Sunday, December 21, 2014

ლევან გიგინეიშვილი - პატრიარქის შემოდგომა და ძალაუფლების ბედისწერა

19 დეკემბერს, 19:00 საათზე წიგნის მაღაზია „დიოგენეში“ ლევან გიგინეიშვილის ლექცია „პატრიარქის შემოდგომა და ძალაუფლების ბედისწერა“ გაიმართა.

ლექციების ორგანიზატორები „დიოგენე“ და „არტარეა“ არიან, მხარდამჭერი კი თბილისის კულტურული ღონისძიებების ცენტრია.

საიმონ სებაგ მონტეფიორე - ახალგაზრდა სტალინი

1907 წლის 13 ივნისს, ოთხშაბათს, დილის 10 საათსა და 30 წუთზე, თბილისის (მაშინდელი ტფილისის) მთავარ მოედანზე, ჩექმებსა და სამხედრო შარვალში გამოწყობილი კავალერიის თავმომწონე, ულვაშებიანი კაპიტანი, რომელსაც წელს დიდი ჩერქეზული ხმალი უმშვენებდა, ცხენს დააჯირითებდა და ორ მომხიბლავ, კარგად  ჩაცმულ ქართველ გოგონას ეხუმრებოდა. გოგონები ჭრელ ქოლგებს ატრიალებდნენ და დროდადრო კაბებში დამალულ მაუზერებს ისინჯავდნენ. ქუჩის კუთხეში ახალგაზრდები შეგროვილიყვნენ. მათ ღია ფერის გლეხური პერანგები და მეზღვაურის ფართო შარვლები ეცვათ, ხოლო უბეებში რევოლვერები და თვითნაკეთი ხელყუმბარები ჰქონდათ დამალული. მოედანთან მდებარე საეჭვო რეპუტაციის მქონე დუქნის - „ტილიპუჭურის“ - დახლთან კბილებამდე შეიარაღებული ბანდიტები ისხდნენ და გამვლელებს მხიარულად ეპატიჟებოდნენ სასმელზე. ყველა ელოდა, როდის დაიწყებოდა 29 წლის იოსებ ჯუღაშვილი პირველ შეტევას, რომლის შედეგები მსოფლიოს ყურადღებას მიიპყრობდა - დღის მოვლენები მსოფლიო გაზეთების გვერდებზე აღმოჩნდებოდა, ძირეულად შეარყევდა თბილისს და ისედაც დაქსაქსულ სოციალ-დემოკრატებს ერთმანეთზე გადამტერებულ ჯგუფებად დაყოფდა. ეს დღე გახდებოდა წყალგამყოფი სტალინის ცხოვრებაშიც: ან გაანადგურებდა, ან წარმატებას მოუტანდა მას.

იმ ნისლიან დილას ვერ იტყოდი, რომ თბილისის აღმოსავლური ფერები იმავე სამყაროს ეკუთვნოდა, რომელსაც ათასობით კილომეტრის მოშორებით გაშენებული სანქტ-პეტერბურგი - მეფის რუსეთის დედაქალაქი. თბილისის ძველისძველი და ბნელი ქუჩები მთაწმინდის კალთებზე მიიკლაკნებოდა, ვაზით დაჩრდილული აივნებით დამშვენებული ულამაზესი სახლების გასწვრივ. ეს ქალაქი ერთ დიდ სოფელს ჰგავდა, სადაც ყველა ყველას იცნობდა.

თბილისი - ეს იდუმალი ქალაქი - მთელი კავკასიის დედაქალაქი იყო; კავკასია კი - მეფის რუსეთის დაუმორჩილებელი მთიანი გუბერნია, შავ და კასპიის ზღვებს შორის გადაჭიმული, ფიცხი და ამაყი ხალხების მშფოთვარე სამშობლო. გოლოვინის პროსპექტი პარიზულ ქუჩას ჩამოჰგავდა თეთრი ნეოკლასიკური თეატრით, მავრიტანული სტილის ოპერის შენობით, მდიდრული სასტუმროებით, ქართველი თავადებისა და სომეხი ნავთობმაგნატების სასახლეებით, თუმცა სამხედრო შტაბის შენობას გასცდებოდით თუ არა, ერევნის მოედანი აზიურ სტილში გადადიოდა. ეგზოტიკურად ჩაცმული დამტარებლები და პატარა ფარდულების მეპატრონენი ცხარესანელებლიან ქართულ ლობიოსა და ცხელ ხაჭაპურს სთავაზობდნენ გამვლელებს. თულუხჩებს, ხელზე მოვაჭრეებს, ჯიბის ქურდებსა და მტვირთავებს საქონელი დაჰქონდათ ან იპარავდნენ სომხურ და სპარსულ ბაზრებში, რომელთა ვიწრო გასასვლელები აღმოსავლურ ბაზარს უფრო ჰგავდა, ვიდრე ევროპული ქალაქისას. სპარსეთისა და თურქეთის აბრეშუმითა და სანელებლებით, სოფლებიდან ჩამოტანილი ხილითა და ღვინის ტიკჭორებით დატვირთული აქლემებისა და ვირების ქარავნები ქარვასლის ჭიშკარში შედიოდნენ. ახალგაზრდა ოფიციანტები და ლაქიები სტუმრებს ემსახურებოდნენ, ბარგს ეზიდებოდნენ, აქლემებს ტვირთავდნენ და მოედანს უთვალთვალებდნენ.

თბილისი იყო - და ახლაც არის - მოსეირნეთა ქალაქი. მოსეირნენი ხშირად ჩერდებოდნენ ღვინის დასალევად ღია დუქნებში. თუკი ემოციური ქართველი ხალხი რომელიმე ევროპულ ერს ჰგვანან, ალბათ იტალიელებს. ჩოხოსანი ქართველები და კავკასიური წარმოშობის სხვა მამაკაცები ომახიანი სიმღერით ამაყად მიუყვებოდნენ ქუჩას. შავთავსაბურავიანი ქართველი ქალები და რუსი ოფიცრების ევროპულ ყაიდაზე ჩაცმული ცოლები პუშკინის ბაღში სეირნობდნენ და სპარსელებთან, სომხებთან, ჩეჩნებთან, აფხაზებთან და ევრალებთან ერთად შაქარყინულსა და შარბათს ყიდულობდნენ. ქუჩის ბიჭები გაფაციცებით აკვირდებოდნენ ხალხს, იქნებ რაიმე ავცინცლოთო. თეთრ, კოჭებამდე სტიქარებში გამოწყობილი ყმაწვილი სემინარიელები მასწავლებლებთან, ანაფორიან გრძელწვერა მღვდლებთან ერთად გამოდიოდნენ სემინარიის თეთრი, სვეტებიანი შენობიდა, სადაც ცხრა წლის წინ სტალინი ლამის მღვდლად აკურთხეს. სწორედ ეს აღმოსავლურ-დასავლური, არასლავური, არარუსული, კავკასიური კალეიდოსკოპი იყო ის სამყარო, რომელმაც სტალინი აღზარდა.

არისტოკრატად აღზრდილ ლენინსაც კი ხიბლავდა თავზეხელაღებული კამო, მოფერებით „კავკასიელ ბანდიტს“ ეძახდა. „კამო - ამბობდა 51 წლის ლენინი, - მარტლაც, საოცარი ადამიანი იყო“.

ობსერვატორია სტალინის ბოლო ოფიციალური სამსახური იყო 1917 წლის ოქტომბრამდე, ანუ იმ დრომდე, სანამ იატაკქვეშეთის საიდუმლო საქმიანობაში ჩაებმებოდა და საბჭოთა ხელისუფლებას შეუერთდებოდა.

იოსებ დავრიშევი, გორის პოლიციის უფროსის შვილი, თავის მემუარებში ამტკიცებს: „სოსოს დაბადება სალაპარაკო გახდა სამეზობლოში; ჭორაობდნენ, რომ ბავშვის ნამდვილი მამა კობა ეგნატაშვილი იყო... ან მამაჩემი დამიან დავრიშევი“. რა თქმა უნდა, ეს გააუარესებდა ბესოს (დავრიშევის დახასიათებით, „მანიაკალურად ეჭვიანი კაცუნას“ სტალინის მამის) მდგომარეობას, რომელიც უკვე ალკოჰოლიკად ქცეულიყო.

თვითონ სტალინმა თქვა ერთხელ, რომ სინამდვილეში მისი მამა იყო მღვდელი, ანუ ჩნდება მესამე კანდიდატი - მამა ჩარკვიანი. ეგნატაშვილიც, დავრიშევიც და ჩარკვიანიც დაქორწინებულები იყვნენ, მაგრამ ქართველი მამაკაცებისთვის, ისევე, როგორც იტალიელებისთვის, ჩვეულებრივი მოვლენა იყო საყვარლის ყოლა. სასიყვარულო სკანდალებში მღვდლებიც კი ეხვეოდნენ. ზემოთ ხსენებული სამივე კანდიდატი ცნობილი პიროვნება იყო, რომლებიც სიამოვნებით დაეხმარებოდნენ გასაჭირში მყოფ ახალგაზრდა ქალს.

კეკეს მემუარებში არსებობს მინიშნებები მისი „ანცობის“ შესახებ. ის იხსენებს, რომ ერთხელ, როცა ბაღში სოსოს ყვავილით მიტყუებას ცდილობდა, მხიარულად მოიშიშვლა მკერდი და ბავშვს დაანახა. სოსომაც ყურადღება აღარ მიაქცია ყვავილს და მკერდისკენ გაიწია. ამ სცენას ნასვამი რუსი დევნილი პოკა შესწრებია და სიცილი აუტეხავს. „ამიტომ მე კაბა შევიკარი“, - იხსენებს კეკე.

კეკე ავადმყოფ სოსოს უვლიდა. მესამე დღეს ბავშვს უგონო ციებ-ცხელება დაეწყო. ამიერიდან მის სახესა და ხელებს სამუდამოდ „დაამშვენებს“ ნაყვავილარი და მისი ერთ-ერთი მეტსახელი „ოხრანკის“ მიერ შერქმეული კოდური სახელი „ჩოფურა“ გახდება.

- შენ გინდა, რომ ჩემი შვილი მღვდელი გახდეს? მოვკვდები და ის განათლებას არ მიიღებს! მე მეწაღე ვარ და ჩემი შვილიც მეწაღეიქნება! - უყვიროდა ბესო კეკეს.

ერთ დღეს სოსო და მისი მეგობრები, მათ შორის - გრიშა გლურჯიძე, ბალახზე იწვნენ და მდიდრებისა და ღარიბების არსებობის უსამართლობაზე საუბრობდნენ. სოსომ ყველა განაცვიფრა მოულოდნელი სიტყვებით: - ღმერთი უსამართლო არაა, სინამდვილეში ის არც არსებობს. ჩვენ მოგვატყუეს. ღმერთს რომ ეარსება, უფრო სამართლიან სამყაროს შექმნიდა. - სოსო, რას ამბობ? - წამოიძახა გრიშამ. - წიგნს მოგცემ და თვითონაც ნახავ, - უპასუხა სოსომ და გლუჯიძეს დარვინის წიგნი გადასცა.

ბიჭები მოჯადოებულებივით იდგნენ. „სოსო ჯუღაშვილი, მე და კიდევ ოთხი მოსწავლე ხეზე ავძვერით და იქიდან ვუყურებდით ამ საშინელ სანახაობას“, - იხსენებს ჯგუფის ერთ-ერთი წევრი, გრიგორი რაზმაძე (პოლიციის უფროსმა დავრიშევმა თავის ვაჟს აუკრძალა იქ მისვლა). კიდევ ერთი მაყურებელი, რომელსაც მოგვიანებით სტალინი დაუმეგობრდა და ხელი შეუწყო, მაქსიმ გორკი იყო, მაშინ ჟურნალისტი, შემდგომში კი ცნობილი მწერალი. გორკი ხალხში დადიოდა და სეირის მაყურებლებს ესაუბრებოდა. გორელები თანაუგრძნობდნენ ამ მამაც კავკასიელ ყაჩაღებს - ორი მათგანი ოსი იყო, მესამე ქართველი (იმერელი). სიკვდილით დასჯა ძალის ჩვენების რუსული წარმოდგენა იყო; ახალგაზრდა დავრიშევმა სიკვდილმისჯილებს „წმინდა მოწამეები“ უწოდა. ხალხი უკვე სახიფათო ხდებოდა; რუსმა ჯარისკაცებმა ორმაგი წრე შემოარტყეს მოედანს. დოლებს შემოჰკრეს. „უნიფორმაში გამოწყობილი მმართველები ეშაფოტის ირგვლივ იცდიდნენ“, - წერდა გორკი თავის სტატიაში, - მოღუშულები და მკაცრები უცნაურად მტრულად იმზირებოდნენ“.

სერმინარიას განსაკუთრებული „წვლილი მიუძღოდა“ რუსული რევოლუციისათვის უმოწყალო რადიკალების მომზადებაში. „არც ერთი საერო სკოლიდან არ გამოსულა ამდენი ათეისტი, რამდენიც თბილისის სასულიერო სემინარიიდან. „ქვის ტომარა“ პირდაპირი მნიშვნელობით რევოლუციონერთა ინტერნატი გახდა“, - წერდა სემინარისტი, სტალინის ამხანაგი ფილიპე მახარაძე.

ერთხელ პასტერნაკს დაურეკა და მანდელშტამის შესახებ ჰკითხა: - ის გენიოსია, არა? რა თქმა უნდა, მანდელშტამის ტრაგედია მისმა თვითმკვლელობის ტოლფასმა გადაწყვეტილებამ განაპირობა - სტალინის შესახებ სკაბრეზული ლექსი დაწერა, მაგრამ ამაში პასტერნაკის უუნარობასაც მიუძღვის წვლილი - მან ვერ შეძლო სტალინის დარწმუნება იმაში, რომ ოსიპი გენიოსი იყო. მანდელშტამს სიკვდილი არ მიუსაჯეს, მაგრამ არც დაუცავთ - მას გულაგის ჯოჯოხეთისკენ მიმავალ შემზარავ გზაზე ამოხდა სული. სამაგიეროდ, სტალინმა პასტერნაკი დაიცვა: - ის ღრუბლებში დაფრინავს, თავი დაანებეთ!

სემინარიის თეთრი საფეხურებიდან ერევნის მოედანი ჩანდა ხმაურიანი სპარსული და სომხური ბაზრებით. ბედეკერში ასეა აღწერილი ეს მიდამოები: „ვიწრო ბილიკებისა და გასასვლელების ქსელში ოქრომჭედლებისა და იარაღის მკეთებელთა ღია სახელოსნოები დგას; ნამცხვრებისა და ტკბილეულის დახლები და უზარმაზარი თონეებია - საცხობები, სადაც თეთრ პურს აცხობენ... მეწაღეები ჭრელი ჩუსტებით ხელში... და დუქნები, სადაც ღვინო ცხვრის ან კამეჩის ტიკებში ინახება. გოლოვინის ბულვარი თითქმის პარიზული იყო, ქალაქის დანარჩენი ნაწილი კი ბომბეის ჩამოჰგავდა. „ქუჩები, - ამბობს ბედეკერი, - ჩვეულებრივ, დამრეცი და ისეთი ვიწროა, რომ ორი ეტლი გვერდს ვერ აუქცევს ერთმანეთს. ლამაზი აივნებით შემკული სახლები საფეხურებივით ეწყობა მთის კალთებზე. დილიდან დაღამებამდე ქუჩები სავსეა ადამიანებითა და ცხოველებით... ქართველი მოვაჭრეები თავზე შემოდგმული დიდი ხონჩებით, სპარსელები - გრძელ აღმოსავლურ ხალათებსა და ბეწვის მაღალ შავ ქუდებში, ხშირად ინით შეღებილი წვერითა და ფრჩხილებით; მუსლიმი დავრიშები და მოლები კოჭებამდე სამოსში, თავზე მწვანე და თეთრი ჩალმებით; მთიელი ტომების წარმომადგენლები - ულამაზეს ჩერქეზულებსა და ფაფახებში... ჩადრიანი მუსლიმი ქალები... და ზურგზე ტვირთაკიდებული ცხენები შეიარაღებული გამყოლებით“. ცხელი გოგირდის წყაროების (და ცნობილი აბანოების) ქალაქი პირდაპირ მთაწმინდის კალთებზეა შეფენილი და მდინარე მტკვრის ნაპირზე გაშლილი. ქალაქს თავს დაჰყურებს მრგვალგუმბათიანი ეკლესიები და მეტეხის ციხის კოშკები, რომელსაც ირემაშვილი „თბილისის ბასტილიას“ ეძახდა. მაღლა, მთაწმინდაზე, ქვით მოკირწყლული ბილიკების ბოლოს კი დგას თეთრი ეკლესია. თბილისში დაახლოებით 160 ათასი ადამიანი ცხოვრობდა: მათგან 30% - რუსები, 30% - სომხები და 26% - ქართველები, დანარჩენები ებრაელები, სპარსელები და თათრები იყვნენ. ქალაქში ექვსი სომხური გაზეთი გამოდიოდა, ხუთი - რუსული და ოთხი - ქართული. თბილისელი მუშები ძირითადად რკინიგზის დეპოსა და პატარა სახელოსნოებში მუშაობდნენ; ქალაქის მდიდარ ფენას წარმოადგენდნენ სომეხი მაგნატები, ქართველი თავადები და ის რუსი ჩინოვნიკები და გენერლები, რომლებიც მეფისნაცვლის სამეფო კარზე იკრიბებოდნენ. თბილისს ჰყავდა ბერძენი ქვისმთლელები, ებრაელი მკერავები და სპარსი მექისეები. ბედეკერის თქმით: „ერთმანეთში ირეოდნენ ადამიანები და ცხოველები, ცხვრის ბეწვის ქუდები და გადაპარსული თავები, აღმოსავლური, წვეტიანი ქუდები... ცხენები და ჯორები, აქლემები და ძაღლები... ყვირილი, ხმაური, სიცილი, გინება და სიმღერა.

„როგორ ჩანს, ჯუღაშვილი ჩაწერილია „იაფ ბიბლიოთეკაში“ და იქიდან გამოაქვს წიგნები. მე მას უკვე მივეცი გაფრთხილება ჰიუგოს „1793 წელთან“ დაკავშირებით. ასისტენტ-ინსპექტორი: ვ.მურახოვსკი.

