Saturday, February 13, 2016

ჯ.რ.რ ტოლკინი - ჰობიტი

ჰობიტი, გვარად აბგელი, ფრიად შეძლებული ბრძანდებოდა. აბგელები გორაკზე უხსოვარი დროიდან ცხოვრობდნენ. ყველა დიდ პატვის სცემდა მათ არა მარტო სიმდიდრის, არამედ მიმის გამოც, რომ არც ერთ აბგელს არასდროს არავითარი თავგადასავალი არ გადახდენოდა თავს და არც მოულოდნელი რამ ჩაედინა. ამა თუ იმ შეკითხვაზე აბგელის პასუხსაც კი წინასწარ გამოიცნობდით. თუმცა, ეს არის ამბავი იმის შესახებ, თუ როგორ გადახდა ერთ-ერთ აბგელს თავგადასავალი და, თავისდა გასაკვირად, უცნაური საქმეების კეთება და უცნაური ლაპარაკი დაიწყო. ამის შემდეგ მან მეზობლების პატივისცემა კი დაკარგა, მაგრამ სამაგიეროდ მოიპოვა...

ჰობიტები პატარა ხალხია, სიმაღლით ზრდასრულ ადამიანს წელამდე თუ შესწვდებიან, თვით წვეროსან ჯუჯებზე დაბლები არიან და მათგან განსხვავებით, არც წვერი ამოსდით. ჰობიტებს ჯადოქრობისა ბევრი არაფერი გაეგებათ, სამაგიეროდ, ერთი სასარგებლო თვისებით გამოირჩევიან, შეუძლიათ უჩუმრად და სწრაფად გაუჩინარდნენ მაშინ, როცა ჩემნაირი და თქვენნაირი ვეება ხალხი სპილოსავით ისეთი ხმაურით მოალაჯებს, რომ ერთ კილომეტრზეც ისმის. ჰობიტებს მიდრეკილება აქვთ სიმსუქნისკენ, აქვთ მოქნილი თითები, აცვიათ ღია ფერის ტანისამოსი (უმეტესად - მწვანე და ყვითელი); დადიან ფეხშიშველი, ვინაიდან თბილი, ყავისფერი ბალნით დაფარულ ტერფებზე კანი ფეხსაცმლის ლანჩივით მაგარი აქვთ; თმახუჭუჭებსა და მუდამ სახენათელებს უყვართ ჩაბჟირებამდე სიცილი (განსაკუთრებით, ნასადილევს; სადილს კი დღეში ორჯერ მიირთმევენ, თუკი საშუალება აქვთ).

ტუკების გვარში იყო რაღაც სავსებით არაჰობიტური, თუნდაც ის, რომ ხანდახან მათი საგვარეულოს რომელმე წევრი თავგადასავალშიც გაეხვეოდა ხოლმე: უგზო-უკვლოდაც იკარგებოდნენ და მათი ოჯახები ამაზე არაფერს ამბობდნენ; სწორედ ამის გამო ტუკებს, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი უფრო მდიდრები იყვნენ, აბგელებზე ნაკლებ პატივს სცემდნენ.

ჩვენ გვიყვარს სიბნელე! - წამოიძახეს ჯუჯებმა, - შავი საქმეები სიბნელეში უნდა აკეთო!

მოხუცი ტუკის პაპის ბიძა ბღავილიც კი არ იმსახურებდა, რომელიც ისეთი მაღალი ყოფილა, რომ თავისუფლად აჭენებდა ცხენს. მწვანე მინდვრებზე ბრძოლაში ბღავილამ მარტოდმარტო გაარღვია მთა გრემიდან შემოსეული გობლინთა ლაშქარი და კომბლით თავი წააწყვიტა მათ მეთაურ გოლფიმბულს. გოლფიმბულის თავმა ჰაერში ასიოდე მეტრი იფრინა, მიწაზე დაეცა და კურდღლის სოროში სეგორდა. ასე მოიგეს ის ბრზოლა და, იმავდროულად, გამოიგონეს თამაში გოლფი.

ბილბო, კარზე ნიშანი ნამდვილად არის; ასეთ ნიშნას თქვენი ხელობის წარმომადგენლები იყენებენ თუ იყენებდნენ ოდესღაც: „გამოცდილი ქურდი ეძებს კარგ სამუშაოს, უამრავი ხიფათითა და სათანადო ანაზღაურებით“, - აი რას იუწყება ნიშანი.


***

მოგეხსენებათ, - ჩაიბურტყუნა თორინმა, - დიდი ხნის წინ, პაპაჩემ თრორის დროს, ჯუჯები შორეული ჩრდილოეთიდან გამოაძევეს და ისინი მთელი თავიანთი ქონებითა და ხელსაწყო-იარაღებით დაუბრუნდნენ მთას, რომელიც რუკაზეა გამოსახული და რომელიც ჯერ კიდევ ჩემი წინაპრის, თრაინ მოხუცის დროს იქცა დასახლებულ ადგილად. ჯუჯებმა იქ უფრო დიდი გვირაბების გაყვანა დაიწყეს, გააფართოეს დარბაზები და სახელოსნოები. ალბათ, მაშინ აღმოაჩინეს ოქროსა და ძვირფასი ქვების საბადოებიც, რადგანაც მალე გამდიდრდნენ. ასე აღორძინდა მთისქვეშეთის სამეფო, პაპაჩემი კი მისი მეფე გახდა. მას დიდ პატივს სცემდნენ ადამიანებიც, რომლებიც სამხრეთიდან მოვიდნენ და მორბენალი მდინარის გასწვრივ, მთის ძირას დასახდლნენ. მათ ააშენეს მხიარული ქალაქი ველი; მათი მეფეები ხშირად იძახებდნენ ჩვენს მჭედლებს და გულუხვად უხდიდნენ იმათაც კი, რომლებიც არცთუ კარგად იყვნენ გარკვეულნი სამჭედლო საქმეში. მამები შვილებს სასწავლებლად გვაბარებდნენ და კარგადაც გვიხდიდნენ, სურსათ-სანოვაგითაც გვამარაგებდნენ, რომლის მოსაპოვებლად არასოდეს გვეცალა. ჭეშმარიტად ბრწყინვალე დრო იყო - უღარიბეს ჯუჯასაც კი ჰქონდა სახარჯო და გასასესხებელი ფული. ნებისმიერ ჩვენგანს შეეძლო გართობის მიზნით ლამაზი ნივთების დამზადება, რომ აღარაფერი ვთქვათ ჯადოსნურ სათამაშოებზე, რომელთა მსგავსსაც დღეს ვერსად შეხვდებით. პაპაჩემის დარბაზები სავსე იყო საბრძოლო საჭურვლით, ძვირფასი ქვებით, თასებით... ველის ბაზრობამ კი მთელ ჩრდილოეთში გაითქვა სახელი.

ეჭვი არ არის, დრაკონი ჩვენმა სიმდიდრემ მოიზიდა. ისინი ხომ სხვის განძეულობაზე მონადირენი არიან; ოღონდაც გაძარცვონ ვინმე და არას დაგიდევენ, ელფია, ადამიანი თუ ჯუჯა. თავიანთ ნადავლს დრაკონები მთელი სიცოცხლე (ისინი კი, თუ ვინმემ არ დახოცა, ძალიან დიდხანს ცოცხლობენ) იცავენ და პატარა სპილენძის ბეჭედსაც კი არ უშვებენ კლანჭებიდან. სინამდვილეში, ვერც არჩევენ, რომელია უკეთესი, თუმცა, მთლიანი ნადავლის ღირებულება მშვენივრად უწყიან. თვითონ არაფრის მაქნისები ერთ პატარა განარღვევსაც კი ვერ ამოიკემსავენ ქერცლიან ჯავშანზე.

იმ დროს ჩრდილოეთით უამრავი დრაკონი სახლობდა, ამიტომაც ძვირფასეულობა იშვიათდებოდა, რადგან ჯუჯები ან იღუპებოდნენ, ან სამხრეთში გარბოდნენ. დრაკონების წყალობით ნგრევა და უბედურება სულ უფრო ხშირდებოდა. ერთ დღეს ყველაზე ხარბი, ძლიერი და ვერაგი დრაკონი - სახელად სმაუგი - ჰაერში აიჭრა და სამხრეთით გამოფრინდა. ჯერ გვეგონა, ჩრდილოეთიდან გრიგალი გვიახლოვდებოდა. მთის ფერდობზე ფიჭვების ლაწალუწი ატყდა. ზოგი ჯუჯა, და მათ შორის მეც, იმ დროს მთაში არ ვიმყოფებოდით (მაშინ სრულიად ახალგაზრდა და ცნობისმოყვარე, თავგადასავლების ძიებაში სულ გარე-გარე დავეხეტებოდი) და ამან გადაგვარჩინა. დავინახე, როგორ დაეშვა დრაკონი მთისკენ და ცეცხლი გადმოაფრქვია. ფერდობზე ტყეს ხანძარი გაუჩნდა. ველში განგაშის ზარების რეკვა ატყდა, მებრძოლები საომრად ემზადებოდნენ. ჯუჯები დიდი კარიბჭიდან გაცვივდნენ, მაგრამ იქ დრაკონი იყო ჩასაფრებული... ცოცხალი ვერავინ გადარჩა. მდინარეში წყალი აორთქლდა, ქალაქი ველი ნისლში გაეხვია. ამასობაში დრაკონი ქალაქში შეიჭრა და მებრძოლთა უმეტესობა ამოხოცა. ჩვეულებრივი ამბავია, მსგავსი რამ ძალიან ხშირი იყო იმ დღეებში... შემდეგ უკან დაბრუნდა, დიდი კარიბჭით შევიდა მთაში და ყველა დარბაზი, გამოქვაბული თუ სარდაფი საგულდაგულოდ გაჩხრიკა. მან ჩვენი განძი მიითვისა; ყველაფერი, როგორც დრაკონებს სჩვევიათ, ერთად შეაგროვა და სადღაც ღრმა გამოქვაბულში დაახვავა, თვითონ კი როგორც საწოლზე, ზედ გაწვა. მოგვიანებით ჩვეულებად გაიხადა ღამღამობით ველში ფრენა და ადამიანებით დანაყრება. განსაკუთრებით, ლამაზ ქალწულებს ერჩოდა. საბოლოოდ, ხალხმა ქალაქი მიატოვა. დანამდვილებით ვერ გეტყვით, მაგრამ არა მგონია, მთასა და გრძელ ტბას შორის დღს ვინმე ცხოვრობდეს. ახლა იქ მხოლოდ ნანგრევებია.

ჩვენ, გადარჩენილთა მცირე ჯგუფი, საფარში ვისხედით, ვტიროდით და ერთხმად ვწყევლიდით სმაუგს. ამასობაში შეტრუსულწვერიანი მამაჩემი და პაპაჩემი გამოჩდნენ. მოწყენილები ხმას არ იღებდნენ. როდესაც ვკითხე, როგორ მოახერხეს თავის დაღწევა, მარტო ეს მითხრეს, თავის დროზე ყველაფერს გაიგებო. შემდეგ იქიდან წამოვედით და დიდხანს დავხეტიალებდით სხვადასხვა მხარეში. თავი სხვადასხვა სამუშაოთი გაგვქონდა. სოფლის მჭედლებადაც ვმუშაობდით და მენახშირეებადაც, მაგრამ წამითაც არ ვივიწყებდით ჩვენს დაკარგულ განძს. ახლაც კი, როცა უკვე არც ისე ღარიბები ვართ, - ამის დასტურად თორინი თავისი ოქროს ძეწკვს შეეხო, - კვლავინდებურად ვოცნებობთ შურისძიებასა და განძის დაბრუნებაზე, თუ ეს ჩვენს ძალებს არ აღემატება.

ხშირად ვფიქრობდი, როგორ გამოაღწიეს მთის ქვეშიდან მამამ და პაპამ. ახლა ვხვდები, რომ იმ საიდუმლო კარიდან გამოძვრნენ, რომლის შესახებ მათ გარდა არავინ იცოდა.

***

ტყეში ჰობიტებს სრულიად უხმაუროდ შეუძლიათ გადაადგილება, რითაც ძალიან ამაყობენ კიდეც.

ტროლები ძალიან  ნელა აზროვნებენ და ეჭვით ეკიდებიან ყოველივე ახალს. [...] ტროლები ხომ დასანახად ვერ იტანენ ჯუჯებს (ცოცხალ ჯუჯებს, თორემ შემწვრებს სიამოვნებით მიირთმვენ). [...] მზის შუქი ძალზე საშიშია ტროლებისთვის და ამიტომ გათენებამდე მიწაში უნდა დაიმალონ, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სამუდამოდ ქვებად გადაიქცევიან - იმად, რისგანაც არიან შექმნილნი.

თორინისა და მისი მეგობრების მსგავსი კეთილშობილი ჯუჯებიც კი ელფებს სულელებად თვლიან (რაც თავისთავად სრული სისულელეა) და ვერ იტანენ მათ. ეს იმიტომ, რომ ელფებს ძალიან უყვართ ჯუჯების გამოჯავრება და დაცინვა (უმეტესად გრძელი წვერის გამო).

რაოდენ უცნაურიც უნდა იყოს, უშფოთველ ცხოვრებაზე, ბედნიერ დღეებსა თუ მხიარულ დროსტარებაზე ბევრი არაფერია ხოლმე მოსაყოლი და ასეთი ამბების მოსმენაც ძალიან მოსაწყენია; ხოლო მაშინ, როცა რამე უსიამოვნო და ცუდი ხდება, ისეთი შესანიშნავი ამბის შეთხზვა შეიძლება, რომელიც ყველას მოწონებას დაიმსახურებს.

ელფების მეგობარი ელრონდი - ერთ-ერთი მათგანი, ვისი წინაპრებიც მოხსენიებულნი არიან უძველეს სათავგადასავლო თქმულებებში, რომლებშიც ასახულია ეფლებისა და ჩრდილოელი ადამიანების ბოროტ გობლინებთან ომები. იმჟამად ჯერ კიდევ ცხოვრობდნენ ელფთა და ჩრდილოელ ხალხთა საერთო შთამომავლები და ელრონდი მათი წინამძღოლი იყო.

რუნები იუწყებიან, რომ შენს მახვილს, თორინ, ორკრისტი ჰქვია, რაც გონდოლინის უძველეს ენაზე „გობლინმხეჩს“ ნიშნავს. სახელგანთქმული ხმალია. შენს ხმალს კი გენდალფ, გლამდრინგი ანუ „მტრისჩაქუჩა“ ჰქვია. ამ ხმლით ოდესღაც თავად გონდოლინის მეფე იბრძოდა.

მორიის უკაცრიელ მაღაროებში დღესაც შეიძლება იპოვო უძველესი განძი, რომელიც ჯუჯებმა გობლინებთან ომის დროს გადამალეს.

დურინი! ასე იწოდებოდა ჯუჯათა უძველესი მოდგმის მამათა მამა, ყველაზე უფროსი გრძელწვერიანებში.

ვინც ეძებს, ის ყოველთვის პოულობსო, ასე დაარიგა თორინმა ახალგაზრდა ჯუჯები. თუმცა, ყოველთვის იმას ვერ პოულობ, რასაც ეძებდი.

მთის გამოქვაბულები იშვიათად არის უპატრონო. [...] როცა საქმე გამოქვაბულთან გაქვს, მთავარია, გაარკვიო, რამდენად ღრმაა, საით მიდის და ბინადრობს თუ არა შიგ ვინმე ან რამე.

