Saturday, April 16, 2016

გაბრიელ გარსია მარკესი - მარტოობის ასი წელიწადი

გაივლის წლები და დახვრეტის მოლოდინში კედელთან მდგომი პოლკოვნიკი აურელიანო ბუენდია იმ შორეულ საღამოს გაიხსენებს, მამამისმა ყინულის სანახავად რომ წაიყვანა პირველად.

მაკონდო ისეთი ახალი იყო, რომ ბევრი საგნისთვის ჯერაც არ დაერქმიათ სახელი და მხოლოდ თითით უჩვენებდნენ.

„საგნები უსიცოცხლონი როდი არიან, - თავისებურ კილოზე გაჰყვიროდა ბოშა, - ოღონდ ძალა უნდა შეგწევდეს, სული შთაბერო მათ!“

მაკონდოში ყველაზე ჭკვიანმა კაცმა ხოსე არკადიო ბუენდიამ სახლების მშენებლობა ისე დაგეგმა, რომ წყალზე წასულ ხალხს ერთნაირი გზა გაევლო მდინარემდე, ქუჩებიც ისე გონივრულად გაიყვანა, რომ მზის ცხოველმყოფელი სხივი ერთნაირად მისდგომოდა ყოველ სახლს. დაარსებიდან სულ რამდენიმე წელიწადში მაკონდო გახდა ყველაზე სუფთა და კეთილმოწყობილი დაბა იმ სოფელ-დაბებს შორის, რაც კი საერთოდ ენახა აქაურ სამასიოდე მცხოვრებს. მაკონდო იყო ქუდბედნიერი ადგილი, სადაც ოცდაათი წლისთვის ჯერაც არავის გადაებიჯებინა და სადაც ჯერ არავინ მომკვდარიყო.

განა ტყუილად ამბობენ, ადამიანი მხოლოდ იმ ადგილთან არის მიჯაჭვული, სადაც მისი მიცვალებული განისვენებსო.

აურელიანო მაკონდოში დაბადებული პირველი არსება გახლდათ.

ურსულას დეიდა ცოლად გაჰყვა ხოსე არკადიო ბუენდიას ბიძას. მათ ვაჟი შეეძინათ. ეს ბავშვი ისე გაიზარდა, დავაჟკაცდა და მოკვდა, რომ ტანზე ერთი კარგად მორგებული ვიწრო შარვალი არ ჩაუცვამს, სულ ფართო შარვალი ეცვა; 42 წლისა მოკვდა, სისხლისგან დაიცალა სრულიად უბიწო მამაკაცი, რამეთუ კუდიანი დაიბადა, დიახ, ნამდვილი გოჭის კუდი ჰქონდა და მოკვდა ისე, რომ ეს კუდი არც ერთ ქალს არ აჩვენა დედამიწის ზურგზე. მისი მოცილება კი სიცოცხლის ფასად დაუჯდა: მეგობარმა ყასაბმა მისივე თხოვნით ხორცის საჩექი ნაჯახით ძირში მიაჭრა კუდი...

***

მამლების ჩხუბის საყურებლად მთელი სოფელი გამოსულიყო. ხოსე არკადიო ბუენდიას მამალმა პრუდენსიო აგილარის მამალს სული გააფრთხობინა. დამარცხებით გაცოფებულმა და თავისი გასისხლიანებული მამლის დამნახავმა პრუდენსიომ ხოსე არკადიო ბუენდიას განგებ მიმართა ხმამაღლა და ყველას გასაგონად:

- სულითა და გულით მოგილოცავ, იქნებ მაგ მამალმა მაინც გააბედნიეროს შენი ცოლი!

ხოსე არკადიო ბუენდიამ მშვიდად აიყვანა ხელში თავისი გამარჯვებული მამალი, ხალხს დაუძახა, ახლავე მოვალო, ხოლო პრუდენსიო აგილარს ორი სიტყვა მიუგდო:

- შენ კი წადი ახლავე შინ და იარაღი წამოიღე. უნდა მოგკლა.

ათ წუთში დაბრუნდა ხოსე არკადიო ბუენდია პაპისეული შუბით ხელში. მამლების ბრძოლისთვის განკუთვნილ ფარდულთან თითქმის ნახევარი სოფელი შეყრილიყო. პრუდენსიო აგილარი ფარდულის კართან ელოდა, ხელის განძრევაც ვერ მოასწრო, რომ ხოსე არკადიო ბუენდიას საოცარი სიძლიერითა და უნაკლო სიზუსტით ნასროლი შუბი - როგორადაც ოდესღაც პირველი აურელიანო ხოცავდა ამ მხარეში იაგუარებს - ყელში წაერჭო.

ღამით, როცა იმავე ფარდულში ნათესავები თავიანთ მიცვალებულს დარაჯობდნენ, ხოსე არკადიო ბუენდია საძინებელ ოთახში შევიდა. ცოლი დასაწოლად ემზადებოდა და ჩვეულებისამებრ თავის უბიწოების ნიფხავს იცვამდა. კაცმა შუბი შეაქანა ხელში და ცოლს უბრძანა: „ახლავე გაიხადე!“ ურსულა მიხვდა, კაცი არ ხუმრობდა და მორჩილად ჩაიბუტბუტა: „რამე რომ მოხდეს, იცოდე, შენ აგებ პასუხს“, ხოსე არკადიო ბუენდიამ შუბი მიწურ იატაკში ჩაარჭო:

- თუ ბედად გვიწერია ხვლიკების დაბადება, რას ვიზამთ, ბედს ვერსად გავექცევით, გავზრდით ხვლიკებს, ამ სოფელში კი შენი მიზეზით აღარავინ მოკვდება, იცოდე!

[...]

თუმცა ეს ორთაბრძოლა სოფელმა ღირსეულ ორთაბრძოლად მიიჩნია, ცოლ-ქმარს მაინც სინდისის ქენჯნა დაეუფლა ამ დღიდან. ერთხელ ღამით ურსულად რატომღაც ვერ იქნა და ვერ დაეძინა, წამოდგა, წყალს მაინც დავლევო და ეზოში გავიდა, სადაც წყლით სავსე კოკა იდგა. უცებ პრუდენსიო აგილარი დაინახა, ნაღვლიანი და მიცვალებულივით ფერგამკრთალი პრუდენსიო ჭრილობიდან სისხლის შეჩერებას ლამობდა, გამოღადრულ ყელში ბალახს იჩურთავდა.

ურსულას სულაც არ შეშინებია პრუდენსიოსი, შეეცოდა მხოლოდ. ოთახში დაბრუნებისთანავე უამბო ქმარს ყოველივე, მაგრამ მან ყურიც არ ათხოვა ცოლის სიტყვებს: „როდის იყო, მიცვალებული საფლავიდან დგებოდა? სინდისი გვქენჯნის, ეს არის და ეს“.

მესამე ღამეს ურსულა პრუდენსიო აგილარს საბანაო ოთახში გადააწყდა, ბალახით იშორებდა ყელზე მიმხმარ სისხლს. ერთ წვიმიან ღამესაც ეზოში მოჰკრა თვალი. ხოსე არკადიო ბუენდიას გული გაუწყალა ცოლის მოჩვენებებმა და ისიც ეზოში გავიდა: მიცვალებული ისევ იქ იდგა; როგორც ყოველთვის, ახლაც ნაღველი ეხატა სახეზე:

- დაიკარგე აქედან! - დაუყვირა ხოსე არკადიო ბუენდიამ. - იცოდე, რამდენჯერაც მოხვალ, იმდენჯერ მოგკლავ!

პრუდენსიო აგილარი არც შერხეულა. ხოსე არკადიო ბუენდიამ შუბის მოქნევა ვერ გაბედა. იმ დღიდან მასაც სანატრელი გაუხდა მშვიდი ძილი. ხოსე არკადიო ბუენდიას არ ასვენებდა ის უსაზღვრო ნაღველი, წვიმაში მდგომ მიცვალებულის თვალებში რომ ამოიკითხა - ნაღველი და მონატრება შინ დარჩენილისა; თვალთაგან არ სცილდებოდა, რა გაფაციცებული ეძებდა წყალს პრუდენსიო ბალახის დასასველებლად და ჭრილობის მოსაბანად. „ეტყობა, უჭირს, - უთხრა ხოსე არკადიო ბუენდიამ ცოლს. - ეტყობა, მარტოობა უჭირს“. ურსულას ისე შეეცოდა მიცვალებული, რომ ერთ ღამეს, როცა კვლავ გადააწყდა მოჩვენებას, - იგი ახლა სამზარეულოში შესულიყო და ღუმელზე დადგმულ ქვაბებში ეტყობა წყალს ეძებდა, - გადაწყვიტა, სახლის ყოველ კუთხე-კუნჭულში წყლით სავსე თასები დაედგა. ხოლო, როცა ხოსე არკადიო ბუენდიამ დაინახა, როგორ იბანდა ჭრილობას პრუდენსიო აგილარი მის საძინებელ ოთახში, ვეღარ გაუძლო და მორჩილად თქვა:

- იყოს ნება შენი, პრუდენსიო. წავალთ ამ სოფლიდან, წავალთ შორს და არასოდეს არ დავბრუნდებით. ახლა კი წადი და მშვიდად იყავი.

[...]

დაუსახლებელი ადგილების საძებნელად გამგზავრებამდე, ხოსე არკადიო ბუენდიამ მიწაში ჩამარხა თავისი შუბი და მერე საკუთარი ხელით სათითაოდ წააცალა თავი მოჩხუბარ მამლებსაც. ეგონა, პრუდენსიო აგილარის სულს ამით სიმშვიდეს მოჰფენდა.

