწორედ მათდამი შურის გამო რახანია თავს მაბეზრებს, დროა ჩემზე იზრუნო და ფული მისცე ერთ სოფისტთაგანს, რომელიც ბრძნად მაქცევსო. ფული ყველაზე ნაკლებ მადარდებს, მაგრამ ის კი მაფიქრებს, რომ დიდ განსაცდელში იგდებს თავს. აქამდე ასე თუ ისე კიდევ ვაკავებდი დარიგებით, ახლა კი თავს ზევით ძალა აღარა მაქვს და ვფიქრობ უმჯობესია ნებას დავყვე, რათა უჩემოდ ვიღაც ოხერს არ გადაეყაროს და სულ მთლად ხელიდან არ წავიდეს. დღეს სწორედ იმიტომ ჩამოვედი, რომ ერთ-ერთ მათგანს მივაბარო, ვისაც სოფისტებს ეძახიან. რა კარგ ფეხზე შეგხვდი: ამ საქმეში ვის ვნახავ შენზე უკეთეს მრჩეველს? მე ჩემი გითხარი და, თუ შეგიძლია, მირჩიე რამე; თუმცა, რა თქმა უნდა, შეგიძლია და ვერც მეტყვი უარს.

სოკრატე: ხომ  გაგიგონია, დემოდოკე, რჩევა წმინდა საქმეაო; და თუ ყველა სხვა შემთხვევაში წმინდაა, მით უმეტეს - იმ საქმეში, რაშიაც ახლა მთხოვ რჩევას. რადგან ყველაზე ღვთაებრივი, რაზედაც კაცმა შეიძლება იფიქროს, თავისი თავისა და თავისი ოჯახის წევრების აღზრდაა. მაგრამ თავდაპირველად შევთანხმდეთ, მაინც რა არის ის, რაზედაც ვმსჯელობთ, რათა ისე არ გამოვიდეს, რომ მე ერთს ვგულისხმობ, შენ კი - მეორეს, და, ამრიგად, საუბრის დამლევსღა ვიგრძნოთ, რაოდენ სასაცილონი ვართ, მეც - მრჩეველი და შენც - რჩევის მთხოვნელი, რაკირა თურმე სულ სხვადასხვა რამეს ვგულისხმობთ.

დემოდოკე: ჩემის აზრით, მართალს ამბობ, სოკრატე; სწორედ ასე უნდა მოვიქცეთ.

სოკრატე: მართალს კი ვამბობ, მაგრამ არცთუ მთლად მართალს; ამიტომ ცოტა სხვაგვარად ვიტყვი. ასეთი აზრი მომივიდა თავში: იქნებ, აი, ამ ყმაწვილს ის კი არ სურს, რაც ჩვენ გვგონია, არამედ სულ სხვა რამ; ჰოდა, მით უფრო სასაცილონი ვიქნებით, თუკი რაღაცა სხვაზე ვისმჯელებთ. ამიტომ, ჩემის აზრით, უფრო მართებული იქნება სწორედ მისგან დავიწყოთ და გამოვკითხოთ, მაინც რა სურს.

დემოდოკე: იქნებ მართლა ისე სჯობდეს, როგორც შენ ამბობ.

სოკრატე: მაშ, მითხარი, რა ჰქვია ამ ყმაწვილს? როგორ მივმართო?

დემოდოკე: თეაგე ჰქვია, სოკრატე.

სოკრატე: მართლაც რომ მშვენიერი და საღმრთო სახელი დაგირქმევია შენი ვაჟისთვის, დემიკოდე. მითხარი, თეაგე, მაშ, შენ ამბობ, რომ ბრძენი გინდა გახდე და მამაშენს სთხოვე, იმნაირ კაცს მიგაბაროს, რომელიც ბრძენად გაქცევს?

თეაგე: დიახ.

სოკრატე: კი მაგრამ, ვის უწოდებ ბრძენს, - ვისაც რამე გაეგება თუ ვისაც არა გაეგება რა?

თეაგე: ვისაც რამე გაეგება.

სოკრატე: მერედა, განა მამაშენმა არ გასწავლა ყოველივე ის, რასაც სწავლობენ კეთილშობილთა შვილები: გრამატიკა, კითარაზე დაკვრა, ჭიდაობა და ორთაბრძოლის ზოგიერთი სხვა სახეობა?

თეაგე: მასწავლა.

სოკრატე: მაშასადამე, შენ ფიქრობ, რომ რაღაცის ცოდნა გაკლია და მამაშენი მოვალეა ამ მხრივაც იზრუნოს შენზე?

თეაგე: დიახ.

სოკრატე: მაინც რა ცოდნაა ასეთი? ჩვენც გვითხარი, რათა სურვილი შეგისრულოთ.

თეაგე: მამაჩემმა მშვენივრად იცის, სოკრატე, რადგანაც არაერთხელ მითქვამს მისთვის; მაგრამ განზრახ გეუბნება, თითქოს არ იცის, რაც მინდა. ამიტომაც ასე თავგამოდებით მედავება და არასდიდებით არ სურს ვინმეს მიმაბაროს.

სოკრატე: მაგრამ რაც მას ადრე უთხარი, ასე ვთქვათ, მოწმეების გარეშე იყო ნათქვამი, ახლა კი მე დამიყენე მოწმედ და ჩემი თანდასწრებით თქვი, მაინც რა არის ეგ შენი სასურველი ცოდნა? იცი რა? თუ ისა გსურს, რისი წყალობითაც ადამიანები მართავენ ხომალდებს, და მე სასხვათაშორისოდ გკითხო: რისი ცოდნა გსურს, თეაგე, ან რის გამო ემდური მამაშენს, რომ არ თანხმდება მიგაბაროს იმას, ვისი წყალობითაც ბრძენი გახდები-მეთქი, რას მეტყოდი ამის პასუხად, მესაჭეების ცოდნა მსურსო, არა?

თეაგე: დიახ.

სოკრატე: ხოლო თუ შენ გსურს შეიძინო ის ცოდნა, რომლის წყალობითაც ეტლებს მართავენ და ამის გამო ემდური მამაშენს, მე კი, ჩემის მხრივ, კვლავ გკითხო, მაინც რა არის-მეთქი ეგ ცოდნა, რას მეტყოდი პასუხად? მეეტლეების ცოდნაო, არა?

თეაგე: დიახ.

სოკრატე: კი მაგრამ, ის რაღა არის, რაც ახლა გსურს: უსახელოა, თუ სახელი აქვს?

თეაგე: მე მგონია, სახელი აქვს.

სოკრატე: მერედა, ის იცი და მისი სახელი კი არ იცი, თუ სახელიც იცი?

თეაგე: რა თქმა უნდა, სახელიც ვიცი.

სოკრატე: მაინც რა ჰქვია სახელად? თქვი.