გობლინებს ხომ ყოველთვის შიათ და სიამოვნებით მიირთმევენ ცხენებს, პონებსა და ვირებს (და უფრო საძაგელ რამეებსაც).  [...] ნაჯახები და მოღუნული ხმლები გობლინების საყვარელი იარაღია. სასტიკი, ბოროტი და ავგული გობლინები, მართალია, ლამაზ ნივთებს არ ამზადებენ, მაგრამ საჭირო რამეების კეთებაში არ მოიკოჭლებენ. როცა საქმე მოითხოვს, გვირაბებისა და მაღაროების გაყვანაც კი შეუძლიათ, თან იმდენად კარგად, რომ ყველაზე დახელოვნებულ ჯუჯასაც კი გაუკვირდება. უროებს, ნაჯახებს, ხმლებს, ხანჯლებს, მარწუხებსა და სხვა საწამებელ იარაღს ისინი ბრწყინვალედ ამზადებენ ან თავიანთ მონებს და ტყვეებს ამზადებინებენ, სანამ ტყვეები უჰაერობისა და უსინათლობისგან არ დაიღუპებიან. შესაძლოა, სწორედ გობლინებმა გამოიგონეს იარაღები, რომლებმაც მსოფლიო შეაზანზარა - განსაკუთრებით ისეთი, როგორიც წამიერად უამრავ ადამიანს კლავს. ბოლოს და ბოლოს, მათ ყოველთვის მოსწონდათ ბორბლები, ძრავები და აფეთქებები. თუმცა, იმ შორეულ წარსულსა და იმ ველურ მხარეში გობლინები არც ისე განვითარებულები იყვნენ (თუ შეიძლება ასე ითქვას). მათ ჯუჯებიც ისევე სძულდათ, როგორც ყველა და ყველაფერი მოწესრიგებული და აყვავებული. მიუხედავად ამისა, იყვნენ ისეთი ბოროტი ჯუჯები, რომლებმაც მათთან პირი შეკრეს, მაგრამ თორინი და მისი თანმხლებნი მათნაირები არ იყვნენ. გობლინებს პირადი შუღლი ჰქონდათ თორინის საგვარეულოსთან ზემოთ გაკვრით ნახსენები ომის გამო. და, საერთოდაც, გობლინებისთვის სულერთია, ვის შეიპყრობენ, ოღონდაც ეს სწრაფად და მოულოდნელად გააკეთონ, რომ მსხვერპლმა წინააღმდეგობის გაწევა ვერ მოასწროს.

გობლინებმა მაშინვე იცნეს ხმალი, რომელმაც ასეულობით გობლინი განგმირა მაშინ, როდესაც გონდოლინელი გრძნეული ელფები თავს ესხმოდნენ მათ ციხესიმაგრეებს. ეფლების ენაზე ხმალს ორკრისტი ანუ გობლინმჩეხი ერქვა. თავად გობლინები კი მას, უბრალოდ, კბენიას ეძახდნენ. მათ სასტიკად სძულდათ ეს ხმალიც და მისი ყველა მფლობელიც.

ჯადოსანმა ხმალი იშიშვლა. მახვილი ისევ ლურჯად აელვარდა - როგორც კი ხმალი გობლინების სიახლოვეს იგრძნობდა, მრისხანებისგან ანეთებოდა ხოლმე. [...] ხმალი გლამდრინგად ანუ მტრისჩაქუჩად იწოდებოდა. გობლინები მას ჩხვლეტიასაც ეძახდნენ და თვით კბენიაზე მეტად სძულდათ.

ჰობიტებმა უამრავი ბრძნული გამონათქვამი და ანდაზა იციან, რომლებიც ადამიანებმა დიდი ხნის წინ მიივიწყეს - თუ საერთოდ ჰქონდათ გაგონილი.

მიწის სიღრმეში, წყლის პირას ცხოვრობდა გოლლუმი - პატარა და სლიპინა არსება, რომელიც არ ვიცი, ვინ ან რა იყო ან საიდან გაჩნდა. ის შავი იყო, როგორც ღამე, მხოლოდ ლოყებჩაცვენილ სახეზე ენთო მქრქალად დიდი, მრგვალი თვალები. ბრწყივნალედ ხედავდა სბინელეში. ტბაში (ბილბომ სწორედ ფართო და ღრმა ტბის ცივ წყალში ჩაყო ფეხი) ნავით დაცურავდა სრულიად უხმაუროდ და ნიჩბების ნაცვლად ფეხებს იყენებდა. გოლლუმი ხშირად უდარაჯდებოდა ზედაპირთან მოცურავე უსინათლო თევზებს და თავისი გრძელი თითებით ელვის უსწრაფესად იჭერდა მათ. არც ხორცზე ამბობდა უარს და სიამოვნებით მიირთმევდა გობლინებს, როგორც კი შესაძლებლობა მიეცემოდა. თუმცა, ძალიან ფრთხილობდა, რომ არავის აღმოეჩინა და მხოლოდ მაშინ ნადირობდა გობლინებზე, თუ რომელიმე მათგანი მარტოდმარტო შემოეხეტებოდა ტბასთან; გოლლუმი უჩუმრად მიეპარებოდა ხოლმე ზურგიდან და მოქნილი თითებით ახრჩობდა. [...] გოლლუმ! - უკანასკნელ სიტყვაზე მან საშინელი ბუყბუყა ხმით გადაყლაპა ნერწყვი. სწორედ ამ ბუყბუყა ხმისგან წარმოდგებოდა მისი სხელი. თუმცა, გოლლუმი უფრო ხშირად „ჩემი საუნჯეთი“ მიმართავდა თავის თავს. [...] გამოცანების ჩაფიქრება და ხანდახან მათი გამოცნობა მისი ერთადერთი საყვარელი თამაში იყო, რომლითაც ოდესღაც ერთობოდა ღრმა სოროებში მცხოვრებ თავისნაირ უცნაურ არსებებთან ერთად, სანამ ყველას დაკარგავდა და სრულიად მარტო დარჩენილი, მთისქვეშეთის წყვდიადში შთაინთქმებოდა.

გამოცანებით თამაში უხსოვარი დროიდან არსებობდა და მისი წესები ყველასთვის წმიდათაწმიდა იყო. თვით ყველაზე ბოროტი ავაზაკებიც კი ვერ ბედავდნენ თამაშისას თაღლითობას.

ბეჭედი ჯადოსნური იყო - თითზე გაიკეთებდი თუ არა, უმალვე უჩინარი ხდებოდი. თქვენი შემჩნევა მხოლოდ მზის შუქზე იქნებოდა შესაძლებელი, მაშინაც, მქრალი ჩრდილი თუ გამოჩნდებოდა. [...] თავიდან გოლლუმს ის სულ თითზე ეკეთა, მაგრამ მერე მობეზრდა; შემდეგ წელზე შემორტყმული ქისით დაატარებდა, სანამ კანი არ გადაეყვლიფა; ახლა მას კუნძულზე, ქვის ხვრელში მალავდა და ხშირად დადიოდა მის სანახავად. დროდადრო გოლლუმი ბეჭედს მაინც იკეთებდა - მაშინ, როდესაც მასთან განშორებას ვეღარ უძლებდა.

თვით მთის დიდი ორკებიც კი წელში მოხრილები, ლამის იატაკზე დაწვდილი ხელებით დარბიან ხოლმე.

გობლინებს მზე არ უყვართ: მზეში მუდამ მუხლები ეკეცებათ და თავბრუ ესხმით.

ვარგები - ასე უწოდებენ ველური მხარის კიდეზე მობინადრე ბოროტ მგლებს. [...] ვარგები ავ საქმეებში გობლინებს თანამზრახველები იყვნენ. გობილნები მთებიდან შორს არასოდეს მიდიოდნენ, თუ, რასაკვირველია, იქიდან ვინმე არ გამოაძევებდათ ან თუ სალაშქროდ არ მიემართებოდნენ (ეს კი, საბედნიეროდ, კარგა ხანია, აღარ მომხდარა). [...] გობლინები მგლებზე ამხედრდებოდნენ ხოლმე, ისე, როგორც ადამიანები - ცხენებზე.

არწივები გულკეთილები არ არიან. მათ შორის ლაჩრებიც გვხვდებიან და ულმობლებიც. თუმცა, ჩრდილოეთის მთების უძველესი ტომი უდიადესი იყო ფრინველებში. ამაყებს, ძლიერებსა და კეთილშობილებს არ უყვარდათ გობლინები და არც ეშინოდათ მათი. გობლინებს სძულდათ არწივები და ეშინოდათ კიდეც მათი, მაგრამ მაღალი მთების მწვერვალებზე მათი ბუდეების მოშლას ვერაფრით ახერხებდნენ.

ბეორნი მაქციაა, რომელსაც სურივილისამებრ შეუძლია სახის შეცვლა: ის ხან უშველბელი შავი დათვია, ხან - უზარამაზარი, შავგვრემანი და მკლავღონიერი, გრძელწვერა ადამიანი. ერთნი ამბობენ, რომ სინამდვილეში ის დათვია, იმ უძველესი დიდი დათვების მოდგმისა, რომლებიც მთებში გოლიათების გამოჩენამდე არსებობდნენ; მეორენი კი ამტკიცებენ, რომ ბეორნი იმ ადამიანების შთამომავალია, რომლებიც აქ ჯერ კიდევ მაშინ ცხოვრობდნენ, როდესაც სმაუგისა და სხვა დრაკონების არსებობაზე არავინ უწყოდა, თანაც გობლინები ჯერაც არ გადმობარგებულიყვნენ ჩრდილოეთიდან.

ბილბოს გვერდით მკვდარი ობობა და შავად შეღებილი ხანჯალი ეგდო. წყვდიადში უზარმაზარი მხეცის მარტოდმარტო, ჯადოსნისა და ჯუჯების დაუხმარებლად მოკლვამ ბატონი აბგელი რაღაცნაირად შეცვალა. როცა მახვილი ბალახზე გაწმინდა და ქარქაშში ჩააგო, თავი ძლიერ და სასტიკ მებრძოლად იგრძნო, მიუხედავად ცარიელი კუჭისა. - სახელს დაგარქმევ, - მიმართა თავის ხანჯალს, - ამიერიდან ნესტარი გერქმევა!

***

ტყის ელფები, დასავლელი უზენაესი ელფებისგან განსხვავებით, უფრო სახიფათონი იყვნენ და სიბრძნითაც ჩამორჩებოდნენ მათ. ამის მიზეზი ის გახლავთ, რომ ტყის ელფები (ასევე - მთებსა და ღრეებში მცხოვრები მათი შორეული ნათესავები) იმ უძველესი მოდგმისანი არიან, რომელსაც არასდროს დაუდგამს ფეხი ზღაპრულ ქვეყანაში. თმანათელი ელფები, განსწავლული ელფები და ზღვის ელფები ძალიან დიდხანს ცხოვრობდნენ დასავლეთში, სადაც უფრო გალამაზდნენ და დაბრძენდნე, დახელოვნდნენ ლამაზი ნივთების კეთებასა და ჯადოქრობაში. თუმცა, ზოგიერთი მათგანი მაინც დაუბრუნდა ვრცელ სამყაროს. ტყის ელფები კი ყოველთვის ვრცელ სამყაროში, ცხოვრობდნენ, ჩვენი მზისა და მთვარის ბინდში, მაგრამ ყველაზე მეტად ვარსკვლავები უყვარდათ; ხშირად დაეხეტებოდნენ მაღალი ხეების ქვეშ, უღრან ტყეებში, რომლებსაც დღეს ვერსად იპოვით. ძირითადად, ტყის პირას სახლდებოდნენ, რათა სანადირო ადგილებიც ახლოს ჰქონოდათ და ღამის შუქით განათებული გაშლილი ველებიც. ადამიანების გამოჩენის შემდეგ ელფები იძულებულნი გახდნენ, მიუვალ ადგილებში გადასახლებულიყვნენ და მწუხრი და საღამო კიდევ უფრო მეტად შეიყვარეს. თუმცა, ელფები იყვნენ და ელფებად დარჩნენ. ელფები კი კეთილები არიან.

[...]

ძველ დროში ელფებს ბევრჯერ უომიათ ჯუჯების ზოგიერთ ტომთან, რომლებსაც თავიანთი განძის მოპარვას აბრალებდნენ. რასაკვრიველია, ჯუჯები დანაშაულს უარობდნენ და ამბობდნენ, მხოლოდ ჩვენი წილი ავიღეთ, რადგან ელფების მეფემ მისთვის ნედლი ოქრო-ვერცხლის დამუშავებისა და გამოჭედვის სანაცვლოდ გასამრჯელო არ გადაგვიხადაო. ელფების მეფეს ერთადერთი სისუსტე ჰქონდა - ძვირფასეულობაზე, განსაკუთრებით ვერცხლსა და თეთრ თვლებზე გიჟდებოდა და დიდი საგანძურის მფლობელს სულ უფრო მეტი უნდოდა, რათა ძველი დროის ელფ მბრძანებლებს გასტოლებოდა. მისი ხალხი არც მაღაროებში მადნის მოპოვებით თუ ლითონებისა და ძვირფასი ქვების დამუშავებით იკლავდა თავს, არც მიწის თხონა-ბარვით იღლიდა ხელებს და ვერც ვაჭრობისთვის ნახულობდა დროს. ერთი სიტყვით, ძალიან უდარდელები იყვნენ და ეს ნებისმიერმა ჯუჯამ კარგად იცოდა. თუმცა, თორინის საგვარეულოს არასდროს უომია ტყის ელფებთან.

[...]

ტყის ელფები დაუძინებელ მტრესაც კი ტყვეობისას კარგად უვლიდნენ. ერთდერთი არსებები, რომლებსაც არ იბრალებდნენ და სასტიკად უსწორდებოდნენ, ბუმბერაზი ობობები იყვნენ.
[...]

კლდეში ნაკვეთ სვეტებიან დიდ დარბაზში, ხის ტახტზე, ელფების მეფე იჯდა; ხელში მუხის კვერთხი ეკავა, თავზე კი კენკრისა და წითელი ფოთლების გვირგვინი ედგა. ასეთ გვირგვინს ტყის მეფე შემოდგომით ატარებდა, გაზაფხულზე კი ტყის ყვავილების გვირგვინს იდგამდა ხოლმე.

***

შორს, დაფლეთილ ღრუბლებში, მოჩანდა მთა შავი მწვერვალით! მისი უახლოესი მეზობლები ჩრდილო-დასავლეთით და მათთან შემაერთებელი უსწორმასწორო მიწები ჯერ არ ჩანდა. მთა ეულად აღმართულიყო და ჭაობებს გამოღმა ტყეს გადმოჰყურებდა. მარტოსული მთა!

ის, ვინც საკუთარ სამფლობელოში ბრუნდება, იარაღს არ საჭიროებს.

კაციშვილმა არ იცის რა შეუძლია შურისძიების წყურვილით შეპყრობილსა და თავისი საკუთრების დაბრუნების მსურველ ჯუჯას.

ჯუჯები გმირები სულაც არ არიან. ისინი ანგარიშებიანები არიან და ყველაზე მეტად სიმდიდრის მოხვეჭა სურთ. ზოგი ჯუჯა მატყუარა და თაღლითია, მაგრამ ბევრად მეტია კეთილშობილი ჯუჯა - თორინისა და მისი ქვეშევრდომების მსგავსი. მთავარია, ისეთი რამის გაკეთება არ მოსთხოვო, რაც მათ ძალას აღემატება.

დრაკონები შეიძლება თავიანთი ქონებით არასდროს სარგებლობენ, მაგრამ, როგორც წესი, ყველაფერი გრამობით აქვთ აწონილი.

ბილბოს დაავიწყდა - ან იქნებ არც არასდროს იცოდა - თუ რაოდენ მახვილი ყნოსვა აქვთ დრაკონებს. ამასთან, თუ დრაკონი რამით შეშფოთებულია, ნახევრად მოჭუტული თვალებით თვლემს და თან თვალთვალს განაგრძობს.

ვერც ერთი დრაკონი ვერ უძლებს გამოცანებით საუბრისა და მათ ამოსახსნელად ტვინის ჭყლეტის ცდუნებას.

ულამაზესი ნივთი მაინც მთის საძირკვლებთან შემთხვევით ნაპოვნი დიდი, თეთრად მოკაშკაშე ქვა იყო. ჯუჯები მას მთის გულს, თრაინის ნატვრისთვალს უწოდებდნენ. ის თითქოს ათასწახნაგა ბურთი იყო. ისე ელვარებდა, როგორც ვერცხლი - ცეცხლში, წყალი - მზეზე, თოვლი - ვარსკვლავების ქვეშ, წვიმის წვეთები - მთვარის შუქზე. [...] შიგნიდან მბრწყინავი თვალი ჯუჯებმა ოდესღაც მთის გულში აღმოაჩინეს და კოხტად გამოთალეს; ქვა ყოველგვარ შუქს გარდაქმნიდა და სხვადასხვაფრად მბზინავ თეთრ ნაპერწკლებად აფრქვევდა.

როცა ჯუჯების გული ოქრო-ვერცხლისგანაა ათრთოლებული, მათგან ყველაზე წესიერი და პატივსაცემიც კი გულადი და ზოგჯერ ძალიან სასტიკი ხდება.