***

ღამით, მდინარესთან რომ დაბანაკდნენ, ხოსე არკადიო ბუენდიას დაესიზმრა, ვითომ ბანაკის ადგიალს წამოიმართა დიდი ქალაქი, სადაც სახლებს უცნაურად გამჭვირვალე კედლები ჰქონდა. როცა იკითხა, რა ქალაქიაო, პასუხად გაიგონა ასევე უცნაური და უაზრო სახელი, მაგრამ სიზმარში მეტისმეტად ზებუნებრივად ჟღერდა ეს სახელი: მაკონდო. მეორე დღეს ხოსე არკადიო ბუენდიამ თავისიანები დაარწმუნა, ზღვის ძებნას მოვეშვათ, ტყე გავკაფოთ და ყველაზე გრილ ადგილას მიწა მოვასუფთავოთო. სწორედ აქ დააარსეს კიდეც სოფელი.

***

უძილობის ეპიდემიამ ბუენდიების სახლშიც მოიკიდა ფეხი.

[...]

ინდიელი ქალი სასოწარკვეთილი უხსნიდა ყველას, ძილის უნარის დაკარგვა კი არ არის ყველაზე საშინელი სენი, - უძილობა არც დაგვეტყობაო, - საშინელებაა ის, რაც ამ უძილობას მოჰყვება - გუმავიწყობაო. როცა კაცს უძილობა შეეყრება და ფხიზლობს, მის მეხსიერებაში უპირველესად ბავშვობის მოგონებები ქრებიან უკვალოდ, მერე სახელები და საგანთა დანიშნულებანი ავიწყდება, შემდეგ ხალხს ვეღარ სცნობს და საკუთარი პიროვნებაც ეუცხოება. ერთი სიტყვით, წარსულს მოწყვეტილი კაცი სავსებით ყეყეჩდებაო.

[...]

ორშაბათი დღე რომ გათენდა, მთელ ქალაქს არ ეძინა უკვე.

[...]

ვისაც ძილი უნდოდა, - ისინი უძილობამ კი არ დაღალა, უბრალოდ, სიზმრები მოენატრათ, - რას არ იგონებდნენ, რომ ქანცგაწყვეტილებს ჩასძინებოდათ, მაგრამ ამაოდ. ყველანი ერთ ადგილას იკრიბებოდნენ, გაუთავებლად ლაყბობდნენ, ერთ ანეკდტოს ათასჯერ იმეორებდნენ, თეთრ ყვერულზე ზღაპარს დაუსრულებლად ჰყვებოდნენ, ერთი სიტყვით, მათი ყოფა იმ თამაშს ჰგავდა, ბოლო რომ არ აქვს: ერთ-ერთი კაცი, მთხრობელი, დანარჩენებს ეკითხებოდა, გინდათ თეთრ ყვერულზე ზღაპარი გიამბოთო და თუ უპასუხებდნენ, „კიო“, მთხრობელი ამბობდა, მე „კის“ თქმა არ მითხოვია თქვენთვის. მე გთხოვეთ, გეპასუხათ, თეთრ ყვერულზე თუ გინდათ ზღაპარი გიამბოთ-მეთქი? თუ უპასუხებდნენ, „არაო“, მთხობველი ამბობდა, მე თქვენთვის „არას“ თქმა არ მითხოვია, მე გთხოვეთ, გეპასუხათ, თეთრ ყვერულზე თუ გინდათ ზღაპარი გიამბოთ-მეთქი? და თუ ხმას არავინ იღბდა, მთხრობელი ამბობდა, მე თქვენთვის დუმილი არ მითხოვია, მე გთხოვეთ გეპასუხათ, თეთრ ყვერულზე თუ გინდათ ზღაპარი გიამბოთ-მეთქი. თუ ვინმე წასასვლელად მოემზადებოდა, მთხრობელი მაშინვე ეძგერებოდა: მე თქვენთვის წასვლა არ მითხოვია, მე გთხოვეთ, გეპასუხათ, თეთრ ყვერულზე თუ გინდათ ზღაპარი გიამბოთ-მეთქი და ასე მეორდებოდა გაუთავებლად მთელი ღამეები.

[...]

გულმავიწყობის საწინააღმდეგო საშუალებამ, რომელიც აურელიანომ აღმოაჩინა სრულიად შემთხვევი, მხოლოდ ცოტა ხანი უშველა მაკონდოელებს. აურელიანო ერთ-ერთი პირველთაგანი იყო, ვინც უძილობით დაავადდა და რაღა თქმა უნდა, გამოცდილებაც მეტი ჰქონდა ამ საქმეში. ერთხელ გრდემლი დასჭირდა ფოლადის გასაბრტყელებლად და ვერაფრით გაიხსენა მისი სახელი. მამამ უკარნახა, გრდემლი ჰქვიაო. აურელიანომ ქაღალდის პატარა ნაგლეჯზე დაწერა ეს სიტყვა და გრდემლს მიაკრა. ახლა კი აღარასოდეს დამავიწყდებაო, გაიფიქრა გახარებულმა, მაგრამ რა იცოდა, რომ ეს გულმავიწყობის დასაწყისი იყო ჯერ. ერთი-ორი დღის მერე ჭაბუკმა შეამჩნია, რომ ლაბორატორიულ ხელსაწყოთა სხელებს ძლივს იხსენებს. ადგა და, ვიდრე მთლად არ გადავიწყნოდა, ქაღალდებზე ჩამოწერა და ყველას სათითაოდ მიაკრა. ამრიგად, საკმარისი იყო წარწერა წაეკითხა და მაშინვე ხვდებოდა, რომელი საგანი ედო წინ. როდესაც მამამ გულისტიკივილით შესჩივლა, ბავშვობის ყველაზე ტკბილი და თბილი ამბებიც კი უკვე ნელ-ნელა მავიწყდებაო, აურელიანომ აუხსნა თავისი გამოგონილი ხერხი და მალე ხოსე არკადიო ბუენდიამ ჯერ საკუთარ ოჯახში, ხოლო შემდეგ მთელ ქალაქში გაავრცელა იგი. მელანში ამოვლებული ფუნჯით ყველა საგანს აწერდა სახელს.

ასე გაჩნდა წარწერები: მაგიდა, სკამი, საათი, კარი, კედელი, საწოლი, ქვაბი. მერე პირუტყვის სადგომსაც მისწვდა, მინდორშიც გავიდა და არაფერი არ დატოვა აღუნიშნავი. ძროხა, თხა, ქათამი, მანიოკა, მალანგა, ბანანი - იუწყებოდნენ წარწერები. გულმავიწყობაში ჩაძირული ხალხი მიხვდა, მალე დადგებოდა ის დღე, როდესაც წარწერის მიხედვით საგნის სახელს კი გაიხსენებდნენ, მაგრამ სამაგიეროდ აღარ ეხსომებოდათ თვით ამ საგნის დანიშნულება. ყველანი საგონებელში ჩავარდნენ, აღარ იცოდნენ, რა ეღონათ. იმის წარმოსადგენად თუ როგორ ებრძოდნენ მაკონდოელები გულმავიწყობას, საკმარისი იყო წაეკითხათ ძროხის კისერზე დაკიდული წარწერა: „ეს ძროხაა. უნდა მოვწველოთ დილა-საღამოს. იგი რძეს გვაძლევს, რძე კი უნდა აადუღოთ და დაუმატოთ ყავას, რათა რძიანი ყავა მიირთვათ“.

აი ასე ცხოვრობდნენ მაკონდოელები, თვალსა და ხელს შუა უქრებოდათ სინამდვილე, ამ წარწერების დახმარებით ცოტა ხანს კიდევ ახსოვდათ რაღაც-რაღაცეები, მაგრამ მერე რა ეშველებოდათ, როცა კითხვაც დაავიწყდებოდათ?

ქალაქის შესასვლელში დიდი აბრა გამოაკრეს: „მაკონდო“, მთავარ ქუჩაზე კი უფრო დიდი აბრა იუწყებოდა: „ღმერთი არს“. თითქმის ყველა სახლსი კედელზე დახატეს ნაირ-ნაირი პირობითი ნიშნები, რომელთაც ევალებოდათ ადამიანებისთვის გაეხსენებინათ საგნები და გრძნობები.

***

ქალს მუხლებზე კათხა ედო. აურელიანომაც ფული კათხაში ჩააგდო და ოთახში ანგარიშმიუცემლად შევიდა... საწოლში მთლად დედიშობილა იწვა მულატი ყმაწვილი ქალი, ძუძუები ძაღლისას მიუგავდა.

აურელიანომდე ამ ოთახში სამოცდასამი მამაკაცი შევიდა. სწორედ მათი ფილტვებიდან ამონასუნთქით, მათი ოფლის სუნითა და ოხვრით ავსებულიყო ჰაერი და ტალახივით ჩასქელებულიყო. ქალმა სველი ზეწარი აიღო და აურელიანოს სთხოვა, ერთ ბოლოში მომიკიდეთ ხელი და გამაწურინეთო. ზეწარი სისველეს მეტისმეტად დაემძიმებინა. ქალიშვილი მანამდე წურავდა, ვიდრე ზეწარი არ გამჩატდა. მერე ორივემ დაბერტყეს ქვეშსაფენი ჭილოფიც, საიდანაც ოფლის წვეთები წამოვიდა წვიმასავით.