თეაგე: სხვა რა უნდა ერქვას, სოკრატე, თუ არა ცოდნა?

სოკრატე: კი მაგრამ, განა ეტლის მართვა ცოდნა არ არის? ან იქნებ შენი აზრით, არცოდნაა?

თეაგე: არა.

სოკრატე: ესე იგი, ცოდნაა?

თეაგე: დიახ.

სოკრატე: მერედა, რაში გვარგია ეს ცოდნა? იმაში, რომ ცხენებშებმული ეტლი ვმართოთ?

თეაგე: დიახ.

სოკრატე: განა ხომალდის მართვაც ცოდნა არ არის?

თეაგე: მე მგონია.

სოკრატე: მერედა, რაში გვარგია ის? იმაში, რომ ხომალდი ვმართოთ?

თეაგე: რა თქმა უდნა.

სოკრატე: ეგ შენი სასურველი ცოდნა რაღაა? რას ვმართავთ მისი წყალობით?

თეაგე: ჩემის აზრით, ადამიანებს.

სოკრატე: ავადმყოფებს?

თეაგე: არა.

სოკრატე: რადგან მაშინ ეს სამკურნალო ხელოვნება იქნებოდა, არა?

თეაგე: დიახ.

სოკრატე: ან, იქნებ, მისი წყალობით მომღერალთა გუნდებსა ვმართავთ?

თეაგე: არა.

სოკრატე: რადგან მაშინ ეს მუსიკალური ხელოვნება იქნებოდა, ხომ?

თეაგე: რა თქმა უნდა.

სოკრატე: იქნებ მისი წყალობით გიმნასტებს ვმართავთ?

თეაგე: არა.

სოკრატე: რადგან მაშინ ეს გიმნასტიკის ხელოვნება იქნებოდა?

თეაგე: დიახ.

სოკრატე: კი მაგრამ, ვის ან რის მაქნის ხალხსა ვმართავთ მაგ შენი ცოდნის წყალობით? ეცადე ისევე ზუსტად მიპასუხო, როგორც მე გეკითხებოდი წეღან.

თეაგე: მე მგონია, მოქალაქეებს.

სოკრატე: ნუთუ ავადმყოფები მოქალაქეები არ არიან?

თეაგე: რა თქმა უნდა, მაგრამ მე მათ კი არ ვგულისხმობ, არამედ ქალაქის სხვა მცხოვრებთ.

სოკრატე: ახლა კი მესმის, რანაირ ცოდნაზედაც ლაპარაკობ; შენ, ალბათ, იმ ცოდნასა თუ ხელოვნებას როდი გულისხმობ, რომლის მეშვეობითაც წარვმართავთ მომკელთა, ყურძნის მკრეფელთა, მრგველთა, მხვნელ-მთესველთა თუ მცეხველთა შრომას; ვინაიდან ეს სამიწათმოქმედო ხელოვნების საქმეა, არა?

თეაგე: დიახ.

სოკრატე: ჩემის აზრით, არც იმას, რომლის წყალობითაც წარვმართავთ მხეხავთა, მბურღავთა, მრანდავთა თუ მტვიფრავთა შრომას, ვინაიდან ეს სადურგლო ხელოვნების საქმეა, არა?

თეაგე: დიახ.

სოკრატე: მაგრამ იქნებ შენ გულისხმობ იმ ცოდნას, რომლის წყალობითაც ვმართავთ ყოველივე ამას, აგრეთვე მიწათმოქმედთა, დურგალთა თუ სხვა ხელოსანთა, ისევე როგორც კერძო პირთა, კაცთა თუ ქალთა შრომას; სწორედ ამნაირ ცოდნას გულისხმობ?

თეაგე: რა ხანია მინდოდა მეთქვა, სწორედ მაგას-მეთქი, სოკრატე.

სოკრატე: ხომ ვერ მეტყვი, ეგისთე, რომელმაც აგამემნონი მოჰკლა არგოსში, სწორედ იმათ მართავდა, ვისაც შენ გულისხმობ, - ხელოსნებ,ს კერძო პირებს, კაცებს თუ ქალებს, სუყველას ერთად, - თუ სხვებს?

თეაგე: არა, სწორედ მათ.

სოკრატე: ხოლო პელევსი, ეაკეს ძე, განა მათვე არ მართავდა ფთიაში?

თეაგე: დიახ.

სოკრატე: ანდა პერიანდრე, კიფსელეს ძე, კორინთოს მმართველი... ხომ გაგიგონია?

თეაგე: რა თქმა უნდა.

სოკრატე: განა სწორედ არ მართავდა თავის ქალაქში?

თეაგე: დიახ.

სოკრატე: ან კიდევ არქელაოსი, პერდიკეს ძე, რომელიც ამ ცოტა ხნის წინათ განაგებდა მაკედონიას, განა მათივე მბრძანებელი არ იყო?

თეაგე: რა თქმა უნდა.

სოკრატე: ისევე როგორც ჰიპია, პისისტრატეს ძე, რომელიც ამ ჩვენს ქალაქს მართავდა, მათივე მბრძანებელი იყო, არა?

თეაგე: რასაკვირველია.

სოკრატე: თუ შეგიძლია მითხრა, რა სახელს უწოდებენ ბაკისს, სიბილას და ჩვენს ამფილიტეს?

თეაგე: სხვას რას უწოდებენ, სოკრატე, თუ არა მისნებს?

სოკრატე: მართალი ხარ; მაგრამ ეცადე იმათზედაც ასევე მიპასუხო: რა სახელს უწოდებენ ჰიპიასა თუ პერიანდრეს მმართველობას?

თეაგე: ჩემის აზრით, ტირანიას; მაშ, რას?

სოკრატე: მაგრამ ვისაც სურს ყველა კაცზე მბრძანებლობდეს მთელს ქალაქში, განა სწორედ ამნაირ მმართველობას, ესე იგი, ტირანიასა და ტირანობას არ მიელთვის?

თეაგე: როგორც ჩანს.

სოკრატე: მაშასადამე, შენ ამბობ, რომ სწორედ ესა გსურს?

თეაგე: ჩემი სიტყვებიდან აგრე გამოდის.

სოკრატე: აჰ, შე ეშმაკო! ჩვენი ტირანობა რომ გსურს, მიტომაც რახანია საყვედურობ მამაშენს, რატომ არ მიმაბარებ ვინმე ბრძენ მოძღვარს, ტირანიის მასწავლებელსო? შენ კი, დემოდოკე, ნუთუ არ გრცხვენია, რომ ამდენი ხანია იცი, რა სურს მას, და ისიც, თუ სად შეიძლება გაგზავნო იგი, რათა ზედმიწევნით დაეუფლოს იმ ცოდნას, რასაც ესწრაფვის, მაგრამ მაინც არსად არ უპირებ გაგზავნას, რადგან გშურს მისი. ახლა კი, ხომ ხედავ, მას შემდეგ, რაც ჩემს წინაშე გამხილა, ისღა დაგვრჩენია, რომ მე და შენ ერთად მოვითათბიროთ, თუ ვის გავუგზავნოთ და ვისთან ურთიერთობის წყალობით შესძლებს იმას, რომ მცოდნე ტირანი გახდეს?