თორინმა ჰობიტი რომელიღაც ელფი უფლისწულისთვის უხსოვარ დროს გამოჭედილ ჯაჭვის პერანგში გამოაწყო. პერანგი დამზადებული იყო რკინანარევი ვერცხლისგან, რომელსაც ელფები მითრილს უწოდებდნენ. მასთან ერთად ბილბომ ბროლითა და მარგალიტებით მორთული ქამარიც მიიღო. სამხედრო აღწურვილობას კიდეებზე ძვირფასი თეთრი ქვებით მოოჭვილი, შიგნიდან ფოლადის რგოლებით გამყარებული ტყავის მსუბუქი მუზარადიც მოჰყვებოდა. ის ზუსტად მოერგო ჰობიტის თავს.

დაიწყო ბრძოლა, რომელსაც არავინ ელოდა და რომელსაც შემდგომში ხუთი ლაშქრის ომი უწოდეს. შეტაკება ძალიან სასტიკი გამოდგა. ერთ მხარეს იყვნენ გობლინები და ველური მგლები, მეორე მხარეს კი - ელფები, ადამიანები და ჯუჯები.

ყველა ჩვენგანი რომ ჭამა-სმას, მოლხენას, სიცილსა და სიმღერას უფრო მეტად აფასებდეს, ვიდრე ოქროს, ეს სამყარო გაცილებით მხიარული იქნებოდა.

მთარგმნელი ნიკა სამუშია

Monday, February 8, 2016

გიორგი კეკელიძე - ორი თავგადასავალი

მარმარილოებს ღამე უყვართ. რატომღაც. ღამით ყველა სურათი ჭაღარავდება. ბავშვებიც კი. ეგ არის მარმარილოზე დატანილი ფოტოს თვისება.

ბებიაჩემი საფლავზე ბალახს ისე თხრიდა, თითქოს კაბაზე ამოწეწილ ძაფებს აცლიდა.

ცოცხლები არასდროს უცვლიან ადგილს მკვდრებს, თუნდაც მკვდრები ათასჯერ უკეთესები იყვნენ. ეს არის სიცოცხლის უსამართლო უპირატესობა.

შუაღამისას გამეღვიძა. ერთხანს ბებიაჩემის სუნთქვას ვაკვირდებოდი - ორი, სამი, ოთხი წლის შემდეგ ის აღარ იქნება, მაგრამ აი, ახლა ხომ სუნთქავს. იშვიათად, ფრთხილ ხვრინვასაც ურევს. ორი, სამი, ოთხი წლის შემდეგ მე გავიხსენებ, რომ ბებიაჩემი სუნთქავდა. ახლა ვაკვირდები, რომ შემდეგ გავიხსენო, რომ მაშინ ვაკვირდებოდი.

სუნთქვა მიჭირს. აი, უცებ - მოულოდნელად და ძლიერად. არც შეყვარებული დამშორებია, არც კუდიანი ვარსკვლავი მინახავს, არც ჯინსის შარვალი დამხევია. არც უყიდიათ.

ასეთი საქმეები გარდაუვალია: დედა ყოველთვის ბრაზობს და ბოლოს მაინც ასრულებს თხოვნას.

ადამიანი დამნაშავე იმაზე უფრო ძნელად ხდება, ვიდრე უნივერსიტეტის ყველაზე რთული ფაკულტეტის დიპლომის აღებას ახერხებს. პირველ დანაშაულს ვგულისხმობ - დანარჩენი ხარისხების მოპოვება უადვილესია - ასპირანტი, დოქტორი, აკადემიკოსი, მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრი- სულ ერთი საათის საქმეა. და მეცნიერებათა აკადემიის თავმჯდომარე - როცა უთოზე მიწებებული ხორცის ნაფლეთებს ისე უყურებ, როგორც გამოფენაზე უინტერესო ნახატს, თანაც მეორედ, რადგან ახლა დასათვალიერებლად მეგობარს გაჰყევი.

 სიკვდილი იოლი საქმეა. ცხოვრება თვითონ გიადვილებს სიკვდილს, ხანდახან გახსენებს, რომ სიცოცხლე შეიძლება ნიშნავდეს: კედელზე ორ მოხრილ ჩრდილს, სითბოაფხეკილ კედლებს, ამომწვარი ნავთის სუნს და მოტეხილ წინა კბილს ჩაის ჭიქაში.

რა ემართებათ ამ ძველ სარკეებს? რაღაც ჟანგივით ეპარებათ გვერდიდან. ალბათ მაგათი ჭაღარაა.

კოჭებს გამაგრება უნდა, თორემ თუ ფეხები გაგეზარდა და შენ ისევ ისე - კოჭებში გეტყობა - წაიქცევი.

მთავარ საიდუმლოს ხომ მომხდარის მერე, თავსაც ვუმალავთ. საერთოდ, ერთ-ერთი დაუჯერებელი და სასაცილო სიტყვა, რაც კაცობრიობას მოუგონია - მესაიდუმლეა. ჩვენ ყველა საკუთრი დიდი საიდუმლოებების მძევლები ვართ და მხოლოდ სიკვდილთან გვათავისუფლებენ. ისიც, არავინ იცის, რა პირობით, რადგან სიკვდილის ამბებს, სამწუხაროდ თუ საბედნიეროდ, ჯერ ვერავინ ჰყვება.

კოსმოსი ყრუა - მან არ იცის, რომ არსებობს ოცნებები, შური, ტკივილი, სიხარული. ეს მხოლოდ ჩვენი საქმეა, შეუმჩნეველი წერტილების თვითონ წერტილივით დედამიწაზე. მილიარდობიტ უზარმაზარ პლანეტას, თავზე რომ დამნათის და თუნდაც აი, ამას, მუხლებით რომ დავყრდნობივარ, არ შეუძლია ჩემი გულისცემა ესმოდეს.

სიკვდილი საშინელია. ეს ყველამ ვიცით. მაგრამ მისი ყველაზე ცუდი მხარე ის არის, რომ შანსს აღარ გულისხმობს. აი, სიცოცხლე კი სულ სხვა საქმეა. იქ შეგიძლია გზაზე ჩაისვარო და სახლში სუფთა მიხვიდე.

სიბერე სიკვდილის არსებობის გამართლებაა. სიცოცხლისგან დაღლა ამართლებს. ამიტომაც მიყვარს მოხუცები - მათი თვალები გულგრილია სიკვდილის მიმართ - ისე ელიან, როგორც მეოთხე კარაქიან პურს ყველაზე პუტკუნა ბავშვები ბაგაში, სადილისას. ალბათ არის წელიწადი, როცა შენ ამას გრძნობ. სამოცდახუთი? სამოცდაცამეტი? ოთხმოცდახუთი? არ ვიცი. არასოდეს ვყოფილვარ ოთხმოცდახუთის. მინდა კი.

ადამიანისთვის წამებაა ნახევარღმერთად ყოფნა - უკვდავება, ოღონდ შემორჩენილი მეხსიერებით, ჯოჯოხეთია. სამოთხეში ალბათ აღარავინ გვახსოვს. რომ გვახსოვდეს, მონატრება დაგვტანჯავდა.

ცოდნა და განცდა ვერ რიგდებიან ხოლმე.

გამომცემლობა „წიგნები ბათუმში“, 2015წ.

Sunday, February 7, 2016

ჯ.რ.რ ტოლკინი - ამბავი ძალაუფლების ბეჭდებისა

ცხოვრობდა ოდესღაც მაია, სახელად საურონი, რომელსაც ბელერიანდელმა სინდარებმა გორთაური შეარქვეს. არდის დასაბამს აცდუნა იგი მელკორმა და მიიმხრო. საურონი მტრის უდიდეს და უერთგულეს მსახურად იქცა; იგი ყველაზე სახიფათოც იყო, რამეთუ მრავალი იერის მიღება შეეძლო და დიდხანს მოჩვენებითი კეთილშობილებითა და მშვენიერებით აცდუნებდა ყველას, გარდა უაღრესად ფრთხილებისა. როცა თანგოროდრიმი დაანგრიეს და მორგოთი დაამხეს, საურონმა ისევ მშვენიერი იერი მიიღო და ქედმოდრეკილი ეახლა ეონუეს, მანუეს მაცნეს, რათა მისთვის ჩადენილი ბოროტქმედებანი ეპატიებინა. ზოგი ამბობს, რომ მაშინ საურონი არ ცრუობდა და ჭეშმარიტად მოინანია, თუნდაც შიშით, ვინაიდან მორგოთის დაცემასა და დასავლეთის მეუფეთა რისხვას ძლიერ შეეშფოთებინა. თუმცა ეონუეს მისივე თანასწორი მაიას შეწყალების უფლება არ ჰქონდა და საურონს უბრძანა, ამანში დაბრუნდი და დაე, მანუემ განგსაჯოსო. შერცხვა საურონს, არ ისურვა თავის დამცირება, რამეთუ ფიქრობდა, არდაში მორგოთის ბატონობისას ძალმოსილი მმართველი ვიყავი და ვალარებისთვის ერთგულების დამტკიცება გამიჭირდებოდაო. ამიტომ, როცა ეონუე წავიდა, საურონმა შუახმელეთს შეაფარა თავი და ისევ ავის ქმნას მიჰყო ხელი; მორგოთის ბოროტების ბორკილებს ძლიერად შეეკრა იგი.

აოხრებული ქვეყნიერების შემხედვარე საურონმა გულში გაიფიქრა, ვალარებმა მორგოთის დამხობით გული იჯერეს და შუახმელეთი ისევ მიივიწყესო და სწრაფად შეიპყრო ამპარტავნობამ. [...] არდის მკვიდრთაგან ყველაზე იოლად ადამიანები გადაიბირა; თუმცა ყველაზე დიდხანს ელფთა მიმხრობასა და თავის სამსახურში ჩაყენებას ცდილობდა, რამეთუ კარგად უწყოდა, პირველშობილნი უფრო ძლიერები იყვნენ. ელფთა შორეულ სამეფოებში მიემგზავრებოდა და კეთილშობილისა და ბრძენის იერით ეცხადებოდა მათ. მხოლოდ ლინდონში არ მისულა, რამეთუ გილ-გალადსა და ელრონდს აეჭვებდათ მისი კეთილგანწყობა და, თუმცა მისი ნამდვილი ვინაობა არ იცოდნენ, სამეფოში შესვლის ნებას მაინც არ აძლევდნენ. [...] საურონმა ანატარი, ძღვენთა მეუფე დაირქვა და მასთან მეგობრობით ელფებმა თავიდან დიდად იხეირეს.

***

ოსტ-ინ-ედილის მჭედლებმა საოცარი რამეები დაამზადეს. მათ შორის ყველაზე გასაოცარი იყო ძალაუფლების ბეჭდები. თუმცა, ერეგიონელ მჭედლებს საურონი ხელმძღვანელობდა და რასაც აკეთებდნენ, ყველაფერი იცოდა. მას ელფთა დამორჩილება და დამონება განეზრახა. ელფებმა მრავალი ბეჭედი დაამზადეს; ხოლო საურონმა საიდუმლოდ გამოჭედა მმართველი ბეჭედი, ყველა დანარჩენი მას ემორჩილებოდა და მხოლოდ იმდენ ხანს გაძლებდა, რამდენსაც მთავარი ბეჭედი. საურონმა ელფთა ძლიერი ბეჭდების დასაპატრონებლად მმართველ ბეჭედში თავისი ძალისა და ნების ნაწილი ჩააქსოვა. წყვდიადის ქვეყნის ცეცხლოვან მთაში გამოჭედა საურონმა მმართველი ბეჭედი; როცა ის ეკეთა, ამჩნევდა ყოველივეს, რაც უმცირეს ბეჭედთა მეშვეობით კეთდებოდა და კითხულობდა და განაგებდა იმათ აზრებს, ვისაც ის ბეჭდები ეკეთა.

ელფები ასე იოლად როდი მოტყუვდნენ. როგორც კი საურონმა მმართველი ბეჭედი გაიკეთა, მყისვე იგრძნო, იცნეს იგი და მიხვდნენ, რომ საურონს მათზე და მათ მიერ შექმნილზე ბატონობა ეწადა. გაბრაზებულებმა და შეშინებულებმა მოიხსნეს ბეჭდები. საურონი მიხვდა, რომ ელფები არ მოტყუვდნენ და მისი მუხანათობა გამჟღავნდა და რისხვით აღივსო; მან ელფებს ომი გამოუცხადა და მოითხოვა, ყველა ბეჭედი გადმომეცით, რამეთუ ელფი მჭედლები ჩემი ცოდნისა და დახმარების გარეშე მათ ვერ დაამზადებდნენო. ხოლო ელფები გაექცნენ საურონს, სამი ბეჭედი გადაარჩინეს, თან წაიღეს და დამალეს.

ეს სამი ბეჭედი სულ ბოლოს გამოჭედეს და სხვებზე ძლიერი იყო. ნარია, ნენია, და ვილია უწოდეს ლალის, ადამანტისა და საფირონისთვლიან ბეჭდებს - ცეცხლის, წყლისა და ჰაერისა. ელფთა ბეჭდებიდან სწორედ ამ სამის დაპატრონება სურდა ყველაზე მეტად საურონს, რამეთუ ისინი ჟამთა სვლის ხრწნადობისა და ქვეყნიერების დამღლელობისგან იცავდა მფლობელს. თუმცა საურონმა მათი პოვნა ვერ მოახერხა, რამეთუ ელფების სამივე ბეჭედი ბრძენთ გადასცეს შესანახად, ხოლო ბრძენნი ღიად აღარ იყენებდნენ მათ, სანამ საურონს მმართველი ბეჭედი ჰქონდა. ამგვარად, თავად კელებრიმბორის მიერ გამოჭედილი სამი ბეჭედი საურონის შეხებისგან არასოდეს წაბილწულა. თუმცა ისინიც მმართველ ბეჭედს ემორჩილებოდნენ.

იმ დროიდან მოყოლებული, საურონსა და ელფებს შორის დაუსრულებელი ომი გაჩაღდა.

საურონმა დანარჩენი ძალაუფლების ბეჭდები ხელში ჩაიგდო და შუახმელეთის სხვა მოდგმის ხალხს დაურიგა იმ იმედით, რომ მათთვის შეუსაბამო იდუმალი ძალის ფლობას მოწყურებულთ დაიმონებდა. შვიდი ბეჭედი ჯუჯებს მისცა, ხოლო ცხრა - ადამიანებს, რომლებიც უფრო იოლად დაჰყვებოდნენ ხოლმე მის ნებას. საურონს იმ ბეჭდების გამოჭედვაში წილი ედო და მისგან წაბილწულებმა და დაწყევლილებმა, საბოლოოდ, თავიანთ მფლობელებს უღალატეს. ჯუჯები საკმაოდ მტკიცენი და ძნელად მოსათვინიერებელნი აღმოჩნდნენ; ჯუჯებს სხვათა მორჩილება არ უყვართ, ვერც მათი გულის სიღრმეს ჩასწვდებით და არც აჩრდილებად იქცევიან. ისინი მხოლოდ სიმდიდრის მოსახვეჭად იყენებდნენ თავიანთ ბეჭდებს; თუმცა, ბეჭდებმა მათ გულებში სიხარბისა და ოქროს სიყვარულის ცეცხლი ააგიზგიზა; ამან, საურონისდა სასარგებლოდ, ჯუჯებს უამრავი ბოროტება ჩაადენინა. როგორც ამბობენ, ჯუჯათა მეფეების შვიდი საგანძურის შექმნას საფუძველი სწორედ იმ შვიდი ოქროს ბეჭდით ჩაეყარა. თუმცა, ის საგანძურები დიდი ხნის წინ გაძარცვეს და გაანადგურეს დრაკონებმა, ხოლო შვიდი ბეჭდიდან ზოგი ცეცხლმა შთანთქა, ზოგიც საურონმა დაიბრუნა.