მალე სტალინი კიდევ ერთი აკრძალული წიგნის კითხვისას დაიჭირეს სკოლის კიბეზე, რისთვისაც, რექტორის ბრძანებით, დასჯის ოთახში ჩაკეტეს და სასტიკი საყვედური გამოუცხადეს. ბიჭი აღმერთებდა ემილ ზოლას. ამ პარიზელი მწერლის რომანებიდან ყველაზე მეტად „Germinal” უყვარდა. ის კითხულობდა შილერის, მოპასანის, ბალზაკისა და თეკერეის თარგმანებს, პლატონს - ძველბერძნულად, რუსეთისა და საფრანგეთის ისტორიებს, და ამ წიგნებს დანარჩნ სემინარიელთა შორის ავრცელებდა. მას უყვარდა გოგოლი, სალტიკოვ-შჩედრინი და ჩეხოვი. მათი ნაწარმოებები ზეპირად იცოდა და ხშირად ციტატებსაც იშველიებდა. ხიბლავდა ტოლსტოი, მაგრამ, როგორც თვითონ ამბობდა, „თავს აბეზრებდა ტოლსტოის ქრისტიანობა“. სადაც ტოლსტოი მონანიებასა და სულის ხსნაზე მსჯელობდა, წიგნის არეებზე აწერდა: „ხა-ხა-ხა!“. ის ძალიან აფასებდა დოსტოევსკის „ეშმაკებს“ - რომანს რევოლუციური კონსპირაციისა და ღალატის შესახებ. ეს წიგნები მოწაფეებს ფარულად შეჰქონდათ სემინარიაში და ხშირად სტიქარის ქვეშ შეჩურთულს დაატარებდნენ. სტალინი მოგვიანებით ხუმრობდა, რომ მას რევოლუციური მიზნებისთვის ხშირად უწევდა წიგნის მაღაზიიდან წიგნების „ექსპროპრიაცია“, ანუ მოპარვა.

სტალინი, როგორც მასწავლებელი, სულაც არ გამოირჩეოდა მოთმინებით. მან ერთ-ერთ თანაშემწეს, ვარდოიანს, დაავალა, ტერ-პეტროსიანისთვის მარქსიზმი და რუსული ენა ესწავლებინა. „სოსო იწვა და წიგნს კითხულობდა, მე კი კამოს რუსულ გრამატიკას ვასწავლიდი, იხსენებს ვარდოიანი, - მაგრამ ბიჭს შეზღუდული გონებრივი შესაძლებლობები ჰქონდა და ვერაფრით გამოთქვამდა სიტყვას „кому“, ამის ნაცვლად ამბობდა „კამო“. სტალინმა მოთმინება დაკარგა და წამოხტა, მაგრამ მერე გაიცინა და უთხრა - „კამო კი არა, „კამუ“. დაიხსომე, ბიჭო! მეტსახელების გამომგონებელმა სტალინმა სიმონს „კამო“ შეარქვა და ტერ-პეტროსიანს ეს სახელი ცხოვრების ბოლომდე შერჩა.

„ყველა დაჭკვიანდა და სამსახური იშოვა, - ეუბნება სოსო ცხაკაიას, - ყველა, ჩემ გარდა. მე ვერ დავჭკვიანდი. პოლიცია ჩემზე ნადირობს!“

„1909 წელს ბაქოს ბოლშევიკებმა სტალინი შაუმიანის გაცემაში დაადანაშაულეს“, - დასძენს ურატაძე. ჟორდანიას მტკიცებით, შაუმიანმა პირადად უთხრა მას: - სტალინმა მიღალატა, სხვამ არავინ იცოდა ჩემი სახლის მისამართი.

ერთხელ სტალინს თავის თავზე სიმართლე წამოსცდა: „ჩვენ არაკანონიერებად დავრჩებით რევოლუციამდე, რადგან კანონიერად ყოფნა ნორმალურ ადამიანად გადაქცევას ნიშნავს“.

„1912 წლის აპრილში ჩვენ „პრავდას“ პირველ ნომერზე დავიწყეთ მუშაობა“, - იხსენებს სტალინი. სამ პატარა ოთახში დაფუძნებული პირველი ბოლშევიკური ყოველდღიური გამოცემა ლეგალური იყო, მაგრამ მისი არალეგალური მთავარი რედაქტორი, სტალინი, მას მალულად მართავდა. „პრავდას“ აფინანსებდა ვიქტორ ტიხომიროვი, ყაზანელი მაგნატის შვილი, რომელმაც მემკვიდრეობით  300 ათასი რუბლი მიიღო. ტიხომიროვმა ათასობით რუბლი გადასცა თავის ბავშვობის მეგობარს ვიაჩესლავ სკრიაბინს - იმავე მოლოტოვს, „პრავდას“ დამფუძნებელს.

„მე სიკვდილი მომისაჯეს, - სწერდა კამო ცინცაძეს, - მაგრამ სრულიად მშვიდად ვარ. ჩემს საფლავზე მუდამ მაღალი ბალახი უნდა იზრდებოდეს. ადამიანი სიკვდილს ვერ გაექცევა. ერთ დღეს ყველანი დავიხოცებით. მაგრამ მე კიდევ ვცდი ბედს და იქნებ ჩვენ ერთხელაც გავიცინოთ ჩვენს მტრებზე...“

აღსანიშნავია, რომ სტალინმა ლენინის ორმოცდაშვიდი სტატიის დაბეჭდვაზე უარი განაცხადა.

სტალინს საზღვირს გადაკვეთისთანავე სურდა ლენინთან შეხვედრა, მაგრამ ისე შიოდა, გადაწყვიტა ჯერ ესადილა. ის სადგურის რესტორანში შევიდა და საკმაოდ სასაცილო სიტუაციაში აღმოჩნდა. მან პოლონელ ოფიციანტს რუსულად უხმო. ოფიციანტი უამრავ მაგიდას მოემსახურა, მაგრამ სტალინისკენ არც გაუხედავს, სანამ სტალინს მოთმინება არ დაეკარგა და არ იყვირა: - ეს სამარცხვინოა! ყველას ემსახურებიან, ჩემ გარდა! „განრისხებულმა, თეფში იატაკზე დავახეთქე, ოფიციანტს ერთი რუბლი მივუგდე და გარეთ გამოვვარდი!“ - იხსენებს სტალინი. ლამის შიმშილით კვდებოდა, როცა ლენინთან მიაღწია. ერთმანეთს მიესალმნენ თუ არა, სტალინმა იყვირა: - ჯერ მაჭამე რამე. ნახევრად მკვდარი ვარ. გუშინდელს მერე არაფერი მიჭამია. - გზად რატომ არ ისადილე? იქ კარგი რესტორანია. - პოლონელებმა არაფერი მაჭამეს, - უთხრა სტალინმა. - რა სულელი ხარ, სტალინ! - გაეცინა ლენინს, არ იცი, რომ პოლონელებისთვის რუსული ენა დამპყრობლების ენაა?

სოსომ სტატია 1913 წლის მარტში გამოაქვეყნა ახალი ხელმოწერით „კ. სტალინი“. ეს სახელი 1910 წლიდან ყალიბდებოდა: თავდაპირველად ის ხელს აწერდა, როგორც „კ. სტ.“, შემდეგ „კ.საფინი“ და „კ.სოინი“. კონსპირატორულ ცხოვრებას ბევრი მეტსახელი მოჰქონდა, ხშირად - შემთხვევით არჩეულიც. სავარაუდოდ, ულიანოვმა „ლენინი“ ციმბირის მდინარე ლენას მიხედვით აირჩია, მაგრამ, ამის გარდა, 160 სახელს იყენებდა. მან შეინარჩუნა „ლენინი“, რადგან ასე მოაწერა ხელი სტატიას „რა ვაკეთოთ?“, რომელმაც მას აღიარება მოუტანა. ზუსტად ასე მოხდა სტალინის შემთხვევაშიც: სტალინს სახელი ნაციონალურ საკითხზე შექმნილმა ნაშრომმა გაუთქვა და სწორედ ამ სტატიის ხელმოწერა შერჩა სამუდამოდ. „სტალინის“ კიდევ ერთი მომხიბვლელობა მისი „ლენინთან“ ფონეტიკური მსგავსებაც იყო, თუმცა სტალინს ასევე ძალიან მოსწონდა თავისი მეგობარი ქალების სახელების გამოყენება: ამბობენ, რომ სწორედ მისმა საყვარელმა ლუდმილა სტალმა დაუდო დასაბამი ამ სახელს. მაგრამ თავად სტალინი ამას არ აღიარებდა. - ასე ჩემმა მეგობრებმა შემარქვეს, - თვითკმაყოფილებით ეუბნებოდა ის კორესპონდენტს, - მათ მიიჩნიეს, რომ ეს სახელი მიხდებოდა. მოლოტოვი ამტკიცებდა, სტალინმა თავად შეარჩია ეს სახელიო.

სახელი რუსული იყო, თუმცა ის კავკასიელად რჩებოდა და სლავურ „სტალინთან“ ქართულ „კობას“ აერთიანებდა (მეგობრები კი მაინც „სოსოს“ ეძახდნენ). ამ დროიდან მოყოლებული გახდა სტალინი ის, რასაც ისტორიკოსი რობერტ სერვისი „ბინაციონალურ პერსონას“ უწოდებს. 1917 წლის მერე მას თითქოს ოთხმაგი ეროვნება ჰქონდა: ეროვნებით - ქართველი, ერთგულებით - რუსი, იდეოლოგიით - ინტერნაციონალისტი, მოქალაქეობით - საბჭოთა. ხელმოწერა „სტალინი“ იმპერიად და რელიგიადაც კი იქცა. დიქტატორობის დროს სტალინი თავის უნიათო შვილს, ვასილის, ეჩხუბა ამ სახელის გამოყენების გამო: „არც შენ ხარ სტალინი და არც მე! სტალინი საბჭოთა ხელისუფლებაა!“

გადასახლებულთა ეტიკეტი ითვალისწინებდა დაღუპულის წიგნების განაწილებას, მაგრამ, ჩვეულებრივ, სტალინი ითვისებდა ყველა წიგნს, უარს ამბობდა მათ გაყოფაზე და გაცხარებით კითხულობდა.

სვერდლოვი ამბობდა: „აქ კურეიკაში ერთი ამხანაგია (სტალინი), ჩვენ ერთმანეთს კარგად ვიცნობთ, მაგრამ სამწუხაროა, რომ გადასახლებაში ადამიანი სრულიად შიშვლდება და თავის ყველა ნაკლს წარმოაჩენს. ყველაზე ცუდი კი ისაა, რომ ეს პატარ-პატარა წვრილმანები ურთიერთობაზე მაღლა დგება. აქ მცირეა იმის შესაძლებლობა, რომ კარგი თვისებები დაანახო ვინმეს“.

1914 წლის აგვისტოს ბოლოს, სწორედ იმ დღეს, როცა სტალინი ნავით ჩაუყვა მდინარეს სპანდარიანთან შესახვედრად, სარაევოში ჰაბსბურგების ტახტის მემკვიდრე, ერცჰერცოგი ფრანც ფერდინანდი მოკლეს გასროლით, რამაც რუსეთი და სხვა დიდი სახელმწიფოები მსოფლიო ომში ჩაითრია. „აგრესიული ქვეყნების ბურჟუაზიულმა ვამპირებმა მსოფლიოში სისხლიანი სასაკლაო გამართეს, - წერდა სტალინი, - მასობრივი ხოცვა-ჟლეტა, ნგრევა, შიმშილი და ძალადობა - ასე აპირებენ ეს გვირგვინიანი და უგვირგვინო მძარცველები უცხო მიწების დაპყრობას და მილიონების მითვისებას“.

„რუსული რევოლუცია ისევე გარდაუვალია, როგორც მზის ამოსვლა. შეძლებს ვინმე, მზის ამოსვლას შეუშალოს ხელი?“ - წერდა სტალინი 1905 წელს.

„ყველგან მიტინგები და გამოსვლები იყო, - იხსენებდა მოლოტოვი, - ეს იყო თავისუფლების პირველი გამოცდა“. მეძავები და ქურდებიც კი შეკრებებს აწყობდნენ და საბჭოებს ირჩევდნენ. ყველაფერი თავდაყირა იდგა: სხვადასხვა ფერის უნიფორმებში გამოწყობილი ჯარისკაცები უკუღმა იხურავდნენ კეპებს, ქალები სამხედრო ქუდებსა და ბრიჯებს ატარებდნენ. „ამ აგზნებულ კარნავალში, ეიფორიის იმ დღეებში ხვევნა-კოცნა და სექსუალური აქტებიც კი პირდაპირ ქუჩაში ხდებოდა“, - წერს ორლანდო ფიგესი.

„სტალინს ეხერხებოდა კულუარული ინტრიგები, - წერს ტროცკი, - მას განსაკუთრებული უნარი ჰქონდა, აეყოლიებინა პროვინციელები“.

როცა საღირაშვილმა სტალინი დაადანაშაულა „პრავდაში“ ანტიმენშევიკური ტყუილების გავრცელებაში, „მან ჩაიცინა, თითქოსდა კეთილგანწყობით“ და აუხსნა, რომ „ტყუილს ყოველთვის უკეთსი ეფექტი აქვს, ვიდრე სიმართლეს. მთავარი მიზნის მიღწევაა“. მოგვიანებით ის მოლოტოვსაც ეუბნებოდა, რომ სიმართლეს სიცრუის ბატალიონი იცავს.

ტროცკი წერდა, რომ ვერავინ უძლებდა ლენინის „ფიქრს, სურვილს, თავდაჯერებასა და სიმამაცეს“.

7 დეკემბერს ლენინმა ჩამოაყალიბა კონტრრევოლუციისა და საბოტაჟის წინააღმდეგ ბრძოლის სრულიად რუსეთის საგანგებო კომიტეტი ანუ „ჩეკა“, რომლის თავმჯდომარედ ძერჟინსკი დანიშნა. „ჩეკას“ – „ოგპუს“ (გაერთიანებული სახელმწიფო პოლიტიკური სამმართველო), „შინსახკომის“, „სუკისა“ და დღევანდელი „ფეესბეს“ წინამორბედს - აბსოლუტური, ზესახელმწიფოებრივი ძალაუფლება ჰქონდა. - რაში გვჭირდება იუსტიციის სახალხო კომისარი? - შეედავა ლენინს ისააკ შტეინბერგი, მემარცხენე სოციალისტ-რევოლუციონერი, - ბარემ სოციალური განადგურების კომისარიატი დავარქვათ! - კარგი ნათქვამია! - უპასუხა ლენინმა, - სწორედ ასე იმოქმედებს ის!

„თანდათან სტალინი სულ უფრო თავდაჯერებულად გრძნობდა თავს, - წერს ტროცკი, - მალე შევამჩნიე, რომ ლენინი სტალინის წინ წამოწევას ცდილობდა, ხაზს უსვამდა მის სიმტკიცეს, გამძლეობას, შეუპოვრობასა და ცბიერებას, როგორც ბრძოლისთვის აუცილებელ თვისებებს“. მოლოტოვი, რომელიც ვერ იტანდა ტროცკის, ასკვნის: „შემთხვევითი არ ყოფილა, რომ ლენინმა გამოყო სტალინი და ტროცკი დანარჩენებისგან, როგორც გამორჩეულად ნიჭიერი ლიდერები“. მალე სუხანოვიც მიხვდა, რომ სტალინის „ხელშია რევოლუციისა და სახელმწიფოს ბედი“. როგორც ტროცკი ამბობს, „ქართველი მალე მიეჩვია ძალაუფლებას“.

„დედა, 10 ათასი წელი იცოცხლე! გკოცნი, შენი სოსო. 1 იანვარი, 1923 წ.; დედა, ვიცი, რომ იმედგაცრუებული ხარ ჩემით, მაგრამ რა ვქნა? ძალიან მოუცლელი ვარ და ხშირად ვერ გწერ. დღე და ღმე ყულფში მაქვს თავი გაყოფილი. გკოცნი. სოსო. 25 იანვარი, 1925წ.; დედა, როგორ ხარ? დიდი ხანია, არაფერი მოგიწერია. ალბათ გაბრაზებული ხარ ჩემზე. მაგრამ რა ვქნა? ისეთი მოუცლელი ვარ. გიგზავნი 150 მანეთს, მეტი არ შემიძლია. თუ კიდევ გჭირდება, მითხარი - რამდენი. შენი სოსო; მოგესალმები, დედა ძვირფასო, მივიღე ხილფაფა, ჯანჯაფილი და ჩურჩხელა. ბავშვებს ძალიან მოეწონათ და მადლობას გითვლიან. მე კარგად ვარ, ჩემზე არ იდარდო. შემიძლია ჩემს ბედს გავუძლო. არ ვიცი, გჭირდება თუ არა ფული. ყოველი შემთხვევისათვის, გიგზავნი 500 მანეთს. ასევე გიგზავნი ჩემი და ბავშვების ფოტოს... კარგად იყავი, ძვირფასო დედა, და მხნეობა შეინარჩუნე. გკოცნი. შენი შვილი სოსო 24 მარტი, 1934 წელი. P.S. ბავშვები გეხვევიან. ნადიას სიკვდილის შემდეგ ჩემი პირადი ცხოვრება ძალიან რთულია, მაგრამ ძლიერი კაცი ყოველთვის გმირულად უნდა იქცეოდეს; მიხარია, რომ ჯანმრთელად ხარ. ჩვენი ოჯახი ნამდვილად ძლიერია!“

საინტერესოა, რომ საშას ერთ-ერთი ხელქვეითი მზარეული, რომელსაც შინსახკომის ჩრდილში საოცარი კულინარიული კარიერა ჰქონდა - ჯერ რასპუტინს ემსახურებოდა, მერე კი ლენინსა და სტალინს - პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინის პაპა იყო.

იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილის მეტსახელები და კოდური სახელები: სოსო, სოსელო, ბესო, კობა, პეტროვი, ივანოვიჩი, კობა ივანოვიჩი, ბესოშვილი, ივან ივანოვიჩ ბესარიონოვიჩი, გალიაშვილი, სიმონ ლეჟავა, კ.კატო, გაიოზ ბესოევიჩ ნიჟარაძე, ზახარ მელიქიანი, პეტრე ჩიჟიკოვი, ვასილი, ვასილევი, ვასია, ვასკა, უცნაური ოსიპი, ოსიპ-კობა, ივანოვი, ჩოფურა ოსკა, კავკასიელი, მერძევე, ჩოფურა, გეზა, კუნკულა, დავითი, მღვდელი, გიორგი ბერძენიშვილი, კ. სტეფინი, კ.სტ, კ. საფინი, კ. სოლინი, კობა სტალინი, ი.ჯუღაშვილი-სტალინი, ი.ბ. სტალინი.

მთარგმნელი - ნანა დიხამინჯია
„ბაკურ სულაკაურის გამომცმელობა“, 2009წ.