დემოდოკე: დიახ, ვფიცავ ზევსს, სოკრატე, უთუოდ მოვითათბიროთ, ვინაიდან ამ საქმეში საფუძვლიანი რჩევაა საჭირო.

სოკრატე: მოითმინე, ჩემო კეთილო; ჯერ თვითონ მას გამოვკითხოთ დაწვრილებით.

დემოდოკე: ჰკითხე.

სოკრატე: რა ვქნათ, თეაგე, ევრიპიდე ხომ არ დავიმოწმოთ, რომელიც ამბობს: "მცოდნე ტირანებს მცოდნენი ზრდიან". ჰოდა, ევრიპიდესთვის რომ ეკითხა ვინმეს: ო, ევრიპიდე, მაინც რა იციან იმათ, ვისი წყალობითაც მცოდნენი ხდებიან ტირანებიო? თითქოს მას ეთქვას: "მცოდნე გლეხკაცებს მცოდნენი ზრდიან", და ჩვენ გვეკითხება, მაინც რისი მცოდნენიო, რას გვიპასუხებდა ჩვენს შეკითხვაზე? სამიწათმოქმედო ხელოვნებისაო, არა?

თეაგე: რა თქმა უნდა.

სოკრატე: ანდა ასე რომ ეთქვა: "მცოდნე მზარეულთ მცოდნენი ზრდიან", და ჩვენ გვეკითხა, მაინც რისი მცოდნენიო, რას გვიპასუხებდა იგი? სამზარეულო ხელოვნებისაო, არა?

თეაგე: დიახ.

სოკრატე: ან კიდევ - ასე: "მცოდნე მორკინლებს მცოდნენი ზრდიან", და ჩვენ გვეკითხა, რისი მცოდნენიო, სხვას რას გვიპასუხებდა, გარდა ამისა: ჭიდაობის ხელოვნებასაო?

თეაგე: დიახ.

სოკრატე: მაგრამ რაკი ის ამბობს: "მცოდნე ტირანებს მცოდნენი ზრდიან", ამიტომ ჩვენ რომ გვეკითხა, მაინც რისი მცოდნენიო, ევრიპიდე, რას გვეტყოდა პასუხად? რომელი ხელოვნებისაო?

თეაგე: არ ვიცი, ვფიცავ ზევსს.

სოკრატე: თუ გინდა, მე გეტყვი.

თეაგე: თუკი ინებებ...

სოკრატე: იმისა, რის ცოდნასაც ანაკრეონი მიაწერს კალიკრიტეს; ან, იქნებ, შენთვის უცნობია ეს სიმღერა?

თეაგე: არა, ნაცნობი.

სოკრატე: მერედა, სწორედ იმ კაცთან ურთიერთობა გსურს, ვინც იმავე ხელოვნების მიმდევარი იქნებოდა, რომელსაც ფლობდე კალიკრიტე, კიანეს ასული, ესე იგი, "ტირანიის მცოდნე", როგორც ამბობს მასზე პოეტი, - რათა, ამრიგად, შენც ჩვენი და ამ ჩვენი ქალაქის ტირანი გახდე?

თეაგე: რა ხანია, სოკრატე, დამცინი და მასხრად მიგდებ.

სოკრატე: როგორ, განა შენ არ ამბობდი, რომ სწორედ ის ცოდნა გსურს, რომლის წყალობითაც შეიძლება მბრძანებლობდე ყველა მოქალაქეზე? ხოლო ამის მოქმედი სხვა რა იქნები, ტირანის გარდა?

თეაგე: მართლაცდა, მე მგონია, შეიძლება მესურვა კიდეც, რომ ყველა კაცის თუ არა, უმრავლესობის მბრძანებელი მაინც ვყოფილიყავი. ისევე, როგორც შენცა და ყველა სხვა კაცსაც, ჩემის აზრით, უფრო მეტიც გსურთ: ღმერტად ქცევა; მაგრამ მე ამნაირ სურვილს როდი ვგულისხმობდი.

სოკრატე: კი მაგრამ, მაშ რა გინდა? განა შენ არ ამბობდი, მოქალაქეთა მბრძანებლობა მსურსო?

თეაგე: მაგრამ არა ძალადობით და არა ტირანებივით, არამედ კეთილი ნებით, მთელ ქალაქში სახელგანთქმულ სხვა კაცთა მსგავსად.

სოკრატე: თემისტოკლეს, პერიკლეს, კიმონსა და სხვა მოღვაწეებს ხომ არ გულისხმობ, რომლებმაც პოლიტიკურ ასპარეზზე გამოიჩინეს თავი?

თეაგე: ვფიცავ ზევსს, სწორედ მაგათ.

სოკრატე: კეთილი, მაგრამ შენ რომ მოგესურვებინა დაუფლებოდი იმ ცოდნას, რომლის წყალობითაც მარჯვედ მართავენ ცხენებს, როგორ გგონია, ვის მიმართავდი იმის სასწავლად, რომ მარჯვე ცხენოსანი გამხდარიყავი? ვის, თუ არა მხედრებს?

თეაგე: ვფიცავ ზევსს, სხვას არავის.

სოკრატე: მაგრამ სწორედ მათ, ვინც ამ საქმის მცოდნენი არიან, ბევრი ცხენები ჰყავთ და ხშირად თავის ნებაზე დააჭენებენ როგორც თავისას ისე სხვისასაც?

თეაგე: რასაკვირველია.

სოკრატე: ხოლო შენ რომ მოგესურვებინა მარჯვე შუბოსანი გამოსულიყავი, როგორ გგონია, განა სწორედ იმის წყალობით არ მიაღწევდი მიზანს, რომ სასწავლებლად მიადგებოდი შუბოსნებს, რომლებსაც ბევრი იარაღი აქვთ და ხშირად ხმარობენ როგორც საკუთარ, ისე სხვის შუბებსაც?

თეაგე: აგრე მგონია.

სოკრატე: მაშინ მითხარი: რაკიღა გსურს პოლიტიკოსი გახდე, როგორ გგონია, იმის წყალობით მიაღწევ მიზანს, რომ ვიღაც სხვებს მიადგები სასწავლად და არა პოლიტიკოსებს, რომლებიც თვითონაც მარჯვენი არიან პოლიტიკაში და შეუძლიათ არა მარტო თავიანთი, არამედ ბევრი სხვა ქალაქის მართვაც, ელინურსა თუ ბარბაროსულ პოლისებთან კავშირის წყალობით? ან, იქნებ, ფიქრობ, რომ მათთან კი არა, სხვებთან ურთიერთობის შედეგად თუ მიაღწევ იმ სიმარჯვეს, რაც ნიშნეულია ამ სახელმწიფო მოღვაწეთათვის?