კაცნი უფრო იოლად გაებნენ საურონის მახეში. ცხრა ბეჭდის მფლობელები თავიანთი დროის დიადი მეფეები, გრძნეულები და მეომრები შეიქნენ. დიდება და სიმდიდრე მოიხვეჭეს, მაგრამ თავიც დაიღუპეს. უკვდავება მოიპოვეს, მაგრამ სიცოცხლე მათთვის გაუსაძლისი გახდა. თუ მოინდომებდნენ, დღისით, მზისით, სხვათა მზერისთვის უჩინრა დადიოდნენ და იმას ხედავდნენ, რაც მოკვდავთათვის უხილავია; თუმცა, დიდწილად ეს საურონის მოვლენილი მოჩვენებები და ცრუ ხილვები იყო. ერთიმეორეზე მიყოლებით, ზოგმა ადრე, ზოგმა გვიან - იმის გათვალისწინებით, რამდენად ძლიერნი იყვნენ წარმოშობით ან რამდენად კეთილნი ან ბოროტნი ბუნებით, თავიანთ ბეჭდებს დაემონნენ და საურონის მმართველ ბეჭედს დაემორჩილნენ. აჩრდილებად იქცნენ და წყვდიადის სამეფოში შეაბიჯეს. მათ მხოლოდ ის ხედავდა, ვისაც მმართველი ბეჭედი ეკეთა. წყვდიადი თან სდევდა საურონის უერთგულეს მსახურებს, ბეჭდის აჩრდილებს, ანუ ნაზგულებს და მუდამ სიკვდილის ხმაზე გაჰკიოდნენ.

უსაზღვროდ გაამპარტავანდა საურონი, მცირედი აღარ აკმაყოფილებდა, მთელ შუახმელეთზე გაბატონება, ელფების განადგურება და, თუ მოახერხებდა, ნუმენორიის დამხობა სურდა. მეტოქეებს არ ინდობდა და იმონებდა, თავი დედამიწის მეუფედ გამოაცხადა. იერის შეცვლის ძალა ჯერაც შერჩენოდა და, როცა კაცთა გაცურებას განიზრახავდა, მათ პირმშვენიერი ბრძენის სახით ეცხადებოდა. ძლმომრეობასა და სისასტიკეს იყენებდა დამონებულთა სამართავად; მისი სამეფოდან წყვდიადი თანდათან შორს გავრცელდა და თავისუფალმა ხალხმა მას შავბნელი მბრძანებელი და საყოველთაო მტერი უწოდა. საურონმა მიმოფანტული და მიწის ქვეშ დამალული მორგოთის ბოროტი მსახურები კვლავ გარს შემოიკრიბა; მის სამსახურში მდგარი ორკები ბუზებივით მრავლდებოდნენ. ასე დაიწყო შავბნელი წლები, რომლებსაც ელფები გაქცევის დღეებს უწოდებენ. იმხანად შუახმელეთის მრავალი ელფი გაიქცა ლინდონში, იქიდან კი - ზღვის გადაღმა და უკან აღარ დაბრუნებულა.

***

თეთრი ხე არმენელოსში, ოდესღაც ნუმენორის მეფის ბაღში მდგარი ნიმლოთის ნაყოფისგან იყო გაზრდილი; თავის მხრივ, ნიმლოთი ტირიონის ხის შთამომავალი იყო, ხოლო ტირიონის ხე - სახება უხუცესი ხისა, თეთრი ტელპერიონისა, რომელიც იავანამ გაახარა ვაართა მიწაზე. თეთრი ხე, მოსაგონარი ელდართა და ვალიონორის ნათლისა, ისილდურის სასახლის ეზოში დარგეს, ვინაიდან ხის ნაყოფი სწორედ მან გადაარჩინა; ხოლო შორსაჭვრეტი ქვები გაინაწილეს. [...] ვინც ამ ქვებში ჩაიხედავდა, შორეულ სივრცეებსა ან დროს მიაწვდენდა მზერას. უმეტესად მონათესავე ქვასთან უახლოეს რამეებს დაინახავდით, რამეთუ ქვები ერტმანეთს ეხმიანებოდნენ; თუმცა, დიდი ნებისყოფისა და ძალის მქონენი ქვებს იმორჩილებდნენ და მზერას იქით მიმართავდნენ, საითაც მათ სურდათ. ამგვარად, ნუმენოროლები მტრების იდუმალ განზრახვას წინდაწინ შეიტყობდნენ ხოლმე და მათ ფხიზელ თვალს იშვიათად თუ რამე გამოეპარებოდა.

***

საურონმა უჩუმრად გადაიარა ეფელ-დუათი, წყვდიადის მთები და აღმოსავლეთით გონდორის მოსაზღვრე მორდორის უძველეს სამეფოში გამაგრდა. მისი დიდი და მტკიცე ციხესიმაგრებარად-დური, ბნელი კოშკი, გორგოროთის ხეობას გადაჰყურებდა. იმ შავბნელ ქვეყანაში იდგა ცეცხლოვანი მთა, რომელსაც ელფნი ოროდრუინს უწოდებდნენ. საურონი სწორედ ამ მთის გამო დასახლდა მორდორში, რამეთუ მიწის წიაღში დაგროვილ ცეცხლს გრძნეულებისა და ჭედვისთვის იყენებდა; მორდორის შუაგულშივე გამოჭედა მან მმართველი ბეჭედი. ახლაც იმ წყვდიადში იცდიდა, ვიდრე ახალ იერს შეიძენდა; საზარლად გამოიყურებოდა იგი, რამეთუ ნუმენორის დაქცევისას ზღვაში ჩაძირულმა მშვენიერი გარეგნობა სამუდამოდ დაკარგა. კვლავ გაიკეთა ძალაუფლების ბეჭედი და ძალით შეიმოსა. საურონის თვალის ბოროტ მზერას ელფტა და კაცთაგან მხოლოდ მცირედნი თუ უძლებდნენ.

გილ-გალადი და ელენდილი საურონის გაძლიერებას შეეშფოთებინა და მოითათბირეს, თუ არ გავერთიანდებით, მტერი სათითაოდ ყველას დაგვამარცხებსო. ამიტომაც შეკრეს კავშირი, რომელსაც უკანასკნელ კავშირს უწოდებენ.

ელენდილის ხმალი, ნარსილი, ორკებსა და კაცებს შიშით აღავსებდა, რამეთუ მზესა და მთვარესავით ელვარებდა.

ბოლოს, როცა მდგომარეობა დამძიმდა, თავად საურონი გამოვიდა ბარად-დურიდან; ის გილ-გალადსა და ელენდილს შეებრძოლა და ორივე მოკლა. ნარსილი დაცემული ელენდილის ქვეშ მოყვა და დაიმსხვრა. თუმცა, საურონსაც სძლის და ვადაში გადატეხილი ნარსილით ისილდურმა ხელიდან მმართველი ბეჭედი მოჰკვეთა და დაისაკუთრა. საურონი დროებით დამარცხდა, მისმა სულმა სხეული დატოვა და შორეულ უდაბნოებს შეაფარა თავი. მრავალი წლის განმავობაში აღარ მიუღია ხილული იერი.

ასე დასრულდა ადრეული დღეები და შავი წლები და დაიწყო ქვეყნიერების მესამე ეპოქა.

იმ ეპოქაში მმართველი ბეჭედი გაქრა და ის თვით ბრძენებმა და სწავლულებმა დაივიწყეს. ისილდურმა ბეჭედი ბრძოლის ველზე გვერდით მდგარ ელრონდსა და კირდანს არ დაუთმო. მათ ისილდურს ურჩიეს, ბეჭედი ოროდრუინის ცეცხლში ჩაეგდო, იქ, სადაც გამოჭედეს, რათა განადგურებულიყო და სამუდამოდ ძალაგამოცლილი საურონი უდაბნოში დავანებულ ბოროტ აჩრდილადღა ქცეულიყო. თუმცა, ისილდურმა ელრონდისა და კირდანის რჩევა არ შეისმინა. ასე შეესიტყვა: „ამას მამის ჩემისა და ძმის ჩემის ნასისხლად ავიღებ. განა მე არ ვაწვნიე მტერს სასიკვდილო დარტყმა?“ თანაც, ბეჭედი ისეთი მშვენიერი ჩანდა, რომ ისილდურს მისი განადგურება დაენანა. ამიტომ მინას ანორში დაბრუნებულმა ბეჭედი თან წაიღო.

თუმცა, ისილდურს ნისლიან მთებთან ჩასაფრებულმა ორკებმა გადაუჭრეს გზა. [...] იქ ისილდურის თითქმის მთელი ამალა გაჟლიტეს. [...] ისილდური ბეჭდის მეშვეობით დაუსხლტა ორკებს, რამეთუ, როცა ის თითზე ეკეთა, უხილავი ხდებოდა. თუმცა ორკები მის სუნსა და ნაფეხურებს მიჰყვებოდნენ. ბოლოს, ისილდური ანდუინს მიადგა და მდინარეში ჩახტა. იქ ბეჭედმა უღალატა მას და ბატონის შური იძია, ისილდურს თითიდან მოსძვრა და წყალში დაიკარგა. ორკებმა დაინახეს მდინარეში მცურავი ისილდური და ისრები დააყარეს. ასე აღესრულა ისილდური, ძე ელენდილისა. მისი ამალიდან მხოლოდ სამმა ადამიანმა მოახერხა მთებზე გადასვლა და ხანგრძლივი მგზავრობის შემდეგ არნორს მიაღწია. ერთ-ერთი მათგანი იყო ისილდურის საჭურველთმტვირთველი ოჰტარი, რომელსაც ისილდურმა ელენდილის ხმლის ნამსხვრევები გადასცა შესანახად. [...] გატეხილი ხმალი აღარ ელვარებდა და არც გაუმთელებიათ. ელრონდმა იწინასწარმეტყველა, რომ ამის დრო მხოლოდ მაშინ დადგებოდა, როცა მმართველ ბეჭედს კვლავ იპოვნიდნენ და საურონი დაბრუნდებოდა. [...] ისილდურის მემკვიდრეები ხმლის ნატეხებს ძლიერ უფრთხილდებოდნენ და მამიდან ძეს გადასცემდნენ; და არც მათი საგვარეული ხაზი გამწყდარა.

***

შავ ქვეყანაში კვლავ ბოროტება შეიპარა და გორგოროთის ფერფლი თითქოს ცივმა ქარმა წამოშლა, რამეთუ იქ ავსულები შეგროვდნენ. როგორც ამბობენ, სინამდვილეში, ეს ავსულები იყვნენ ულაირები, რომლებსაც საურონი ნაზგულებს უწოდებდა. დიდხანს იმალებოდა ცხრა ბეჭდის აჩრდილი, მაგრამ საურონი ძალას იკრებდა და ისინი ბატონისთვის გზის გასაკვალად დაბრუდნენ.

კალენარდონის მწვანე მხარეში, რომელიც გონდორის სამეფოს ნაწილი იყო, ჩრდილოელი მეცხენენი - როჰარიმები დასახლდნენ და იქაურობას როჰანი ეწოდა. როჰამირები მინას ტირითის მოურავებს ომიანობისას შველოდნენ.

ელრონდის სახლი იყო თავშესაფარი დაღლილთა და ჩაგრულთა და საცავი კეთილი რჩევისა და ცოდნისა. იმ სახლში ცხოვრობდნენ ისილდურის მემკვიდრენი ბავშვობისას და სიბერისას, იმიტომ, რომ ელრონდი მათი სისხლით ნათესავი იყო და იმიტომაც, რომ იცოდა, ერთ დღესაც მათ გვარში გაჩნდებოდა რჩეული, რომელიც მესამე ეპოქის უდიდეს გმირობებს ჩაიდენდა. ხოლო სანამ ეს დრო დადგებოდა, დასუსტებულმა და მოხეტიალე ხალხად ქცეულმა დუნედაინებმა ნარსილის ნამსხვრევები ჩააბარეს შესანახად.

იმ სამი ბეჭდის შესახებ, ელფებმა რომ შეინარჩუნეს, ბრძენნი სიტყვას არ ძრავდნენ და ელდართაგან ცოტამ თუ იცოდა, სად ინახებოდა. თუმცა, საურონის დაცემის შემდეგ ბეჭდები კვლავ ამოქმედდნენ. იქ, სადაც ბეჭდები ინახებოდა, ნეტარება სუფევდა და სწრაფმავალი დროის შეხებისგან ყველაფერი დაცული იყო. სწორედ ამგვარად შეიტყვეს ელფებმა მესამე ეპოქის დასრულებამდე, რომ საფირონის ბეჭედი ელრონდს ჰქონდა თვალწარმტაც შუაველში, რომლის თავზეც ვარსკვლავები ყველაზე ძლიერ კაშკაშებდნენ; ადამანტის ბეჭედი ლორიენში იყო ტყის ელფთა დედოფალ გალადრიელთან, კელებორნ დორიათელის მეუღლესთან, ნოლდოსთან, რომელიც ვალინორში მუდმივ დღეს მოსწრებოდა. შუახმელეთში დარჩენილ ელფთაგან უდიადესი და უმშვენიერესი იყო გალადრიელი. ხოლო წითელი ბეჭდის ადგილსამყოფელი და მისი მცველის ვინაობა ბოლომდე დაფარული იყო და ელრონდის, გალადრიელისა და კირდანის გარდა არავინ იცოდა. [...] ელფთა შორის წინასწარმეტყველური ხმები გავრცელა, ან საურონი დაბრუნდება და მმართველ ბეჭედს იპოვის, ან მოწინააღმდეგენი უფრო ადრე იპოვიან და გაანადგურებენ, მაგრამ ასეც და ისეც, მმართველი ბეჭდის განადგურება ელფთა სამ ბეჭედსაც ძალას გამოაცლისო. ეს კი იმას ნიშნავდა, რომ ყოველივე, რაც მათი მეშვეობით შეიქმნა და არსებობდა, გაფერმკრთალდებოდა და გაქრებოდა, ხოლო ელფნი გავლენას დაკარგავდნენ და დასუსტდებოდნენ და კაცთა ბატონობის ხანა დადგებოდა. [...] მართლაც ასე მოხდა: მმართველი ბეჭედი, ჯუჯათა შვიდი ბეჭედი და კაცთა ცხრა ბეჭედი განადგურებულია; ელფთა სამი ბეჭედი შუახმელეთიდან წაიღეს და ამით მესამე ეპოქაც მიიწურა.

როცა ბნელტევრს წყვდიადი გადაეფინა, შუახმელეთის დასავლეთში პირველად გამოჩდნენ ისტარები, რომელთაც კაცნი ჯადოსნებს უწოდებდნენ. [...] შუახმელეთის მკვიდრებმა მათ მრავალი სახელი შეარქვეს, რამეთუ ნამდვილ ვინაობას არავის უმხელდნენ. უმთავრესნი მათგან იყვნენ მითრანდირი და კერუნირი, რომლებსაც ჩრდილოელი კაცნი განდალფსა და სარუმანს უწოდებდნენ. ამ ორიდან უფროსი კურუნირი იყო და პირველი გამოჩნდა, მას მითრანდირი და რადაგასტი მოჰყვნენ; სუ ბოლოს მოსული ორი ისტარი აღმოსავლეთში გაემგზავრა და მათზე აქ არაფერია მოთხრობილი. რადაგასტი ყოველი ნადირ-ფრინველის მეგობარი იყო; კურუნირი კაცთა შორის ცხოვრობდა, ენამჭევრი და სამჭედლო საქმეში გაწაფული იყო. მითრანდირი ელრონდისა და ელფების უახლოესი მრჩეველი იყო. ჩრდილოეთსა და დასავლეთში ბევრს მოგზაურობდა, მაგრამ არსად მუდმივი საცხოვრებელი არ ჰქონდა; ხოლო კურუნირი შორეული აღმოსავლეთიდან დაბრუნების შემდეგ იზენგარდის რკალში მდგარ, ნუმენორელების მიერ თავიანთი დიდების ჟამს აგებულ ორთანკში დასახლდა.

ელრონდის თქმით, „სწორედ იმ ჟამს, როცა ისილდურმა ბეჭედი მიისაკუთრა და არ დათმო, გადაწყდა, რომ საურონი დაბრუნდებოდა“.

„ამქვეყნად ბევრი უცნაური რამ ხდება“, - თქვა მითრანდირმა, - „ხშირად, როცა ბრძენნი შედრკებიან, სუსტი გამოგიწვდის დახმარების ხელს“.