ჯონათან ბარტონის მიერ ილუსტრირებული - 1984

„მაინც არაფერს ჰქონდა ფერი, ყველგან გაკრული პლაკატების გარდა. შავულვაშიანი სახე ყველა კუთხიდან იმზირებოდა, ერთი პლაკატი მოპირდაპირე სახლის ფასადზე გაეკრათ: დიდი ძმა გითვალთვალებს. შავი თვალები უინსტონს გუგებში ჩაჰყურებდნენ. დაბლა, ზედ ქუჩის თავზე, ერთ კუთხეში აგლეჯილ სხვა პლაკატს ქარი აფრიალებდა და ხანგამოშვებით აჩენდა ერთადერთ სიტყვას: ინგსოცი. შორს, სახურავებს შორის, ვერტმფრენი დაეშვა, წამიერად შ.ეყოვნდა ჰაერში ხორცის ბუზივით და კვლავ წინ გაქანდა ირიბი ფრენით. ეს პოლიციის პატრული იყო, რომელიც სახლების ფანჯრებში იყურებოდა. თუმცა პატრული არაფერს ნიშნავდა - მთავარი აზრის პოლიცია გახლდათ“, - ჯორჯ ორუელი - 1984










Friday, December 19, 2014

ელინური მითები - ორფევი და ევრიდიკე

წყლის ღმერთის ეაგრის შვილი ორფევი ძველ დროში სახელგანთქმულ მომღერლად ითვლებოდა, ორფევის სამშობლო თრაკია სამართლიანად ამაყობდა თავისი სახელოვანი მომღერლით, ორფევის ნაზი, ნარნარი ხმა მთელ ქვეყანას ხიბლავდა. მთელი თრაკია სულგანაბული ყურს უგდებდა, როცა ორფევი სიმებს ჩამოკრავდა და გასაოცრად ააჟღერებდა ჩანგს.

ორფევის მეუღლე ევრიდიკე მთელ თრაკიაში შესანიშნავი ლამაზი და ხასიათით სათნო ქალი იყო. ცოლ-ქმარს ერთმანეთი გაგიჟებით უყვარდათ. ერთხელ ევრიდიკე ამხანაგ ქალებთან მინდორში ყვავილებს აგროვებდა. უეცრივ მან ფეხი დაადგა ბალახებში ჩამალულ გველს, რომელმაც თავისი შხამიანი ენით დაკბინა ორფევის საყვარელი მეუღლე. ევრიდიკე მყისვე გარდაიცვალა. ამხანაგები გულამოსკვნით დასტრიალებდნენ უდროოდ გარდაცვალებულს და საცოდავი ქვითინით აწუხებდნენ ცასა და ბარს. ორფევის მწუხარებას საზღვარი არა ჰქონდა. ძვირფასი მეგობრის დაკარგვით ზარდაცემული ორფევი სრულიად განმარტოებულ ცხოვრებას შეუდგა და თავის უსაზღვრო მწუხარებას მხოლოდ ჩანგის სიმებს ამცნობდა. ყოველდღე, დილიდან დაწყებული საღამომდე, საღამოდან დილამდე, განმარტოებით იჯდა მდინარის ნაპირას საცოდავი მომღერალი და უნუგეშო მწუხარებას ჩანგის სიმებზე იქარვებდა ისეთი ნაზი და გულსაკლავი კილოთი, რომ მხეც-ნადირნი, ფრინველთა გუნდი და თვით პიტალო კლდეებიც კი მწუხარებას ეძლეოდნენ.

კარგმა ხანმა განვლო, მაგრამ ორფევიმ სულის სიმშვიდე ვერ მოიპოვა, მას უევრიდიკეოდ სიცოცხლე შეუძლებლად მიაჩნდა. ამიტომ საბრალო მომღერალმა გადაწყვიტა თავისი უსაზღვრო მწუხარება „საიქიოს“ მბრძანებლისათვის შეეჩივლა და ძვირფასი მეგობარი „სააქაოს“ დაებრუნებინა. მართლაც, ორფევიმ თავისი განზრახვა სულ მოკლე ხანში შეასრულა. დიდის დაბრკოლებით და გაჭირვებით განვლო ორფევიმ „საიქიოს“ სახიფათო გზები და „მიცვალებულთა სამეფოს“ მბრძანებლის წინაშე სათხოვნელად გამოცხადდა.

„ყოვლად შემძლებელო ღმერთო და „საიქიოს“ დიდებულო მპყრობელო! - დაბალის ხმით დაიწყო ორფევიმ: - გევედრებით, დამიბრუნეთ ჩემი გულითადი მეგობარი, ჩემი უძვირფასესი და უსაყვარლესი ევრიდიკე, რომელიც გველის გესლიანმა ენამ უდროოდ გამოასალმა სიცოცხლეს! სული და გული მეხუთება, გონება მეხშვის, სინათლე სიბნელედ მეცვლება, სულიერად ვიტანჯები, სიცოცხლე მეწამლება! გევედრებით შემიბრალოთ და დამიბრუნოთ ჩემი ძვირფასი მეგობარი, ჩემი ჭმუნვისა და მწუხარების თანამოზიარე ევრიდიკე!“

ამ სიტყვებით ემუდარებოდა ორფევი „საიქიოს“ მბრძანებელს და თან ჩანგის სიმებს საცოდავად აკვნესებდა, მიცვალებულთა აჩრდილები სიბრალულით აღივსნენ და უცეცხლოდ იწვოდნენ ორფევის მწუხარებით. „საიქიოს“ თვითმპყრობელი და მისი მეუღლე პერსეფონე გულამოსკვნით ტიროდნენ, ცრემლების ღაპაღუპით ისმენდნენ ორფევის ჩანგის სიმთა ჟღერის სამგლოვიარო ხმას. ღმერთებმა შეიბრალეს ორფევი და ნება დართეს ევრიდიკე წაეყვანა, მხოლოდ იმ პირობით კი, რომ ვიდრე იგინი „სასინათლო სამეფოში“ არ გავიდოდნენ, ორფევის უკან არ უნდა მოეხედა, წინააღმდეგ შემთხვევაში ღმერთების წყალობა სამგლოვიაროდ შეიცვლებოდა, ევრიდიკე ისევ სიცოცხლეს გამოესალმებოდა.

ორფევი და ევრიდიკე გახარებულნი დაბრუნდნენ „სააქაოსკენ“. ორფევი წინ მიუძღოდა სახიფათო ბილიკზე თავის საყვარელ ევრიდიკეს. მთელი გზა სახელოვან მომღერალს ფიქრიდან არ განუშორებია ღმერთებისათვის აღთქმული პირობა.

მგზავრები ის იყო „სასინათლოში“ უნდა გამოსულიყვნენ, ორფევიმ ვერ მოითმინა და თავისი საყვარელი მეგობრისაკენ მოიხედა. ევრიდიკე მყისვე გარდაიცვალა. ორფევის ტანჯვასა და მწუხარებას საზღვარი არა ჰქონდა. საბრალო მომღერალმა გადაწყვიტა ხელმეორედ ჩასულიყო „საიქიოს“, მაგრამ, საუბედუროდ, ღმერთებმა ეს არ ინებეს და „საიქიოს“ ჩასვლა ორფევის აუკრძალეს. ამნაირად ორფევი სამუდამოდ განშორდა საყვარელ მეგობარს, ძვირფას ევრიდიკეს. უსაზღვრო მწუხარებით მოცული ორფევი თრაკიაში დაბრუნდა და მთელი დღეები განმარტოებით თავს აფარებდა დაბურულ ტყეებს, სადაც ერთადერთი მანუგეშებელი იყო ჩანგი, რომლის სიმების საცოდავი გმინვა არემარეს ატყვევებდა. მთა, ბარი, კლდე და ღრეები მუდამდღე იხიბლებოდნენ ორფევის ჩანგის სიმთა საცოდავი ჟღერით.

ერთხელ ორფევი ჩვეულებრივ იჯდა განმარტოებულ ბექობზე და მწუხარე ხმით აჟღერებდა სიმებს. ხეები ერთიანად იხიბლებოდნენ ჩანგის ნარნარი ხმებით და თავის ჩრდილს უხვად აწვდიდნენ დიდებულ მომღერალს. პიტალო კლდეები გულჩათხრობილნი შეჰყურებდნენ საცოდავი მომღერლის სიმთა ჟღერას. ფრინველთა გუნდებმა დატოვეს ბუდეები და დიდებულ მომღერალს გულნატკენად თავს დასტრიალებდნენ. მხეცებიც განშორდნენ თავის ხვრელებს და სულგანაბულნი ყურს უგდებდნენ საკვირველ ხმებს.

ამ დროს მახლობელ მთებში თრაკიელი ქალები დიონისე ღმერთის პატივსაცემლად დღეობას იხდიდნენ.

როგორც კი ორფევის ჩანგის სიმთა სამწუხარო ჟღერა შემოესმათ, მოდღესასწაულენი მოგროვდნენ და უშვერი სიტყვებით დაუწყეს ლანძღვა დიდებულ მომღერალს.

თრაკიის ქალები მეტად გაჯავრებულნი იყვნენ, რომ ევრიდიკეს სიკვდილის შემდეგ არცერთი მათგანი დიდებული მომღერლის სიყვარულისა და მეგობრობის ღირსი არ გახდა.

ორფევი თრაკიის ქალების ლანძღვათრევას ოდნავაც ყურადღებას არ აქცევდა. საბრალო თავისი ჭმუნვის განმაქარვებელ ჩანგის სიმებს მწუხარედ განუწყვეტლივ აჟღერებდა და ირგვლივ მთელ ბუნებას ერთიანად ხიბლავდა.

თრაკიის ქალები კი უფროდაუფრო ბრაზდებოდნენ, ასეთი გულგრილობითა და უყურადღებობით გაჯავრებულებმა ბოლოს ძალმომრეობასაც მიმართეს და საბრალო მომღერალს ქვები დაუშინეს.

ორფევი არც ახლა შედრკა, იგი ისევ საუცხოვო სიმთა ჟღერით თავისი საყვარელი, ძვირფასი ევრიდიკეს ხსოვნას შესტრფოდა და შეჰხაროდა.

ქალები გარს შემოერტყნენ დიდებულ მომღერალს და შეუბრალებლად სცემდნენ, ქვებს ესროდნენ, ჯოხებს თავზე ამსხვრევდნენ, არაფერს, რაც კი ხელში მოხვდებოდათ, მისთვის არ იშურებდნენ.

ორფევი სიმებს ხელს მაინც არ აშორებდა და თავისი საყვარელი ევრიდიკეს ხსოვნას მწუხარე ჰიმნებს უგალობდა.

გააფრთებული თრაკიის ქალები კი განგაშითა და საოცარი ხმაურით თანდათან უფრო შეუპოვრად გარს ერტყმოდნენ, თავსა და პირისახეს უსისხლიანებდნენ და შეუბრალებლად განუწყვეტლივ ტანჯავდნენ ისედაც უსაზღვროდ მწუხარე დიდებულ მომღერალს.

უდიერი ცემისაგან დაუდუმდა დიდებულ მომღერალს ის ბაგენი, რომელნიც სულ ერთიანად ატყვევებდნენ მთელ მეტყველ და უტყვ ბუნებას.

ორფევიმ სამუდამოდ დახუჭა თვალები და განუტევა მრავალტანჯული სული.

ორფევის სიკვდილმა დედამიწა მწუხარებით შეიპყრო. ფრინველთა გუნდი საცოდავად დასტიროდა უდროოდ გარდაცვალებულს. მხეცები თავჩაკიდულნი გლოვობდნენ საყვარელი მომღერლის დაკარგვას, პიტალო კლდეები ცხარე ცრემლებს აფრქვევდნენ დაობლებულ ჩანგის სიმებზე. თრაკიის ქალები კი ამ დროს უსირცხვილოდ ჰგვემდნენ და ამახინჯებდნენ ორფევის უგრძნობ გვამს. დაობლებული ჩანგი და ორფევის სხეულისაგან განშორებული თავი გააფთრებულმა თრაკიის ქალებმა მდინარე ჰებრის ზვირთებს შეუერთეს.

მაგრამ მდინარის ზვირთებში მცურავი ჩანგი თავისთავად აჟღერებდა სიმებს, ნაზსა და გულის ჩამთუთქველ ხმებს წყლის ნაპირებს აწვდიდა. ენა კი მოკვეთილ თავში ოდნავ გასაგები ხმით ბუტბუტებდა და მომღერლის მწუხარებას ქვეყანას ამცნობდა. მდინარის ნაპირები მწუხარებით ბანს აძლევდნენ ზვირთებში ამონაკვნეს ჩანგის ჟღერას.

ამნაირად, დაობლებული ჩანგი და ორფევის მოკვეთილი თავი განუყრელად მოგზაურობდნენ მდინარე ჰებრის ზვირთებში, ხოლო მრავალტანჯული მომღერლის სული გადასახლდა „საიქიოს“, სადაც შეუერთდა თავისი ძვირფასი მეგობრის ევრიდიკეს სულს და მას შემდეგ ერთმანეთს არ განშორებიან.

ფაშისტები ემზადებიან ძალა-უფლების დასაპყრობად

კომუნისტი, 27 ივლისი, 1932
პირწავარდნილი ფაშისტის განცხადება

ბერლინი, 25 ივლისი. რეიხსტაგის ნაციონალ-სოციალისტმა დეპუტატმა ცილ. კენსმა გოლდმინდენში მოწყობილ კრებაზე განაცხადა, რომ განზრახულია მოიერიშე რაზმების გალაშქრება ბერლინზე. მან სთქვა:

"დადგა დრო, როცა ნაციონალ-სოციალისტებმა ხელთ უნდა იგდონ ძალა-უფლება. ლაშქრობა უნდა მოეწყოს რეიხსტაგის არჩევნების შემდეგ, 31 ივლისის შემდეგ". ამავე კრებაზე რეიხსტაგის მეორე ნაციონალ-სოციალისტმა დეპუტატმა რუსტმა განაცხადა:

"31 ივლისის შემდეგ ქვეყნის მმართველი იქნება ჰიტლერი, როგორი შედეგიც არ უნდა მოჰყვეს არჩევნებს" (ადს).

ვილჰელმი ბრუნდება გერმანიაში

პარიზი, 25 ივლისი. "პტი პარიზიენ"-ი ჰააგიდან იტყობინება, რომ იმ ხმებთან დაკავშირებით, თითქოს ვილჰელმი ემზადებოდეს გერმანიაში დასაბრუნებლად, ჰოლანდიის პარლამენტის დეპუტატი ვოოზი შეეკითხა მთავრობას: იცის თუ არა მან, რომ გერმანიის მონარქიული პარტიები დაუკავშირდნენ ვილჰელმს და რომ იგი, პრუსიის ამბებთან დაკავშირებით, ემზადება გამოსამგზავრებლად. ხმები დადის, რომ არჩევნების შემდეგ ვილჰელმი გაემგზავრება იანდვორტში, სადაც მას დახვდება სამხედრო გემი (ადს).

გერმანიის პროვინციალურ მთავრობათა პრემიერ-მინისტრების კონფერენცია

ბერლინი, 25 ივლისი. ვოლფის სააგენტოს გადმოცემით, შტუტგარტში რეიხსკანცლერ ფონ-პაპენის თავმჯდომარეობით გაიმართა პროვინციალურ მთავრობათა პრემიერ-მინისტრების კონფერენცია, რომელმაც განიხილა საგარეო და საშინაო პოლიტიკის საკითხები.

კონფერენციას საიდუმლო ხასიათი ჰქონდა. კმაყოფილებით იქნა მიღებული ცნობად განცხადება, რომ საიმპერიო მთავრობას ოდნავადაც არ სურს დაარღვიოს პროვინციალურ მთავრობების უფლებები. რეიხსკანცლერმა ფონ-პაპენმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მთავრობის კომისრის დანიშვნა წარმოადგენს მხოლოდ დროებით ღონისძიებას, რომელიც არ გავრცელდება სხვა პროვინციებზე, რადგან იქ წესრიგი უზრუნველყოფილია.

შემდეგ ფონ-პაპენმა განაცხადა, რომ რეიხსტაგის არჩევნები შესდგება 31 ივლისს, "საიმპერიო მთავრობას, - სთქვა ფონ პაპენმა, - იმედი აქვს, რომ უახლოეს დღეებში შესაძლებელი იქნება ბერლინ-ბრანდენბურგის ტერიტორიაზე გამოცხადებულ საალყო წესების გაუქმება. იმისთვის, რომ საიმპერიო მთავრობას და პროვინციალურ მთავრობებს ერთი აზრი ექნესთ, საიმპერიო და პროვინციალური მთავრობების სრული ავტორიტეტის შენარჩუნების აუცილებლობის შესახებ, საჭიროა უზრუნველყოფილ იქნას მათ შორის ურთიერთ ნდობაზე დამყარებული თანამშრომლობა (ადს).

Thursday, December 18, 2014

ელინური მითები - ოიდიპოს მეფე

ოდესღაც თებეში მეფობდა კადმის შთამომავლის ლაბდაკის შვილი ლაიოსი, რომელსაც ცოლად ჰყავდა თებელი მენეკეას ასული იოკასტა.

მეფე და დედოფალი დიდხანს ბედნიერად ცხოვრობდნენ და თავისი გონივრული მართვა-გამგეობით დიდი პატივისცემა ჰქონდათ დამსახურებული მთელ სახელმწიფოში. ყველანი დიდის ნდობით შეჰყურებდნენ მეფესა და დედოფალს და დარწმუნებულნი იყვნენ, რომ მკვიდრთა კეთილდღეობა საიმედო მმართველთა ხელში იყო.

სახელმწიფოს მკვიდრთ მხოლოდ ის აწუხებდათ, რომ მეფეს შვილი არ ჰყავდა და ამიტომ ადვილად მოსალოდნელი იყო სამეფო ტახტი ვინმე უღირსს ჩაეგდო ხელში.

მეფე ლაიოსი და დედოფალი იოკასტა დიდ საგონებელში იყვნენ, რომ ყოვლად შემძლებელმა ღმერთებმა შვილები არ აჩუქეს.

მეფე ლაიოსი დღე და ღამე სულ იმას ნატრობდა, რომ მემკვიდრე მისცემოდა და სამეფო ტახტი საგვარეულოს შორეულ შტოზე არ გადასულიყო.

ამ საჭირბოროტო საკითხის საბოლოოდ გადასაჭრელად მეფემ მისანს მიმართა.

მეფე ლაიოსმა მისნისაგან ამნაირი პასუხი მიიღო: „ლაიოს, შვილებისაგან ლოცვა-კურთხევას ვერ დაიმსახურებ. ღმერთები შვილს გაჩუქებენ, მაგრამ იგივე შვილი მოგკლავს, ულმობელი ბედისწერა მთელ შენს შთამომავლობას დაღუპავს“.

ლაიოსმა იოკასტას უამბო მისნის საშინელი წინასწარმეტყველება. მეფე და დედოფალი მეტად შეაშფოთა ამ საბედისწერო წინასწარმეტყველებამ.