თეაგე: სხვებისგან გამიგონია, სოკრატე, რომ, შენი მტკიცებით, ამ სახელმწიფო მოღვაწეთა შვილები თურმე არაფრით არა სჯობიან ხარაზთა შვილებს; და, ჩემის აზრით, ცამდე მართალიც ხარ, რამდენადაც მე შემიძლია ვიმსჯელო ამაზე. მაშასადამე, ნამდვილი ბრიყვი ვიქნებოდი, იმის იმედი რომ მქონოდა, თითქოს ერთ-ერთი მათგანი მე გადმომცემდა თავის ცოდნას, რომლითაც ვერას შეეწია საკუთარ შვილს, თუკი ვინმეს საერთოდ შეუძლია ამ მხრივ რაიმე არგოს რომელიმე მოკვდავს.

სოკრატე: კი მაგრამ, კაცთა შორის ყველაზე უკეთესო, შენ თვითონ რაღას იზამდი, ვაჟიშვილი რომ გყავდეს და მოსვენებას არ გაძლევდეს, მინდა კარგი მხატვარი გამოვიდეო და, თანაც, ყვედრებით გავსებდეს შენ, როგორც მამას, რატომ ფულს არ იმეტებ ჩემი გულისთვისო, თვითონ კი ლანძღვით იკლებდეს ამ საქმის მასწავლებლებს, ესე იგი, მხატვრებს, და არასდიდებით არ უნდოდეს მხატვრობის სწავლა მათგან? ანდა სალამურზე დაკვრის სწავლა რომ სურდეს და ასევე იქცეოდეს სალამურზე თუ კითარაზე დაკვრის მასწავლებელთა მიმართ? რას მოუხერხებდი, ან სხვას ვის მიაბარებდი მას, რაკიღა არ ინებებდი ამ ხალხისგან ესწავლა რამე?

თეაგე: არ ვიცი, ვფიცავ ზევსს.

სოკრატე: მერედა ახლა, როცა ზუსტად ასევე ექცევი მამაშენს, რაღად გიკვირს და ყვედრებით ავსებ იმის გამო, რომ საგონებელში ჩავარდნილმა აღარ იცის, რა გიყოს ან ვისთან გაგგზავნოს? თუკი ინებებ, ჩვენ მზადა ვართ მიგაბაროთ პოლიტიკაში ერთ-ერთ ყველაზე რჩეულ ათენელს, რომელიც უფასოდ გამეცადინებს; ფულსაც დაზოგავ და უფრო დიდ სახელსაც მოიხვეჭ ხალხში, ვიდრე სხვა ვინმესთან ურთიერთობის წყალობით.

თეაგე: კი მაგრამ, სოკრატე, განა შენ არ ეკუთვნი რჩეულ ათენელთ? თუ ინებებ მამეცადინო, ჩემთვის ეს სავსებით საკმარისია, და სხვა ვინმეს აღარ დავეძებ.

სოკრატე: რას ამბობ თეაგე?

დემოდოკე: ცუდს არაფერს ამბობს, სოკრატე; ამით მეც ძლიერ მაამებ. იმაზე დიდი ბედნიერება რა იქნება ჩემთვის, რომ ჩემს შვილს ჭკუაში დაუჯდეს შენთან მეცადინეობა, ხოლ შენ დათანხმდე და ამეცადინო იგი. მრცხვენია კიდეც იმის გამხელა, თუ რარიგ მწადია ეს. ორტავეს გეხვეწებით: შენ - იმას, რომ შეივრდომო იგი, შენ კიდევ - იმას, რომ სხვა მასწავლებელი არ ინდომო, სოკრატეს გარდა. რომ იცოდეთ, რამდენი დავიდარაბისა და ვაი-ვაგლახისგან დამიხსნით; რადგან ჯერხნობით სულ იმის შიშში ვარ, ვაითუ ვინმე ოხერს გადაეკიდოს და თავი წააგოს.

თეაგე: ამას იქით ნურაფრის შიში ნუ გექნება, მამაჩემო, თუკი დაითანხმებ, რომ მამეცადინოს.

დემოდოკე: რა კარგად ლაპარაკობ. ახლა კი მხოლოდ შენ მოგმართავ, სოკრატე. მე მზადა ვარ, ჩემი თავიცა და მთელი ჩემი ავლადიდებაც, მოკლედ რომ მოვჭრა, ყველაფერი, რაც საჭიროა, უყოყმანოდ შემოგთავაზო, რათა ისე მოიხმარო, როგორც მოგეპრიანება, თუკი შეივრდომებ ამ ჩემს თეაგეს და რამდენადაც შეგიძლია, შენს წყალობას არ მოაკლებ.

სოკრატე: არ მიკვირს, დემოდოკე, შენი გულმოდგინება, თუკი ფიქრობ, რომ შენი შვილი სწორედ ჩემი წყალობით ეზიარება ყველაზე მეტ სიკეთეს; რადგან მე არ ვიცი, იმაზე დიდი საზრუნავი რა უნდა ჰქოდნეს გონიერ კაცს, რომ შვილი რაც შეიძლება უკეთესი გამოუვიდეს? მაგრამ ძალიან მაკვირვებს, რამ გაფიქრებინა, თითქოს მე შენზე მეტად შემიძლია შევეწიო შენს შვილს იმაში, რომ ღირსეული მოქალაქე გახდეს, ან თვითონ მას საიდან მოუვიდა თავში აზრად, რომ მე შეიძლება შენზე მეტად გამოვადგე? ჯერ ერთი, ჩემზე უფროსი ხარ, და ეგეც არ იყოს, რამდენი დიდმნიშვნელოვანი თანამდებობა გჭერია ათენში; თანაც, როგორ პატივს გცემენ შენი ანაგირუნტელი მეზობლები და არც ქალაქში გაქვს ვინმეზე ნაკლები სახელი; მაშინ, როდესაც ვერცერთი თქვენგანი რომელიმე ამ ღირსების ნატამალსაც ვერ ჰპოვებს ჩემში. ხოლო თუ ამ ჩვენს თეაგეს არ მოსწონს სახელმწიფო მოღვაწეები და სხვებს დაეძებს, რომლებიც ყმაწვილკაცების აღმზრდელად ასაღებენ თავს, აქ არა გვყვანან პროდიკე კეოსელი, გორგია ლეონტინელი, პოლოს აკრაგანტელი და სხვანი და სხვანი, ქალაქიდან ქალაქში რომ დაეხეტებიან და თავიანთი სიმარჯვის წყალობით არწმუნებენ ყველაზე კეთილშობილსა და ყველაზე მდიდარ ჭაბუკებს, რომლებსაც შეუძლიათ, ვისაც მოისურვებენ, თავიანთ თანამოქალაქეთა შორის, იმას მიებარონ უფასოდ, დიახ, არწმუნებენ, დაივიწყონ ძველი ნაცნობები და მათ დაემოწაფონ, თანაც დიდძალი გასამრჯელოს ფასად და მადლობელიც იყვნენ მათი. მე კი არა, აი, ვინ უნდა ამოგერჩიათ შენცა და შენს შვილსაც, ვინაიდან, ძალიანაც რომ მინდოდეს, არცერთი ამ კუთხეული და მშვენიერი მეცნიერების არა გამეგება რა. განა ერთთავად არ ვამტკიცებ, რომ არაფერი ვიცი, თუ შეიძლება ასე ითქვას, ერთი პატარა მეცნიერების - სიყვარულის მეცნიერების გარდა? აი, აქ კი, ვფიქრობ, უფრო ძლიერი ვარ, ვიდრე რომელიმე ჩვენი წინამორბედი თუ თანამედროვე.