მხოლოდ შუახმელეთიდან მითრანდირის გამგზავრების წინ გამჟღავნდა, რომ ცეცხლის წითელი ბეჭდის მცველი ის იყო. თავიდან ცეცხლის ბეჭედი კირდანისთვის, მითლონდის მეუფისთვის ჰქონდათ მინდობილი, ხოლო კირდანმა მითრანდირს გადასცა, რადგან იცოდა, ვინ იყო და სად დაბრუნდებოდა იგი. „გამომართვი ბეჭედი, რამეთუ მძიმე შრომა მოგიწევს და ბევრი საზრუნავი გექნება“, - უთხრა მითრანდირს კირდანმა, - „ეს დაგეხმარება და დაღლილობისგან დაგიფარავს. რამეთუ ეს არის ბეჭედი ცეცხლისა და ვიმედოვნებ, ამ გაყინული ქვეყნიერების მკვიდრთ გულებს ძველებურად სიმამაცით აღუნთებ. ხოლო ჩემი მზერა ზღვიკენ არს მიპყრობილი, ამ რუხ ნაპირებზე დავრჩები და უკანასკნელი ხომალდის გაცურვამდე დავიცავ მითლონდს. აქ დაგელოდები!“

მთარგმნელი ნიკა სამუშია 

Monday, February 1, 2016

ფილიპ კ. დიკი - კაცი მაღალ კოშკში

ვუძღვნი მეუღლეს, ენს, რომლის დუმილის გარეშე ეს წიგნი არასოდეს დაიწერებოდა.

ახალგაზრდები, ახალი თაობა, რომელსაც არ ახსოვს ომამდელი დღეები ან თავად ომიც კი - ისინია კაცობრიობის იმედი. მათთვის თანამდებობას მნიშვნელობა აღარ ექნება. ეს დასრულდება - ოდესმე. თანამდებობის მნიშვნელობა... აღარ იქნებიან მმართველები.

არასოდეს ინანო ჩადენილი.

მსოფლიოს მართავენ ადამიანები, რომლებიც არაფრით განსხვავდებიან ძველი დროის კაციჭამიებისგან. „მილიონი წელი დაგვჭირდა, რომ მათგან თავი დაგვეღწია, - და, აჰა, ისინი დაბრუნდნენ. მაგრამარა როგორც მოწინააღმდეგეები... არამედ როგორც ყველაფრის ბატონ-პატრონები“.

რასაკვირველია კარგია, როცა სხვას მიჰყავხარ და არა შენ მიგყავს. როდესაც, თუნდაც დროებით, თავს სხვაზე აღმატებულად გრძნობ.

აუცილებლად უნდა მოძებნოს მონა, თუნდაც ამისთვის ერთი საათი დახარჯოს. თუნდაც შეხვედრაზე დააგვიანოს. წარმოუდგენელია, რომელიმე მონამ დაინახოს, თავად როგორ მიათრევს ბარგს. ასეთი შეცდომა არავითარ შემთხვევაში არ უნდა დაუშვას; სხვები აღარასოდეს მიიჩნევენ თანასწორად, იმის მიუხედავად, თუ რას აკეთებს.

ნაცისტების წარმატების საფუძველი მეცნიერება, ტექნოლოგია, არნახული ნიჭიერება და მძიმე, მუხლჩაუხრელი შრომაა; გერმანელები თავს დასვენების უფლებას არასოდეს აძლევენ და როდესაც რაღაც საქმეს ჰკიდებენ ხელს, ის აუცილებლად ბოლომდე მიჰყავთ.

იქნებ, როდესაც იცი, რომ შესლილი ხარ, სინამდვილეში სრულებით არ ხარ გიჟი. ან ბოლოს და ბოლოს, გამოჯანმრთელდები.

ნაცისტებს სურთ ისტორიის აგენტები იყვნენ და არა მსხვერპლნი. საკუთარი თავის იდენტიფიკაციას ღმერთის ძალაუფლებასთან ახდენენ და სწამთ, რომ ღმერთს ჰგვანან. ეს არის საბაზისო სიგიჟე. რაღაც არქეტიპის მსგავსით არიან მოცულები; მათი ეგო იმდენად შიზოფრენიულად გაფართოვდა, რომ თავადვე უჭირთ მისი საზღვრების დადგენა. ეს არ არის მედიდურობა, არც სიამაყე; არამედ „მეს“ ისეთი უსაზღვრო გაფართოება, რომ ის ჩაიკარგა მათ სურვილებში და ახლა სურვილებსაც ვეღარ პოულობენ. ადამიანს არ ჩაუყლაპავს ღმერთი, პირიქით მოხდა.

ვისაც ღმერთები ხედავენ, მას ანადგურებენ კიდეც. იყავი პატარა... და მათ დამანგრეველ ეჭვიანობას გადაურჩები.

წვრილფეხობას მცირე თანხაც აკმაყოფილებს - მათთვის ეს მთელი ქონებაა.

რაღაცის უნდა გვწამდეს, შეუძლებელია ყველა შეკითხვაზე ვიცოდეთ პასუხი. ვერ შევძლებთ მომავლისკენ ცქერას, თუ არ გვწამს.

- ეს „შეესია კალია ქვეყანას“ აღმოსავლეთ სანაპიროზე ხომ აკრძალულია? [...] ამ წიგნისთვი ხომ ხალხს ხვრეტენ...
- ეროვნებას გააჩნია. და - სამკლაურის ფერის.
აი, თურმე რა: სლავები, პოლონელები, პუერტო-რიკოელები უფრო შეზღუდულები არიან უფლებების თვალსაზრისით, იმასთან დაკავშირებით, თუ რა შეუძლიათ წაიკითხონ, რა გააკეთონ, რას მოუსმინონ. ანგლო-საქსების მდგომარეობა უკეთესია; მათ სკოლები აქვთ, ბიბლიოთეკებისა და მუზეუმების მონახულება შეუძლიათ, კონცერტებზე სიარული. და მაინც... „კალია“ დაშვებულთა რიცხვში სრულებით არ შედიოდა; პირიქით, ის სრულიად გარკვევით იყო აკრძალული, თანაც ყველასთვის. [...] - კითხვა სწორედ იმიტომ დავიწყე, რომ აკრძალულია.

ალბათ, ხელმძღვანელ თანამდებობაზე მყოფი ადამიანების უმთავრესი ნიჭიერება სწორედ ეს არის, კარგი ადამიანი პირველივე შეხვედრისთანავე უნდა ამოიცნო. ადამიანების ინტუიტიურად შეცნობა უნდა სეგეძლოს. ჯანდაბამდის გზა ჰქონია ყველა ცერემონიას და ეტიკეტს. გულით უნდა იგრძნო.

ბოროტება ჩვენი განუყოფელი ნაწილია. მთელი სამყაროსი. ფესვები გაიდგა ჩვენში, ჩვენს სხეულებში, გონებაში, გულებში, ქვაფენილშიც კი.

დაო ის არის, რაც სინათლეს ასხივებს, წყვდიადს განდევნის. სამყაროს ორი ძირითადი ძალის ურთიერთქმედებაა და ეს ძალები მარადიულად განახლდება ხოლმე. ეს ის არის, რაც სამყაროს ნგრევისგან იცავს. სამყარო არასოდეს განადგურდება, რადგან საკმარისია წყვდიადმა მოიცვას, რომ სადღაც, მისი ქვესკნელის კუნჭულებში აღმოცენებას იწყებს სინათლის ნერგი. ეს არის გზა. როდესაც თესლი გაღვივდება მიწაში, ასე ნელ-ნელა, თვალისთვის შეუმჩნევლად ამოიზრდება ნიადაგიდან.

ლიდერის გარდაცვალების შემდგომი პერიოდი ყოველთვის კრიტიკული ხანაა ტოტალიტარული საზოგადოების პირობებში. ამაზე გავლენას ახდენს ტრადიციის და იმავდროულად, საშუალო კლასის არარსებობა.

სასარგებლოა შეხვედრა ადამიანებთან, რომლებისაც გერიდება. და იმის აღმოჩენა, რომ სინამდვილეში სხვანაირები არიან. შენი მორიდებაც გაქრება.

რა უცნაურია გამონაგონის ძალა, თუნდაც იაფფასიანის, რომელსაც ხალხზე შთაბეჭდილების მოხდენა შეუძლია.

ადაპტაცია - ეს თვითგადარჩენისთვის აუცილებელი წესია. თვალები გაახილე და ისე შეაფასე შენ გარშემო რა ხდება. ხელიდან ნუ გაუშვებ შესაძლებლობას. იყავი საჭირო დროს საჭირო ადგილზე.

სახელმწიფო ბუნება: ეჭვიანობა, შიში, სიხარბე.

შეუძლებელია სახელმწიფო მის მმართველზე უკეთესი იყოს.

პასუხისმგებლობა, საკმარისია ერთხელ აიღო საკუთარ თავზე და მერე მთელი სიცოცხლე ვეღარ მოიშორებ. სიმძიმედ დაგაწვება.

სიცოცხლე ისეთი ხანმოკლეა. ხელოვნება კი, და ყველაფერი ის, რაც სიცოცხლეზე მაღლა დგას - ხანგრძლივი, დაუსრულებელი, უბერებელი, როგორც ჭია, ბეტონის კედელს რომ ღრღნის. ჩემ წინ ბრტყელი, თეთრი, უხეში კედელია აღმართული, მასში ან მასზე უნდა გავიარო. დამთავრდა, აღარ ვიდგები ამ კედლის წინ.

საკუთარი სიცოცხლის გადარჩენის მომიზეზებითაც კი, თუ გვაქვს უფლება ბოროტების ხელისუფლებაში მოსვლა დავუშვათ? განა ეს არ არის მთელი დღევანდელი მდგომარეობის პარადოქსი?

გერმანული ტოტალიტარული საზოგადოება სიცოცხლის იმგვარ ფორმას ჰგავს, რომელიც შეცდომით გაჩნდა. მისი ყოველგვარი გამოვლინება ამაზრზენია. უაზრობათა კასკადი.

იქნებ სამყარო ადამიანების გარეშე უკეთსიცაა.

ზოგჯერ რაღაც ახალი უნდა სცადო. ეს სრულებით არ არის სამარცხვინო. პირიქით, მდგომარეობის მართებულად შეფასების, სიბრძნის ნიშანია.

სწორედ ეს არის ხელოვანის ნაწარმოების უპირატესობა. დიახ, ეს ხელოვანის შრომის შედეგია: დედამიწის ქვესკნელიდან ამოტანილი უტყვი მინერალისგან სინათლეზე მოკაშკაშე, ზეციური ნაკეთობა დაამზადოს. მან სიკვდილი სიცოცხლედ აქცია. მკვდარი და ჩამქრალი - სინათლით აავსო. წარსული მომავალს დაუმორჩილა.

შეუძლებელია, ძალით ჩასწვდე რაიმეს.

ჩვენი ცხოვრების საზარელი დილემაა. რაც გინდა მოხდეს, მაინც ბოროტების თანამონაწილე ხდები. მაშ, რა საჭიროა წინააღმდეგობის გაწევა? რა უნდა აირჩიო, თუ ყველა შესაძლებლობა ერთნაირია. და მაინც, ჩვენსას გავაგრძელებთ, როგორც ყოველთვის. დღიდან-დღემდე. დღეს ეს არის ბრძოლა ოპერაცია „ბაბუაწვერას“ წინააღმდეგ. მოგვიანებით პოლიციის ძალაუფლების დამხობას ვეცდებით. მთელი ბოროტების ერთბაშად აღმოფხვრა შეუძლებელია. ეს ხანგრძლივი პროცესია. ოღონდ თითოეული ნაბიჯის გადადგმისას სწორი არჩევანი უნდა გავაკეთოთ. და იმედი არ უნდა დავკარგოთ. ყველ შემთხვევაში, ვეცადოთ.

იდეალური საზოგადოება არ არსებობს, ისეთი, როგორიც გვინდა, სადაც ადვილად გასაგებია, რა არის მორალური, იმიტომ, რომ მისი შეგნებაა გაადვილებული. საზოგადოება, რომელშიც ადამიანს საკუთარი სიმართლის დასამტკიცებლად დიდი ძალისხმევა არ სჭირდება, ისედაც ცხადია, მართალი რომ არის.

სიმართლე - სიკვდილივით საზარელი ჭეშმარიტება... მაგრამ მისი აღმოჩენა უფრო ძნელია.

მთარმგნელი ეკატერინე სუმბათაშვილი
გამომცემლობა „წიგნები ბათუმში“, 2015წ.

Friday, January 29, 2016

უმანკოების მუზეუმი ლონდონს მიემგზავრება

ნობელიანტი თურქი მწერლის, ორჰან ფამუქის განცხადებით, ის მოხარულია, რომ უმანკოების მუზეუმში გამოფენილი ექსპონატების ნაწილი სტამბოლს გარეთ პირველად, ლონდონში გამოიფინება.

ფამუქის რომანის „უმანკოების მუზემის“ მიხედვით შექმნილმა მუზეუმმა გახსნიდან 2 წლის შემდეგ „ევროპის წლის მუზეუმის“ ჯილდო დაიმსახურა.

რომანის პარალელურად მუზეუმის შექმნასთან დაკავშირებით ორჰან ფამუქი ამბობს, რომ მნიშვნელოვანია, ამ ტიპის დაწესებულებები ეროვნული მნიშვნელობის საკითხებთან ერთად რიგით ადამიანებს წარმოადგენს.

„მუზეუმი სტამბოლში მდებარეობს... შენობამდე მისვლა, ქუჩებიც კი, ამ მუზეუმის ნაწილია, თუმცა მიხარია, რომ „უმანკოების მუზეუმი“ ახალ სიცოცხლეს შეიძენს“, - აღნიშნავს მწერალი და იმედოვნებს, რომ ლონდონის შემდეგ გამოფენა სხვა ქალაქებსაც მოივლის. 

ლონდონში „უმანკოების მუზეუმის“ გამოეფნა 3 აპრილამდე გაგრძელდება.

წყარო - Irishexaminer

Thursday, January 28, 2016

ჯ.რ.რ. ტოლკინი - ბეჭდების მბრძანებლის შესახებ

ეს ამბავი თანდათან იზრდებოდა, სანამ, ბოლოს და ბოლოს, ბეჭდის დიდი ომის ისტორიად არ გადაიქცა, ამასთან, მოიცვა მცირე ნაწყვეტები უფრო ძველი მოვლენებისა, რომლებიც ამ ომს წინ უძღოდა. 

ყველაფერი „ჰობიტის“ დაწერიდან მალევე და 1937 წელს, მის გამოქვეყნებამდე ცოტა ხნით ადრე დაიწყო. თუმცა გაგრძელების წერას მაშინვე არ შევდგომივარ, რადგან მანამდე მსურდა, დამესრულებინა და მომეწესრიგებინა ადრეული დღეების მითოლოგია და ლეგენდები, რომელთა ფორმირება იმ დროისთვის უკვე რამდენიმე წელი მიმდინარეობდა. ჩემი მიზანი იყო, საკუთარი თავისთვის სიამოვნება მიმენიჭებინა და მცირე იმედი მქონდა იმისა, რომ საზოგადოება ამ ნაწარმოებით დაინტერესდებოდა. აზრს ისიც მიძლიერებდა, რომ იგი ჩაფიქრებული იყო უპირველესად, როგორც ლინგვისტური ნაშრომი ელფური ენების „წარმოშობის ისტორიისთვის“ აუცილებელი ფონის შესაქმნელად.

როდესაც იმ პირთა რჩევებმა და მოსაზრებებმა, რომლებსაც მე ყურადღების ღირსად მივიჩნევდი, მცირე იმედი სრულ უიმედობაში გადამიწურეს, გაგრძელების წერა დავიწყე ერთგული მკითხველის მოთხოვხოვნებით გათამამებულმა, რათა ჰობიტებსა და მათ თავგადასავალზე უფრო მეტი ცნობები მიმეწოდებინა. თუმცა თხრობა უხსოვარ დროში გადავიდა და საბოლოოდ ძველი სამყაროს აღსასრულის აღწერად გადაიქცა ისე, რომ მის დასაბამსა და შუახანებზე არაფერი თქმულა. ეს პროცესი ჯერ კიდევ „ჰობიტში“ დაიწყო, რადგან მასში ძველ დროსთან დაკავშირებული რამდენიმე პირი და ადგილმდებარეობაა მოცემული: ელრონდი, გონდოლინი, უზენაესი ელფები და ორკები, ისევე როგორც გაკვრით ნახსენები, მაგრამ გაცილებით ღრმა და იდუმალი დატვირთვის მქონე დურინი, მორია, განდალფი, ნეკრომანტი და ჯადოსნური ბეჭედი. სწორედ ყოველივე ზემოთ ჩამოთვლილის ერთმანეთთან შინაარსობრივად დაკავშირებით გახდა შესაძლებელი უძველესი ისტორიებისა და შუახმელეთის მესამე ეპოქის მიწურულს, ბეჭდის უდიდესი ომის აღწერა.