გავიდა რამდენიმე ხანი, და იოკასტას მართლაც მიეცა ვაჟი, მაგრამ მისნის წინასწარმეტყველებით შეშინებულმა ლაიოსმა ბავშვს თვალიც კი არ გადაავლო.

მეფემ, ბედისწერის ასაცილებლად, მსახურს დაავალა ყმაწვილი კითერონის მთების უღრან ტყეში გადაეგდო.

ბავშვს რომ სიკვდილისაგან თავი არ დაეღწია, ლაიოსმა მას ორივე ფეხის ტერფი საკუთარი ხელით დაუხვრიტა.

მსახურს შეეცოდა ბალღი და გადასაგდებად გადასცა მწყემსს, რომელიც კითერონის მთებზე კორინთის მეფის პოლიბოსის საქონლის ჯოგს აძოვებდა.

როცა სასახლეში დაბრუნდა, მსახურმა მეფეს მოახსენა დავალება პირნათლად შევასრულეო.

მეფე და დედოფალი მსახურის განცხადებით კმაყოფილნი დარჩნენ, გამხიარულდნენ, მისნის საბედისწერო წინასწარმეტყველება დაივიწყეს და ისევ ცხოვრების ფერხულში ჩაებნენ.

პოლიბოსის მწყემსსაც შეეცოდა ბავშვი. მთებში გადაგდების ნაცვლად მან ფეხების ჭრილობები სათუთად შეუხვია მას და ოიდიპოსი დაარქვა, რაც ფეხებდასიებულს ნიშნავს.

პირველ ხანებში მწყემსი თვითონ უვლიდა ბავშვს, შემდეგ კი იგი პოლიბოსმა იშვილა და ნამდვილ შვილსავით ზრდიდა.

როცა წამოიზარდა, ოიდიპოსი დარწმუნებული იყო, რომ იგი პოლიბოსის ნამდვილი შვილია.

ერთ ლხინში ძალზე დამთვრალმა ერთმა კორინთელმა მოქალაქემ თავმომწონე ყმაწვილს პირში მიახალა: შენ მეფე პოლიბოსის ღვიძლი შვილი არა ხარო.

ოიდიპოსი მეტად შეურაცხყო ამ მისთვის სრულიად მოულოდნელმა ამბავმა. იგი დაუყოვნებლივ დაბრუნდა სასახლეში და გადაჭრით მოსთხოვა მეფე პოლიბოსს: დაუფარავად მითხარი სიმართლეო.

მეფე ყოველგვარად შეეცადა დაემტკიცებინა, რომ ოიდიპოსი მისი ღვიძლი შვილია, რომ დამთვრალი კორინთელი მოქალაქის სიტყვები მტკნარი სიცრუეა, მაგრამ დაეჭვიანებული ყმაწვილი სავსებით მაინც ვერ დააჯერა.

ოიდიპოსს მოსვენებას არ აძლევდნენ მწარე ფიქრები და ამიტომ მან გადაწყვიტა დელფის მისანს შეჰკითხებოდა თავისი ნამდვილი ვინაობის გამოსარკვევად.

აპოლონ ღმერთის მისნის განმარტებით, ყმაწვილს მომავალში დიდი უბედურება უნდა დასტეხოდა თავს.

მისანმა ყმაწვილს ასე უწინასწარმეტყველა: „დასტოვე მამაშენი. თუ სადმე კიდევ შეხვდები მას, უთუოდ შემოგაკვდება და შემდეგ საკუთარ დედას ცოლად შეირთავ“.

ამ წინასწრმეტყველებამ მეტად შეაშფოთა ოიდიპოსი. თავზარდაცემულმა ყმაწვილმა საბოლოოდ გადაწყვიტა კორინთს გაშორებოდა და ბეოტიაში გადასახლებულიყო.

დიდად დაღონებული ოიდიპოსი დელფასა და დაულიეს შუა მდებარე ბილიკით გაემგზავრა ბეოტიისაკენ.

ოიდიპოსს ერთ გზაჯვარედინზე შემოხვდა ეტლით მომავალი მოხუცი.

მეეტლემ და მოხუცმა მოინდომეს ოიდიპოსი ტლანქად ჩამოეყენებინათ გზიდან. ფიცხი ყმაწვილი ცეცხლივით აენთო და კომბლის მძლავრი დაკვრით ჩამოაგდო ერთიანად თავპირგასისხლიანებული მეეტლე.

მოხუცმა ვერ მოითმინა ყმაწვილის ასეთი კადნიერება და ჯოხის დაკვრით ოიდიპოსს პირისახე დაუსისხლიანა.

თავმომწონე ყმაწვილმა მოიმარჯვა სამგზავრო კომბალი და ისე დაჰკრა მოხუცს თავში, რომ საბრალომ სული განუტევა.

ოიდიპოსი დარწმუნებული იყო, რომ მან მოკლა ვინმე თავზეხელაღებული ბეოტიელი, რადგანაც მოხუცის გარეგანი შესახედაობა სრულიადაც არ მოწმობდა წარჩინებული გვარეულობის წარმომადგენლობას.

ნამდვილად კი ოიდიპოსმა მოკლა მეფე ლაიოსი, რომელიც ქალაქ დელფში მიემგზავრებოდა თავისი ბედის გამოსარკვევად.

ამრიგად შესრულდა ღმერთების წინასწარმეტყველების პირველი ნაწილი.

ოიდიპოსმა განაგრძო გზა და სულ მოკლე ხანში მივიდა თებეში, სადაც სწორედ იმ დროს გამოჩენილიყო რაღაც საშინელი ცხოველი სფინქსი.

ხალხის ამ თავზარდამცემ ცხოველს სახე ქალისა ჰქონდა, ფრთები ფრინველისა, ტანი და კუდი კი ლომისა.

სფინქსი დაბუდებული იყო ფოკიონის მთების მაღალ მწვერვალზე და იქიდან აძლევდა თებელებს ძნელად ასახსნელ გამოცანებს.

ვინც ამ გამოცანას ვერ გამოიცნობდა, სფინქსი ნაკუწ-ნაკუწად გლეჯდა და ხარბად ყლაპავდა.

ამრიგად დაიღუპა თებეს მრავალი წარჩინებული მოქალაქე, ამრიგადვე დაიღუპა დედოფალი იოკასტას ძმის კრეონის ვაჟიშვილი.

ხალხის მწუხარებას საზღვარი არა ჰქონდა. მთელი სამეფო შიშით ძრწოდა.

თავზარდაცემულმა თებეს წარჩინებულებმა ერთხმად დაადგინეს: ვინც სახელმწიფოს ამ უბედურებისაგან გამოიხსნის, ჯილდოდ თებეს სამეფო ტახტს მიიღებს და ქვრივი დედოფალი იოკასტაც მას მეუღლედ გაჰყვებაო.

სწორედ იმ დღეს, როცა ეს დადგენილება საჯაროდ გამოიტანეს, თებეში მივიდა ხანგრძლივი მოგზაურობით დაქანცული ოიდიპოსი.

ღმერთების საშინელი წინასწარმეტყველებით შეშინებული ოიდიპოსი სიცოცხლეს დიდად არ აფასებდა. მან სიამოვნებით მიიღო ტებელი წარჩინებულების მოწოდება და მთელი თავისი ახალგაზრდული აღტკინებით გადაწყვიტა ეხსნა სახელმწიფო იმ საშინელი უბედურებისაგან.

თავმომწონე ყმაწვილი გაბედულად ავიდა იმ კლდეზე, საცა სფინქსი ბუდობდა, და უშიშრად მოსთხოვა ამ საშინელ ცხოველს მისთვისაც მიეცა გამოცანა ასახსნელად.

სფინქსმა დაუყოვნებლივ შეუსრულა ყმაწვილს თხოვნა და ასეთი შინაარსის გამოცანა მისცა: „დამისახელე ცხოველი, რომელიც დილლით ოთხ ფეხზე დადის, შუადღისას - ორზე, საღამოს კი სამზე“.

გონებამახვილმა ყმაწვილმა ასე განუმარტა ეს გამოცანა: „ეს ცხოველი ადამიანია. პატარაობისას იგი ოთხ ფეხზე დადის, როცა დავაჟკაცდება, ორ ფეხს ხმარობს, სიბერის დროს მესამე ფეხად ჯოხს იშველიებს“.

გონებამახვილმა ოიდიპოსმა სწორედ ახსნა გამოცანა. თავზარდაცემულმა დამარცხებულმა სფინქსმა დაუყოვნებლივ დატოვა თებეს მიდამოები და სადღაც უგზოუკვლოდ გადაიკარგა. ხალხის სიხარულს საზღვარი არა ჰქონდა, ყველანი აღტაცებით ულოცავდნენ ახალგაზრდა გმირს ბრწყინვალე გამარჯვებას. თებელებმა ოიდიპოსი მისი გონებამახვილობისა და მამაცობისათვის ერთხმად აირჩიეს თავის მეფედ და ქვრივი დედოფალი იოკასტა მიათხოვეს.

ოიდიპოსსა და იოკასტას ოთხი შვილი მიეცათ: ორი ვაჟი - ეთეოკლი და პოლინიკი, და ორიც ქალიშვილი - ანტიგონა და ისმენა.

ამრიგად, ღმერთების საშინელი წინასწარმეტყველების მეორე ნაწილიც შესრულდა.

მომხდარი ამბის მთელი საშინელება და საიდუმლოება ხალხისაგან დიდხანს იყო დაფარული. აბა ვის რა ეცოდინებოდა, როცა მეფეც და დედოფალიც ღრმად დარწმუნებულნი იყვნენ, რომ სრულიად მართებულად, სრულიად კანონიერედ განაგებდნენ სამეფო ტახტს.

მეფე ოიდიპოსი და დედოფალი იოკასტა რამდენიმე წლის განმავლობაში ბედნიერად ცხოვრობდნენ და თავისი გულკეთილი მართვა-გამგეობით ხალხში დიდი სიყვარული დაიმსახურეს.

მეფე ოიდიპოსისა და დედოფალ იოკასტას ბედნიერად ცხოვრების დასასრულიც მოახლოვდა.

ღმერთებმა შავი ჭირი მოუვლინეს სახელმწიფოს. ეს საშინელი სენი მუსრს ავლებდა სახელმწიფოს მკვიდრთ. ყოველ ოჯახში განუწყვეტლივ ტირილი და კვნესა გაისმოდა. საიქიოს სამეფო მიცვალებულთა სულებით აივსო, ქალაქი ერთიანად დაცარიელდა.

შეშინებული თებელები ყველანი სასახლისაკენ მიისწრაფოდნენ და მეფეს მუხლმოდრეკილნი სთხოვდნენ დახმარებას.

სიბრალულით აღვსილი მეფე ოიდიპოსი ამ საშინელი სენის აღსაკვეთად ათას სხვადასხვა ზომას იღებდა, მაგრამ ყოველგვარი ცდა ამაო იყო.

და ბოლოს მეფემ დელფოში გაგზავნა თავისი ცოლისძმა კრეონი, რომელსაც ღმერთებისაგან უნდა მიეღო საჭირო რჩევა-დარიგება, თუ რა საშუალებით შეიძლებოდა საშინელი უბედურებისაგან ხალხის გადარჩენა.

კრეონმა მეფე ოიდიპოსს სამწუხარო ამბავი მოუტანა.

აპოლონ ღმერთის მისნის განმარტებით, სახელმწიფო მხოლოდ მაშინ განთავისუფლდებოდა ამ საშინელი სენისაგან, როცა თებელები მეფე ლაიოსის მკვლელს აღმოაჩენდნენ და ვერაგ დამნაშავეს სახელმწიფოს საზღვრებიდან გააძევებდნენ.

სულითა და გულით აღშფოთებულმა ოიდიპოსმა დაუყოვნებლივ მოიწვია სახალხო კრება და დიდი საჩუქარი აღუთქვა, ვინც მეფე ლაიოსის მკვლელობის შესახებ რაიმე სწორ ცნობას მისცემდა მეფესა და სახალხო კრებას.

ამ სახალხო კრებაზე ოიდიპოსმა მოიწვია აგრეთვე მოხუცი ბრმა ტირეზიასი, რომელსაც თავისი გულთამხილაობით ხალხში დიდი პატივისცემა ჰქონდა დამსახურებული.

მეფემ მოხუც ტირეზიას საჯაროდ სთხოვა დახმარება გაეწია მეფე ლაიოსის მკვლელის აღმოსაჩენად.

საბრალო მოხუცს გულის სიღრმიდან სასოწარკვეთილების საშინელი ძახილი აღმოხდა.

ხანგრძლივი დუმილის შემდეგ მოხუცმა გულთამხილავმა მწარედ ამოიკვნესა: „საშინელებაა, როცა ადამიანს შეუძლია დამნაშავე დაასახელოს, მაგრამ ამ შესაძლებლობას იგი მოკლებულია! მეფეო, ნება მიბოძე დუმილით შევხვდე შენს თხოვნას! ნუ მაიძულებ, მოწყალეო ხელმწიფეო, რომ ღმერთების საშინელი წინასწარმეტყველების გამოაშკარავება ჩემის პირიდან მოისმინო!“

მეფე მაინც დაჟინებით სთხოვდა მოხუც ტირეზიას თავისი საიდუმლოების გამომჟღავნებას, მაგრამ გულთამხილავი მოხუცი ურყევად დუმდა და კრინტს არ ძრავდა.

მეფე ოიდიპოსი იმდენად აღაშფოთა მოხუცი ტირეზიასის ურჩობამ, რომ ლანძღვა-გინებასაც კი მიმართა და ყველასაგან პატივცემულ გულთამხილავს კრეონისაგან მოსყიდვაც კი დასწამა, საჯაროდ „მატყუარაც“ კი უწოდა.

ოიდიპოსის მრისხანე სიტყვებმა დაარღვია მოხუცი გულთამხილავის დუმილი.

მეფის სიტყვებით დიდად შეურაცხყოფილმა მოხუცმა აღელვებულის კილოთი შეჰყვირა: „მეფეო, თუ გსურს გაიგო, ვინაა დამნაშავე მეფე ლაიოსის მკვლელობაში, გთხოვ მოთმინებით მომისმინო! შენ თვითონ ხარ ის დამნაშავე, რომელმაც ხალხს ეს დიდი უბედურება თავს მოახვიე! მეფე ლაიოსის მკვლელი თვითონ შენა ხარ, მეფეო! დიახ, შენ მოკალი მამაშენი, წარბშეუხრელად შეირთე ცოლად დედაშენი და ამრიგად შეარცხვინე მთელი შენი გვარეულობა!“

მოხუცი გულთამხილავის სიტყვები ყუმბარასავით გასკდა სახალხო კრებაზე.

ოიდიპოს მეფეს თავზარი დაეცა, საბრალომ აზრი და გონება დაკარგა. სიბრაზისაგან ცეცხლივით ანთებული მეფე, მამის მკვლელი, მოხუცს საჯაროდ ლანძღავდა უშვერი სიტყვებით, მიწასთან ასწორებდა მას.

მოხუცი გულთამხილავიც თავის მხრით უფრო და უფრო მკვეთრი სიტყვებით უსერავდა გულს გააფთრებულ ოიდიპოს მეფეს და წყლულზე წყლულს უმატებდა.

ტირეზიასმა ოიდიპოსს უწინასწარმეტყველა, - ყოვლად შემძლებელი ღმერთები სამუდამოდ დაგწყევლიან და შეგაჩვენებენ შენ და მთელ შენს შთამომავლობასაცაო.

მოხუცი გულთამხილავი იმდენად შეურაცხყოფილად თვლიდა თავისთავს, რომ კრებაზე დარჩენაც შეუძლებლად სცნო და დაუყოვნებლივ დატოვა საჯარო სხდომა.

სწორედ ამ დროს სახალხო კრებაზე გამოცხადდა მეფე ოიდიპოსის ცოლისძმა კრეონი.

ოიდიპოსი და კრეონი ერთი-მეორეს შეედავნენ, ისინი უხეში სიტყვებით ლანძღავდნენ ერთმანეთს.

მეფესა და ცოლისძმას შორის ატეხილი დავა უფრო და უფრო მწვავე ხასიათს იღებდა.

დედოფალი იოკასტა ცდილობდა ამ შეუფერებელ ადგილას გამართული დავა მოესპო, მაგრამ დედოფლის ცდა უნაყოფი იყო.

იოკასტა ჩაერია მეფისა და კრეონის შეუფერებელ სჯა-ბაასში და დაუნდობლად დაუწყო ლანძღვა-გინება კრებიდან წასულ მოხუც ტირეზიასს.

„აი, რამდენად უმეცარი და მატყუარა გამოდგა მოხუცი გულთამხილავი, - უმტკიცებდა დედოფალი ოიდიპოს მეფეს: - ჩემ პირველ მეუღლეს ღმერთებმა უწინასწარმეტყველეს, რომ მას საკუთარი შვილი მოკლავდა, მაგრამ ეს წინასწარმეტყველება არ გამართლდა, ჩვენი ერთადერთი შვილი სამი დღისა იყო, როცა მთებში დაიღუპა. ჩემი

მეუღლე მეფე ლაიოსი კი ვიღაც უცნობმა მოკლა გზაჯვარედინზე, როცა იგი დელფში ეტლით მიემგზავრებოდა!“

დედოფლის ამ განმარტებამ თავზარი დასცა ოიდიპოს მეფეს.

„მაშ ეტლით მიმავალი მეფე ლაიოსი გზაჯვარედინზე მოკლეს?“ შეშფოთებული შეეკითხა ოიდიპოსი დედოფალ იოკასტას. ამიწერე მეფე ლაიოსის გარეგნობა და ტანადობა, რამდენი წლისა იქნებოდა მეფე იმ დროს, როცა მოკლეს?“

„მეფე მაღალი იყო, - გულუბრყვილოდ უპასუხა იოკასტამ, - თეთრი თმა ამშვენებდა. ტანადობითა და პირისახის გამომეტყველებით მთლიანად შენ წაგაგავდა“.

-„მოხუცმა ტირეზიასმა მართალი თქვა!“ - სასოწარკვეთილებით წამოიძახა ოიდიპოსმა. მეფემ მხოლოდ ახლა შეიგრძნო მეფე ლაიოსის მკვლელობის მთელი საშინელება.

შიშითა და მოკრძალებით შეუდგა მეფე ოიდიპოსი საქმის ნამდვილი ვითარების გამოკვლევას.

იოკასტას მიერ აღწერილი მეფე ლაიოსის ტანადობა და პირისახის გამომეტყველება, თუმცა ჯერ კიდევ ბუნდოვანად, ნათელყოფდა, რომ მეფე ლაიოსის მკვლელი ოიდიპოს მეფე იყო.