თეაგე: ხედავ, მამაჩემო, სოკრატეს, როგორც ჩანს, სულაც არა სურს შეგირდად ამიყვანოს, მიუხედავად იმისა, რომ მე მზადა ვარ, თუკი ინებებს. მხოლოდ ხუმრობით გვეუბნება ყოველივე ამას, ვინაიდან ჩემს თანატოლებსა და ცოტა უფროსებს შორისაც ბევრს ვიცნობ ისეთს, რომლებიც, ვიდრე მასთან დაიწყებდნენ სიარულს, არაფრად არ ვარგოდნენ, ხოლო მას შემდეგ რაც მის საუბრებს ისმენენ, სულ მოკლე ხანში იმათზე უკეთესნი გახდნენ, ვისაც მანამდე ვერც კი შეედრებოდნენ.

სოკრატე: თუ იცი, რას ნიშნავს ეს, დემოდოკეს ძევ?

თეაგე: დიახ, ვფიცავ ზევსს, ვიცი, რომ თუკი ინებებ, მეც შემიძლია მათზე არანაკლები გავხდე.

სოკრატე: არა, ჩემო ძვირფასო, შენ არ იცი, რას ნიშნავს ეს, მაგრამ მე გეტყვი. საქმე ისაა, რომ ღვთიური წინასწარგანჩინებით, ბავშვობიდან თანა მდევს რაღაც დემონიური. ესაა ერთგვარი იდუმალი ხმა, რომელიც ანაზდეულად ჩამესმის ყოველთვის, როცა რაღაცის ქმნას ვაპირებ, და ნიშანს მაძლევს თავი შევიკავო ამისაგან, მაგრამ არაფრის საქმნელად კი არ მაქეზებს. როდესაც რომელიმე მეგობარი ამა თუ იმ განზრახვას მიმჟღავნებს და მე ანაზდეულად ჩამესმის ხმა, ეს იმას ნიშნავს, რომ ღმერთი არ იწონებს განზრახულს და მისი ასრულების ნებას არ იძლევა. შემიძლია მოწმეებიც დაგისახელოთ. ხომ იცნობთ ჩვენს ქარმიდეს, მომხიბლავ ჭაბუკს, გლავკონის ძეს? ჰოდა, ერთხელ მან მითხრა, განზრახული მაქვს, მორბენალთა ასპარეზობაზე გამოვიდე ნემეაშიო. ამის თქმაც იყო, და ხმაც ჩამესმა. შევეცადე ამ განზრახვაზე ხელი ამეღებინებინა მისთვის და ვუთხარი: შენ რომ გელაპარაკებოდი, ჩემი დემონის ხმა ჩამესმა და ამიტომ ასპარეზობაზე ნუ გამოხვალ-მეთქი. - კი მაგრამ, - მითხრა ქარმიდემ, - იქნებ მან მხოლოდ ის განიშნა, რომ ვერ გავიმარჯვებ? მაგრამ რომც ვერ გავიმარჯვო, ამ ხნის მანძილზე წვრთნა მაინც სასარგებლო იქნება ჩემთვის. ასე თქვა და თავისი არ დაიშალა. ღმერთმანი, ღირს, თვითონ მას ჰკითხოთ, რა შედეგი გამოიღო ამან. თუ გნებავთ, ტიმარქეს ძმას, კლიტომაქეს ჰკითხეთ, რა უთხრა მას ტიმარქემ, სასიკვდილოდ რომ გადასდო თავი, რაკი დემონს არ დაუჯერა; დიახ, მან და ევათლემ, სახელგანთქმულმა მორბენალმა, რომელმაც შეიფარა დევნილი ტიმარქე. კლიტომაქე გეტყვით, რა უთხრა ძმამ...

თეაგე: რა?

სოკრატე: ო, კლიტომაქე, - უთქვამს მას, - მე ახლა უნდა მოვკვდე იმიტომ, რომ სოკრატეს არ დავუჯერე. ხოლო რატომ თქვა ასე ტიმარქემ, მე მოგახსენებთ. როდესაც სუფრიდან ადგა ტიმარქე, ფილემონთან, ფილემონიდის ძესთან ერთად, რათა ნიკიას, ჰეროსკამანდრეს ძის მოსაკლავად წასულიყვნენ, მხოლოდ ამ ორმა იცოდა შეთქმულების ამბავი, მაგრამ ტიმარქემ წამოდგომისას მითხრა: თქვენ სმა განაგრძეთ, სოკრატე, მე კი ერთ ადგილას ვარ მისასვლელი და, თუ მოვახერხებ, ცოტა მოგვიანებით დავბრუნდებიო. ხოლო მე ხმა ჩამესმა და ვუთხარი მას: არამც და არამც არ ადგე, დემონის ხმამ თავისი ჩვეული ნიშანი მომცა-მეთქი. ის შეჩერდა, მაგრამ ცოტა ხნის შემდეგ კვლავ დააპირა წასვლა და მითხრა: მე მივდივარ, სოკრატე. კვლავ ჩამესმა ხმა და ხელახლა ვაიძულე დარჩენილიყო. მესამედაც კი გადაწყვიტა დამმალვოდა, სიტყვის უთქმელად წამოდგა, ცოტა შეიცადა და როცა მე სხვა რაღაცით ვიყავი გართული, ჩემდა შეუმჩნევლად გაიპარა, რათა ჩაედინა ის, რაც საბედისწერო აღმოჩნდა მისთვის. აი, რატომ უთხრა თავის ძმას, რასაც ახლა თქვენ გეუბნებით: იმიტომ ვკვდები, რომ სოკრატეს არ დავუჯერეო. სიცილიის ლაშქრობაზედაც მრავალი გეტყვით, რას ვამბობდი მაშინ ჯარის დაღუპვაზე. წარსულთან დაკავშირებით ყველაფერს ადვილად გაიგებთ მცოდნე ხალხისგან, მაგრამ შეგვიძლია ახლავე გამოვცადოთ ჩემი ნიშანი, ვნახოთ მართალს ვამბობ თუ არა: საქმე ისაა, რომ პირმშვენიერი სანიონის ლაშქრად წასვლისას ჩამესმა ხმა, ხოლო ის ახლა თრასილესთან ერთად მიდის საომრად ეფესსა და იონიაში. მე მგონია, დაიღუპება, ან რაღაცა უბედურება შეემთხვევა და დანარჩენი ლაშქრის ბედიც ძალზე მაფიქრებს.