აურელიანო ნატრობდა, ნეტავ სულ ასე გაგრძელდეს უსასრულოდო. მართალია, სიყვარულობანას მექანიზმი თეორიულად იცოდა, მაგრამ ახლა მუხლები ისე უკანკალებდა, ლამის წაქცეულიყო. ქალიშვილი საწოლის დალაგებას მორჩა და ვაჟს მიუბრუნდა, ახლა კი შეგიძლია ტანთ გაიძროო. აურელიანო თავის მართლებას მოჰყვა, ძალით შემომაგდეს, ოცი სენტავო გადამახდევინეს და თანაც გამაფრთხილეს, დიდხანს ნუ დარჩებით ოთახშიო. ქალი ყველაფერს მიხვდა, „გასვლისას თუ კიდევ ჩააგდებ ოც სენტავოს, შეგიძლია ცოტა ხანს კიდევ დარჩე“, - ჩუმად უთხრა ვაჟს.

აურელიანო ტანსაცმელს იხდიდა, სირცხვილი სწვავდა და თან ერთი ფიქრიც არ ასვენებდა, ჩემი ძმა უკეთესი შესახედავი იქნებოდა შიშველიო. თუმცა ქალი ბევრს ცდილობდა, აურელიანო მაინც შებოჭილი, უგრძნობელი და მიუსაფარი ჩანდა. „კიდევ ჩავაგდებ ოც სენტავოს“, - ჩაიბურტყუნა მთლად სასოწარკვეთილმა. ქალმა მადლიერებით დაუქნია თავი. კანი გადატკეცოდა თეძოზე. ზურგი მთლად გადაქერცლილი და დასისხლიანებული ჰქონდა, ქანცგაწყვეტილი მძიმედ სუნთქავდა. ორი წლის წინათ აქედან შორს ერთ ღამეს გოგოს ჩასძინებია და სანთელი ანთებული დარჩენია. სიმხურვალემ გააღვიძა თურმე, ირგვლივ ცეცხლის ალი ბრიალებდა. სახლი, სადაც გოგო და მისი გამზრდელი ბებია ცხოვრობდნენ, ფერფლად ქცეულა. მას შემდეგ დაატარებს ბებია ქალაქად და სოფლად და ისიც ოც სენტავოდ უმასპინძლდებდა კაცებს ლოგინში. აბა, რა ქნან, სახლის ფული ხომ უნდა აინაზღაურონ? ალბათ, კიდევ ათ წელიწადს მომიწევს ასე ცხოვრება, ღამეში სამოცდაათი კაცი უნდა გავისტუმრო, რომ სახლის ფული დავაგროვოთ. ესეც არ იყოს, ჭამა ხომ გვინდა, გზაში ფული ხომ გვინდა, ინდიელებსაც ხომ უნდა გადავუხადოთ ბებიაჩემის ზიდვაშიო, - შესჩიოდა აურელიანოს მულატი ქალი. როდესაც ფაშფაშა ქალბატონმა მეორედ დააკაკუნა კარზე, გულდამძიმებული აურელიანო ისე გავიდა ოთახიდან, არაფერი გაუკეთებია. მთელი ღამე არ მოუხუჭავს თვალი, მულატ ქალზე ფიქრობდა, ებრალებოდა და სურვილიც სწვავდა მისი. რაღაცნაირი დაუმორჩილებელი ძალა ეწეოდა მისკენ, გულით ეწადა ყვარებოდა და მფარველადაც გახდომოდა.

დილით უძილობითა და განცდებით გატანჯულმა აურელიანომ მტკიცედ გადაწყვიტა, ცოლად ეთხოვა ეს ქალი, გაეთავისუფლებინა ბებიის ბორკილებისაგან და ყოველღამ მხოლოდ ის დამტკბარიყო სამოცდაათი კაცის მაგივრად. ამ გადაწყვეტილებით მიადგა კიდეც დილის ათ საათზე „კატარინოს დუქანს“, მაგრამ მულატი ქალი და ბებიამისი მაკონდოდან წასულიყვნენ უკვე.

***

ერთხელ ღამით მელკიადესს მოეჩვენა, მაკონდოს მომავალს ვხედავო. მაკონდო დიდებული ქალაქი გახდება, მის ქუჩებს დიდი მინის სახლები დაამშვენებს, ბუენდიების ჭაჭანება კი აღარსად იქნებაო, - თქვა მან. „ნუ სულელობ, - გაცხარდა ხოსე არკადიო ბუენდია, - მინის სახლები კი არა, მე რომ სიზმარში ვიხილე, სწორედ ისეთი ყინულის სახლები დაამშვენებს მაკონდოს; რაც შეეხება ჩვენს გვარს, ისე არ გადავშენდებით, ერთი ბუენდია მაინც არ დარჩეს მაკონდოში უკუნეთი უკუნისამდე“.

მაკონდოელებმა გადაწყვიტეს, დაუპატიჟებელი სტუმრები - კორეხიდორი გაეგდოთ და ხოსე არკადიო ბუენდიას მიაკითხეს იმ იმედით, გვიუფროსებსო, მაგრამ მან უარი უთხრა: დონ აპოლინარ მოსკოტე ცოლ-შვილთან ერთად ჩამოვიდა და მამაკაცებს არ შეჰფერით მეორე მამაკაცი საკუთარი ოჯახის თვალწინ დაამცირონო.

„კატარინოს დუქანისთვის“ უკვე მიეშენებინათ შუშაბანდი და ფიცრის ტიხარით ერთმანეთისგან გამოყოფილი პატარა ოთხები. ამ ოთახებში მარტოხელა ქალები ცხოვრობდნენ და მათ მიმჭკნარი ყვავილების სუნი ასდიოდათ.

ათმა კაცმა ძლივს წააქცია გავეშებული ხოსე არკადიო ბუენდია, თოთხმეტმა კაცმა ასევე ძლივს შეკოჭა, ხოლო ოცმა კაცმა ძლივს მიათრია დიდ წაბლის ხესთან და თოკით მიაბეს ზედ. ხოსე არკადიო ბუენდია უცნაურსა და გაუგებარ ენაზე იგინებოდა და პირიდან მწვანე დუჟი გადმოსდიოდა. მაკონდოში დაბრუნებულ ურსულასა და ამარანტას იგი კვლავ გაკოჭილი დახვდათ, საცოდავად გალუმპულიყო წვიმაში, მაგრამ სამაგიეროდ მიწყნარებული და მშვიდი ჩანდა. ურსულამ ქმარს თოკი შემოხსნა დასისხლიანებულ ხელ-ფეხზე, მხოლოდ წელზე დაუტოვა, მერე პალმის ტოტებით გადაახურვინა მისი სამყოფელი, რათა მზესა და წვიმას არაფერი ევნო წაბლის ხეზე თოკით მიბმული კაცისთვის.

***

წირვის ბოლოს, ის იყო ხალხმა დაშლა დაიწყო, რომ მღვდელმა ხელი აღმართა: - ერთი წუთით შეიცადეთ, ახლავე დაგარწმუნებთ, რაოდენ უსაზღვროა ძალა ჩვენისა უფლისა.

მღვდელ ნიკანორს წირვისას პატარა ბიჭი ეხმარებოდა. ამ ბიჭმა მოხუცს ცხელი შოკოლადით სავსე ფინჯანი მოუტანა, იმანაც ადგა და სულმოუთქმელად გადაჰკრა მდუღარე სასმელი. მერე ანაფორის სახელოდან ცხვირსახოცი გამოაფრიალა, პირი მოიწმინდა, ორივე ხელი წინ გაიწვდინა და თვალები დახუჭა... და უცბად ნიკანორი თორმეტი სანტიმეტრით ასცილდა მიწას.

მეტისმეტად დამაჯერებელი იყო, წყალი არ გაუვიდოდა ამ საბუთს. რამდენიმე დღეს მღვდელი ნიკანორი ქუჩა-ქუჩა დადიოდა, ცხელ შოკოლადს სვამდა და უკვე მერამდენედ იმეორებდა თავის ოინს. ბოლოს და ბოლოს ბიჭმა იმდენი ფული დააგროვა, რომ ტაძრის მშენებლობა სულ რაღაც ერთ თვეში დაიწყეს. უკვე ყველა დარწმუნდა, რომ ნიკანორი თავად უფლისგან სულშთაბერილი საოცრება იყო. მხოლოდ ხოსე არკადიო ბუენდიას არ სჯეროდა მისი.

ერთ დილით ხალხმა წაბლის ხესთან მოიყარა თავი, რათა კვლავ ეხილათ მღვდლის ამაღლება. ყველანი გაოცებულნი შესქრეოდნენ მღვდელს. ხოსე არკადიო ბუენდია კი იჯდა თავისთვის მშვიდად და მხოლოდ მაშინ შეირხა ოდნავ და აიჩეჩა მხრები, როცა თავის სკამიანად ამაღლებული მღვდელი ნიკანორი დაინახა.

- Hoc est simpicissimum, - თქვა ხოსე არკადიო ბუენდიამ, - homo iste statum guatrum materiae inventit. (ეს სულ უბრალო რამეა. ამ კაცმა მატერიის მეოთხე მდგომარეობა აღმოაჩინა, ლათ.)

ამის გაგონებაზე მღვდელმა ნიკანორმა ხელი აღმართა და მისი სკამიც მაშინვე დაეშვა მიწაზე.

- Nego, - თქვა მან. - Factum hoc existentiam dei probat sine dubio. (არ გეთანხმები: ჩემი ამაღლება ღმერთის არსებობას ამტკიცებს, ლათ.)

ახლა კი მიხვდნენ მაკონდოელები, ხოსე არკადიო ბუენდია ქაჯურად კი არა, ლათინურად ბუტბუტებდა თურმე.

***

უბრალო ადამიანურობის გამო აურელიანომ ლიბერალების საქმიანობა მოიწონა ყველა საკითხში, განსაკუთრებით ბავშვების საკითხში, მაგრამ გაგებით კი ვერ გაიგო, რა საჭირო იყო ომის გაჩაღება ისეთი რამის გულისთვის, რასაც ხელს ვერ შეახებს კაცი.