სწორედ ამ დროს კორინთიდან მოვიდა მოამბე, რომელმაც განაცხადა: მეფე პოლიბოსი გარდაიცვალა და სამეფო ტახტი, როგორც კანონიერმა მემკვიდრემ, ოიდიპოსმა უნდა დაიჭიროსო.

ამ მოულოდნელი ამბის შეტყობამ ერთხელ კიდევ სიხარულის ფრთები შეასხა დედოფალ იოკასტას.

-„აი,     რამდენად  სიმართლეს  მოკლებულია  ღმერთების წინასწარმეტყველება!“ - სიხარულით ეუბნებოდა დედოფალი ოიდიპოს მეფეს: „ღმერთებმა ხომ გიწინასწარმეტყველეს, მამას მოკლავო, მაგრამ, როგორც ხედავ, მამაშენი მოხუცებულობის გამო თავისი დღით მოკვდა!“ მეფე ოიდიპოსზე კი კორინთიდან მოსული მოამბის სიტყვებმა სულ სხვა შთაბეჭდილება მოახდინა.

საბრალო მეფეს მოაგონდა ის შემთხვევა, როცა ერთხელ ლხინის დროს კორინთელმა მოქალაქემ აშკარად განუცხადა: შენ, ოიდიპოს, მეფე პოლიბოსის ნამდვილი შვილი არა ხარო.

ოიდიპოსი მაინც თავისთავს არ უჯერებდა და თითქო კიდევ რაღაც ეჭვიანობდა.

მაგრამ კორინთიდან მოსულმა მოამბემ ოიდიპოსის უკანასკნელი ეჭვებიც სრულებით გაფანტა.

ოიდიპოსსთან გამოგზავნილი მოამბე აღმოჩნდა სწორედ ის მწყემსი, რომელმაც მეფე ლაიოსის მსახურისაგან ჩაბარებული ბავშვი მეფე პოლიბოსს მიუყვანა აღსაზრდელად.

მოამბე მეფე ოიდიპოსსა და დედოფალ იოკასტას გულახდილად გამოუტყდა, ოიდიპოსი თუმცა პოლიბოსის მემკვიდრედაა გამოცხადებული, მაგრამ გარდაცვალებული მეფის ნამდვილი შვილი არ არისო.

ამ გულახდილმა სიტყვებმა მეფე ოიდიპოსს თვალწინ ნათლად დაუყენა მთელი თავისი უმაგალითო დანაშაულის საშინელება.

საბრალო ოიდიპოსის მწუხარებას საზღვარი არ ჰქონდა, იგი სულიერად და ხორციელად იტანჯებოდა, სასოწარკვეთილებას ეძლეოდა.

გონებადაკარგულმა ოიდიპოსმა დატოვა სახალხო კრება და შეშლილივით გაემართა ქალაქისაკენ. საბრალო მეფე ქალაქის ქუჩებს საცოდავად აფარებდა თავს და გამვლელ-გამომვლელს შველას სთხოვდა.

მაგრამ მეფე ლაოსის მკვლელობით აღშფოთებული მოქალაქენი მეფეს ზიზღით შეჰყურებდნენ და მის შეხვედრას ერიდებოდნენ.

სწორედ იმ დროს, როცა საბრალო ოიდიპოსი ასე მწარედ იტანჯებოდა, სასახლეში ახალი საშინელება დატრიალდა: იოკასტამ ვერ აიტანა ოიდიპოსის მიერ ჩადენილი უმაგალითო დანაშაულის სიმძიმე და თავი ჩამოიხრჩო.

ოიდიპოსის მწუხარებას საზღვარი არა ჰქონდა, როცა მან, ისედაც გონებადაკარგულმა, ჭერზე თოკით ჩამოკიდებული იოკასტას გაცივებული გვამი დაინახა.

საბრალო მეფე შეშლილივით მიიჭრა ჭერზე ჩამოკიდებულ დედოფალთან, ჩამოხსნა საბედისწერო თოკი და ცრემლების ღაპა- ღუპით იატაკზე დაასვენა.

გონებადაკარგულმა ოიდიპოსმა შეშლილივით ჩამოგლიჯა იოკასტას მოსახურავს ოქროს შესაკრავი და ისე მძლავრად ჩაიკრა თვალებში, რომ თვალთაგან ამოხეთქილი სისხლის შადრევანი დარბაზის ჭერს სწვდებოდა.

„ჩემი მოელვარე თვალები, - შეშლილივით ბუტბუტებდა ოიდიპოსი, - ამიერიდან ვერ დაინახავენ ვერც ჩემს უბედურებას და ვერც ჩემ მიერ ჩადენილ დანაშაულს! წყვდიადით მოცული ჩემი თვალები ამიერიდან ვერ დაინახავენ ვერც ჩემს მტერს და ვერც ჩემს მოკეთეს! ციური მანათობელი სხივები ამიერიდან ვერ ჩასწვდებიან ჩემს გულსა და სულს!“

ციურ სინათლეს მოკლებულმა მეფემ გადაწყვიტა ხალხის წინაშე თავისი დანაშაულის მონანიება და მსახურებს უბრძანა სახალხო მოედანზე წაეყვანათ.

მსახურებმა დაუყოვნებლივ შეასრულეს საბრალო ოიდიპოსის სურვილი.

მოედანზე თავმოყრილი ხალხი გულთბილად შეხვდა მეფეს. ყველანი იბრალებდნენ საცოდავ მეფეს და თავის გულისწყრომას გულში იმარხავდნენ.

კრებაზე ოიდიპოსის ცოლისძმა კრეონიც გამოცხადდა. კრეონი დიდის სიყვარულითა და პატივისცემით მიესალმა მწუხარებისაგან გონებადაკარგულ მეფეს.

ხალხისა და კრეონის გულთბილმა შეხვედრამ დიდად იმოქმედა ოიდიპოსის სულიერ განწყობილებაზე.

ოიდიპოსმა, სანამ მისი შვილები სრულწლოვანი გახდებოდნენ, კრეონი დროებით მეფედ გამოაცხადა.

საბრალო მეფემ კრეონს სთხოვა ობლად დარჩენილ ბავშვებს მზრუნველობით მოპყრობოდა და საცოდავი დედოფალი იოკასტა ღირსეულად დაესაფლავებინა.

და ბოლოს, ყოფილმა მეფემ კრეონს მოსთხოვა მხლებლები, რომელთაც ის უნდა მიეცილებინათ კითერონის მთებამდის, სადაც უნდა გაეტარებინა, ღმერთების სურვილის თანახმად, საბრალო ოიდიპოსს სიცოცხლის უკანასკნელი დღეები.

კრეონმა საჯაროდ აღუთქვა ოიდიპოს მეფეს ყველა თხოვნის შესრულება.

ოიდიპოსი მეორე დღესვე გაუდგა თავის გზას. საბრალოს საბოლოოდ გადწყვეტილი ჰქონდა რაც შეიძლება დაჩქარებით გამოსალმებოდა სიცოცხლეს, რომელიც მისთვის ამჟამად მხოლოდ და მხოლოდ წამება იყო.

ოიდიპოსის ასულებმა, ანტიგონემ და ისმენამ, ქალაქის საზღვრებამდის მიაცილეს საბრალო მეფე და ცრემლების ღაპაღუპით ემუდარებოდნენ საყვარელ მამას დაბრუნებულიყო და თვისი უკანასკნელი დღეები სასახლეში გაეტარებინა.

ოიდიპოსმა გადაჭრით უარყო თავისი საყვარელი ანტიგონესა და ისმენას მხურვალე ვედრება.

დადგა გამოსალმების ჟამი.

ანტიგონემ ერთბაშად გადწყვიტა მამას გაჰყოლოდა და მოგზაურობის დროს მცირედად მაინც შეემსუბუქებინა საბრალო მამის გამოუთქმული მწუხარება.

ანტიგონემ დაითანხმა ისმენა ძმებთან დარჩენილიყო და თავისი მოვლა-პატრონობით დედის მაგიერობა გაეწია ობლებისათვის.

ანტიგონე მამასთან ერთად გაემგზავრა უცხო ქვეყანაში. საბრალო ქალი მხნედ იტანდა ყველა გაჭირვებას, რაც განუყრელი თანამგზავრია უცნობ უდაბნო ადგილებში.

სათუთი, ნაზი აგებულების ანტიგონე აუტანელი სიცხეებისა და კოკისპირული წვიმების დროს საშინელი წამებით შოულობდა ლუკმაპურს, რომ საბრალო მამა შიმშილით ხელში არ შემოჰკვდომოდა.

მოგზაურობის დროს ოიდიპოსმა შეცვალა თავისი პირვანდელი განზრახვა, ნაცვლად დანიშნული ადგილისა დელფოსაკენ გაემართა, ღმერთებს რომ თავისი მომავალი ბედის შესახებ შეჰკითხებოდა.

დელფოს მისანმა ოიდიპოსს უწინასწარმეტყველა: შენ მხოლოდ მაშინ დამშვიდდები, როცა მიაღწევ ღმერთებისაგან დანიშნულ ქვეყანას, საცა ბოროტი ქალღმერთები, ევმენიდები, შეწყვეტენ შენს დევნას და სამუდამოდ ჩამოგშორდებიანო.

სანამ ამ ბედნიერ ქვეყანას მიაღწევდა საბრალო ოიდიპოსი, ელინთა უცხო ქვეყნებში კარდაკარ დადიოდა და გზადაგზა იკვებებოდა მოწყალებით, რასაც კეთილი ადამიანები მამა-შვილს დროგამოშვებით აწვდიდნენ.

ოიდიპოსი და ანტიგონე ხანგრძლივი მოგზაურობის შემდეგ მივიდნენ ქალაქ კოლონში, საცა, როგორც ადგილობრივი მკვიდრისაგან გაიგეს, ათენელები თაყვანსა სცემდნენ მუდამ შურიშმაძიებელ ერინიებს ევმენიდებისათვის შეწირულ საუცხოოდ მოწყობილ ტყეში.

როცა ოიდიპოსი და ანტიგონე კოლონში მივიდნენ, ათენაში მეფობდა მთელს საბერძნეთში სახელგანთქმული გმირი თეზევი.

როგორც კი ოიდიპოსის მოსვლა შეიტყო, თეზევი დაუყოვნებლივ კოლონში მივიდა და მეგობრულად შეეგება წამებულ მეფეს.

„საბრალო ოიდიპოს, შენი სამწუხარო თავგადასავალი დიდი ხანია გაგონილი მაქვს! ჩემ გულს ღრმად სწვდება შენი დაუსრულებელი უბედურების ამბავი! ნუ მომერიდები, გულახდილად მითხარი რა გსურს და ყველაფერს სიამოვნებით შეგისრულებ!“ - სიყვარულის კილოთი შეეკითხა თეზევი ტანჯულ ოიდიპოსს.

-„ მომეცი, მოწყალეო მეფეო, თავშესაფერი და საფლავი! - აი, ყველაფერი, რის თხოვნაც მსურს!“ მორიდებით უპასუხა ოიდიპოსმა.

თეზევმა გულწრფელად მისცა წინადადება ოიდიპოსს საცხოვრებლად აერჩია, თუ მოიუსურვებდა, ან ათენა, ან კოლონი.

ოიდიპოსმა კოლონში დარჩენა არჩია, რადგან, ღმერთების წინასწარმეტყველებით, ამ ქალაქში უნდა მოეპოვა საუკუნო განსვენება.

თეზევმა სიამოვნებით შეუსრულა ტანჯულ მეფეს უკანასკნელი სურვილი და ნება მისცა მუდმივ საცხოვრებლად კოლონში დარჩენილიყო.

ასე გულთბილად მოპყრობისთვის დიდად მადლიერმა ოიდიპოსმა ზეცას აღაპყრო ხელები და ყოვლად შემძლებელ ღმერთებს მხურვალედ შესთხოვა ათენის ძლევამოსილი სახელმწიფოსათვის თავისი ლოცვა- კურთხვა მოევლინათ.

გულთბილი მოპყრობით გამხნევებულმა ოიდიპოსმა დაბოლოს გულკეთილ თეზევს სთხოვა მიეცილებინა იგი იმ ადგილამდის, სადაც, ღმერთების სურვილის თანახმად, საბრალო მეფეს საუკუნოდ უნდა განესვენა.

კოლონის რჩეული მოქალაქეებისა, თავისი საყვარელი ქალიშვილის ანტიგონესა და ძლევამოსილი თეზევის თანხლებით გაემგზავრა ოიდიპოსი ევმენიდების ტყისაკენ.

ოიდიპოსი წინ უძღოდა მხლებლებს და ყოვლად შემძლებელი ღმერთების ჩვენებით მოგზაურებს გზას უკვლევდა.

ოიდიპოსმა და მისმა თანამხლებლებმა მიაღწიეს დანიშნულ ადგილას.

ევმენიდების სახელობაზე შეწირული ტყის შუა ადგილას მოჩანდა მიწაში ჩასასვლელი, რომლის დახურულ თავთან თავს იყრიდა ყოვლის მხრიდან მომავალი ვიწრო ბილიკები.

ხალხის გადმოცემით, ამ ჩასასვლელიდან მიდიოდა გზა საიქიოს სამეფოში. ოიდიპოსი საიქიოს ამ ჩასასვლელთან შეჩერდა. საბრალო მეფემ გაიხადა გამტვრიანებელი ტანსაცმელი, ჩამოიბანა მოგზაურობის დროს სხეულზე დადებული ჭუჭყი და ოფლი და ბრწყინვალედ გამოეწყო თეზევის მიერ ნაჩუქარ მშვენიერ ტანსაცმელში. სწორედ ამ დროს უეცრივ გაისმა საშინელი ქუხილი.

ოიდიპოსს გარკვევით შემოესმა საბედისწერო ძახილი: „ოიდიპოს, ნუ აგვიანებ!“

როგორც კი ყური მოჰკრა ამ საბედისწერო ძახილს ოიდიპოსმა, დაუყოვნებლივ მიიხმო ძლევამოსილი თეზევი და თავისი საყვარელი ანტიგონე ჩააბარა.

სასიკვდილიდ განწირულმა ოიდაპოსმა ათენის ძლევამოსილ მეფეს სთხოვა ობლად დარჩენილ ანტიგონესათვის დახმარება აღმოეჩინა და უპატრონოდ არ დაეტოვებინა.

დაბოლოს ოიდიპოსი მოკრძალებითა და საშინელი გულისტკივილით გამოეთხოვა იქ მყოფთ, სთხოვა შინ დაბრუნებულიყვნენ, მხოლოდ იმ პირობით კი, რომ გზაში არცერთს უკან არ მოეხედა.

საიქიოს ჩასასვლელ კართან, ოიდიპოსის თხოვნით, მარტოდ- მარტო თეზევი დარჩა.

ანტიგონე და კოლონის წარჩინებული მოქალაქეები წყნარად ჩამოშორდნენ საბედისწერო ადგილს და მწუხარედ გაემართნენ შინისაკენ, ხოლო ვერცერთი ვერ ბედავდა უკან მოხედვას.

მაგრამ დახეთ საკვირველებას!

საიქიოს ჩასასვლელმა ხვრეტილმა უხმოდ შთანთქა ოიდიპოსი. საბრალო მეფე სწრაფად დაეშვა ბნელ სიღრმეში და ასე გეგონებოდათ ფრთები შეესხა და ისე მიფრინავსო.

თეზევი უძრავად იდგა საიქიოს ჩასასვლელ კართან და მწუხარედ იფარებდა ხელებს თვალებზე.

ათენის ძლევამოსილმა გმირმა მცირედი ლოცვის შეწირვის შემდეგ დატოვა საბედისწერო ადგილი და ანტიგონესთან ერთად ათენაში დაბრუნდა.

ყველგან და მარადის გულკეთილი თეზევი იშვიათის მზრუნველობით მფარველობდა ობლად დარჩენილ ანტიგონეს და მამის დაკარგვით დასერილ მის გულს შეუწყვეტლივ განმკურნებელ მალამოს სცხებდა.

თეზევმა რამდენიმე ხნის შემდეგ საბრალო ანტიგონე, მისივე თხოვნით, ძმებთან გაგზავნა თებეში.

ასე სამწუხაროდ დაამთავრა თავისი მრავალტანჯული სიცოცხლე იმ ადამიანმა, რომელმაც შეცდომით თავისი საკუთარი მამა მოკლა და მშობელი დედა ცოლად შეირთო.

მარიო ვარგას ლიოსა - წერა-კითხვისა და მხატვრული წარმოსახვის ქებათა ქება

წერა-კითხვა ხუთი წლისამ სალიეს კოლეჯში, წმინდა ძმის, ხუსტინიანეს კლასში ვისწავლე. კოლეჯი ბოლივიის ქალაქ კოჩაბამბაში მდებარეობდა. ეს ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მოვლენა იყო ჩემს ცხოვრებაში, და სამოცდაათი წლის შემდეგაც ნათლად მახსოვს ის საოცარი განცდა, რომლის წყალობითაც სიტყვები სურათ-ხატებად გარდაისახებოდა და ჩემს ცხოვრებას ამდიდრებდა. 

ამან შემაძლებინა გადამელახა დროისა და სივრცის საზღვრები, კაპიტან ნემოსთან ერთად 80 ათასი კილომეტრი წყალ­ქვეშ გამეტარებინა, დარტანიანის, ათოსის, პორთოსისა და არამისის მხარდამხარ, კარდინალ რიშელიეს ხრიკების წინააღმდეგ მებრძოლა, დედოფალს განადგურებით რომ ემუქრებოდა. პარიზის მიწისქვეშეთშიც ამოვყავი თავი და ჟანვალჟანადაც გადავიქეცი, მარიუსის უსიცოცხლო სხეული ზურგზე რომ მოეკიდებინა.

ამრიგად, ჩემთვის, პატარა ბიჭისთვის, წერა-კითხვა ცხოვრებისეულ ოცნებად გადაიქცა და ოცნების სამყაროს მაზიარა. მახსოვს, დედაჩემი მიამბობდა: პირველი თხზულებების წერა რომ დაიწყე, ხან წაკითხული ამბების გაგრძელებას ცდილობდი, რადგან ბოლოში რომ გადიოდი, გული გწყდებოდა, ხანაც ამ ამბებს შენებურად გადააკეთებდი ხოლმეო. იმ დროს ჩემს საქციელს ნამდვილად ვერ ვაცნობიერებდი, რადგან წაკითხული ამბები ჩემს ბავშვობას აღფრთოვანებითა და თავგადასავლებით ავსებდა და დროში გრძელდებოდა, მე კი ამასობაში ვიზრდებოდი, ვვაჟკაცდებოდი და ვბერდებოდი.