ყოველივე ეს იმიტომ მოგახსენე, რომ სწორედ ამ ჩემი დემონის ნებაზეა დამოკიდებულები ჩემი ურთიერთობა მოწაფეებთან. ვინაიდან ბევრს ეწინააღმდეგება და მაშინ ისინი ვერავითარ სარგებელს ვერ იღებენ ჩემთან ურთიერთობის შედეგად, ხოლო, ჩემის მხრივ, არც მე შემიძლია ვამეცადინო ისინი. ბევრს კი თუმცა არ უკრძალავს ჩემ გვერდით ყოფნას, მაგრამ, მიუხედავად ამისა, მათთვის მაინც სრულიად ფუჭია ჩემთან მეცადინეობა. ხოლო ვისაც ჩემთან ურთიერთობაში ხელს უწყობს დემონიური ძალა, - შენ იცნობ მათ, - ისინი მართლაც მოკლე ხანში აღწევენ დიდ წარმატებას. თუცა ამ უკანასკნელთა შორისაც მხოლოდ ზოგიერთი იღებს მყარსა და წარუვალ სარგებლობას, ზოგიერთი კი, სანამ ჩემთანაა, განსაცვიფრებელ წარმატებას აღწევს, მაგრამ დამშორდება თუ არა, არაფრით აღარ გამოირჩევა სხვებისგან. სწორედ ასე დაემართა არისტიდეს ძის, ლისიმაქეს ვაჟს - არისტიდეს. სანამ ჩემთან იყო, მოკლე ხანში ბევრ რამეს მიაღწია, მაგრამ შემდეგ ზღვით გაემგზავრა რომელირაც ლაშქრობაში მონაწილეობის მისაღებად. დაბრუნებულმა ნახა, რომ, სხვებთან ერთად, თუკიდიდეს ძის, მელესიას ვაჟი - თუკიდიდეც მეცადინეობდა ჩემთან. ხოლო ეს თუკიდიდე, წინა დღის საუბრის სედეგად, რაღაცით გაბრაზებული იყო ჩემზე. როდესაც მინახულა, მომიკითხა და ახალი ამბებიც გამომკითხა, არისტიდემ თქვა: გავიგე, რომ თუკიდიდე ცხვირს იბზუებს შენს წინაშე და ისე იბღინძება, თითქოს დიდი ვინმე მყავდეს. - ეგრეა-მეთქი, - მივუგე მე. - კი მაგრამ, - თქვა მან, - ნუთუ არ იცის, რა შვილიცა ბრძანდებოდა, სანამდის სენთან დაიწყებდა სიარულს? - ღმერთმანი, როგორც ჩანს, არ იცის მეთქი, - მივუგე მე. - თუმცა მე თვითონაც რა სასაცილო საქმე დამემართა, სოკრატე, - თქვა მან. - მაინც რა? - ვუთხარი მე. - რა და, ის, რომ - თქვა მან, - გამგზავრებამდე შემეძლო ყველა კაცთან მემსჯელა და არავის არ ჩამოუვარდებოდი სიტყვა-პასუხით, ასე რომ, თვითონვე ვესწრაფოდი ყველაზე გამოჩენილ ხალხთან ურთიერთობას; ახლა კი, პირიქით, თავს ვარიდებ ყველას, ვისაც კი განსწავლულობას შევატყობ, ისეთნაირად მრცხვენია ჩემი უმეცრების. - კი მაგრამ, - ვუთხარი მე, - უცაბედად დაკარგე ეგ შენი უნარი თუ თანდათანობით? - უცაბედად, - მომიგო მან. - მერედა, ვუთხარი მე, - როცა ეგ უნარი გქონდა, ჩემთან სწავლის წყალობით გქონდა, თუ სხვა რაღაცის წყალობით? - გეტყვი, სოკრატე, - მითხრა მან, - თუმცაღა დაუჯერებლია, მაგრამ, ღმერთმანი, მართალი გახლავს. საქმე ისაა, რომ შენგან არც არასდროს მისწავლია რამე, როგორც თავადვე მოგეხსენება. თუმცა შენი საუბრებით რაღაცას მაინც ვიძენდი, უფრო მეტად მაშინ, როცა შენს გვერდით ერთ ჭერქვეშ მყოფი თვალებგაფართოებული მოგჩერებოდი და გისმენდი, ვიდრე მაშინ, როცა სხვაგან გამირბოდა მზერა. ახლა კი ამ ჩემი უნარიდან აღარაფერიც აღარ დარჩა.

აი, როგორია, თეაგე, ჩემთან ურთიერთობა. თუ ღმერთი ინებებს, მოკლე ხანში ბევრ რასმე მიაღწევ, თუ არა და, ნურაფრის იმედი ნუ გაქვს. მაშ, დაფიქრდი, ხომ არ გირჩევნია იმათ მიებარო, ვისაც, თავიანთი ნება-სურვილით, უეჭველი სარგებლობა მოაქვს ხალხისთვის, ვიდრე შემთხვევითობას მიენდო და ჩემს ხელში სცადო ბედი?

თეაგე: ჩემის აზრით, აი როგორ უნდა მოვიქცე, სოკრატე: ერთმანეთთან ურთიერთობის წყალობით გამოვცადო შენი დემონი; თუ ნებას დაგვრთავს, ხომ კარგი, თუ არა და, მაშინ ვნახავთ, როგორ მოვიქცეთ: სხვას მივმართო თუ შეიძლება ვცადოთ და ლოცვა-ვედრებითა თუ მსხვერპლშეწირვით მოვულბოთ გული მაგ შენ ღვთაებას.

დემოდოკე: უარს ნუ ეტყვი ყმაწვილს, სოკრატე; თეაგე ხომ კარგად ლაპარაკობს.

სოკრატე: კეთილი; თუ გგონიათ, რომ ასე უნდა მოვიქცეთ, ასეც მოვიქცეთ.

ძველი ბერძნულიდან თარგმნა ბაჩანა ბრეგვაძემ
გამომცემლობა "ნეკერი", 1997წ.