კვირას, დილსი რვა საათზე, მოედანზე დადგეს ხის ყუთი, რომელსაც ექვსი ჯარისკაცი ყარაულობდა. არჩევნები რომ თავისუფალი იყო, აურელიანო საკუთარი თვალით დარწმუნდა. იგი თითქმის მთელი დღე არ მოშორებია სიმამრს და თვალს ადევნებდა, ამომრჩევლებს ერთჯერ მეტად არ მიეცათ ხმა. დილის ოთხ საათზე დოლების ბრახაბრუხმა ხალხს აუწყა, არჩევნები დამთავრდაო და ყუთი დალუქეს. საღამოს აურელიანოსთან დომინოს თამაშის დროს დონ აპოლინარ მოსკოტემ სერჟანტს უბრძანა, ყუთი გახსენით და ხმებით დაითვალეთო. დათვლის შედეგად აღმოჩნდა, რომ ვარდისფერი ქაღალდი იმდენივე იყო, რამდენიც ცისფერი, მაგრამ სერჟანტმა ვარდისფერი ქაღალდი მხოლოდ ათი ცალი დატოვა, ცისფერებს კი საკუთარი ხელით შევსებული მიუმატა. ყუთი კვლავ დალუქეს, რათა მეორე დღეს, დილაუთენია წაეღოთ პროვინციის დედაქალაქში. „ლიბერალები ომს დაიწყებენ“, - თქვა აურელიანომ. დონ აპოლინარ მოსკოტეს თავი არც აუწევია, თამაში განაგრძო. „თუ გგონია ამ ქაღალდების შეცვლის გამო დაიწყებენ, ამაოდ ირჯები. რამდენიმე ცალი ვარდისფერი ქაღალდი ხომ დარჩა ყუთში? ვერ იჩივლებენ“. აურელიანომ წამში გაისიგრძეგანა ოპოზიციის სავალალო მდგოამრეობა. „მე რომ ლიბერალი ვიყო, - შენიშნა მან, - სულაც ამ ქაღალდების გამო დავიწყებდი ომს“.

***

პოლკოვნიკმა აურელიანო ბუენდიამ ოცდათორმეტჯერ წამოიწყო შეიარაღებული აჯანყება და ოცდათორმეტჯერვე დამარცხდა. ჩვიდმეტი ქალისგან ჩვიდმეტი ვაჟიშვილი შეეძინა და ჩვიდმეტივე ერთ ღამეს მოუკლეს, უფროსი ოცდათხუთმეტი წლისა მოკვდა.

თვითონ აურელიანოს თოთხმეტჯერ დაესხნენ თავს მოსაკლავად და გადარჩა, სამოცდაცამეტჯერ ჩაუსაფრდნენ და კიდევ გადარჩა, დახვრეტაც აიცდინა და ერთხელაც იმდენი ქინაქინა ჩაუყარეს ყავაში, ცხენს რომ გააფრთხობინებდა სულს, მაგრამ აურელიანო გადარჩა, მან უარი თქვა რესპუბლიკის პრეზიდენტის ნაბოძებ ორდენზე. იგი გახდა რევოლუციური ჯარების უმაღლესი მთავარსარდალი და სამხედრო მსაჯული. ქვეყანაზე არ მოიძებნებოდა კაცი, ვისაც ასე შინებოდა მთავრობას.

ასეთი საქვეყნოდ ცნობილი კაცი იყო აურელიანო, მაგრამ სურათი არასოდეს გადაუღია, უფლებას არავის აძლევდა, მისთვის სურათი გადაეღო. მან უარი თქვა სამუდამო პენსიაზე, ომის შემდეგ რომ დაუნიშნეს, ღრმა მოხუცებულობამდე ოქროს თევზებში აღებული ფულით ცხოვრობდა.

თუმცა აურელიანო ბრძოლის ველზე პირველი გაიჭრებოდა ხოლმე, დაჭრით მხოლოდ ერთხელ დაიჭრა და ისიც საკუთარი ხელით კინაღამ არ მოისწრაფა სიცოცხლე. ეს ამბავი მოხდა ნეერლანდის კაპიტულაციის ხელმოწერის შემდეგ, რამაც ბოლო მოუღო თითქმის ოც წელიწადს გაგრძელებულ სამოქალაქო ომებს. აურელიანომ მკერდში დაიხალა რევოლვერი, მაგრამ ტყვიამ ზურგი გაუხვრიტა, გარეთ გავარდა და აურელიანოც იოლად გადარჩა.

თავს გადახდენილი მთელი ამ ამბების სანაცვლოდ, სამახსოვროდ და თაობებისთვის გადასაცემად მაკონდში მხოლოდ ერთ ქუჩას დაარქვეს მისი სახელი. ეს იყო და ეს. მაგრამ, როგორც თვითონ თქვა სიკვდილამდე ცოტა ხნით ადრე, იმ დილით, როცა ოცდაერთკაციან რაზმთან ერთად მაკონდოს ტოვებდა, რათა შეერთებოდა გენერალ ვიქტორიო მედინას ლაშქარს, სულ არ მოელოდა, ბედისწერა ამოდენა სახელსა და დიდებას თუ უმზადებდა.

***

ურსულამ გადაწყვიტა, ბერიკაცი (ხოსე არკადიო-ბუენდია) ისეთი მორჩილი და გულგრილია ყველაფრისადმი, არაფერი დაშავდება, რომ ავხსნაო. თოკები შემოხსნა, მაგრამ მოხუცი თავის სკამიდან არც წამომდგარა, იჯდა წვიმასა და მზეში ისე, თითქოს თოკს კი არა, ბორკილზე უფრო გამძლე და უხილავ რაღაცას მიეკრა ხეზე.

სამოქალაქო ომის დროს ყველამ იცოდა, ზოგიერთი ფანატიკოსი დედა თავის ქალიშვილს საგანგებოდ აგზავნიდა საქვეყნოდ ცნობილ სამხედრო მეთაურებთან დასაწოლად, რათა მერე, როგორც თვითონ ირწმუნებოდნენ, ჯიშიანი შთამომავლობა წამოზრდოდათ.

***

ერთ საღამოს პოლკოვნიკმა აურელიანო ბუენდიამ პოლკოვნიკ ხერინელდო მარკესს ჰკითხა:

- მეგობარო, იქნებ, მითხრა, რისთვის იბრძვი?
- რისთვისაც მოვალე ვარ ვიბრძოდე, მეგობარო, - უპასუხა პოლკოვნიკმა ხერინელდო მარკესმა: - ლიბერალთა დიადი პარტიისათვის.
- ბედნიერი ხარ. იცი, რისთვისაც იბრძვი, - უთხრა პოლკოვნიკმა აურელიანო ბუენდიამ. - მე კი მხოლოდ ახლა მივხვდი, რომ სიამაყის გამო ვიბრძვი.
- ეგ ცუდია, - შენიშნა პოლკოვნიკმა ხერინელდო მარკესმა.

მეგობარს შეშფოთება რომ შეამჩნია, პოლკოვნიკ აურელიანო ბუენდიას გაეღიმა:

- რა თქმა უნდა, ცუდია, - უთხრა მან, - მაგრამ იმას მაინც სჯობს, როცა სულ არ იცი, რისთვის იბრძვი, - მერე მეგობარს თვალებში ჩახედა და კვლავ ღიმილით დაუმატა: - ან როცა ისეთი რაღცისთვის იბრძვი, - აი, მაგალითდ, შენსავით, - რაც არავის არაფრად სჭირდება.

***

პოლკოვნიკმა აურელიანო ბუენდიამ ურსულად მხოლოდ ერთხელ მისწერა წერილი და ისიც წასვიდან რვა თვის შემდეგ. შიკრიკმა დიდი დალუქული კონვერტი მოუტანა ურსულას, კონვერტში კი პატარა ბარათი იდო: „თვალი ადევნეთ მამას - მალე მოკვდება“.

ურსულა შეშფოთდა: „რადგან აურელიანო ამბობს, მაშასადამე, ასეც მოხდება“. მაშინვე სთხოვა ოჯახის წევრებს მოხუცი საძინებელ ოთახში გადმომაყვანინეთო. ისედაც ტანმძიმე ხოსე არკადიო ბუენდიამ წაბლის ძირში ხანგრძლივი წლების მანძილზე ჯდომისაგან უფრო მოიმატა წონაში. ექვსმა კაცმა ვერ წამოაყენა სკამიდან და იძულებული გახდნენ საწოლამდე მიეთრიათ. როგორც კი ეს უზარმაზარი, მზით გარუჯული და წვიმებით გაჟღენთილი ბერიკაცი ოთახში შეიყვანეს, მაშინვე მოედო ირგვლივ ყოველივეს აყვავებული წაბლის, სოკოსა და ნესტის მძაფრი სუნი.

მეორე დილით მისი საწოლი ცარიელი დახვდათ. ურსულამ მთელი სახლი შემოირბინა და ბოლოს ქმარი წაბლის ძირში იპოვა. მაშინ ისევ წაათრიეს და საწოლზე მიაბეს. თუმცა ხოსე არკადიო ბუენდიას უწინდებურად ერჩოდა ძალა, წინააღმდეგობა მაინც არ გაუწევია. მისთვის ახლა ყველაფერი სულერთი იყო. წაბლის ძირში იმიტომ კი არ დაბრუნდა, რომ შეგნებულად სურდა იქ ყოფილიყო, სულაც არა, - მისი სხეული მიეჩვია იმ ადგილს.

[...]