რა ბედნიერი ვიქნებოდი, დედაჩემი ახლა ყველაფერ ამას რომ ხედავდეს! ეს ის ქალი იყო, ამადო ნერვოსა და პაბლო ნერუდას პოემების კითხვისას ტირილს რომ ვერ იკავებდა. გამიხარდებოდა, ამ ცერემონიალს ჩემი გრძელცხვირა, თავმოტვლეპილი პაბლო პაპაც თუ დაესწრებოდა, გამუდმებით ჩემი ლექსების ქებაში რომ იყო! არც ბიძაჩემი ლუჩო იშურებდა ძალებს, რათა შთავეგონებინე, მთელი ჩემი არსება წერისთვის მიმეძღვნა, თუმცა ეს საქმე იმხანად არცთუ დიდად შემოსავლიანი იყო. მთელი სიცოცხლის განმავლობაში გარს ის ადამიანები მეხვია, ვისაც ვუყვარდი და შთაგონებით მავსებდა, ხოლო ეჭვებით შეპყრობილს მამხნევებდა და რწმენას მინერგავდა. სწორედ ამ ადამიანებისა და ჩემი დაჟინებული ხასიათის, თუმცა, ალბათ იღბლის წყალობითაც, შევძელი ჩემი დიდი და საუკეთესო დრო ამ გატაცებისთვის მიმეძღვნა. ეს ამაღელვებელი საოცრება, წერა რომ ჰქვია, იმ პარალელურ სამყაროში ამოგაყოფინებს თავს, მძიმე წუთების დროს თავის შეფარება რომ შეგიძლია; შენს თვალწინ ამ დროს ბუნებრივი ამბები საოცრებად გარდაიქმნება, უჩვეულო ამბები კი ბუნებრივად წარმოგიდგება, წერისა და კითხვის პროცესი ფანტავს ქაოსს, ალამაზებს სიმახინჯეს, მარადიულს ხდის წამს და სიკვდილს დროებით მოვლენად აქცევს.

წერა სულაც არ ყოფილა ადვილი საქმე. ხელში კალმის აღებისთანავე, ჩანაფიქრი უძლურდება ქაღალდზე, იდეები და სახეები კი თვალს ეფარება. ჰოდა, როგორღა ჩავუდგათ მათ სიცოცხლე? საბედნიეროდ, არსებობდნენ მასწავლებლები, რომლებმაც ამის სწავლა შემაძლებინეს. ფლობერმა, მაგალითად, მასწავლა, რომ ნიჭიერება მკაცრ დისციპლინასა და უსაზღვრო მოთმინებას მოითხოვს. ფოლკნერის აზრით, წერა და წერის პროცესი ერთგვარი ფორმებია, ხან რომ ამდიდრებენ, ხან კი აღარიბებენ თემებს. მარტორელის, სერვანტესის, დიკენსის, ბალზაკის, ტოლსტოის, კონრადისა და თომას მანის აზრით, რომანის წერის დროს ამბიციასა და მოცულობას ისეთივე მნიშვნელობა აქვს, როგორც სათანადო სტილსა და თხრობის სტრატეგიას. სარტრი ამბობს: სიტყვები ქმედების ის სახეობაა, რომლის წყალობითაც აქტუალურ რომანს, პიესას თუ ესეს, შეუძლიათ ისტორიის მსვლელობა სასიკეთოდ შეცვალონ. კამიუსა და ორუელის აზრით, ზნეობას მოკლებული ლიტერატურა ჰუმანური ვერ იქნება, ხოლო მალრო ამტკიცებს, რომ ჰეროიკული და ეპიკური პოეზიის არსებობა, დღეს ისევე შესაძლებელია, როგორც "არგონავტების", "ილიადასა" და "ოდისეას" ეპოქაში.

ჩემს გამოსვლაში ყველა იმ მწერლისთვის რომ მიმეგო პატივი, ვისგანაც მეტ-ნაკლებად დავალებული ვარ, აქ მყოფთ ალბათ მარტო ამ სახელების ხსენებაც კი გვაგრძნობინებდა მათ ბუმბერაზობას. მათი წყალობით თხრობის საიდუმლოს ვეზიარე და შევძელი ჩავწვდომოდი ადამიანის შინაგან სამყაროს, რომელიც აღმაფრთოვანებდა და იმავდროულად მაძრწუნებდა თავისი სისასტიკით. დიახ, ეს მწერლები იქცნენ ჩემს გულითად და უშურველ მეგობრებად, ჩემს მოწოდებას შთაგონებით რომ ავსებდნენ. სწორედ მათ წიგნებში ამოვიკითხე, რომ თვით ყველაზე მძიმე მდგომარეობაშიც კი არ უნდა დაკარგო იმედი, რომ ცხოვრებაში არსებობს იმედგაცრუება, თუმცა ეს არაფერია სიცოცხლესთან შედარებით, რადგან მის გარეშე ვერც კითხვას და ვერც მხატვრულად აზროვნებას ვერ შევძლებდით.

ხანდახან ვეკითხებოდი საკუთარ თავს: პერუს მსგავს ქვეყნებში, სადაც ამდენი ღარიბ-ღატაკი, უქონელი და წერა-კითხვის უცოდინარი ადამიანი და ასე ცოტა მკითხველი არსებობს, სადაც კულტურის სიკეთე, მხოლოდ ადამიანთა მცირერიცხოვანი ფენის ხვედრია, წერა მეტისმეტი ფუფუნება ხომ არ არის-მეთქი. მაგრამ ამგვარი ეჭვები ვერ ახშობდა ჩემს მოწოდებას და ისეთ რთულ პერიოდშიც კი, ჯიუტად ვაგრძელებდი საქმეს, როდესაც მთელი ჩემი დრო საკუთარი თავის გადარჩენაზე ფიქრს მიჰქონდა. მგონია, რომ სწორად მოვიქეცი, რადგან ლიტერატურის წყალობით, საზოგადოება, პირველ რიგში, მაღალ კულტურას უნდა ზიარებოდა, უნდა ესწავლა თავისუფლების, სამართლიანობისა და კეთილდღეობის ფასი, რადგან ამის გარეშე თვით ლიტერატურა ვერასოდეს ვერ იარსებებდა.

წარმოსახვისა და შთამაგონებელი ჟინის წყალობით, ლიტერატურა რეალობას გამოგვარიდებს და, როდესაც ოცნების მოგზაურობიდან ვბრუნდებით, ადამიანური ყოფა ნაკლებად სასტიკი გვეჩვენება, როგორც ეს იმხანად მოხდა, მთხრობელებმა ცხოვრებას თავდაპირველად რომ მიანიჭეს ადამიანური სახე. ნაღდი ლიტერატურის გარეშე, ბევრად უარეს თვისებებს გამოვავლენდით, უფრო კონფორმისტულები, მორჩილები და ნაკლებად ზეშთაგონებულები ვიქნებოდით; აღარ იარსებებდა პროგრესის მაუწყებელი კრიტიკული აზროვნება. ისევე როგორც წერა, კითხვაც ერთგვარი პროტესტია, როდესაც შეგიძლია შენს წარმოსახვაში შეეწინააღმდეგო ცხოვრების ნაკლოვანებებს და ეძებო ის, რაც რეალურად არ არსებობს. ჩვენთვის საჩუქრად ნაბოძებ სიცოცხლეს არ შესწევს უნარი, სრულიად დაგვიკმაყოფილოს შემეცნების წყურვილი, მაგრამ ეს სიცოცხლე ადამიანური არსის საფუძველია და გვინდა, რომ ის უკეთესად გამოიყურებოდეს. ამიტომაც ვქმნით მხატვრულ სახეებს; ამ სახეების წყალობით შესაძლებლობა გვეძლევა, უამრავი სიცოცხლის თანამონაწილეც გავხდეთ, რადგან თავად ჩვენ მხოლოდ ერთადერთი სიცოცხლე გაგვაჩნია.

მხატვრული აზროვნების გარეშე ნაკლებად გავაცნობიერებდით თავისუფლების მნიშვნელობას, აზრად არ მოგვივიდოდა, რომ ეს ცხოვრება უფრო ადამიანური გაგვეხადა და ჯოჯოხეთად არ გვექცია, ტირანიას, იდეოლოგიას ან რელიგიას ფეხით რომ არ გაეთელა. ლიტერატურა მშვენიერებას რომ გვაზიარებს და ოცნების სამყაროში გვამყოფებს, იმავდროულად სხვა საფრთხეებისგანაც გვიცავს. ჰოდა, ვისაც ამაში ეჭვი ეპარება, საკუთარ თავს ჰკითხოს: მაშ, რატომ აკონტროლებს ყველა რეჟიმი ადამიანის ნებისმიერ საქციელს დაბადებიდან კუბოს კარამდე, ასე ძალიან რატომ ეშინია მავანს და მავანს მისი ქმედებებისა, რომ დასათრგუნად ცენზურას აწესებს და უნდობლობით ეკიდება შემოქმედ მწერლებს. ცხადია, ასე იმიტომ იქცევიან, რომ იციან, თუ ადამიანების წარმოსახვა წიგნის ფურცლებზე გადავა, მაშინ ამბოხებული მკითხველი ცენზურას თავისუფლების მოთხოვნას დაუპირისპირებს. ნაწარმოების ქარგას რომ თხზავს, მწერალი მკითხველში უნებლიედ უნდობლობას იწვევს, რადგან ამ დროს იმის გაცხადება ხდება, თუ რა უსამართლოდაა მოწყობილი ეს ქვეყანა. მწერლის წარმოსახვითი სამყარო კი ამ დროს ბევრად უფრო მდიდარია, ვიდრე ადამიანის ყოველდღიური ცხოვრება. თუ ეს მოსაზრება მკითხველის გონებაში ფესვებს გაიდგამს, მათ შენ ჭკუაზე ვეღარ მოაქცევ და ვეღარ დააჯერებ, თითქოს გისოსებს მიღმა, გამომძიებლებისა და ციხის ზედამხედველების გარემოცვაში, უკეთესი და უსაფრთხო ცხოვრება ელით.

ნამდვილ ლიტერატურას ადამიანებს შორის ხიდების გადება შეუძლია. ის გვაიძულებს სიამოვნება, აღტაცება ან გაოცება დაგვეუფლოს. ლიტერატურა ერთმანეთთან გვაკავშირებს ენით, წარმოშობით, უნარ-ჩვევებით, ჩვეულებებით, ცრურწმენებით და, იმავდროულად, ჩვენს შორის არსებულ განსხვავებებს დაგვანახებს. როცა დიდმა თეთრმა ვეშაპმა ზღვაში კაპიტანი აქაბი შთანთქა, ამან ერთნაირად ატკინა მკითხველს გული ტოკიოშიც, ლიმაშიც და ტომბუკტუშიც; როცა ემა ბოვარი საწამლავს სვამს, ანა კარენინა მატარებელის ბორბლებს უვარდება, ჟულიენ სორელი ეშაფოტზე აჰყავთ და ბორხესის მოთხრობის "სამხრეთის" პერსონაჟი ხუან დალმანი დუქნიდან დანამომარჯვებული გარბის, რათა მავან ჩხუბისთავს ანგარიში გაუსწოროს, ანდა ცნობილი ხდება, რომ კომალაში, პედრო პარამოს სოფლის არც ერთი მოსახლე ცოცხალი აღარ არის, აი ამ დროს ყველა აღმსარებლობისა თუ წარმომავლობის მკითხველს, ერთნაირად იპყრობს თანაგრძნობა, და მნიშნელობა არა აქვს, იგი ბუდას მიმდევარია, კონფუცის, ქრისტესი თუ ალაჰის, ან სულაც აგნოსტიკოსია, პიჯაკი აცვია და ჰალსტუხით დადის, ხიჯაბში, კიმონოში თუ ბომბაჩაშია გამოწყობილი. ლიტერატურა ადამიანებს აერთიანებს და შლის საზღვრებს, იდეოლოგიების, რელიგიების და ენათა შორის განსხვავების წყალობით რომ არსებობს.

ყველა ეპოქას თავის ფანტომები ჰყავდა, ჩვენ დროებას კი ფანატიზმი ახასიათებს. ტერორისტები იმ რწმენით ხელმძღვანელობენ, თითქოს უდანაშაულო ადამიანების მოკვლით სამოთხეში მოხვდებიან, უცოდველთა სისხლი წარხოცავს საყოველთაო შეურაცხყოფას, აღადგენს სამართლიანობას და ურწმუნოებს ჭეშმარიტ რჯულზე მოაქცევს. მათ ამ რწმენას მსოფლიოში ყოველდღიურად ურიცხვი ადამიანი ეწირება მსხვერპლად, მკვლელები კი აბსოლუტური ჭეშმარიტების მქადაგებლებად შერაცხავენ საკუთარ თავს. გვეგონა, რომ ტოტალიტარული იმპერიების ნგრევასთან ერთად შესაძლებელი გახდებოდა ადამიანთა მშვიდობიანი თანაცხოვრება, პლურალიზმთან ერთად დამკვიდრდებოდა ჰუმანური კანონებისადმი პატივისცემა და სამყარო მსხვერპლშეწირვებს, გენოციდს, დაპყრობით და გამანადგურებელ ომებს დააღწევდა თავს, მაგრამ მსგავსი არაფერი მომხდარა. მკვიდრდება ფანატიზმისა და ველურობის ახალი სახეობები, მასობრივი განადგურების იარაღის წარმოება რომ უმაგრებს ზურგს. არ არის გამორიცხული, ამ "მხსნელი" შეშლილების რომელიმე გაერთიანების წყალობით ერთ დღეს, მსოფლიო ბირთვული კატასტროფის წინაშე აღმოჩნდეს. ამიტომ აუცილებელია ამ ბოროტების აღმოფხვრა, მასთან ბრძოლა და ბოლომდე განადგურება. ისინი არცთუ ისე ბევრნი არიან, მაგრამ თავიანთი მოქმედებებით მთელ პლანეტას შიშით აზანზარებენ, და არ უნდა დავუშვათ, რომ მათ დაგვაშინონ, ის თავისუფლება წაგვართვან, კაცობრიობამ ხანგრძლივი დროის მანძილზე გმირობის ფასად რომ მოიპოვა. აუცილებელია, დავიცვათ ლიბერალური დემოკრატია, რომელიც, ყველა შეზღუდვის მიუხედავად, ისევ და ისევ პოლიტიკური პლურალიზმის, თანაარსებობის, ადამიანის უფლებების დაცვის, კრიტიკის პატივისცემის, კანონიერების, თავისუფალი არჩევნების და ხელისუფლებაში ცვლილებების შეტანის პრინციპებს იცავს. სწორედ ამ პრინციპების წყალობით დავაღწიეთ თავი ველურ არსებობას, თუმცა ვერ შევქმენით იმ სრულყოფილი ცხოვრების მოდელი, რომელსაც ლიტერატურის მეშვეობით მხოლოდ ქაღალდზე დაწერილსა და წაკითხულს შევიცნობთ ხოლმე. მკვლელი ფანატიკოსების წინააღმდეგ ბრძოლით, საკუთარ ოცნებებსა და იმ უფლებებს ვიცავთ, ამ ოცნებების რეალურად განხორციელებაში რომ დაგვეხმარება.

Wednesday, December 17, 2014

დავით პაპავა-გურჯი - Colombia Es Pasion!

Colombia Es Pasion! - ეს ესპანური ფრაზა „კოლუმბია - ვნებაა!“ ჩემს მაისურს აწერია, მაისურს, რომელიც გაბრიელ გარსია მარკესის დამ კოლუმბიაში მაჩუქა და რომელსაც დიდი სიამაყით ვატარებ.

წერილი ბოგოტადან

თქვენ წარმოიდგენთ, რომ ამ წინასიტყვაობის პირველ სიტყვებს, ზუსტად აქ,  ამ შორეულ და არაჩვეულებრივი ქვეყნიდან მარკესის სამშობლოდან - კოლუმბიიდან ვიწყებ. უფრო ზუსტი რომ ვიყო მარკესის ძმის, ჯიჯის ოჯახიდან. ჩემი მასპინძლები ბოგოტის ერთ-ერთ ულამაზეს და ისტორიულ უბანში ცხოვრობენ. ოთახი, რომელიც მარკესი ძმისშვილს, ესტებანს ეკუთვნის და რომელშიც ახლა მე ვცხოვრობ, მელკიადესისი ოთახს მოგაგონებთ. ძველი წიგნებით, მანუსკრიპტებით სავსე ბიბლიოთეკა, კრიშნას, ბუდას, იესოს და სხვა წმინდანების რიტუარული ფიგურები და გამოსახულებები, ინდური სანთლების ნისლში გახვეული.

- მე მივაღწიე უკვდავებას! - ეს მელკიადესის სიტყვებია… და ამ მომენტში, უკვე მერამდენედ ვხვდები, რომ ამ ულამაზესი კოლუმბიელი ხალხის რეალური ცხოვრება და მარკესისი წიგნი ერთმანეთშია გადახლართული, თითქოსდა წიგნი გასცდა თავის ფურცლებს და შეაღწია ამ ხალხის ცხოვრებაში.

აბა, რა არის ესტებანის ოთახი და მისი ცხოვრება

თუ არა - მელკიადესის - უკვდავების ძიება?

- დილიდ 5 საათია, ადრე გამეღვიძა, გუშინ ღამით ჩამოვფრინდი. ეს ჩემი მეორე ვიზიტია კოლუმბიაში. ახლა თბილისში დილაა, ოღონდ მომდევნო დღის დილა და, შეიძლება ითქვას, რომ წარსულში დავბრუნდი. სრულიად არეულ-დაკარგულად ვგრძნობ თავს, ამას ისიც ემატება, რომ ბოგოტა ზღვის დონიდან 3000 მეტრის სიმაღლეზეა, ანდებშია განლაგებული, სადაც ოცდათხუთმეტ წელს გადაცილებული კაცისათვის ჟანგბადის უკმარისობა უკვე საგრძნობია. ფსიქიკა და სხეული რეალობასა და მაგიურს შორის არის მოქცეული, აბა, სხვანაირად როგორ უნდა ყოფილიყო - ჩვენ ხომ მარკესზე ვიწყებთ საუბარს?!