Monday, March 23, 2015

გამომცემლობა არტანუჯმა მო იენის რომანი - დიდი ძუძუ-მკერდი, განიერი გავა გამოსცა

გამომცემლობა "არტანუჯმა" ჩინელი მწერლის - მო იენის რომანი "დიდი ძუძუ-მკერდი", განიერი გავა" გამოსცა.

ჩინელი რომანისტის, 2012 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატის - მო იენის რომანი მეოცე საუკუნის ჩინეთის ცხოვრებაზე მოგვითხრობს. ასახული ამბის მთელი საშინელებითა და ნატურალიზმით ეს ნაწარმოები თვალსაჩინო სურათია, სადაც ყველა პერსონაჟს სიმბოლური მნიშვნელობა აქვს. 

ნობელის პრემიის კომიტეტის დახასიათებით მო იენის ნაწარმოებებში „ჰალუცინოგენური რეალიზმი ერწყმის ხალხურ ზღაპრებს, ისტორიასა და თანამედროვეობას“. 

ჩინურიდან თარგმნეს გურამ გოგიაშვილმა და ალექსანდრა ლატარიამ
გვერდების რაოდენობა - 732

ორჰან ფამუქი - წინასიტყვაობა წიგნისა სხვა ფერები

ამ წიგნში ისეთი აზრები, იდეები, ხატებები და ცხოვრებისეული ეპიზოდები შევიტანე, რომლებიც ჩემს რომანებში ჯერ არ ამისახავს. აქ ისინი ერთი გრძელი ამბის სახითაა მოცემული. ზოგჯერ მიკვირს, რომ აქამდე ვერ მოვახერხე იმ აზრების ჩემს რომანებში ჩატევა, რომლებზეც ამდენი მიფიქრია.

მაგალითად, ვერ ავსახე ცხოვრების ზოგიერთი უცნაური მომენტი, ყოველდღიური, ყოფითი სცენები, რომლებზე საუბარიც მსურს, და ვერ ვთქვი სიტყვები, რომლებიც აღფრთოვანებისას აღმომხდება ხოლმე. ზოგიერთი ნაწყვეტი ავტობიოგრაფიული ხასიათისაა; ზოგი მათგანი ძალიან სწრაფად დავწერე, ზოგი რამ უყურადღებობის გამო გამომრჩა. მათაც ისე ვუბრუნდები ხოლმე, როგორც ადამიანი უბრუნდება ძველ ფოტოსურათებს და დროდადრო ათვალიერებს მათ და, მიუხედავად იმისა, რომ ძალიან იშვიათად ვკითხულობ ჩემს რომანებს თავიდან, ამ ესეების გადაკითხვა დიდ სიამოვნებას მანიჭებს. ყველაზე მეტად ის მიხარია, როდესაც ვხედავ, რომ ისინი მათი შემკვეთი ჟურნალ-გაზეთების დაწესებულ მოთხოვნებსა და ჩარჩოებს სცილდება; მსიამოვნებს, როდესაც ვხედავ, რომ ისინი ჩემს ინტერესებს, ენთუზიაზმს გამოხატავენ; რომ იმაზე მეტი გამომსვლია, ვიდრე განზრახული მქონდა. მომწონს ისეთი გამოცხადებების, ისეთი საკვირველი მომენტების აღწერა, რომლებიც ცხოვრების ჭეშმარიტ არსს ააშკარავებს; ისეთ მომენტებს ასახავს, რომელთაც ვირჯინია ვულფმა “ყოფიერების მომენტებიც” კი უწოდა.

1996-1999 წლებში პოლიტიკურ-იუმორისტულ ჟურნალ “ოქიუზისათვის” (“ხარი”) ყოველკვირეულ სკეტჩებს ვწერდი. ილუსტრაციებსაც საკუთარი შეხედულებისამებრ ვურთავდი. მოკლე, ლირიკული ესეები იყო და ერთი ამოსუნთქვით ვწერდი. მათში სიამოვნებით ვსაუბრობდი ჩემს გოგონასა და მეგობრებზე, ახალი თვალით ვხედავდი საგნებსა და მოვლენებს, სამყაროს კი სიტყვების საშუალებით აღვიქვამდი. დრო გავიდა და ახლა ჩემთვის ლიტერატურა აღარ არის სამყაროს შესახებ თხრობა, ჩემთვის ლიტერატურა “სიტყვების საშუალებით სამყაროს ხედვაა”. მხატვარი ხატვისას ფერებს იყენებს, მწერალი კი სიტყვების საშუალებით გვიჩვენებს, რაოდენ საოცარია ეს სამყარო. თანდათანობით მწერალი ენას იტეხს და საკუთარ ხმას აგნებს. ამისათვის მას მხოლოდ ფურცელი, კალამი და იმ ახალთვალახელილი ბავშვის ოპტიმიზმი სჭირდება, რომელმაც პირველად დაინახა სამყარო.

ეს ნაწყვეტები სრულიად ახალი წიგნის შესაქმნელად შევკრიბე; წიგნისა, რომელსაც ავტობიოგრაფიული ხასიათი ექნებოდა. მრავალი ნაწყვეტი გადავაგდე, ბევრი შევამოკლე, ჩემი ასობით სტატიიდან მხოლოდ მცირე ამონარიდები შევარჩიე, რამდენიმე ესეც მოთხრობის ქარგის შესაბამისად საკმაოდ უცნაურ ადგილას ჩავსვი. მაგალითად, ჩემი სამი გამოსვლის ტექსტი, რომლებიც თურქულ და მრავალ სხვა ენაზე ცალკე წიგნად გამოიცა, მათ შორის, “მამაჩემის ჩემოდანი” (ნობელის პრემიის მიღებისას წარმოთქმული იმავე სახელწოდების სიტყვა), ასევე ლექცია, სახელწოდებით “ყარსსა და ფრანკფურტში” (რომელიც გერმანიის მშვიდობის ჯილდოს გადმოცემის დროს წავიკითხე) და “იმპლიციტური ავტორი” (სიტყვა, რომლითაც პუტერბოს კონფერენციაზე გამოვედი) ამ წიგნის სხვადასხვა ნაწილებში განვათავსე, რითიც შევეცადე, მისთვის უფრო ავტობიოგრაფიული ხასიათი მიმეცა.