დილით, ქმართან საუზმე რომ მიჰქონდა, ურსულამ დაინახა, დერეფანში მის შესახვედრად ვიღაც უცხო კაცი მოდიოდა. ... ეს კაცი კატაურე გახლდათ, ვისტასიონის ძმა, უძილობის ეპიდემიას რომ გაექცა და უგზოუკვლოდ გადაიკარგა. ვისიტასიონმა ჰკიტხა, რატომ დაბრუნდიო, იმანაც თავისი ტომის ინდიელთა მსგავსად საზეიმოდ უპასუხა: - მეფის დაკრძალვას უნდა დავესწრო.

მაშინ შევიდნენ ხოსე არკადიო ბუენდიას ოთახში და ბერიკაცი შეანჯღრიეს, ყურშიც ჩასძახეს, სარკეც მიუტანეს ცხვირთან, მაგრამ ამაოდ. ცოტა ხნის შემდეგ, როცა დურგალი ზომას იღებდა კუბოსთვის, ფანჯრიდან დაინახეს: პაწაწინა ყვითელი ყვავილების წვიმა წამოსულიყო. მერეც, მთელი ღამე ეფინებოდა იგი ქუჩებს უხმაურო კოკისპირული წვიმასავით. ყვავილებმა დაფარეს სახურავები, ჩახერგეს კარები და მოგუდეს ღია ცის ქვეშ დარჩენილი საქონელი. იმდენი ყვავილი მოვიდა, რომ დილით მთელი მაკონდო თვალწარმტაც ხალიჩასავით იყო გადაფენილი. ხალხმა ნიჩბები და ფიწლები მოიშველია, სამგლოვიარო პროცესიისთვის გზა რომ გაეწმინდათ.

***

სულ რაღაც თორმეტ წელიწადში ყველა ვაჟიშვილს, - რომელიც პოლკოვნიკმა აურელიანო ბუენდიამ მოავლინა ამქვეყნად ომის წლებში სხვადასხვა მხარეში ბრძოლისას - მამის სახელი დაანათლეს, გვარი კი ყველას დედისა დარჩათ. ვაჟიშვილი კი პოლკოვნიკ აურელიანო ბუენდიას უკვე ჩვიდმეტი ჰყავდა.

პოლკოვნიკმა აურელიანო ბუენდიამ ჯერ კიდევ არ იცოდა, ომის დაწყებამდე ძნელი მისი დამთავრება რომ იყო.

თუ სიბერეში სიმშვიდე გსურს მოიპოვო, ერთგულად უნდა დაუმეგობრდე მარტოობას.

***

... ასე აღმოჩნდა მშვენიერი რემედიოსი მარტოობის უდაბნოში. თვითონ სულაც არ აწუხებდა ეს ამბავი, დრო გადიოდა მშვიდ სიზმრებში, უსასრულო ბანაობაში, უწესრიგო ჭამაში და ხანგრძლივსა და ღრმა დუმილში, რის მიღმაც ერთი მოგონებაც არ იმალებოდა. ასე მიდიოდა მისი ცხოვრება მარტის იმ დღემდე... ფერნანდამ ქალებს დაუძახა, ბაღში სარეცხის ჩამოღებაში მომეხმარეთო. საქმისთვის ჯერ არც კი მოეკიდა ხელი, რომ ამარანტამ შეამჩნია, - მშვენიერ რემედიოსს სახეზე საოცარი მკრთალი ფერი დაედო, თითქმის გამჭვირვალე გაუხდა კანი.

- ცუდად ხომ არ ხარ? - ჰკითხა ქალიშვილს.

მშვენიერ რემედიოსს ზეწრის ერთი ბოლოსთვის ჩაევლო ხელი, შესაბრალისად გაიღიმა:

- პირიქით, არასოდეს ვყოფილვარ ასე კარგად.

ეს თქვა მშვენიერმა რემედიოსმა და ფერნანდამ უცებ იგრძნო, ალერსიანმა და სხივიანმა იდუმალმა ქამრა ზეწარი გამოსტაცა ხელიდან, მერე დაინახა, როგორ გადაიჭიმა ოთხივე კუთხით. ამარანტას კაბის მაქმანსაც უცნაური თრთოლვა შეუდგა და იმ წუთას, როცა მშვენიერმა რემედიოსმა ყველას თვალწინ ზეცად იწყო ამაღლება, ზეწრის ბოლოს ჩაეჭიდა, არ წავიქცეო.

მხოლოდ ურსულა, თითქმის სრულად თვალდაშრეტილი მოხუცი მიხვდა ყველაფერს, ეცნო დაუმორჩილებელი ქარის ქროლვა და ზეწარი მის სხივიან ნაკადს მიანდო; ურსულა ხედავდა, როგორ ემშვიდობებოდა თეთრად მთრთოლვარე ზეწარსმინდობილი მშვენიერი რემედიოსი თავის დიდ ბებიას - ქალიშვილმა და ზეწარმა განკვეთეს ბუზანკლებით და გეორგინის სურნელებით სავსე ჰაერი და მიიკარგნენ იქით, სადაც დღის ოთხი საათი აღარ იყო და სადაც მოგონებათა ფრთამალი ჩიტებიც ვერ დაეწეოდნენ შორეულ სივრცეში სამუდამოდ განბნეულთ.

***

მთავრობა გაზეთებში და ბრძანებებში ერთსა და იმავეს იმდენჯერვე უმეორებდა და ტვინს უჭყლეტდა მოსახლეობას, რომ ბოლოს და ბოლოს ყველამ დაიჯერა: მოედანზე არავინ მოუკლავთ, მუშები კმაყოფნი დაუბრუნდნენ ოჯახებსო.

პოლკოვნიკ აურელიანო ბუენდიას სახელოსნოს ჩხრეკისას, თუნუქის კოლოფში იპოვეს თვრამეტი ოქროს თევზი, რის გადადნობაც ვერ მოესწრო პოლკოვნიკ აურელიანო ბუენდიას. ოფიცერმა თევზები მაგიდაზე გადმოყარა, გულდაგულ დააკვირდა სათითაოდ, სიმკაცრე სადღაც გაუქრა და მის ნაცვლად სითბო და მომხიბვლელოა დაეღვარა სახეზე. „თუ შეიძლება ერთს ავიღებ, - თქვა მან. - თავის დროზე ეს თევზი მეამბოხეთა ნიშნი იყო, ახლა კი რელიკვიაა“.

მაკონდოში ოთხი წელიწადი, თერთმეტი თვე და ორი დღე წვიმდა. [...] საათის მექანიზმი სამ დღეში ერთხელ მაინც რომ არ დაეზეთატ, კბილანებს შორის ყვავილები ამოდიოდნენ, ფარჩაზე ამონაქარგს ჟანგი მოედო, ხოლო დაფორებულ თეთრეულში ზაფრანისფერმა წყალმცენარეებმა ამოჰყვეს თავი. ჰაერიც ისეთი ნოტიო იყო და წყლით გაჟღენთილი, რომ თევზებს შეეძლოთ ღია კარიდან ოთახებში შეეცურათ და ფანჯრებიდან გამოეცურათ.

სანტა სოფია დე ლა პიედადს შვილისათვის მიცემული სიტყვა რომ აღესრულებინა - ცოცხლად არავის დავამარხინებო შენს ტავს - სამზარეულოს დანით მოჰკვეთა თავი ხოსე არკადიო მეორის გვამს.

ქვეყნიერების აღსასრული იმ დღეს დადგება, როცა ადამიანები პირველი კლასის ვაგონებით იმგზავრებენ, ხოლო წიგნებს სატვირთო ვაგონებში მიუჩენენ ადგილს!

უცებ გოჭის კუდიანი ბავშვი დაინახა - გეგონებოდა, რაც ქვეყანაზე ჭიანჭველაა, ყველას აქ მოუყრია თავიო, მისეოდნენ დაჭმუჭნილ, გამხმარ ტყავს და ბაღის მოხვინჭულ ბილიკზე დიდი სიბეჯითით მიათრევდნენ თავიანთი ბუდისაკენ. აურელიანო გაქვავდა. ამ საზარელ სურათს არ გაუქვავებია იგი ერთ ადგილზე, არც გაკვირვებია რამე, უბრალოდ, ამ ზებუნებრივ წამს მელკიადესის შიფრის ამოსახსნელ გასაღებს მიაგნო და დაინახა კიდეც პერგამენტებზე წამძღვარებული ეპიგრაფი, - რომელიც სრულად ესადაგებოდა ადამიანთა სამყაროს დროსა და სივრცეს: - „გვარში პირველს ხეზე მიაბამენ, გვარში უკანასკნელს ჭიანჭველები შეჭამენ“.

იმ კაცთა მოდგმა, რომელიც განწირულია ასი წლის მარტოობისათვის, მეორედ აღარ მოვა ამქვეყნად.


ესპანურიდან თარგმნა ელზა ახვლედიანმა
გამომცემლობა „მერანი“, 1984წ.