გაბოს (ასე მას ბავშვობიდან ეძახდნენ) შარშან ოთხმოცი წელი შეუსრულდა. წნევის გამო უკვე დიდი ხანია ცივ ბოგოტაში ვეღარ ჩადის. მისი სახლი ბევრად უფრო ეგზოტიკურ ადგილას მდებარეობს - კარტახენაში, ქალაქში, სადაც კარიბის ზღვისპირეთი სამხრეთამერიკული ვნებით არის გაჟღენთილი, სახლების აივნები ყვავილებშია ჩაფლული,  ქალაქის ქვაფენილზე ცხენების გაცვეთილი ნარებისა და ეტლების ჭრიალის ხმა ისმის, აფრო-ამერიკელი ქალები ფეხშიშველი დასეირნობენ, თავზე შემოდგმული, მრავალნაირი უცხო ხილით დახუნძლული ხონჩებით, მოდიან და მოაფრიალებენ ფერად კაბებს, ათასნაირ ნიჟარებიან სამკაულს. კიდევ მრავალი რამ ითქმის ამ მშვენიერ ქალაქზე , სადაც ქოქოსის, პაპაიასა და ლულოს ნატურალურ წვენს ყოველ ფეხის ნაბიჯზე გთავაზობენ.  ეს ის ქალაქია, სადაც შეიძლება პატარა და ბინძურ სალსა კლუბში, ბებერი მეგობრების გარემოცვაში, მთვრალ გაბრიელ გარსია მარკესსაც წააწყდეთ, რომსაც სვამს და ახალგაზრდა, მულატ გოგოებს სალსას ეცეკვება, და თუ დაეჭვდით, რომ ჩალის ქუდში მთვრალი მოხუცი სწორედ ის, მთელ მსოფლიოში აღიარებული კლასიკოსია, ნობელისა და უამრავი პრემიების ლაურეატი, მაშინ ჰკითხეთ იქვე კლუბში მყოფ კარტახენელს - ამაყი და ბედნიერი სახით გიპასუხებს -გაბოა, გაბო?! – Si amigo, es Gabo, wellcome to Columbia!!!

ჩვენ კიდევ შევისუნთქავთ კარტახენას ჰაერს და მის ვნებებზე გიამბობთ, პირველ ვნებათაღელვაზე - მარკესთან  შეხვედრაზე და „მარტოობის ასი წელიწადის“ თეატრალურ პრემიერაზე.

ჩემი მარკესისეულად ახდენილი ოცნება

ჩემი და მარკესის ისტორია ჯერ კიდევ ოციოდე წლის წინ, პირველ სიყვარულთან ერთად, დაიწყო , როცა თბილისის კონსერვატორიის ეზოში საათობით ვიდექი ჰაერში გაზაფხულის სურნელი ტრიალებდა, ფანჯრებიდან ვიოლინოს და ფორტეპიანოს ხმა გამოდიოდა, მაგრამ მე იმ „ერთ“ ვიოლინოს ვუსმენდი. მუსიკა დღითი დღე უფრო მელოდიური ხდებოდა, ჩემი სიყვარული კი - უფრო ღრმა; დროდადრო ფანჯარაში მისი ოქროსფერი კულულები ირხეოდა, მუსიკა წყდებოდა და თხელი სილუეტი კიბეებზე ჩამოირბენდა, ეზოში პაწაწინა სკამზე მოკალათდებოდა. ადგილიდან არ ვიძროდი, სილუეტს ვუცქერდი. ერთხელაც მომიახლოვდა, წიგნი გამომიწოდა და მითხრა „დათო, თუ გინდა კარგად გამიცნო, აი, ეს წიგნი უნდა წაიკითხო“. დამუნჯებულს ხელში წიგნი მომაჩეჩა და კონსერვატორიის შენობისკენ გაიქცა. მეც გავრბივარ, ოღონდ ბებიჩემის ეზოსკენ, რომლის ბაღშიც  ფერადი ყვავილებია, ხომ გახსოვთ გაზაფხულიაო?  ბაღის შუაგულში ორი დიდი ხე დგას, რომელთა შორისაც ძველისძველი ჰამაკია გაბმული, ამ ჰამაკში ვჯდები და უბიდან წიგნს ვიღებ: მარკესის „მარტოობის ასი წელიწადი“.  გადაშლისთანავე ვიგძენი, რომ წიგნს მისი კულულების ნაზი სურნელი ასდიოდა და გული საოცრად ამიჩქარდა.  კითხვას შევუდექი. იმ წუთიდან ბებიაჩემის ეზომ და მე დროის შეგრძნება დავკარგეთ. ახლაც არ ვიცი, რით ვიყავი ასე მოხიბლული, მარკესის რომანით, გაზაფხულთ, თუ კულულების სურნელით, წიგნს რომ ახლდა თან.  მესამე დღეს, როცა გახარებული კონსერვატორიის ეზოში დავბრუნდი, ის ფანჯარა საიდანაც ვიოლინოს ხმა გამოდიოდა დაკეტილი დამხვდა. იგი უცხოეთში წასულა და ჩვენ ერთმანეთს აღარასოდეს შევხვედრივართ. გულში ჩაღვრილი სიყვარული მოსვენებას არ მაძლევდა. ამ სიყვარულის ხოცშესხმაზე ვოცნებობდი და ზუსტად მაშინ ჩავიფიქრე, რომ ამ რომანს სპექტაკლად დავდგამდი და აუხდენელ სიყვარულს აუცილებლად გავაცოცხლებდი.

ამ ამბის შემდეგ 18 წელი გავიდა. ჩემს ცხოვრებაში, უამრავი რამ მოხდა. საცხოვრებლად ლონდონში გავემგზავრე, ცოლად იქაური გოგო მოვიყვანე და ბრიტანეთის ერთ-ერთ თეატრს ჩავუდექი სათავეში. ლონდონში ხალხი მთელი მსოფლიოდან ჩამოდის, ამიტომ ჩემი დასის რამდენიმე მსახიობი უცხოელი იყო. ერთ-ერთი მათგანი, სახელად ესტებანი - კოლუმბიელი. მან ჩვენ თეატრში რვა თვე დაჰყო და ჩემ მიერ დადგმულ ორ სპექტაკლში მიიღო მონაწილეობა.

ისე ხდებოდა, რომ რეპეტიციების დროს მისი მობილური რეკავდა. ესტებანის რეაქციაზე ვხვდებოდით, რომ  მნიშვნელოვანი ზარი იყო, იქ მყოფთ გვიხსნიდა... ბიძა მირეკავს კოლუმბიიდან, რომელიც მამის გარდაცვალების შემდეგ მპატრონობს, ახლა კი სამშობლოში დაბრუნებას მთხოვსო.

ერთხელაც ვკითხე:

- ვინ არის ეს ბიძაშენი?

- გაბრიელ გარსია მარკესი.

- ვინ??? ბიჭო, რვა თვე ჩემთან მუშაობ და ამას მიმალავდი?

ასე აღმოჩნდა კოლუმბიელი ბიძა ცოცხალი გაბრიელ გარსია მარკესი, კოლუმბიელი მსახიობი კი - მარკესის ძმის, ჯიჯოს შვილი - ესტებანი.

სიყვარული, რომელიც გულის პაწაწინა კუნჭულში მოგონებად მიყუჟულიყო ამოძრავდა, ახმაურდა, მთელი სხეული მოიცვა.

ესტებანს მოვუყევი ჩემი პირველი სიყვარულის ისტორია და ვთხოვე, ოცნების ახდენაში დამხმარებოდა.

ესტებანი გულისყურით მისმენდა, ბოლოს თავი გააქნია : „ვერა, დათო, სპექტაკლის დადგმას ვერ შევძლებთ, ბიძაჩემს ორმოცი წლის განმავლობაში უფლება არავისთვის მიუცია ეს რომანი კინოში ან ფილმში გაეცოცხლებინათ“.

არადა, რა ახლოს ვარ ოცნების ახდენასთან.

- იქნებ ძალიან ვთხოვოთ, იქნებ მაინც დაგვთანხმდეს, იქნებ...

ესტებანი მობილურს იღებს და ახლა თავად ურეკავს ბიძას.

პასუხის მოლოდინში სუნთქვა შემეკრა: ესტებანმა მიმიკით მანიშნა, რომ გაბო თანახმაა...

- კარგი ესტებან, მოგცემთ დადგმის უფლებას, ოღონდ იმ პირობით, რომ ამის შემდეგ აუცილებლად შინ დაბრუნდები.

- მოდი რეჟისორს დაგალაპარაკებო და ესტებანმა ყურმილი გადმომცა.

ძალიან დავიბენი, არ ვიცოდი რა მეთქვა, ყურმილის მეორე მხარიდან ხომ თვით გაბრიელ მარკესი მესაუბრებოდა. ჯერ ესტებანზე მკითხა როგორ არისო, რამე ხომ არ უჭირს და მიმალავსო? შემდეგ სპექტაკლის დადგმაზე ვისაუბრეთ. მარკესის ბოლო ფრაზა გახლდათ დაპირება:

- სადაც არ უნდა დადგათ სპექტაკლი პრემიერაზე აუცილებლად ჩამოვალო?!

რა თქმა უნდა პირველ რიგში თბილისზე ვიფიქრე - ნუთუ ეს შესაძლებელია, რომ მარკესი უდიდესი რომანის პრემიერაზე თბილისის ერთ-ერთი თეატრის პარტერში ვიხილოთ. ამაზე უფრო დიდი „ PR” საქართველოსთვის რა უნდა ყოფილიყო. სასწრაფოდ თბილისში გადავფრინდი. ყველა წამყვანი თეატრი მოვიარე, ხელმძღვანელებს შევხვდი და მოვუყევი ამის შესახებ, მაგრამ ვინ რა და ვინ რა მიზეზით, უარით გამომისტუმრეს. ფაქტი კი ფაქტად რჩება ეს უნიკალური შანსი დაიკარგა!!! მარკესისა და საქართველოს შეხვედრა-გაცნობა ვერ შედგა…

კოლუმბია, კარტახენა, მარკესთან შეხვედრა

2007 წელი კოლუმბიაში მარკესის წლად გამოცხადდა. მწერლის 80 წლის იუბილე და რომანის 40 წლისთავი მარტში სრულდებოდა. ესტებანთან ერთად გადავწყვიტეთ, რომ სპექტაკლის პრემიერა კარტახენაში (ქალაქში სადაც მარკესი ცხოვრობს) გამართული საიუბილეო ღონისძიებებისთვის დაგვემთხვია.

კარტახენა მართლაც სამოთხეა! თურმე არსებობს სამოთხე დედამიწაზე! კარიბის ზღვისპირეთში განლაგებული ზღაპრული ქალაქი, ძველი ესპანური არქიტექტურით, დასახლებული ულამაზესი და ბედნიერი ხალხით - ინდიელების, აფრიკელების და ესპანური არისტოკრატიული სისხლის ნაზავით. იქ სულ ცხელა, სულ მზეა, გიტარები, ყვავილები, ფაეტონები ...

მთელი შემოქმედებითი ჯგუფი მარკესის ზღვისპირა აგურის სახლში დავსახლდით. ჩვენი ყოველდღიური რეალობა მარკესების ოჯახის გარემოცვაში მიედინებოდა. ეს ის ოჯახია, რომლის წევრებიც „მარტოობის ასი წელიწადის“ პროტოტიპები არიან. დაბერებული რებეკა და ამარანტა, გამელოტებული ხოსე არკადიო, უსასრულო რაოდენობის ბიძაშვილ-მამიდაშვილი კი - თითქოს გაცოცხლებული, შუბლზე ჯვარდასმული, ძმები აურელიანოები. სპექტაკლის დადგმის პროცესში მთელი ოჯახი ძალიან აქტიურად ჩაერთო. ზოგს ოჯახური ძველი, გაყვითლებული ფოტოები მოჰქონდა, ზოგსაც რელიკვია, რომლებიც შემდეგ სპექტაკლში რეკვიზიტებად გამოვიყენეთ, ზოგს პრესასთან ურთიერთობა ევალებოდა, ზოგს - აფიშებისა და ბანერების დაბეჭდვა.  ამ ყოველივემ უცნაური შეგრძნება გამიჩინა, თითქოსდა მეც რომანის ერთ-ერთ გმირად ვიქეცი - ოღონდ ვერ გავიგე, რომელ გმირად... ხან პიეტრო კრესპი მეგონა ჩემი თავი, რადგან ყველა ეშხიანი ქალი მიყვარდა, ხან კი - მელკიადესი, კოლუმბიელებისთვის მეც შორეული და უცნობი ქვეყნიდან ვიყავი და უცნაურ ენაზე რაღაც-რაღაცეებს ვუხსნიდი.

გაბოს დამალობანას თამაში უყვარს

სამხრეთ ამერიკაში ჩასვლამდე ვერც კი წარმოვიდგენდი, რომ ვინც არ უნდა იყოს ადამიანი, ასეთი პოპულარალობით სარგებლობდეს, როგორც მარკესი კოლუმბიაში. ის იქაურობის უმთავრესი დიდებისა და წარმატების სიმბოლოდ არის ქცეული. ქუჩაში ისე ვერ გაივლი, რომ უზარმაზარ ბანერზე გაბოს გაღიმებული სახე არ იხილო. გადაშლი ჟურნალ-გაზეთს და ისინი აჭრელებული არინ სტატიებითა და სურათებით მარკესის აწმყოსა და დღევანდელობაზე. ჩართავ ტელევიზორს და არა აქვს მნიშვნელობა, რაზეა გადაცემა -ხელოვნებაზე, ფეხბურთზე, პოლიტიკაზე თუ ამინდზე. ერთი-ორი სიტყვით მაინც უნდა მოიხსენიონ ისტორიაში უდიდესი კოლუმბიელი. ალბათ, საზოგადოების ასეთმა მეტისმეტმა ყურადღებამ დაღალა მოხუცი მწერალი, 15 წლის წინ უარი ათქმევინა ნებისმიერ ინტერვიუზე  (ამ პრინციპს დღემდე იცავს) და სახლს გარშემო სამი მეტრის სიმაღლის გალავანი ააშენებინა.

აეროპორტში ზღვა ხალხია, ხუთიოდე წუთში მარკესი უნდა ჩამოფრინდეს მექსიკიდან. ქალაქში თითქმის ყველა სახლი და ქუჩა დაცარიელებულია, ჩვენი სახლის გარდა, რადგან გაბომ დაგვირეკა და შეგვატყობინა აეროპორტში არ გახვიდეთ, არ ვიქნებიო... დღე დასრულდა, იმედგაცრუებული ხალხი დაიშალა, ჩვენ კი სახლში გვიანობამდე ველოდებოდით. ღამის ორ საათამდე თვალი არ მომიხუჭავს იმის შიშით, რომ მარკესი ჩამოვიდოდა, მე კი მეძინებოდა ბოლს მაინც ჩამთვლიმა. მაგრამ ცოტა ხანში ჩოჩქოლის ხმამ გამაღვიძა. ჩამოვიდა! გაბო ჩამოვიდა! საწოლიდან წამოვხტი, მოსამსახურის მიერ საგულდაგულოდ დაუთოებული პერანგი დაუდევრად მოვიცვი და დიდ კიბეზე ჩავირბინე... მშვიდი, ოდნავ დაღლილი სახით, მარკესი სამზარეულოში გრძელ მაგიდასთან იჯდა, გამაცნეს... გვერდით მომისვა ჩაიზე დამეწვიეო.

საქართველოზე გაბომ მხოლოდ ის იცის, რომ ერთ-ერთი საბჭოური რესპუბლიკა იყო: სტალინის, ბერიას და ორჯონიკიძის საშობლო. ხომ იცით, მარკესი დღემდე სულით კომუნისტია. ახალგაზრდობაში სანამ მსოფლიო გაიცნობდა, ყველასთვის უცნობი ჟურნალისტი, რამდენჯერმე სწვევია მოსკოვის ფესტივალს, სადაც ქართველი მწერლები გაუცნია. ერთ-ერთს რომელსაც განსაკუთრებული იუმორი ახასიათებდა, დავუძმაკაცდიო. რა თქმა უნდა, ძალიან დამაინტერესა და ვკითხე თანამემამულის სახელი, მაგრამ ვერაფრით ვერ გაიხსენა. ვინც კი ვიცოდი ყველა ასაკოვანი ქართველი მწერალი ჩამოვუთვალე, მაგრამ ამაოდ და საიდუმლო საიდუმლოდ დარჩა.

ხშირად მეკითხებიან - როგორია მარკესი ცხოვრებაში? რა თქმა უნდა, ძალიან საინტერესო პიროვნებაა, მაგრამ, რას ნიშნავს ასეთი მშრალი ფრაზა? ის დღემდე სულიერად კომუნისტია და ეს თემა მისთვის, ალბათ, ყველაზე აქტუალურია საუბრების დროს, სულ იმას იმეორებს:

- ერთადერთი, რაზეც გული მწყდება, ისაა, რომ ამქვეყნად ისე მივდივარ, დედამიწაზე კომუნიზმის გამარჯვებას ვერ მოვესწარიო...

მაგრამ მე სულ სხვა მხარე მაინტერესებს გაბოს ხასიათში, რომელიც საკმაოდ უნიკალურია და  არც კი ვიცი რა ვუწოდო; ის „დაბერებული ბავშვია“,  „ასაკში შესული პატარა“...

ალბათ გაბოს ამ თვისების გამო გვიყვარს ასე გამორჩეულად მისი პროზაული სამყარო. თუ ხელოვანს სამყაროს ბავშვური თვალით აღქმა  არ დაკარგა, ეს უდიდეს და განსაკუთრებულ ნიჭზე მიუთითებს. ასეთი სულ სამი ადამიანი შემხვედრია ცხოვრებაში, სამივე გენიოსი. ჩემი პედაგოგი მიხეილ თუმანიშვილი, რეზო გაბრიაძე (ვისთანაც ბედნიერება მქონდა ერთობლივად გვემუშავა პიესა „შერეკილების“ დადგმის დროს) და გაბრიელ გარსია მარკესი. ასეთი ადამიანებისგან განუწყევტლივ სწავლობ სამყაროს აღქმას.

გაბო ამ თვისების მხოლოდ ოჯახის წევრებთან და ახლობლებთან ავლენს, ანუ იმ გარემში, სადაც თავს დაცულად გრძნობს. ერთ-ერთი ასეთი ადგილი მისი ოთახია. ამ ოთახში შესული ნამდვილ ზღაპარში მოვხვდი, ზღაპარი, რომელზეც ყველა ბავშვი ოცნებობს. იქ უამრავი, მთელი მსოფლიოდან ჩამოტანილი უცნაური ნივთია, ზოგის ფუნქცია-დანიშნულების გამოცნობა არც ისე ადვილია ალბათ, ასეთები ჩამოჰქონდა მელკიადესს მაკონდოში. პირველად ჩემი ყურადღება დიდმა, სამფეხა ჭოგრიტმა მიიქცია. ის ძალიან ძველი, სამუზეო ექსპონატივით მოვლილი. გაბო ამბობდა, რომ ვარსკვლავების ცქერა უყვარს, მეც შემომთავაზა.