ჰობიტების ახალი ფათერაკების გაგების მსურველებმა უსაზღვრო ცნობისმოყვარეობის წყურვილი საბოლოოდ კი დაიკმაყოფილეს, მაგრამ დიდხანს ლოდინმა მოუწიათ; ვინაიდან „ბეჭდების მბრძანებელი“ 1936-1949 წლებში იწერებოდა, დროის იმ მონაკვეთში, როდესაც მე, ერთდროულად როგორც მოსწავლესა და მასწავლებელს, სხვა ბევრი გადაუდებელი მოვალეობა და საქმეც მქონდა, რაც ხშირად მაფერხებდა. ხელის შემშლელის როლი ითამაშა აგრეთვე 1939 წელს გაჩაღებულმა მსოფლიო ომმა, ამ წლის მიწურულს თხრობას პირველი კარის ბოლომდეც კი არ მიეღწია. მიუხედავად წყვდიადით მოსილი ომიანობის ხუთი მომდევნო წლისა, საკუთარი თავი დავარწმუნე, რომ წიგნის სრულებით მიტოვება არ ღირდა და ნელ-ნელა, მაგრამ მაინც წინსვლას მივყავი ხელი. ვწერდი უმეტესად ღამღამობით, სანამ მორიაში ბალინის აკლდამასთან საკმაო ხნით არ შევჩერდი. თითქმის ერთი წლის შემდეგ თავს ძალა დავატანე და 1941 წლის ბოლოს ლოთლორიენსა და დიდ მდინარეს მივადექი. მომდევნო წელიწადი ამჟამად მესამე კარში შემავალი თავების ზოგადი მონახაზისა და მეხუთე კარის I და III თავების შესავლის შეთხზვას შევალიე. და მაშინ, როცა ანორიენში საბრძოლო შუქურები აინთო, თეოდენი კი დუნჰარგში მივიდა, ისევ გავჩერდი. წარმოსახვის უნარი საერთოდ დამეკარგა, საფიქრალი დრო კი არ გამაჩნდა.

1944 წელს ნაწარმოებში მოსალოდნელი ომის აღწერას დროებით თავი მივანებე და ფროდოს მორდორისკენ მოგზაურობას მივუბრუნდი. ეს თავები, რომლებიც საბოლოოდ მეოთხე კარის შემადგენლობაში შევიდა, გადავწერე და ჩემს ვაჟიშვილს, ქრისტოფერს გავუგზავნე, იმხანად რომ სამხრეთ აფრიკაში სამხედრო-საჰაერო ძალებში მსახურობდა. ასე თუ ისე, წიგნის ამჟამინდელ სახემდე მიყვანასა და დასრულებას კიდევ ხუთი წელი დასჭირდა. ამ დროის განმავლობაში მე გამოვიცვალე სახლი, საყვარელი სავარძელი, კოლეჯი, სადაც ვასწავლიდი; ამასთან, ომიც დამთავრდა, მაგრამ სამუშაომ იმატა. მაშინ, როცა როგორც იქნა, „ბოლომდე“ მივაღწიე, ჩემ წინაშე ახალი საჭიროება დადგა: ხელნაწერი უნდა შემესწორებინა და ადგილ-ადგილ თავიდან გადამეწერა; მერე კი საბეჭდ მანქანაზე ამეკრიფა მე თვითონ, რადგან პროფესიონალი მბეჭდავის დაქირავებას ჩემი ფულადი შესაძლებლობებით ვერასდიდებით გავწვდებოდი.

„ბეჭდების მბრძანებელი“ უამრავმა ადამიანმა წაიკითხა გამოქვეყნების შემდეგ; და ახლა მსურს, ნაწარმოების მოტივსა და დედააზრთან დაკავშირებით ამ ხნის განმავლობაში ჩამოყალიბებული მოსაზრებებისა და ვარაუდების შესახებ ჩემი შეხედულება მოგახსენოთ. მთხრობლის უპირველესი სურვილი იყო ისეთი გრძელი ნაწარმოების შეთხზვისთვის მოეკიდა ხელი, რომელიც მკითხველის ყურადღებას მიიპყრობდა, გაართობდა, დროდადრო აღაფრთოვანებდა ან ღრმად შეძრავდა მას. ამ დროს, რასაკვირველია, საკუთარი გრძნობები მმეგზურობდა, მაგრამ, როგორც მოსალოდნელი იყო, ბევრს თავისმა მეგზურმა უმტყუნა. ზოგიერთმა, ვინც წიგნი წაიკითხა ან, ყოველ შემთხვევაში, კრიტიკულად მიმოიხილა, ის მოსაბეზრებლად, უაზროდ და საძაგლობად მიიჩნია. მაგრამ მე წუწუნს არ ვაპირებ, რადგან თავად მეც მსგავსი შეხედულება მაქვს მათი ნაშრომებისადმი ან ნაწარმოებისადმი, როგორიც, როგორც ჩანს, მათ მოსწონთ. თუმცა, თვით წიგნისადმი დადებითად განწყობილი მკითხველებისგანაც უამრავი შენიშვნა მივიღე. ალბათ, ძნელია ამ მოცულობის თხზულებაში ყველასთვის ყველაფერი იყოს მოსაწონი, ანდა - ყოველმხრივ მიუღებელი. ვინაიდან, როგორც მკითხველის ჩემთვის გამოგზავნილი წერილებიდან ცხადად ჩანს, ის თავები ან დიალოგები, რაც ზოგიერთისთვის განსაკუთრებული აღნიშვნის ღირსი გახდა, სხვებმა ნაკლად მიიჩნიეს. ყველაზე კრიტიკული მკითხველი, ანუ მე, ახლა უამრავ შეუთავსებლობას ვპოულობ, მცირესა თუ დიდს, მაგრამ რახან, ჩემდა საბედნიეროდ, წიგნის კრიტიკულად განხილვის ან ხელახლა წერის არანაირი ვალდებულება არ მაკისრია, ვცდილობ, ამაზე თვალი დავხუჭო. ოღონდ ერთ რამეზე, ყველასათვის რომ ცხადია, დუმილი არ ეგების: წიგნი მეტისმეტად მოკლეა.

რაც შეეხება ქვეტექსტებს ან „მინიშნებებს“, ავტორს მსგავსი რამ გონებაში არც კი გაუვლია. ნაწარმოები არც ალეგორიულია და არც რაიმეს თანადროული. სიუჟეტის განვითარებასთან ერთად მოთხრობამ ღრმად გაიდგა ფესვები (წარსულში) და მოულოდნელად ვრცლად განიტოტა; თუმცა მთავარი თემა ძირიდანვე უცვლელი დარჩა: ჯადოსნური ბეჭედი, რომელზეც აგებულია მთელი ნაწარმოები, ასევე გახლდათ „ბეჭდების მბრძანებლის“ „ჰობიტთან“ დამაკავშირებელი რგოლი. გადამტეხი თავი, „წარსულის აჩრდილი“, ერთ-ერთი უძველესი ნაწილია მოთხრობისა. იგი დაიწერა დიდი ხნით ადრე, სანამ 1939 წლის ბობოქარი მოვლენები სამყაროს სრული განადგურების მუქარით აღსავსე ომში გადაიზრდებოდა. აქედან გამომდინარე, თუნდაც ომის დაწყების თავიდან აცილება მოხერხებულიყო, ნაწარმოები ზუსტად იმავენაირად განვითარდებოდა, როგორც განვითარდა. სიუჟეტი ჯერ კიდევ წლების წინ იყო მოფიქრებული და გონებაში გადახარშული, ზოგიერთი რამ კი - საერთოდ წერილობით ფორმაში გადატანილი, ამიტომ 1939 წელს გაჩაღებული ომი მათზე მხოლოდ ოდნავ აისახა, თუ აისახა საერთოდ.

ნამდვილი ომი არც მიმდინარეობით და არც დასასრულით არ წააგავს წიგნში აღწერილ ლეგენდარულ ომს. მას რომ ლეგენდის განვითარებაზე გავლენა მოეხდინა, მაშინ ბეჭედი უთუოდ საურონის წინააღმდეგ იქნებოდა გამოყენებული; ამ უკანასკნელს სამარადჟამოდ კი არ გაანადგურებდნენ, არამედ, უბრალოდ დაატყვევებდნენ, ხოლო ბარად-დურს მიწასთან კი არ გაასწორებდნენ, არამედ ალყაში მოაქცევდნენ. სარუმანი, ბეჭდის ხელში ჩაგდებაში ხელმოცარული, შექმნილ უწესრიგობასა და გაურკვევლობაში საბოლოოდ მორდორში მაინც იპოვიდა ბეჭდის დამზადების ხელოვნების ნაკლულ რგოლს და თავად ჩამოასხამდა ძალაუფლების ბეჭედს, რითაც შუახმელეთის თვითგამოცხადებულ მმართველს ბრძოლას გამოუცხადებდა. ამ პაექრობაში ჰობიტები გაიჭყლიტებოდნენ და საერთოდ ამოწყდებოდნენ, რადგან ორივე მხარე მათ მიმართ სიძულვილითა და ზიზღით იყო გამსჭვალული.

სიუჟეტის კიდევ სხვაგვარი განვითარების წარმოდგენა შეიძლება იმათი გემოვნებისა და ხედვის მიხედვით, ვისაც ალეგორია და წიგნის შინაარსის თანამედროვეობასთან გაიგივება უყვართ. მე კი სრულებით ვერ ვიტან ალეგორიას მთელი მისი ფარული მონიშნებებითა და გამკიცხავი ტონით, ამიტომაც, რაც უფრო ასაკი და მასთან ერთად გამოცდილებაც მემატებოდა, მუდმივად გავურბოდი ალეგორიის გამოყენებას. მე უფრო მეტად ვამჯობინებ, იმდაგვარად აღვწერო ამბავი, ნამდვილი ან გამოგონილი, რომ ნებისმიერმა მკითხველმა თავისი გამოცდილებისა და შეხედულებების შესაფერისად განსაჯოს მისი რაობა. ალბათ, ასეთი „შესაფერისობა“ ბევრს „ალეგორიაში“ ერევა; თუმცა პირველი მათგანი მკითხველის სრულ თავისუფლებას გულისხმობს, მეორე კი - ავტორის ბატონობას მკითხველზე.

რასაკვირველია, ავტორზეც ახდენს ცხოვრებისეული გამოცდილება ზეგავლენას, მაგრამ ამ გამოცდილების ნიადაგზე ნაწარმოების აღმოცენება იმდენად რთული პროცესია, რომ ნაწარმოების წარმოშობის საკითხების დადგენისას უმეტესად შეუთავსებადი და ბუნდოვანი დასკვნები გამოგვაქვს. აგრეთვე, მცდარად მიმაჩნია კრიტიკოსებში საყოველთაოდ მიღებული მოსაზრება, თითქოს ავტორზე უმთავრეს ზეგავლენას მისი თანამედროვების მსოფლმხედველობა ან მოვლენები ახდენდეს. მართალია, იმისთვის, რომ ომის მთელი სისასტიკე შეიგრძნო, თავად უნდა ცხოვრობდე ომიანობის პერიოდში. თუმცა ახლა, წლების შემდეგ, ალბათ, ძნელი გასახსენებელია, რომ 1914 წელს ახალგაზრდობაში ფრონტის ხაზზე სამსახური და იმის ხილვა, თუ როგორ შეიწირა ომმა, ერთის გარდა, ყველა ჩემი უახლოესი მეგობარი, არანაკლებ საზარელი განცდა იყო, ვიდრე 1939-1945 წლებში მოვლენებისთვის თვალყურის დევნება.

ან თუნდაც შედარებით ნაკლებად საზარელ ფაქტზე გავამახვილოთ ყურადღება: ზოგიერთის აზრით, „მაზრის გათავისუფლებაში“ ინგლისის იმდროინდელი ვითარებაა ასახული, როცა ნაწარმოების წერას ვამთავრებდი. სულაც არა. ეს თავი წინასწარ იყო განჭვრეტილი დაახლოებით ამდაგვარად და მხოლოდ ოდნავ შეიცვალა და მიიღო საბოლოო სახე სარუმანის პერსონაჟის განვითარების შესაბამისად და არა ალეგორიული მინიშნებების ან მაშინდელი პოლიტიკური სიტუაციის გამო. დიახ, ბატონო, ამ თავის შექმნისას ჩემი ცხოვრებისეული გამოცდილებითაც ვხელმძღვანელობდი, მაგრამ უფრო განსხვავებულითა (მაშინ ეკონომიკური მდგრადობა სულ სხვაგვარი იყო) და ადრეულით. ჩვეულებრივი ინგლისური სოფელი, სადაც ბავშვობა გავატარე, სრულიად განადგურდა, სანამ ჯერ კიდევ ათი წლისა გავხდებოდი, მაშინ, როცა ავტომობილები იშვიათი ხილი იყო (ერთიც კი არ მენახა) და რკინიგზას კვლავაც გარეუბნებში აგებდნენ. ამას წინათ გაზეთში ერთ დროს ჩემთვის აგრერიგად მნიშვნელოვანი, ახლა კი აქა-იქ შემორჩენილი წყლის წისქვილის ფოტოს წავაწყდი. ახალგაზრდა მეწისქვილის შესახედაობა, სიმართლე გითხრათ, არ მომეწონა, მაგრამ მამამისს, მოხუც მეწისქვილეს, შავი წვერი ჰქონდა და მისი გვარი სულაც არ გახდათ ქვიშენი.

„ბეჭდების მბრძანებელი“ ხელახლა გამოიცა და მისი შესწორების შესაძლებლობა მომეცა. რამდენიმე შემორჩენილი შეცდომა და შეუთვასებლობა ჩასწორდა და შინაარსში უკეთ გასარკვევად დამატებულ იქნა მცირედი ახსნა-განმარტება, ყველაზე ყურადღებიანი მკითხველთა შენიშვნების გათვალისწინებით. ვეცადე, ყველა შენიშვნა და მოთხოვნა ყურად მეღო, მაგრამ თუ რომელიმეზე პასუხი გამომრჩა, ეს, ალბათ, იმიტომ, რომ ჩემი საკუთარი ჩანაწერების საბოლოოდ მოწესრიგება ჯერ კიდევ ვერ მოვახერხე, თანაც მკითხველთა უმეტესი მოთხოვნის ამ გამოცემაში შეტანა სრულიად შეუძლებელია, რადგან ისინი ლინგვისტურ საკითხებს ეხება და ამისათვის ცალკე წიგნის გამოცემა გახდება საჭირო.

მთარგმნელი ნიკა სამუშია
გამომცემლობა „პალიტრა L“, 2016წ.

Wednesday, January 27, 2016

დენიელ კიზი - ყვავილები ელჯერნონისთვის

მიხშეული წედეგების ანგარიწი#1 - ექიმ სტრაუს და პერფესორ ნიმურს უთხარი კარგათ ვერ ვშერმეთქი მარა იმან თქვა არაუწავსო ისე დაშერე როგორც ლაპარაკობ და კომპუზიციებს როგორც შერ მის კინიანის გაკვეთილებზეო ბეკმენის ჩამორჩენილ მოზდილთა სასშავლო ცენტრში.

თეთრი რაღაცა ეცვა ექიმივით მარა მემგონი ექიმი არ იყო იმიტორო არ მითხრა პირი გააღე და ა თქვიო.

ბერტი არც სტუმატოლოგი არარი მარა მეუბნებოდა მოდუნდი მოდუნდიო და მაგრა შემეშინდა იმიტორო ეგრე რო მეუბნებიან მერე მტკენენ ხოლმე.