Thursday, April 7, 2016

გაბრიელ გარსია მარკესი - პატრიარქის შემოდგომა

ფეხზე კრაგები ეცვა, ტანზე უშნო სამხედრო უნიფორმა, მარცხენა ფეხზე ოქროს დეზის ჰქონდა მიმაგრებული. იატაკზე პირქვე იწვა ამქვეყნად ყველა მოკვდავზე, ზღვისა და ხმელეთის უძველეს ცხოველებზე უხნესი კაცი. მოკეცილი მარჯვენა ხელი ბალიშივით ამოედო თავქვეშ. ასე სჩვეოდა ძილი მთელი თავისი ხანგრძლივი ცხოვრების ხანგრძლივ ღამეებში. მიცვალებული ამოსაცნობად გადმოვაბრუნეთ, მაგრამ სვავებს ისე დაეკორტნათ მისი სახე, რას ამოვიცნობდით, თანაც ჩვენ ხომ არასოდეს გვინახავს იგი და თუმცა მისი პროფილი ამოტვიფრული იყო მონეტების ორივე მხარეს, გამოსახული იყო საფოსტო მარკებზე, წამლებზე, ბანდაჟებზე და ავგაროზებზე, თუმცა მისი ლითოგრაფიული პორტრეტი დროშითა და დრაკონით მკერდზე ყველგან და ყოველთვის გვხვდებოდა თვალში, ვიცოდით, რომ ეს იყო ძველი ასლების ასლები და რომ ჯერ კიდევ კომეტის წელიწადსაც კი არავის სჯეროდა ამ სურათების ნამდვილობა, ჯერ კიდევ მაშინ ჩვენს მშობლებს თავიანთი მშობლებისაგან და ჩვენც ლამის დაბადებიდანვე გვიჩიჩინებდნენ, ის ცოცხალია და ხელისუფალთა სასახლეში ცხოვრობსო. ვიღაცას დაუნახავს თურმე, ფიესტის ღამეს როგორ აინთო სასახლეში მრგვალი ლამპიონები. ეგ რა არისო, ირწმუნებოდა მეორე, ნამდვილად დავინახე პრეზიდენტის კარეტაში წამიერად გაელვებული ნაღვლიანი თვალები, გაცრეცილი ტუჩები და საეკლესიო სამოსელივით მოსირმული ფარდიდან გამოყოფილი იდუმალი ხელი, რომელსაც დამშვიდობების ნიშნად უქნევდა თითქმის უკაცრიელ ქუჩასო. იმასაც ამბობდნენ, ამას წინათ ერთი უსინათლო მაწანწალა შეუპყრიათ ქუჩაში, ხუთ სენტავოდ კითხულობდა თურმე მივიწყებული პოეტის რუბენ დარიოს ლექსებს, მაგრამ მალევე გაუშვიათ გახარებული და ბედნიერი, პირადად პრეზიდენტს გაუმართა პოეზიის საღამო და ოქროს მონეტითაც დაასაჩუქრეს. მაწანწალას, რა თქმა უნდა, პრეზიდენტი არ უნახავს, ჯერ ერთი, ბრმა იყო და რას ნახავდა, მეორეც, ყვითელი ციებ-ცხელების მერე ის საერთოდ არც ერთ მოკვდავს არ უნახავს, და მაინც თავში გვქონდა ჩაჭედილი, რომ ის აქ იყო, რომ დედამიწა ბრუნავს და სიცოცხლე გრძელდება, ცხოვრება თავის გზით მიდის, ფოსტა მოდის და მუნიციპალური სასულე ორკესტრიც, სადაც გარდაცვლილ მუსიკოსებს სხვა ბებერი მუსიკოსები ცვლიდნენ, შაბათობით სულელურ ვალსებს უკრავს მტვრიანი პალმების ხეივანში დე არმას მოედნის ფარნების ნაღვლიან შუქზე.

წერა-კითხვა არ იცოდა, ათასნაირ კანონსა და დადგენილებას ცერა თითის ანაბეჭდით ამტკიცებდა, მაგრამ როცა იგი მარტო დატოვეს თავისი სამშობლოსა და ძალაუფლების ამარა, გადაწყვიტა, ტვინი აღარ ეჭყლეტა დაწერილი კანონებით და ქვეყანა ალალბედზე ემართა.

მისი გადაწყვეტილებები მისი ბრძანებებივით მარტივი იყო. ბრძანება მაშინვე სრულდებოდა. კოშკის საათი თორმეტზე კი ნუ ჩამოჰკრავს თორმეტჯერ, ორზე ჩამოჰკრას, ასე უფრო ხანგრძლივი მოგვეჩვენება სიცოცხლე.

როგორც ოდესღაც, ძალიან დიდი ხნის წინათ, თავისი სამსახურებრივი კარიერის დასაწყისში, პრეზიდენტი ახლაც დიდ დროს ახარჯავდა შეიარაღებულ ძალებს. ჩვენ გვეგონა, პრეზიდენტს არმია მიაჩნდა თავის საიმედო დასაყრდენად და იმიტომაც ფიქრობდა მასზე ამდენს, მაგრამ აღმოჩნდა პირიქით. საქმე ის არის, რომ პრეზიდენტი სწორედ იქიდან ელოდებოდა საფრთხეს და იმიტომაც ადევნებდა თვალს სამხედროების ყოველ ნაბიჯს. ყაზარმებში დადიოდა, ოფიცრებს ცალ-ცალკე აქეზებდა, ამან ეს თქვა, იმან ის თქვაო. ყველა ერთმანეთს გადაკიდა, ოღონდ ერთად არ ყოფილიყვნენ და ზოგს სად ამწესებდა სამუშაოდ და ზოგს სად, ყველანაირად ცდილობდა შეთქმულების საყრდენი შეესუსტებინა. ყაზარმებს ისეთი ვაზნებით ამარაგებდა, ათიდან რვა რომ ფუჭი და უვარგისი იყო, დენთში ნახევარზე მეტი სილა ერია, სამაგიეროდ სასახლის სარდაფები იყო იარაღით გამოტენილი, გასაღებები მხოლოდ მას ჰქონდა, თანაც თითო-თითო.

მრავლად გამოფენილ ტრანსპარანტებზე მას მოიხსენიებდნენ როგორც წმინდა სამების მარჯვნივ მჯდომ უსახელო მოციქულს.

***

დეკემბერში, კარიბის ქვეყნებში გაზაფხულის დადგომისას, გენერალი თავისი კარეტით მიემართებოდა ციცაბო კლდის თავზე წამომართული შენობისაკენ, სადაც მთელი საღამო დომინოს ეთამაშებოდა კონტინენტის სხვა ქვეყნების ყოფილ დიქტატორებს, სხვა სამშობლოების აწ დამხობილ მამებს, რომლებსაც უთვალავი წლის წინათ უბოძა თავშესაფარი.

ისინიც მისი სტუმართმოყვარეობის ჩრდილქვეშ შეყუჟულნი ნელ-ნელა ნებდებოდნენ სიბერეს. ტერასებზე ჩარიგებულ სავარძლებში ჩაფლული ცოცხალი ლეშები თავს ინუგეშებდნენ, ერთ მშვენიერ დღეს ქიმერული ხომალდი უსათუოდ მოგვაკითხავს და კვლავ ხელისუფლებაში დაგვაბრუნებსო.

ეს სახლი პრეზიდენტმა ზღვისპირა კლდის თავზე მაშინ ააგო, როცა სტუმრები მომრავლდნენ, თუმცა რა ერთი და რა ასი, მისთვის ყველა ერთი იყო. ერთ დღეს მაინც დილაუთენია ბევრი მოადგა სასახლეს. საპარადო მუნდირები სიჩქარეში პირდაპირ საშინაო პიჟამოებზე ჩაეცვათ, თან წამოეღოთ ხაზინიდან მოპარული ფული და ორდენებით, გაზეთებიდან ამონაჭრებითა და სურათებით გაძეძგილი ჩანთები. მასპინძელს პირველსავე აუდიენციაზე უჩვენებდნენ სურათებს, როგორც რწმუნების სიგელს. აი, ნახეთ, გენერალო, აქ ჯერ ისევ ლეიტენანტის ჩინი მაქვს. ეს სურათი პრეზიდენტად არჩევის დღს გადამიღეს, ეს კი ჩემი პრეზიდენტობის მეთექვსმეტე წლისთავზეა გადაღებულიო. აი, ეს ნახეთ, გენერალო. მაგრამ გენერალმა მოსულებს პოლიტიკური თავშესაფარი ისე უბოძა, სულაც არ დაინტერესებულა არც მათი წარმომავლობით და არც მათი რწმუნების სიგელებით. ერთადერთი საბუთი, რომელსაც შეუძლია დამხობილი პრეზიდენტის პიროვნება დამიდასტუროს, გარდაცვალების ცნობა გახლავთო, ამბობდა ის და გაბეზრებული ისმენდა მათ უაზრო ლაქლაქს, დროებით გესტუმრეთ, ჩემო გენერალო, სულ ცოტა ხნით, ვიდრე ჩემი ხალხი კვლავ მიხმობსო.

მაგრამ მასპინძელმა მშვენივრად იცოდა, ეს იყო პოლიტიკური თავშესაფრის მისაღებად საჭირო გაცვეთილი ფორმულა, რახარუხა სიტყვები და მეტი არაფერი. ყველა ერთნაირად რატრატებს, პირველად მოსულიც და ბოლოს მოსულიც, დამხობილიც და დამამხობელიც. ამ უტვინოებს ლობიოს ჭამა ეგონათ პოლიტიკოსობა, ის კი არ იცოდნენ, თუ დაეცი, მორჩა, გათავებულია შენი საქმე, ახლა კი თავს იტყუებენ სულელური ილუზიებით.

ახალმოსულებს პირველი ორი-სამი თვე თავის სასახლეში აბინავებდა და მანამ ეთამაშებოდა დომინოს, სანამ ბოლო სენტავოს არ წაგლეჯდა. ჯიბე რომ გამომიფხიკა, ჩემო ბატონო, მერე ზღვისკენ გაჭრილ ფანჯარასთან ხელკავით მიმიყვანა და გამიბა გულითადი საუბარი, ისაო, ეს ცხოვრება ხანმოკლეაო. ერთი ბოლო აქვსო, მაგრამ რაკი კაცის გული გაუმაძღარია, ხომ ხედავთ აგერ იმ დიდ სახლს ზედ კლდის თავზე, ტრანსატლანტიკურ გემს რომ ჰგავს მთის წვერზე შერჩენილს, იქაო თქვენ გელოდებათ ნათელი კაიუტა, გემრიელი კერძები და უამრავი თავისუფალი დრო, რათა თქვენსავით ბედკრულ ადამიანებთან ერთად დაისვენოთ მშვენიერ ტერასაზე, რომელიც პირდაპირ ზღვას გადასცქერისო.