“სხვა ფერების” ეს გამოცემა იმავე ჩონჩხზეა აგებული, რომელზეც სტამბოლში 1999 წელს გამოცემული ამავე სათაურის წიგნი იყო. იმ გამოცემას კრებულის სახე ჰქონდა, წინამდებარე წიგნი კი ავტობიოგრაფიული ხასიათის ფრაგმენტების, ცხოვრებისეული მომენტებისა და მოსაზრებებისაგან შედგება. სტამბოლზე, ჩემს საყვარელ წიგნებზე, მწერლებსა და ნახატებზე მსჯელობისას თავად ცხოვრებაზე ვმსჯელობ. ნიუ-იორკში თავს გადახდენილი ეპიზოდები 1986 წელს, ამ ქალაქში ჩემი პირველი სტუმრობისას მოხდა. შთაბეჭდილებებიც იმისათვის ჩავიწერე, რომ უცხოელის თვალით დანახული ნიუ-იორკი ამეწერა; მათი წერისას თურქ მკითხველზე ვფიქრობდი. წიგნის ბოლოს მოცემული მოთხრობა “მზერა ფანჯრიდან” იმდენად ავტობიოგრაფიული ხასიათისაა, რომ მის გმირს ორჰანიც კი შეიძლება ერქვას. მაგრამ გმირის უფროსი ძმა, ჩემი ყველა სხვა ნაწარმოების გმირი უფროსი ძმის მსგავსად, ბოროტი და ტირანია და საერთო არაფერი აქვს ჩემს უფროს ძმასთან, შევქეთ ფამუქთან, ეკონომიკის ცნობილ ისტორიკოსთან. როდესაც ამ წიგნს ვაწყობდი, თავზარდაცემულმა შევნიშნე, რომ ძალიან მაინტერესებდა და გარკვეული ხალისითაც ვწერდი ბუნებრივი კატასტროფების (მიწისძვრების) და სოციალური კატასტროფების (პოლიტიკის) შესახებ, ამიტომაც არ შევიტანე ამ წიგნში ჩემი ზოგიერთი დამძიმებული პოლიტიკური სტატია. ყოველთვის დარწმუნებული ვიყავი, რომ ჩემში ხარბი და დაუოკებელი გრაფომანი - არსება, რომელიც ვერასდროს კმაყოფილდება იმით, რასაც წერს - ბუდობდა. მის დასაშოშმინებლად და გასაბედნიერებლად განუწყვეტლივ უნდა ვწერო. მაგრამ წინამდებარე წიგნის აწყობისას მივხვდი, რომ ეს გრაფომანი გაცილებით ბედნიერი იქნებოდა და ტკივილითაც ნაკლებ დაიტანჯებოდა, თუ ისეთ რედაქტორთან მოუხდებოდა მუშაობა, რომელიც მის ნაწერებს რაღაც ცენტრს, ბირთვს მოუძებნიდა, ჩარჩოში ჩასვამდა და მეტ მნიშვნელობას შესძენდა. მინდა, რომ საზრიანი და მგრძნობიარე მკითხველი ისეთივე ყურადღებით მოეკიდოს ჩემს რედაქტორობის მცდელობას და ამ საქმისადმი ჩემს შემოქმედებით მიდგომას, როგორც იმ ძალისხმევას, რომელიც ამ სტატიების დასაწერად არ დავიშურე.

გერმანელ მწერალსა და ფილოსოფოსს, ვალტერ ბენიამინს, ჩემ გარდა, მრავალი სხვაც ეთაყვანება. ერთ ჩემს ახლობელსა და მის დიდ თაყვანისმცემელს (რა თქმა უნდა, აკადემიკოსია) გასამწარებლად ხშირად ვეკითხები ხოლმე: “რატომ მიგაჩნია იგი ასეთ დიდ მწერლად? მხოლოდ რამდენიმე წიგნის დაწერა მოახერხა და თუ ცნობილია, იმ წიგნებს კი არ უნდა უმადლოდეს, რომელიც დაასრულა, არამედ იმას, რომელიც ვერც კი დაამთავრა”. ჩემი მეგობარი კი მპასუხობს, რომ მისი ნაშრომები თავად ცხოვრებას ჰგავს, ისეთივე დაუსრულებელია, ისეთივე უსაზღვროა, როგორც თავად ცხოვრება, და ამიტომაცაა ფრაგმენტული; ლიტერატურის მრავალმა კრიტიკოსმა არაერთგზის სცადა, ამ ფრაგმენტებისათვის, ისევე, როგორც თავად სიცოცხლისათვის, რაიმე მნიშვნელობა მიენიჭებინა. მეც ვიღიმი და ვამბობ: “ერთ დღეს მეც დავწერ წიგნს, რომელიც მხოლოდ ფრაგმენტებისაგან იქნება შექმნილი”. სწორედ ეს არის ის წიგნი, მაგრამ გარკვეულ ჩარჩოშია ჩასმული, მასში ცენტრიც, ბირთვიც არის, მაგრამ მის დამალვას ვცდილობ: იმედი მაქვს, მკითხველს სიამოვნებას მოჰგვრის ამ ბირთვის რეალურ ცხოვრებაში წარმოდგენა.

მთარგმნელი ხათუნა ბასილაშვილი  

ათი ყველა ძვირადღირებული ნახატი - 2015


პოლ გოგენი - „როდის გათხოვდები?”, 1892წ. - $300 მილიონი

პოლ სეზანი - „ბანქოს მოთამაშეები“, 1892/1893წ. - $274 მილიონი

ჯექსონ პოლოკი - „ტილო #5“, 1948 - $165.4 მილიონი

უილიამ დე კუნინგი - „ქალი III“, 1953წ. - $162.4 მილიონი

პაბლო პიკასო - „ოცნება“, 1932წ. - $158.5 მილიონი

გუსტავ კლიმტი - „ადელე ბლოხ-ბაუერის პორტრეტი I“, 1907წ. - $158.4 მილიონი

ვინსენტ ვან გოგი - „ექიმი გაშეს პორტრეტი“, 1890წ. - $152 მილიონი

ფრენსის ბეკონი - „ლუსიენ ფროიდის პორტრეტის სამი ჩანახატი“, 1969წ. - $145 მილიონი

პიერ ოგიუსტ რენუარი - „წვეულება მულენ დე ლა გალეტში“, 1876წ. - $143.9 მილიონი

პაბლო პიკასო - „ბიჭი ჩიბუხით“, 1905წ. - $131.1

Saturday, March 21, 2015

სამეფო კარის თამაშების V სეზონის პრემიერა ტაუერის ციხესიმაგრეში

ლონდონში, ტაუერის ციხესიმაგრეში, „სამეფო კარის თამაშების“ მეხუთე სეზონის პრემიერა გაიმართა. 

პრემიერას ნაწარმოების ავტორი ჯორჯ მარტინი და სერიალის მთავარი გმირები დაესწრენენ. 

სერიალის ვარსკვლავები მაყურებელს ჰპირდებიან, რომ მეხუთე სეზონი ყველაზე საინტერესო და არაპროგნოზირებადი იქნება. 

„სამეფო კარის თამაშების“ მეხუთე სეზონი ამერიკის შეერთებულ შტატებში ტელეეკრანებზე 12 აპრილს, ბრიტანეთში კი ერთ დღით გვიან - 13 აპრილს გავა.

წყარო - uk.reuters.com