ბერტს უნდოდა რო მეთქვა მელანწი რა არი. იმან მითხრა ეგ არაფერი ეს ტესტი სხვა რამეზეა. ეხა ამბები უნდა მოიგონო სურათებზე რო ხალხია იმათზე. მე უთხარი იმათი ამბები როგორ უნა მოვყვე ვისაც არ ვიცნობ. იმან თქვა შარმოიდგინე მარა მე უთხარი ეგ ხო ტყუილის თქმა გამოვა. ტყუილებს აღარასოდეს აღარ ვიტყვი იმიტორო პატარა რო ვიყავი ვიტყუებოდი ხოლმე და მერე სუ მცემდენ. [...] იმან თქვა რო ეს ტესტი და ის მეორე შაჰის ტესტი პიროვნების გასაგებათ არი. მე გავიცინე. უთხარი ეგ როგორ უნდა გაიგო ქაღალდებზე დაღვრილი მელანით და იმ ხალხის ფოტოებით ვისაც არ იცნობ. ის კიდე გაბრაზდა და სურათები წაიღო. არ მენაღვლება.

ბერტმა თეთრითაგვი გალიიდან ამოიყვანა და მაჩვენა. იმან თქვა ეს არი ელჯერნონი და ამას ლაბირინთი ძაან კარქათ გამოსდის. მე უთხარი აბა მანახე როგორ შვება.

ექიმა სტრაუსმა თქვა რო ჩემწი არი რაღაც ძალიან კარგი. ძალიან მოდი ვირებულიაო. არ ვიცოდი რო ეგეთი რამე მჭირს.

ექიმ სტრაუს ვკითხე ძილში დაჭკვიანებას რააზრიაქ თუ მე ღვიძილში მინდა ჭკვიანი ვიყო მეთქი. იმან თქვა ეგ ერთიდაიგივეა. შენ ორი გონება გაქვს. ერთი ცნობიერი და მეორე არაცნობიერი (ესე იშერება) და ერთ მანეთს არცერთი არეუნება რას შვებიან. ამიტო ვხედავ სიზმრეფს. თანაც როგორ გიჟურ სიზმრეფს.

კიდე მინდოდა შეჯიბრი მარა ბერტმა მითხრა რო დღეს გეყოფაო. ელჯერნონი დამაჭერინა ცოტახანი. ელჯერნონი კარგი თაგვია. ბამბასავით ფაფუკი. თვალებს ახამხამებს და რო ახელს შავათ უჩანს. თვალის კიდეები კი ვარდისფერი აქვს. ბერტს ვკითხე თუ შეიძლება რო მეჭმია იმიტორო მრცხვენოდა რო მოუგე და მინდოდა კეთილად მოვქცეოდი და დავმეგობრებოდი. ბერტმა თქვა არა ელჯერნონი განსაკუთრებული თაგვია. ზუსტათ ისეთი ოპერაცი გაუკეთეს როგორც შენ. პირველი იყო ცხოველებს შორის ვინც ამდენ ხანს დარჩა ჭკვიანი.

გონებაში სურათი ამომიტივტივდა. პატარა რომ ვიყავი უბნის ბავშვებმა მათთან თამაშის ნება დამრთეს. დამალობანას ვთამაშობდით და მე ვიხუჭებოდი. თითებზე ვითვლიდი და ვითვლიდი ათამდე. მერე მოსაძებნად წავედი. მანამ ვეძებე, სანამ არ აცივდა და დაბნელდა და შინ წასვლის დრო არ მოვიდა. ვერავინ ვერ ვიპოვე და არ ვიცოდი, რატომ.

ხალხი ფიქრობს, რომ როცა ბრიყვი რაღაცას ისე მათსავით ვერ აკეთებს, ეს სასაცილოა.

რაც უფრო გონიერი გახდები, პრობლემები მით უფრო მოგემატება.

ამ კვირაში „დიდი გეტსბი“, „ამერიკული ტრაგედია“ და „სახლს მოხედე, ანგელოზო“ წავიკითხე. წარმოდგენა არ მქონდა, კაცები და ქალები ასეთ რამეებს თუ აკეთებდნენ.

როგორც ვხვდები, უნივერსიტეტში სიარულისა და განათლების მიღების ერთ-ერთი მთავარი მიზანი იმის გაგებაა, რომ რისიც მთელი ცხოვრება გწამდა, ჭეშმარიტებას არ შეესაბამება და რომ სინამდვილეში არაფერია ისეთი, როგორადაც თავს გაჩვენებს.

შეთხზულ რეალობასაც აქვს თავისი წესები.

საიდან სწავლობენ ადამიანები, სხვა ადამიანთან როგორ უნდა მოიქცნენ? საიდან სწავლობს კაცი, ქალს როგორ უნდა მოექცეს? წიგნები ამაში ბევრი ვერაფრით დაგეხმარებიან.

რთულია, არ აკონტროლო, საით წავლენ ფიქრები... ღიად დატოვო გონება და ნებისმიერ რამეს მისცე შიგ შეფრენისა და გამოფრენის საშუალება... იდეები ისე ბუყბუყებენ გონების ფსკერზე, როგორც ბუშტები ქაფიან აბაზანაში...

მე პიროვნება ვარ. სანამ ქირურგის დანის ქვეშ დავწვებოდი, მანამდეც პიროვნება ვიყავი. და ვინმე უნდა მიყვარდეს.

ხალხი ვერ იტანს, როცა უთითებ, რომ პრობლემის სიღრმეს ვერ სწვდებიან. ვერ ხვდებიან, ზედაპირს მიღმა რა არის.

რა სულელი ვიყავი რომ მეგონა, პროფესორები ინტელექტუალური გიგანტები არიან-მეთქი. სინამდვილეში, მხოლოდ ადამიანები არიან და მეტი არაფერი და ეშინიათ, დანარჩენმა სამყარომ არ შეიტყოს ამის შესახებ.

ჭკუამ განხეთქილება ჩამოაგდო ჩემსა და იმ ხალხს შორის, ვისაც ვიცნობდი და მიყვარდა.

უკვე ვიცი, რამ შეიძლება შეაზიზღოს ადამიანს საკუთარი თავი - იმის განობიერებამ, რომ რაღაცას არასწრად აკეთებს, მაგრამ გაჩერება უკვე აღარ შეუძლია.

„განსაკუთრებული“ ვარ. ეს დემოკრატიული ტერმინი ხომ „ნიჭიერის“ და „უნიჭოს“ მომაკვდინებელი იარლიყების თავიდან ასაცილებლად გამოიყენება, რომლებიც თავის მხრივ, „ჭკვიანისა“ და „ჩამორჩენილის“ ევფემიზმებია. როგორც კი სიტყვა „განსაკუთრებული“ ვინმესთვის რაიმე დატვირთვას შეიძენს, მასაც მაშინვე სხვა რამით ჩაანაცვლებენ. დედააზრი ასეთია: გამოიყენე გამოთქმა, თუკი ის არავის არაფერს ეუბნება. „განსაკუთრებული“ სპექტრის ორივე მხარეს მოიცავს.

ცოდნის მიღების პროცესს ერთი უცნაური თვისება აქვს: რაც უფრო შორს მივდივართ, მით უფრო მეტ ისეთ რამეს ვიგებ, რის არსებობასაც ვერ წარმოვიდგენდი. სულ ცოტა ხნის წინ სულელურად მწამდა, რომ ყველაფრის სწავლა, სამყაროში არსებული მთელი ცოდნის ათვისება შემეძლო. ახლა იმასღა ვიმედოვნებ, იქნებ ამ ცოდნის არსებობის შესახებ მაინც მოვასწრო რამის გაგება და მისი ერთი ნამცეცი მაინც შევიმეცნო.

გონებიდან უკვალოდ არასდროს არაფერი ქრება.

გონებასუსტსაც კი სწყურია, სხვებს ჰგავდეს.

ფულისა და ნივთების გაზიარება ბევრს შეუძლია, დროისა და სიყვარულის კი - ძალიან ცოტას.

ნეტავ რამდენი დიადი პრობლემა დარჩა გადაუჭრელი იმის გამო, რომ ადამიანებს საკმარისი ცოდნა არ გააჩნდათ, ან საკმარისად არ სწამდათ საკუთარი თავისა და შემოქმედებითი პროცესის, რომ მთელი გონება არჩეული ამოცანის ამოხსნისთვის მიეძღვნათ?

ახალს არასდროს არავინ არაფერს იწყებს, ყველა სხვების შეცდომებებს ეყრდნობა. მეცნიერებაში ჭეშმარიტად ორიგინალური არაფერია. მნიშვნელოვანი ის არის, რა წვლილი შეიტანა თითოეულმა საერთო ცოდნის გაფართოებაში.

მოკრძალება და მორიდება არ მახასიათებს. კარგად ვისწავლე, რომ კაცს ცხოვრებაში ხეირს არც ერთი მათგანი არ დააყრის.

ინტელექტსა და განათლებას ადამიანური სითბოს გარეშე გახვრეტილი გროშის ფასი აქვს.

„ელჯერნონ-გორდონის ეფექტი“ - „ხელოვნურად გაუმჯობესებული ინტელექტის დაქვეითების სისწრაფე გაუმჯობესების მასშტაბის პირდაპირპროპორციულია“.

მეშინია. სიცოცხლის, სიკვდილის, არარაობისა კი არა, ისე წასვლის, თითქოს არც არასოდეს მეარსებოს.

მეგობრების ყოლა ადვილია თუ ხალხს შენზე გაცინების უფლებას მისცემ.

ელჯერნონი უკანა ეზოში დავმარხე. საფლავზე მინდვრის ყვავილებს რომ ვდებდი, ტირილი ამივარდა. [...] გარეთ აცივდა მაგრამ ელჯერნონის საფლავზე ყვავილები ისევ მიმაქ. [...] პ.შ. თუშეძლეფთ ყვავილები დააშყეთ ელჯერნონის საფლავზე უკანაეზოწი.

ინგლისურიდან თარგმნა თინათინ ხომერიკმა
გამომცემლობა „წიგნები ბათუმში“, 2015წ. 

ჯონ სტაინბეკი - თაგვებსა და ადამიანებზე

ბიჭები, რანჩოში რომ ცხოვრობენ, მსოფლიოში ყველაზე მარტოსული ბიჭები არიან. არ ჰყავთ ოჯახი. არ აქვთ სახლი. მივლენ რანჩოში, ცოტას გამოიმუშავებენ და გავარდებიან ქალაქში ამ ფულის გასაფლანგად. მერე უცებ მოიხედავ და, ახლა სხვა რანჩოს მიადგებიან. ეგეთები მომავლისგან არაფერს ელიან.

- ბოსი ალბათ სადაცაა მოვა, - უთხრა მოხუცმა, - გაბრაზდა, დილით ჩამოსულები რომ არ დახვდით. ვსაუზმობდით, რომ შემოვიდა და გიკითხათ: სად ჯანდაბაში არიან ის ახლებიო? და მეჯინიბეს კარგად მოხვდა მისგან.
- მეჯინიბეს მოხვდა? - ჩაეკითხა ჯორჯი მოხუცს.
- ცხადია. მეჯინიბე ზანგია.
- ზანგი? ჰაჰ.

არასდროს მინახავს, რომ ერთი კაცი მეორეს გამო პრობლემებს იქმნიდეს.

ჩვენთან იშვიათად ეხმარებიან ადამიანები ერთმანეთს, - თქვა მან ჩაფიქრებით, - არ ვიცი, რატომ ხდება ასე. იქნებ ამ დაწყევლილ სამყაროში ყველას ეშინია ერთმანეთის.

იმისათვის, რომ კეთილი იყო, ჭკუა სულაც არაა საჭირო. ის კი არა, მე ვფიქრობ, საერთოდაც პირიქით ხდება. აიღე ნებისმიერი ჭკვიანი ტიპი, იშვიათად, რომ კეთილიც აღმოჩნდეს.

ასეთი რამ ბევრჯერ მინახავს, ერთი კაცი მეორეს ელაპარაკება, და სულაც არ ანაღვლებს, თუ იმ მეორეს არაფერი ესმის ან ვერ იგებს. მთავარია, რომ ლაპარაკობენ ან არც ლაპარაკობენ, მაგრამ უბრალოდ სხედან.

წიგნები არაფერს შველის. კაცს გვერდში მდგომი სჭირდება.

მარტოობისგან შეიძლება გაგიჟდეს კაცი. სულ ერთია, ვინ იდგება შენ გვერდით, მთავარია ვიღაც იყოს. გეუბნები, კაცი მარტოობისგან შეიძლება შეიშალოს.

ყველას უნდა მიწის პატარა ნაწილი რომ შეხვდეს. აქ უამრავი წიგნი წავიკითხე. ვერავინ ვერასდროს ვერც სამოთხეში ხვდება და ვერც მიწას იღებს. უბრალოდ ოცნებობენ. გაუთავებლად ლაპარაკობენ ამაზე, მაგრამ ეს მხოლოდ ოცნებაა.

უამრავ ადამიანს შევხვედრივარ სიგიჟემდე რომ უნდოდათ მიწა, მაგრამ ყოველ ჯერზე ბორდელებსა და ბლექჯეკს ატანდნენ ყველაფერს, რაც ებადათ.

შავკანიანსაც აქვს თავისი უფლებები, მიუხედავად იმისა, რომ ამისგან დიდი ვერაფერი ხეირია.

ინგლისურიდან თარგმნა გვანცა ჯობავამ
გამომცემლობა „არტანუჯი“, 2015წ.

Tuesday, January 26, 2016

კურტ ვონეგუტი - გალაპაგოსი

„მიუხედავად ყველაფრისა, მაინც მჯერა, რომ ადამიანები სულის სიღრმეში კარგები არიან“, - ანა ფრანკი (1929-1944)

მილიონი წლის წინ, (1986 წელს), იმ შორეულ წარსულში თითქმის ყველა ინდივიდის ტვინი დაახლოებით სამ კილოგრამს იწონიდა! საზღვარი არ ჰქონდა იმ ბოროტებებს, რომლებიც ასე უზომოდ დიდ სააზროვნო აპარატს შეეძლო ჩაეფიქრებინა და განეხორციელებინა.

შეიძლება თუ არა ეჭვის შეტანა იმაში, რომ ადამიანთა მოდგმის ევოლუციის თვალსაზრისი სამკილოგრამიანი ტვინი თითქმის საბედისწერო დეფექტი იყო? და კიდევ ერთი შეკითხვა: გარდა ჩვენი უკიდურესად გართულებული ნერვული სისტემისა, კიდევ რა იყო წყარო იმ ბოროტმოქმედებებისა, რომელიც ყველგან ხდებოდა იმ ეპოქაში? ჩემი პასუხი ასეთია: არავითარი სხვა წყარო არ არსებობდა. ეს უზომოდ დიდი ტვინები რომ არა - დედამიწა ერთი უწყინარი პლანეტა იქნებოდა.

***

ბროშურაში, რომელიც უფრო ბუნების მოყვარულებზე იყო გათვლილი, ვიდრე სიამოვნების მაძიებლებზე, მოყვანილი იყო დარვინის მიერ გალაპაგოსის ტიპური ლანდშაფტის აღწერა მისი პირველი წიგნიდან „მოგზაურობა „ბიგლით“.

„პირველ დანახვაზე იფიქრებ, ამაზე უსახური რაღა უნდა იყოსო. ბობოქარ ტალღებში მოქცეული, ღრმა ნაპრალებით დაღარული, დამჭკნარი, მზისგან გამომწვარი ჩირგვნარით მთლიანად დაფარული შავი ბაზალტის ლავის უსწორმასწორო ველი თითქმის არ ამჟღავნებს სიცოცხლის ნიშანწყალს. მშრალი და შუადღის მზისგან გავარვარებული ქვის ზედაპირი ჰაერს ახურებს და ისე ხუთავს, თითქოს მხურვალება ღუმლიდან მოდიოდეს. ჩვენ ისიც კი მოგვეჩვენა, რომ ბუჩქებს უსიამო სუნი ასდიოდა“.
...

შემდეგ დარვინი განაგრძობს:

„მთელ ზედაპირში ...როგორც საცერში, მიწისქვეშა ანაორთქლები აღწევენ. ხან აქ, ხან იქ, ჯერ კიდევ რბილი ლავა უზარმაზარ ბუშტებს ქმნის. სხვა ადგილებში ასეთნაირად შექმნილი გამოქვაბულების კამარები ჩამოიქცა და მათ ადგილზე ციცაბოკიდეებიანი მრგვალი კრატერები დარჩა“. ის წერს, რომ ამ სანახაობამ მოაგონა „...სტაფორდშირის ის ადგილები, სადაც სამსხმელო ღუმელების რაოდენობა ყველაზე მეტია“.