დეკემბერში, საღამოობით მასაც უყვარდა ტერასაზე გასვლა, მაგრამ ამ იმპოტენტებთან მაინცდამაინც დომინოს სათამაშოდ კი არა, უბრალოდ, სურდა ამ დამყაყებული, ბეხლეწი ადამიანების დანახვაზე განეცადა იდუმალი სიხარული და უპირატესობა იმის გამო, რომ თვითონ ერთ-ერთი ამათგანი არ იყო.

[...]

გენერალმა დაიჯერა თავისი უკვდავება და დეკემბერში კვლავ ეწვია კლდეზე შემდგარ სახლს, რათა დამტკბარიყო ყოფილ დიქტატორთა უბედურების ცქერით, ერთბედქვეშ მყოფთა იძულებითი ძმური კავშირით ამ თავშესაფარში. მის დანახვაზე დიქტატორებს ლაპარაკის საღერღელი ეშლებოდათ, უკვე მერამდენედ ისმენდა ერთი და იგივეს.

ვთქვათ, ეს დომინოს ქვა მე ვარ, ეს კი ყეყეჩი კონსერვატორია, ვერაფრით მოვურიგდით ერთმანეთს, ესეც არ იყოს, მე არაფერი ვიცოდი პაპებისა და მასონების საიდუმლო ალიანსის თაობაზე. ნეტავი ამდენს არ ლაქლაქებდეს ეს გადაღძუებული ბერიკაცი, ვერა ხვდება, წვნიანი რომ უცივდება. ახლა მეორე გადაღძუებული იწყებდა ახსნას, ვთქვათ ეს საშაქრე პრეზიდენტის სასახლეა, ქარი რომ არა, მტრის ქვემეხიდან გამოსროლილი ყუმბარა ოთხასი მეტრით დაშორებულ სასახლემდე ვერ მოაღწევდა, და თუ ახლა ამ გასაცოდავებულ ყოფაში ვარ, ეს სულ რაღაც ოთხმოცი-ოთხმოცდაორი სანტიმეტრის ბრალია, ბედი არ გინდა.

იმედგადაწურულიც ბევრი იყო მათ შორის, სხვის კარზე მათხოვრული ყოფით დაბეჩავებულები გაფაციცებული ელოდებოდნენ თავიანთი ქვეყნის გემის გამოჩენას, რომელსაც კვამლის ფერსა და გასაცოდავებულ გუგუნზე ცნობდნნ. მეორე დილით კი გამთოშავ წვიმასა თუ ქარში პორტისკენ მიცუხცუხებდნენ, რათა სანაგვე ყუთებიდან ამოექექათ მეზღვაურების გადაყრილი ნაგავგახვეული გაზეთები. მერე ბრუნდებოდნენ თავშესაფარში, სხდებოდნენ და კითხულობდნენ თავიდან ბოლომდე, მარცხნიდან მარჯვნივ და მარჯვნიდან მარცხნივაც. კითხულობდნენ, ვინ მოკვდა, ვინ დაქორწინდა, ვინ ვინ დაპატიჟა ან სულაც ვინ ვინ არ დაპატიჟა თავის დაბადების დღეზე და ამ ამბების მეშვეობით ცდილობდნენ ამოეცნოთ, რა ვითარება იყო მათ ქვეყნებში. სასწაულის მოლოდინში ნამდვილად იყვნენ, ცალ-ცალკე ყველას სჯეროდა, რომ მის ცხოვრებას სრულიად შეცვლიდა ერთი შავად მოქრუშული ღრუბელი, რომელიც აპოკალიფსურ გრიგალს დაატეხდა თავს მის სამშობლოს, დაანგრევდა კაშხლებს, კალაპოტიდან გადმოიყვანდა მდინარეებს, დატბორავდა მინდვრებს, ყანებს, ქალაქებს, დაიწყებოდა შიმშილობა, ქვეყანაში გაჩნდებოდა შავი ჭირი და აი, სწორედ ამ დროს ხალხი საშველად უხმობდა იმ ადამიანს, ვინც ქვეყნიდან გააძევა, იმ ადამიანს, ვისაც ძალუძს ქვეყანას ააცილოს სრული განადგურება და ანარქია. აი, ნახავთ ასე თუ არ მოხდება.

მაგრამ ამ დიადი წუთების მოლოდინში ცხოვრება თავისას ითხოვდა და ბებრებიც ყოფით წვრილმანებს ვერსად ემალებოდნენ. განზე გაიხმობდნენ ხოლმე რომელიმე შედარებით ახალგაზრდა ლტოლვილს და სთხოვდნენ, თუ არ შეწუხდებით, ძაფი გამიყარეთ ნემსში, შარვალი გამეხა, უნდა დავკემსო, ხომ არ გადავაგდებ, ეს შარვალი ხსოვნასავით ძვირფასია ჩემთვის, სულიერად მავსებს. უცხო თვალთაგან მოფარებულები საცვლებსაც ირეცხავდნენ და ახლად მოსულთა ჰაიჰარად გადაყრილ, ნახმარ, პირდაბლაგვებულ საპარსებსაც ჩუმ-ჩუმად აგროვებდნენ, ჭამითაც თავ-თავიანთ ოთახებში გამოკეტილები ჭამდნენ, რათა არავის შეემჩნია მათი უკბილო უძლურება, არავის ენახა ბებრული სიძაბუნის, შეუკავებლობის ნიშანი, სამარცხვინოდ ჩასვრილი შარვალი.

ერთ ხუთშაბათ დღეს ერთ-ერთმა იმათგანმა, რომელიც, ცოტა არ იყოს, საკმაოზე მეტხანს შემორჩა სააქაოს, სული განუტევა. მიცვალებულს ერთადერთი შემორჩენილი პერანგი ჩავაცვით, მკერდზე ჩინ-მედლები დავაბნიეთ, თავისი ქვეყნის დროშაში გავახვიეთ, თავისი ქვეყნის ჰიმნიც ვუმღერეთ და გადავულოცეთ სამარადისო დავიწყების საუფლოს, კლდის ფერხთით გაწოლილ ზღვის ფსკერს, საითკენაც გამეტებით მიაქანებდა ერთადერთი ბალასტი, მისივე ნატანჯი, ეროზიაგამოვლილი გული. ამ საცოდავს არაფერი დარჩენია დედამიწაზე ერთი ცარიელი ადგილის გარდა, უიმედობის ტერასაზე გამოდგმული სკამის გარდა. ჩვენც ამ სკამზე ვსხდებით, ჩემო გენერალო, ვთამაშობთ და სანაძლეოზე ჩამოვდივართ მის არარსებულ ნივთებს. ვინ იფიქრებდა, ჩემო გენერალო, ასეთი დიდებული ცხოვრების მერე ასეთ უბადრუკ სიკდილს თუ არგუნებდა ბედი.


***

გენერალმა გადაწყვიტა კვლავ ბოლომდე გამოეწურა ცხოვრება, ტკბილი ოცნებები სინამდვილედ ექცია და ცოდვილი სურვილები დაეკმაყოფილებინა, ამიტომაც ეძებდა დამყოლ მულატ ქალებს, დილაუთენია რომ იწყებდნენ ოთახების დაგვა-დალაგებას, ეძებდა და ადვილადაც პოულობდა თმის საცხისა და საერთო საძინებელი ოთახის საძაგელი სუნის წყალობით. ჩაუსაფრდებოდა რომელიმე მათგანს, სადმე კარს უკან მიიმწყვდევდა და ისე დაჩინჩლავდა, როგორც მამალი დედალს, თან სიბნელეში ესმოდა ქალის კრიახი, ეს რა ყოჩაღი ყოფილხარ, ჩემო გენერალო, ამ ხნისა და ასეთი ყოჩაღი, საკვირველია პირდაპირ. მაგრამ არც ეს წამიერი სიყვარული ამშვიდებდა, პირიქით, სევდით ევსებოდა გული და მის გასაქარვებლად სადღაც მოფარებულში მიყუჟული მღეროდა, იანრვის შუქმფინარე მთვარევ, შენს სარკმელთან, როგორც ეშაფოტზე, ვდგავარ სევდიანი.

სამშობლო ყველაზე კარგი გამოგონებაა, დედა, ოხრავდა იგი, თუმცა ნაკლებად ელოდებოდა მის პასუხს. დედა იყო ერთადერთი ადამიანი, ვისაც შეეძლო პირში მიეხალა მისთვის, იღლიაში საძაგელი სუნი აგდისო.