- საღამოს დაველოდოთ და ერთად ვუყუროთ ღამის ცას. იქვე გაღიმებული ამატებს - თორემ ახლა, შუადღისას, ჭოგრიტში სანაპიროზე მოსეირნე ახალგაზრდა გოგოების მეტ საინტერესოს რას ნახავს კაცი. ისიც მითხრა, რომ კი შეუძლია იყიდოს თანამედროვე იაპონური ან გერმანული ათასჯერ უფრო ძლიერლინზებიანი ახალი ჭოგრიტი, მაგრამ თავისას ვერც ერთი ვერ შეედრება.

- ის ლინზები, შეიძლება უფრო, შორს უჩვენებს მაგრამ მათ ხომ შავ-თეთრი გამოსახულება აქვთ. ჩემში კი ფერად-ფერად, ზღაპრულ სურათებს ვხედავ, რომლებიც იმ გერმანელებსა და იაპონელებს არც კი დაესიზმრებათ. და მერე... ეგ ხომ მამაჩემის ნაჩუქარია, ვიღაც ებრაელი მოგზაურისგან იყიდა. მამაც მეოცნებე და გიჟი იყო, ამიტომ, ზოგჯერ, როცა ჭოგრიტში ვიხედები, ცაზე მამაჩმის აუსრულებელ ოცნებებსა და სიზმრებს ვხედავ...

იქვე, ოთახის კუთხეში ორ ძველებურ ტყავის სავარძელს შორის უზარმაზარი გრამოფონი დგას. სავარძელში ჩამჯდარს კარიბის ზღვის სანაპიროს ხედი გადაგეშლება თვალწინ. ქარისგან მოშრიალე პალმები, სანაპიროზე, თავის ძველ, ხის ნავებთან მოფუსფუსე გარუჯული მეთევზეები. გაბოს უყვარს ამ სავარძელში ჯდომა, დაატრიალებს გრამოფონის სახელურს, ჩართავს ძველ არგენტინულ ტანგოს ფირფიტას, მოწრუპავს საყვარელ რომს და მისი მზერა იკარგება ზღვის ჰორიზონტებში... რაზე ფიქრობს ამ დროს, ახალ წიგნზე, აუსრულებელ ოცნებებზე, ცხოვრებიდან წასულ მეგობრებზე..? რამდენჯერმე მეც მქონია პატივი გაბოს გვერდით ვმჯდარიყავი ამ რიტუალურ სავარძლებში. ძირითადად ეს საღამოობით, ჩვენი რეპეტიციების შემდეგ ხდებოდა და საუბრები სხვადასხვა თემას ეხებოდა. ალბათ, ამას თქმაც არ უნდა, რომ გაბო არაჩვეულებრივი მოსაუბრეა, საოცარი იუმორის პატრონი. მაგრამ, თქვენ წარმოიდგინეთ, მოყოლაზე უფრო მოსმენა უყვარს. დაუსრულებლად გისვამს კითხვებს, თითქოსდა, ერთი შეხედვით, უმნიშვნელო დეტალები აინტერესებს, მაგალითად, ზემოთ მოხსენიებული მეთევზეების პირადი ცხოვრება დეტალებში მომიყვა: ვინ რამდენი წლის იყო, ვინ ვისი შვილი და მერამდენე ცოლისგან, ისიც კი იცოდა, რომ ყველაზე მოხუცებულ მეთევზეს მხედველობის პრობლემა აქვს და სათვალის ხმარებაზე კატეგორიულ უარს ამბობსო. ისიც იცის, წლის რა პერიოდში არის საუკეთესო ნადავლი და როდის რა თევზი მოდის.

ამ მონაყოლის შემდეგ მივხვდი, რომ მეთევზეებს პირადად იცნობს. ერთხელაც, საღამოს, ვახშმის შემდეგ, ესტებანთან ერთად, სამნი ზღვის პირას ვსეირნობდით. მეთევზეებს რომ მივუახლოვდით, გაბო შორიდანვე იცნეს. იმ მოხუცებულ მეთევზეს კი, როგორც ძველ მეგობარს, ისე მიესალმა და ერთმანეთს გადაეხვივნენ. ჯერ ოჯახის წევრები მოიკითხეს, მერე კი, როგორც მოხუცებს სჩვევიათ, ჯანმრთელობის პრობლემებზე შესჩივლეს ერთმანეთს. მეთევზემ ისიც გაუზიარა, რომ მისი ნავი არაფრად აღარ ვარგოდა, წყალი შესდის და სარემონტოაო... დროით გაცვეთილი ნავი გაბომ დიდი ინტერესით დაათვალიერა და ერთი-ორი რჩევაც მისცა. ჰემინგუეის „მოხუცი და ზღვა“ გამახსენდა, კვლავ ის გრძნობა დამეუფლა, რომ მისი წიგნი და გმირები გაცოცხლდნენ, ხოლო მე ერთ-ერთი პერსონაჟი ვარ.

მარკესის კიდევ რამდენიმე თვისებაზე მინდა მოგითხროთ. როგორი პატრიოტია თავისი ქვეყნისა და კულტურის. ამის ნათელ მაგალითს მოგიყვანთ; 1982 წელს გაბოს ლიტერატურის დარგში ნობელის პრემია მიენიჭა. დაჯილდოების ცერემონია ძალზე კონსერვატიულია. ყველა ნომინანტმა თუ დაჯილდოებაზე დამსწრემ პროტოკოლის მკაცრი წესები უნდა დაიცვას - შავი ფრაკი, საღამოს კაბა, წუთებამდე გათვლილი ყველა გამომსვლელის დრო და ა.შ. მაგრამ მარკესი რა მარკესი იქნებოდა, რომ ეს მოსაწყენი და კონსერვატიული პროტოკოლი არ დაერღვია. ფრაკის ნაცვლად გაბო თეთრ ნაციონალურ კოსტიუმსა და სანდლებში გამოეწყო. ეს არ იკმარა და სტოკჰოლმში უახლოესი მეგობარი, მომღერალი ქალი ტოტო თავის მუსიკოსებთან და მოცეკვავეებთან ერთად ჩაიყვანა.

როდესაც შვედეთის პრინცმა გამოაცხადა მარკესი ნობელის პრემიის ლაურეატად და ჯილდოს გადასცემდა, მოულოდნელად ფერად-ფერად კოსტიუმებში გამოწყობილი ოცამდე ტემპერამენტიანი კოლუმბიელი, ამ სიტყვის პირდაპირი მნიშვნელობით, სიმღერით შეიჭრა სასახლის დარბაზში და ცეკვა-ცეკვით დაეშვა პომპეზურ, სამეფო კიბეზე. გაბო ამ ფაქტს სიამაყით იხსენებს და ამის დასტურად დაუვიწყარი საღამოს უნიკალური ფოტოები მაჩვენა.

საერთოდ გაბოს მთელი ცხოვრება ასეთი საინტერესო და უცნაური ისტორიებით არის აღსავსე და თუ მას პირადად იცნობ, ხვდები, რომ „მარტოობის ასი წელიწადის“ გმირები და რომანის მოვლენები ასახავენ არა მარტო მისი ოჯახის წევრებს, არამედ თვით ავტორს და მის განვლილ გზას, რადგან მის ცხოვრებაში იოლად და ჩვეულებრივად არაფერი ხდება.

17 წლის ასაკში მამამ სახლიდან გამოაგდო, რადგან სურდა გაბო ადვოკატი გამოსულიყო, მან კი იუარა და მწერლობა არჩია. კომუნისტური იდეით გატაცებული მარკესი მსოფლიო რევოლუციაზე ოცნებობდა და კოლუმბიელ პარტიზანებთან თანამშრომლობდა. ამის გამო მთავრობამ მასზე ძებნა გამოაცხადა. რომ დაეჭირათ, სიკვდილით დასჯა არ ასცდებოდა. ამან აიძულა სამშობლო დაეტოვებინა და მრავალწლიან ემიგრაციაში გადახვეწილიყო.

მიუხედავად იმისა, რომ გაბოს ცხოვრებაში მართლა უამრავი საოცარი მოვლენა დატრიალდა, მე მაინც ულამაზესად ქორწინების ისტორია მიმაჩნია. როდესაც გაბო ვენესუელაში გაიქცა, მერსედესი, მისი მშვენიერი შეყვარებული, კოლუმბიაში დარჩა. მაშინ გაბო არალეგალურად და სიცოცხლის რისკის ფასად, კვეთს საზღვარს, ჩადის მშობლიურ ქალაქში, სადაც მას საცოლე ელოდება, ღამით ეკლესიაში ფარულად იწერენ ჯვარს, დილით კი, როდესაც ჯერ კიდევ ყველას სძინავს, ორივე გაურკვეველი მიმართულებით უჩინარდება. ზუსტად ასევე რისკიანად იქცევიან ხოლმე მარკესის გმირები და გასაგებია, ვისგანაც იღებენ მაგალითს.

არც პროფესიაში მოსვლია იოლად წარმატება. 40 წლამდე, როდესაც თავისი ნაწარმოებების დიდი ნაწილი უკვე დაწერილი ჰქონდა, არც ერთი გამომცემლობა არ თანხმდებოდა მათ დაბეჭდვაზე და მხოლოდ ჟურნალისტიკით ირჩენდა თავს. ბოლო-ბოლო მოძებნა ის უნიკალური ლიტერატურული ენა, რომელსაც დღეს „მაგიურ რეალიზმად“ მოვიხსენიებთ. გაბო იხსენებს:

- ერთხელ სადღაც მივდიოდი და უცებ აზრმა გამიელვა, საჭესთან მჯდომი ერთ წამში მივხვდი, როგორი ლიტერატურული ენით და ფორმით დამეწერა შემდეგი ნაწარმოები. მანქანა სასწრაფოდ მოვატრიალე, შინ მივქანდი და საწერ მაგიდას მივუჯექი. პირველი ათი ფურცელი რომ დავწერე, ერთ-ერთ გამომცემელს მივუტანე, იმას, რომელმაც ბევრჯერ უარით გამომიშვა. მაგრამ ამჯერად აღტაცებას ვერ მალავდა, თითქოსდა იგრძნო, რომ გენიალური ნაწარმოებისა და ახალი ლიტერატურული სტილის დაბადების თანამოწმე იყო. იქვე პირობა მომცა, რომ ამ რომანს აუცილებლად დამიბეჭდავდა. ეს იყო „მარტოობის ასი წელიწადის“ დასაწყისი. ხოლო სტილი, რომლითაც ასე მოიხიბლა გამომცემელი და მოგვიანებით მთელი მსოფლიო, არც მეტი, არც ნაკლები, ჩემი სასწაულმორწმუნე ინდიელი ბებიის თხრობის სტილი იყო, რეალური და იმქვეყნიური სამყაროები ერთმანეთს სწორედ ბებიაჩემის მიერ მოყოლილ ძველ ლეგენდებში ერწყმოდა.

რწმენით ანთებული გაბო თავის უდიდეს რომანზე მუშაობას შეუდგა. აქ არ შემიძლია არ აღვნიშნო მეუღლის - მერსედესის უდიდესი როლი ამ წარმატებაში. მიუხედავად მრავალი წლის წარუმატებლობისა, უფულობისა, თუ პოლიტიკური დევნისა, ის ყოველთვის ერთგულ მეგობრად ედგა გვერდში. ისიც ფაქტია, რომ გაბო „მარტოობის ას წელიწადზე“ დაახლოებით ორი წელი მუშაობდა და ოთახში თვეობით იკეტებოდა. მწერალმა არც კი იცოდა, საიდან შოულობდა მეუღლე საჭმლის ფულს, ანდა, როგორ ყიდულობდა მისთვის ხუთ კოლოფ სიგარეტს დღეში. მერსედესი ხან დამლაგებლად, ხან კი მრეცხავად მუშაობდა და ამით მეუღლეს ყველა პირობა შეუქმნა, რომ მხოლოდ რომანზე ეფიქრა და ოჯახის საქმეები არ შეხებოდა. და რომ არა მისი თანადგომა, ვინ იცის, მიაღწევდა თუ არა მარკესი წარმატებას, მსოფლიო კი - ამ არაჩვეულებრივ საგანძურს.

ამჟამად ბედნიერი ოჯახი ზღვის სანაპიროზე, დიდ და ლამაზ სახლში ცხოვრობს, სადაც ყველას თავისი კუთხე და ოთახი აქვს. ოჯახის წევრებიც, პირდაპირი მნიშვნელობით, თითის წვერებზე დადიან, რადგან გაბოს არ უყვარს ხმაური, უყვარს რომი და, რა თქმა უნდა, ძველი არგენტინული ტანგო.

„მარტოობის ასი წელიწადი“ - პრემიერა

„მარტოობის ასი წელიწადი“ ყველასთვის ახლობელი და გამორჩეული რომანია, მაგრამ ჩემთვის ის მაინც ცხოვრების ნაწილი გახდა.

კარტახენა ბოლო სამზადისს გადის, რათა საიუბილეოდ ჩამოსული საპატიო უცხოელი სტუმრები მიიღოს. სხვადასხვა ქვეყნის პრეზიდენტები, კანცლერები, სამეფო ოჯახები... ჩვენი „მარტოობის ასი წელიწადის“ პრემიერა საიუბილეო პროგრამის ერთ-ერთ უმთავრეს მოვლენად უნდა იქცეს. სპექტაკლში კოლუმბიის საუკეთესო მსახიობები მყავს დაკავებული. ჩემს, როგორც რეჟისორის, პასუხისმგებლობას ერთიორად ის ფაქტიც ზრდის, რომ ეს იქნება ისტორიაში „მარტოობის ასი წელიწადის“ პირველი ადაპტაცია. მანამდე ფელინი, კუსტურიცა, რამდენჯერმე ჰოლივუდიც ცდილობდნენ საამისოდ საავტორო უფლებების მოპოვებას. მაგრამ გაბო ყველას უარს ეუბნებოდა, „რაც გინდათ, ოღონდაც არა ეს რომანი“. ეს თემა, წლების მანძილზე კოლუმბიაში ბჭობის საგნად იქცა;

- შეიძლებოდა თუ არა თეატრში ან კინოში მარკესის უნიკალური და პოეტური ენის გადმოცემა.

მაგრამ, მგონი, ჩვენ ეს მოვახერხეთ. უპირველესად იმიტომ, რომ მუშაობა გაბოსა და მისი ოჯახის გარემოცვაში მოგვიწია. კრიტიკამ ჩვენი სპექტაკლი 2007 წლის კოლუმბიის საუკეთესო სპექტაკლად მიიჩნია, შემდეგ კი საერთაშორისო აღიარებაც მოჰყვა. სიყვარულსა და კომპლიმენტებს სამხრეთ-ამერიკელები მსახიობებისა და ჩემს მიმართ დღემდე არ იშურებენ, მაგრამ ჩემთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი კომპლიმენტი მაინც მარკესის სიტყვები გახლდათ. პირველი რეპეტიციის ნახვის შემდეგ მითხრა:

- შვილო, გეტყობა, რომ მაღალი კულტურის ქვეყნიდან ხარო.

პრემიერაზე კი მთელი გარსია და მარკესების ოჯახი შეიკრიბა, სულ ასზე მეტი კაცი. თითქოსდა გაცოცხლდნენ რომანის სხვადასხვა თაობის გმირები. დარბაზიდან უყურებდნენ მსახიობებს და საკუთარ თავს ცნობდნენ, მათთან ერთად იცინოდნენ, ტიროდნენ, მღეროდნენ... ეს ნამდვილი დღესასწაული იყო. დღსასწაული - თეატრის, ხელოვნების, კოლუმბიური კულტურის და, პირველ რიგში, გაბოს დღესასწაული, უსაზღვრო ბედნიერება მისი უერთგულესი და უსაყვარლესი მეუღლის. და, რა თქმა უნდა, ესტებანისაც, რომელმაც სპექტაკლში პოლკოვნიკი აურელიანო ბუენდია (მისი დიდი ბაბუის პროტოტიპის) როლი ითამაშა.

შემდეგ ჟურნალისტები მეკითხებოდნენ: მე უცხოელმა, აბსოლუტურად სხვა კულტურის წარმომადგენელმა, როგორ მოვახერხე მარკესის უნიკალური, პოეტური ენის სცენაზე გადმოტანა. ჩემი პასუხი ასეთი იყო:

- ქართველი კაცისთვის ეს მარტივია, რადგან ქართველები და კოლუმბიელები ერთმანეთს ძალიან ვგავართ. ამიტომ ჩვენთვის მარკესის გაგება, ამოხსნა იოლია. მისი გმირებივით არარეალურ, ილუზორულ და ოცნებების სამყაროში ვცხოვრობთ, ვართ პოეტურები და ემოციურები.

დღეს კარტახენაში ჩვეულებრივი ცხოვრება მიედინება. საღამოობით გიტარების ხმა და სიმღერები ისმის. დღისით მზით გათანგულ პატარა ქუჩებზე ფაეტონები მიქანაობენ მშვიდად.

„მარტოობის ასი წელიწადი“ სრულყოფილად იტევს მთელი ჩვენი სამყაროს სილამაზესა და ადამიანურ განცდებს. და მაინც, ნებისმიერი, ვინც მას წაიკითხავს, თავისებურ სულს შთაბერავს მარკესისეულ ისტორიებს. მხოლოდ შედევრების თვისებაა, რამდენჯერაც უნდა წაიკითხო, შთაბეჭდილება არ ცვდება და სიახლეებიც არ აყოვნებს. და კიდევ: ნებისმიერ ენაზე ამოკითხული მისი პირველი სიტყვები: „გავა მრავალი წელი და პოლკოვნიკი აურელიანო ბუენდია კედელთან, სიკვდილის მოლოდინში, მოიგონებს იმ შორეულ საღამოს, როცა...“ ნებისმიერ ჩვენგანში, მიუხედავად ეროვნებისა, ცოდნისა, ცხოვრებისეული გამოცდილებისა, მიუხედავად ყველაფრისა, ერთნაირ განცდას ტოვებს. უცნაურს, ნოსტალგიურს, სევდას და კიდევ სხვასაც, რომლის სახელსაც ახლა ვერ ვიგონებ, ანდა, რომელსაც სახელი ჯერ არა აქვს, მაგრამ იგი ჰგავს გრძნობას, რომელიც გვეუფლება მაშინ, როცა საღამოს ნაპირიდან შეცურავ, მიწას სწყდები და ძალიან მშვიდსა და ხანგრძლივ ცურვას იწყებ უსასრულო ჰორიზონტისაკენ...

იმავე ოთახში ძველი ჭოგრიტის გარდა კიდევ პატეფონია, მოხუცებული გაბო მასძე ძველებურ ლათინურ მუსიკას უკრავს და ცასაც ამ მუსიკის ფონზე აცქერდება. თუმცა ვიცი, რომ ცას კი არა, მამის ზღაპრებისა და ბავშვობიდან გამოყოლილი ოცნებების მოლოდინშია.

გამომცემლობა „ინტელექტი“, 2008წ.