***

დარვინს კუნძულები არ შეუცვლია, - ადამიანებს დამოკიდებულება შეცვალა მათ მიმართ. აი, ასეთი მნიშვნელობა ჰქონდა აზრებს დიდი ტვინების ეპოქაში. უფრო მეტიც, ზოგიერთ აზრს შესაძლოა უფრო მეტი გავლენა ჰქონოდა ადამიანების ქმედებებზე, ვიდრე ფაქტებს - ექვემდებარებოდნენ რა ისეთ მოულოდნელ ცვლილებებს,როგორსაც ფაქტები ვერ გაუძლებენ. მაგალითად, გალაპაგოსის კუნძულები შეიძლებოდა უცებ ჯოჯოხეთად გამოცხადებულიყო და მერე, სულ მალე - სამოთხედ, იულიუს კეისარი შეიძლებოდა სახელმწიფო მოხელედ ჩაეთვალათ და მერე კი მალევე - ყასბად. ასევე ეკვადორულ ქაღალდის ფულს, რომლითაც შეგეძლო საკვები, ტანსაცმელი და სხვადასხვა ნივთი შეგეძინა, უცებ ჩიტებს დაუფენდნენ გალიებში, სამყარო კი, რომელიც ჯერ კიდევ გუშინ ყოვლისშემძლე ღმერთის ქმნილებად ითვლებოდა, მოულოდნელად უზარმაზარი კოსმოსური აფეთქების შედეგად დაქცეულიყო და ა.შ. ახლა, დაქვეითებული გონებრივი უნარის წყალობით, აზრის ჭინკები ადამიანებს ვერ აიძულებენ, ყურადღება გადაატანინონ თავიანთი ცხოვრების მთავარი საქმიდან.

შიმშილი ადამიანის უზომოდ დიდი ტვინის პროდუქტი იყო აშკარად, ისევე, როგორც ბეთჰოვენის მეცხრე სიმფონია.

რაც შეეხება იმ იდუმალებით მოცულ ენთუზიაზმს, რომლითაც ადამიანები მილიონი წლის წინ ცდილობდნენ ტექნიკისთვის ადამიანის მოღვაწეობის რაც შეიძლება მეტი სფერო მიენდოთ, რა არის ეს, თუ არა კიდევ ერთი დადასტურება იმისა, რომ მათი ტვინები სრულიად უვარგისი იყო.

- იცი, რა არის ადამიანის სული? ცხოველებს სული არ აქვთ. ის შენი არსების ნაწილია, რომელსაც შეუძლია ჩასწვდეს იმას, რასაც ტვინი ვერ სწვდება. პირადად მე ეს ყოველთვის ვიცოდი, არაფრის გაკეთება არ შემეძლო, მაგრამ ვიცოდი.

„მცირე დაუდევრობასაც კი შეიძლება დიდი უბედურება მოჰყვეს... ლურსმნის უქონლობის გამო, ნალი კარგავდა მნიშვნელობას, ნალის უქონლობის გამო - ცხენი, ცხენის არყოლის გამო - მხედარი“, - ბენჯამინ ფრანკლინი (1707-1790)

დაბადებიდან სულ რაღაც ცხრა თვის შემდეგ ადამიანებს ისიც კი აღარ აინტერესებთ, მათი დედა ვინ არის.

არ ვიცოდი, სპერმა რა იყო და ამიტომ მისი პასუხი ჩემთვის კიდევ რამდენიმე წლის განმავლობაში გამოცანად დარჩა. „ჩემო ბიჭუნავ, - მითხრა მამამ, შენ ხარ შთამომავალი გაბედული და საზრიანი მიკროსკოპული თავკომბლაებისა, რომელთაგან თითოული გამორჩეული იყო თავის მოდგმაში“.

„ბევრი ვალი დამიგროვდა. აღარაფერი გამაჩნია. ყველაფერს ღარიბებს ვუტოვებ“, - ფრანსუა რაბლე (1494-1553)

რატომ იყო, რომ ბევრი ჩვენგანი მილიონი წლის წინ დროდადრო განზრახ იშორებდა თავიდან თითქმის ყველა ფიქრს ალკოჰოლის საშუალებით, საიდუმლოებითაა მოცული. შესაძლოა ამ ხერხით ვცდილობდით, ევოლუციისთვის სასურველი მიმართულებით ტვინის ზომის შემცირებისთვის მიგვეცა ბიძგი.

მახსოვს, მე თავად როგორი ვიყავი თექვსმეტი წლის ასაკში. მუდმივი სექსუალური აღგზნება ჩემთვის ჯოჯოხეტად იყო ქცეული, ორგაზმს კი მაშინაც, როგორც ახლა, შვება არ მოჰქონდა. სულ რაღაც ათი წუთი გავიდოდა ორგაზმის შემდეგ და მერე რა უნდა გექნა? არაფერი შველოდა ისევ ორგაზმის გარდა. არადა, გაკვეთილებიც ხომ უნდა მოგემზადებინა.

ადამიანებს უყვართ ტრაბახი იმის შესახებ, რომ გადარჩენის უნარს ფლობენ, თითქოს ეს რაღაც განსაკუთრებული რამ იყოს. მხოლოდ გვამი ვერ დაიტრაბახებს ამ უნარით.

რაც უფრო მეტს გაიგებ ადამიანების შესახებ, მით უფრო საზიზღრად მოგეჩვენება ისინი. მე ვფიქრობდი, იმ ფაქტმა, რომ შენი ქვეყნის ბრძენთაბრძენებმა დაუსრულებელ, უმადურ და უაზრო ომში გაგგზავნეს, საშუალება მოგვცა, უფრო ღრმად ჩაგეხედა ადამიანების ბუნებაში, რომ ეს ცოდნა მთელი მარადისობა გყოფნოდა! არის კი საჭირო, გითხრა, რომ ეს შესანიშნავი ცხოველები, რომელთა შესახებ აშკარაა შენ სულ უფრო და უფრო მეტის გაგება გსურს, ახლა, სწორედ ამ წამს, მასხარებივით სიამაყით არიან აღვსილი იმის გამო, რომ მათი იარაღი სამიზნისკენაა მიმართული, მზადაა ნებისმიერ წუთს გაისროლოს და გარანტირებულად გაანადგუროს ყველაფერი ცოცხალი? საჭიროა კი იმის თქმა, რომ ეს ოდესღაც მშვენიერი და ნაყოფიერი პლანეტა, ახალ სიმაღლიდან რომ გადმოხედო, როი ჰეპბერნის სხეულის სენმოდებულ ორგანოებს მოგაგონებს აუტოფსიისას გაჭრილს, და მკვეთრად გამოხატული სიმსივნური წარმონაქმნები, რომლებიც მხოლოდ იმიტომ იზრდებიან, რომ გაიზარდონ და ყველაფერი შთანთქონ და მოწამლონ ირგვლივ?.. საჭიროა კი იმის თქმა, რომ ამ ცხოველებმა ისე გააპარტახეს ყველაფერი რომ თვით მათ შვილიშვილებსაც არ ელით შესაშური მომავალი და სასწაული იქნება, თუ ორი ათასი წლისთვის (მანამდე კი სულ რაღაც თოთხმეტი წელია დარჩენილი) კიდევ დარჩება ჯანმრთელი და სასიამოვნო საკვები? ამ დაწყევლილი გემის მგზავრების მსგავსად, ჩემო ბიჭუნა, მათ სათავეში უდგანან კაპიტნები, რომელთაც არც რუკა გააჩნიათ და არც კომპასი და გამუდმებით ერთი ფიქრით არიან შეპყრობილნი: როგორმე პატივისცემა შეინარჩუნონ...

სწორედ ეს იყო, ჩემი აზრით, ყველაზე სატანური წარსული ეპოქის ადამიანების დიდ ტვინებში. ისინი თავიანთ მფლობელებს შთააგონებდნენ: „ამის გაკეთება სიგიჟე იქნებოდა. ჩვენ, რა თქმა უნდა, ასე არ მოვიქცევით. უბრალოდ, თავს თუ გაირთობ ამაზე ფიქრით“. და შემდეგ, თითქოს ტრანსში იყვნენ, სწორედ იმას სჩადიოდნენ: მონებს აიძულებდნენ კოლიზეუმში ებრძოლათ და ერთმანეთი დაეხოცათ, ან ვიღაცას მოედანზე წვავდნენ იქაური მოსახლეობისთვის მიუღებელი შეხედულებების გამო, ან ქარხნებს აშენებდნენ, რომელთა ერთადერთი მიზანი ადამიანების მასობრივი განადგურების იარაღის გამოშვება იყო, ან მთელ ქალაქებს აფეთქებდნენ და ა.შ. და ა.შ.

„უამრავი ადამიანი მშვიდ სასოწარკვეთაში ატარებს ცხოვრებას“, - ჰენრი დევიდ თორო (1817-1862)

ახლანდელმა ადამიანებმაც იციან თუ არა,რომ ადრე თუ გვიან სიკვდილი მოუწევთ? არა. საბედნიეროდ (ჩემი მოკრძალებული აზრით), ადამიანთა მოდგმამ ეს საბოლოოდ დაივიწყა.

მთარგმნელი გია ბერაძე

Saturday, January 23, 2016

ო' ჰენრი - კომბოსტო და მეფეები

ანჩურიაში გეტყვიან, რომ ამ მუდმივი რევოლუციების რესპუბლიკის პრეზიდენტმა მირაფლორესმა თავი მოიკლა სანაპიროზე მდებარე პატარა ქალაქ კორალიოში, რომ სწორედ იქ გაიქცა კარს მომდგარი რევოლუციის უბედურებისგან თავის დასაღწევად და, რომ ხაზინის ფული, ასი ათასი დოლარი, რომელიც ამერიკული ტყავის საკვოიაჟით თან გაიყოლა თავისი პრეზიდენტობის მშფოთვარე წლების სამსახსოვროდ, ვეღარასოდეს იპოვეს.

პატარა პაროდიული ერები მთავრობობანას თამაშით ერთობიან, ვიდრე ერთ მშვენიერ დღეს მათ წყლებში მდუმარე სამხედრო ხომალდი გამოჩნდება და ეტყვის: სათამაშო არ გატეხოთ!

არც ერთი ენა არ არის ძნელი ადამიანისათვის, თუ სჭირდება.

არითმეტიკის მიხედვით ერთი და ერთი ორია, რომანტიკის წესის თანახმად კი - ერთი.

არსებობს ძველი, უცნაური თეორია იმის შესახებ, რომ ადამიანს ორი სული აქვს: ერთი - პერიფერიული, რომელიც მას ჩვეულებრივ ემსახურება, და მეორე - შინაგანი, რომელიც მხოლოდ დროდადრო იღვიძებს, მაგრამ, როცა გაიღვიძებს, აქტიური და ენერგიულია. პირველის ზეგავლენით ადამიანი იპარსავს, ხმას აძლევს, გადასახადებს იხდის, ოჯახს ინახავს, ავეჯს ყიდულობს განვადებით და, საერთოდ, ნორმალურად ცხოვრობს. მაგრამ საკმარისია, შინაგანმა სულმა აიღოს ხელში სადავეები, რომ ადამიანი თვალის დახამხამებაში თავისი ცხოვრების თანამგზავრს ქოქოლას აყრის თავზე, უმალ იცვლის პოლიტიკურ შეხედულებებს, საშინელ შეურაცხყოფას აყენებს თავის საუკეთესო მეგობარს, მონასტერში ან საცეკვაო დარბაზში მიდის, უჩინარდება ან თავს იხრჩობს, ან ლექსებს და სიმღერებს წერს, ან ცოლს კოცნის, მაშინ, როცა ქალს ეს არ უთხოვია, ან მთელ თავის დანაზოგს რომელიღაც მიკრობისთვის ბრძოლას სწირავს. შემდეგ პერიფერიული სული ბუნდება და ჩვენ წინაშე კვლავ გაწონასწორებული მოქალაქე დგას. ყველაფერი, რაც მოხდა, მხოლოდ მისი ეგოს ამბოხი იყო, წესრიგის წინააღმდეგ მიმართული. შედეგად ადამიანის ატომები შეინჯღრა და მიმოიფანტა, რათა კვლავ მოენახათ თავიანთი კუთვნილი ადგილი.

ოცდაორი წლისა იყო და ამ დროს ახალგაზრდები თავიანთ მწუხარებას სამოსივით არ ატარებენ, როგორც ეს უფროსი ასაკის ადამიანებისთვისაა დამახასიათებელი. ახალგაზრდებისთვის მწუხარებას თავისი პერიოდი აქვს, რის მერეც მის ადგილს უფრო მწვავე შეგრძნებები იჭერს.

მთხრობლის ხელოვნება ის არის, რომ დაუმალოს მსმენელს ყველაფერი, რის გაგებაც მას სურს, სანამ თავის მოსაზრებებს არ გადაუშლის ისეთი რამეების შესახებ, რასაც თხრობის საგანთან არავითარი კავშირი არ აქვს. კარგი მოთხრობა მწარე აბია, რომელიც შიგნიდანაა მოშაქრული და არა გარედან.

ტროპიკული ქვეყნის პრეზიდენტის მდივნობა ადვილი საქმე არ გახლავთ. ის დიპლომატიც უნდა იყოს, ჯაშუშიც, დესპოტიც და თავისი შეფის მცველიც. ყველაფერს უნდა ყნოსავდეს - სადმე ამბოხების სუნი ხომ არ ტრიალებს. ხშირად სწორედ მდივანი დგას ტახტის უკან, მის ხელშია ნამდვილი ძალაუფლება და სწორედ ის განსაზღვრავს პოლიტიკას. და, რა გასაკვირია, რომ, როცა მდივნის შერჩევა სჭირდება, პრეზიდენტი გაცილებით მეტ ყურადღებას იჩენს, ვიდრე ცხოვრების თანამგზავრის შერჩევისას?!

ჯენტლმენს არ შეუძლია იმ ადამიანის დაშანტაჟება, რომელთან ერთადაც სვამს.

დღე-ღამის რა დროსაც უნდა აჩვენებდეს საათის ისარი, ფულის ამოღება ყოველთვის შეიძლება.

სამხრეთის რასებს არა აქვთ ის თავისებური იუმორი, რომელიც ადამიანთა ბუნებრივ ნაკლსა და გაჭირვებას აქილიკებს. ამგვარი იუმორის არარსებობა იმით აიხსნება, რომ (მათი ჩრდილოელი ძმებისგან განსხვავებით) ისინი არასოდეს დასცინიან შეშლილებს, ავადმყოფებს და ინვალიდებს.

პირველი ნიშანი მოსალოდნელი რევოლუციისა ის არის, რომ სახელმწიფო გამუდმებით ითხოვს ჩვენგან პესოს, პესოს და კიდევ პესოს, თვითონ კი ერთ რეალსაც არ იხდის.

სისულელეა, აბდაუბდა, მაგრამ ეს არის ცხოვრება!

ყველასთვის ნათელია, რომ ნეობის კურსი არისტოკრატიული განათლების პროგრამაში აუცილებელი საგანი არ არის.

ხიდან ჩამოვარდნილმა ფორთოხალმა გამაღვიძა, რომელიც ზედ ცხვირზე დამეცა. ძალიან გავბრაზდი და წყევლა დავუწყე ისააკ ნიუტონს - თუ ვინც იყო, მიზიდულობის კანონი რომ აღმოაჩინა - რომ თავისი თეორია ვაშლებით არ შემოფარგლა.

ჯენტლმენი ვერ დალევს იმ კაცთან, რომელსაც აშანტაჟებს.

როგორც კი ძეხვი ვან-დეიკის ყავისფერ დაიკრავს, მაშინვე უნდა გადმოიღო, თორემ მერე აღარ ვარგა.

„კოდაკი“ უფრო ძლიერად მოქმდებს ადამიანებზე, ვიდრე ბრილიანტის ქინძისთავი ჰალტუხში ან ტიტული.

ამბობენ, ადამიანმა ცხოვრება მთელი სისრულით რომ შეიცნოს, სიღარიბე, სიყვარული და ომი უნდა გამოსცადოსო. შესაძლოა, ეს მართლაც ასეა, მაგრამ არა ყველაფერი ერთად, ერთდროულად.

ბრბოს ჯერ ახალი კერპი სჭირდება, სანამ ძველს გაანადგურებდეს.

ინგლისურიდან თარგმნა გია ბერაძემ