ერთ მშვენიერ დღეს გენერლის უშფოთველობას მოულოდნელად მოეღო ბოლო და ეს მოხდა პარამოს ერთ სოფელში, მამლების ბრძოლისას. ერთმა ღონიერმა, გაშმაგებულმა მამალმა ასევე გაშმაგებული და აზარტში შესული მაყურებლის თვალწინ თავის მეტოქეს თავი წააცალა და ვიდრე მთვრალი მუსიკოსები ტუშს აგრიალებდნენ გამარჯვებულის პატივსაცემად, იქამდე კორტნა, ვიდრე მთლად არ შემოეჭამა. პრეზიდენტს გულმა რეჩხი უყო, ნამდვილად მიმანიშნეს, შენც ასეთი დღე გელისო. ეს ისე აშკარად იგრძნო, რომ თავის მხლებელს ჩუმად უბრძანა, ბუკს რომ უბერავს, ის კაცი დააპატიმრეთო. მუსიკოსს იარაღიც აღმოაჩნდა და იქამდე აწამეს, ვიდრე არ აღიარა, როცა ხალხი გასასვლელისკენ გაერმართებოდა, დრო უნდა მეხელთა და პრეზიდენტი მომეკლაო. მაშინვე მივხვდი, თქვა პრეზიდენტმა, მივხვდი, ჩემთვის რომ უნდა ესროლა, ყველას თვალებში შევცქეროდი, ყველა თვალებში შემომცქეროდა, ეგ კი თვალებს ვერ მისწორებდა, ერთხელაც არ შემოუხედავს ჩემთვის, რა ეგონა მაგ საცოდავ რქიან რქაზე დამკვრელს, ვერ შევამჩნევდი თუ რა. მაგრამ პრეზიდენტი ძალიან კარგად ხვდებოდა, ამით რომ არ დამთავრდებოდა მისი შფოთვა და შიში, სასახლეშიც კი ვერ გრძნობდა თავს მშვიდად და უშიშრად. ყველაფერი წესრიგშია, ჩემო გენერალო, არავითარი საფუძველი არ არსებობს შიშისო, გულდაჯერებით არწმუნებდა უშიშროების სამსახურის წარმომადგენელი, მაგრამ პრეზიდენტს იმ ზომამდე აწვალებდა მამლების ბრძოლის დროს გაჩენილი წინათგრძნობა, რომ ცოტას გაწყდა, ადგილი არ გაუცვალა პატრისიო არაგონესს (ორეულს). თავის კერძს აჭმევდა, თაფლს თავისი კოვზით სთავაზობდა, თუ მოწამლულია, ბოლოს და ბოლოს ორივენი მოვკვდებით და ეგ იქნებაო, თავს იმშვიდებდა აფორიაქებული. ორივენი მდევარდადევნებულით დაბორიალობდნენ მივიწყებულ, ცარიელ ოთახებში, ცდილობდნენ მხოლოდ ხალიჩებზე ევლოთ, ვერავინ გაიგონოს ჩვენი ნაბიჯების, სპილოს ნაბიჯების ხმაო.

მთელი ქვეყანა ლაპარაკობს, ეგ არ არისო კანონიერი პრეზიდენტი, ეგა ინგლისელებმა დასვეს პრეზიდენტის სავარძელშიო, მერე გრინგოებიც წაეხმარნენ თავიანთი ჯავშნოსნებიდან შიგადაშიგ გამოტყორცნილი კვერცხებითო. ერთხელაც გრინგოებმა შემოგითვალეს, მივდივართ, გტოვებთ ამ შენს ბინძურ ბორდელში, ვნახავთ, უჩვენოდ რისი გამკეთებელი ხარო. და თუ მაშინ არ გადმობრძანდით მაგ სავარძლიდან და არც ახლა აპირებთ გადმობრძანებას, იმიტომ კი არა, რომ არ გინდათ, ძალიანაც კარგად გინდათ, მაგრამ გეშინიათ, იცით, ქუჩაში რომ გამოჩნდეთ ჩვეულებრივი მოკვდავივით, ადამიანები ძაღლებივით დაგესევიან და დაგგლეჯენ სანტა მარია დელ ალტარში გამართული ხოცვა-ჟლეტისთვის, პატიმრები ცოცხლები რომ ჩაუყარეთ ნიანგებს წყლით სავსე ორმოში, იმისათვის, ადამიანებს ცოცხლად რომ გააძრეთ ტყავი და მერე ამ უბედურთა ოჯახებს დაუგზავნეთ, აქაოდა, ვინც ჭკუით არ იქნება, ყველას ასე მოუვაო, იმისათვის.

უცებ ტკივილისა და სირცხვილისაგან აბღავლებულმა პატრისიო არაგონესმა (გენერლის ორეულმა) ორივე ხელი წაივლო მუცელზე, ღმერთო ჩემო, ჩემო გენერალო, ჩავიჯვი. პრეზიდენტმა გაიფიქრა, ალბათ გადაკრულად მიმანიშნებს, სიკვდილის წინაშე შიშს ვაღიარებო, მაგრამ პატრისიო არაგონესი თითქოს მიუხვდაო, შებღავლა, გადაკრულად კი არა, მართლა ჩავიჯვიო. მაშინ კი შეუძახა პრეზიდენტმა, გემუდარები, მაგას ნუ იზამ, ცოტაც მოითმინე, სამშობლოს გენერალები ასე არ კვდებიანო, მაგრამ უკვე გვიან იყო. პატრიოტული გრძნობებისგან და კუჭისგანაც დაცლილი არაგონესი საკუთარ ცრემლსა და განავალში ამოქვარქნილი უსულოდ დაასკდა იატაკს.

პრეზიდენტმა იცოდა, თუ გინდა მოწინააღმდეგე გატეხო, მეგობრად და კეთილისმყოფლად უნდა მოაჩვენო თავი. ეს არის მტრის დამარცხების ერთადერთი იარაღი.

***

ჩვენთვის კომეტის ჩავლა ოცნებების მსხვრევასა და დიდ იმედგაცრუებას ნიშნავდა. ეს დღე ჩვენი უიღბლობის დღე იყო საერთოდ, რადგან უხსოვრადი დროიდან ხალხში გავრცელებული აზრით, გენერლის სიცოცხლე ჩვეულებრივი მიწიერი დროის მდინარებას არ ექვემდებარებოდა, იგი ციური სხეულის მოძრაობაზე იყო დამყარებული და იცოცხლებდა მანამ, სანამ არ დაინახავდა ჩავლილ კომეტას. ასე ეწერა მას დაბადებიდანვე, მაგრამ კომეტის მეორე გამოჩენას მოესწრებაო, ეს არ თქმულა და ვერც მოესწრება, რაც არ უნდა ამტკიცონ მლიქვნელებმა. ასე რომ, ამ კომეტის გავლას ველოდებით როგორც ჩვენი აღორძინების, წამს, როგორც უმშვენიერეს ციურ მოვლენას, რომელიც ას წელიწადში ერთხელ ხდება ნოემბრის ღამეს და რომლისთვისაც ვემზადებით მთელი არსებით. განზრახული გვაქვს მოვაწყოთ სადღესასწაულო ფეიერვერკი, საგანგებოდ ამ დღისთვის შევქმნათ ხალისიანი მუსიკა, ზუსტად თერთმეტ საათზე ზუსტად თერთმეტჯერ საზეიმოდ ავაგუგუნოთ ზარები არა იმიტომ, რომ ვაქოთ და ვადიდოთ იგი, არამედ ყველას ვაუწყოთ მისი დასასრულის დასაწყისი.

[...]

მეეზოვე ქალები უკვე ხვეტავდნენ კომეტის ჩავლის მერე დატოვებულ ამ ციურ ნაგავს. ჩვენ არ შევმცდარვართ, რაღაცა მაინც მოხდა, ჩვენ გავხდით უდიდესი ისტორიული სიცრუის მსხვერპლნი, რამეთუ ოფიციალურად გამოცხადდა, კომეტის კეთილად გავლა რეჟიმის გამარჯვებაა ბოროტ ძალაზეო. ეს ციური მოვლენა იმ მიზნისთვისაც გამოიყენეს, რათა წერტილი დაესვათ პრეზიდენტის უცნაურ სნეულებებზე ლაპარაკისთვის. როგორ შეიძლება ავად იყოს ის კაცი, ვისაც ხელეწიფება მართოს ციური სხეულებიც კი. გამოქვეყნდა ხალხისადმი მისი სადღესასწაულო მიმართვაც, გადავწყვიტე არ გადავდგე და ვემსახურო ჩემს სამშობლოს კომეტის მეორე გამოჩენამდეო. იქუხა მუსიკამ, ზეცა ააჭრელა ფერადმა შუშხუნებმა, არადა, სწორედ ამ მუსიკითა და შუშხუნებით გვსურდა აღგვენიშნა მისი სიკვდილი, მისი რეჟიმის დასასრული.

***

ვინ დაიჯერებდა, რომ ეს ბეხრეკი კაცი ოდესღაც იმოდენა ძალაუფლებას ფლობდა, რომ თუ ვინმეს ჰკითხავდა, რომელი საათიაო, მაშინვე უპასუხებდნენ, თქვენი რომელიც გაგეხარდებათ ჩემო გენერალოო. და მართლაც, დღეს ღამედ აცხადებდა, ან პირიქით. სადღესასწაულო დღეებიც თავის ნებაზე გადაჰქონდ-გადმოჰქონდა, კალენდარს ისე ადგენდა, რომ მისი ჩასვლა რომელიმე კუთხეში მაინცდამაინც რომელიმე დღესასწაულს დამთხვეოდა და იგივე დღესასწაული სხვაგანაც არ გამორჩნოდა.

როგორც წესი, ლამის ყველა სოფელში ტარდებოდა მამლების ბრძოლა. გენერალი ხმამაღლა ენიძლავებოდა მაყურებელს. თუ რომელიმე მამალი მოუვიდოდა თვალში, ფსონსაც მაშინვე ჩამოდიოდა მის სახელზე, მისი უცნაური ხარხარი დოლების ბრაგუნს ჰგავდა, მთელი გალიერა ძაგძაგებდა, აღარც მუსიკა ისმოდა და აღარც შუშხუნების ტკაცატკუცი, რადგან ჩვენც მასთან ერთად ვხარხარებდით, თუ გაჩუმდებოდა, ჩვენც უნდა გავჩუმებულიყავით. აგზნებული და გახარებული უკრავდა ტაშს, როცა მისი მამლები ჩვენს მამლებს ამარცხებდნენ. რა იცოდა მან, რომ ჩვენს მამლებს საგანგებოდ ვწვრთნიდით მის მამლებთან დასამარცხებლად. აქამდე არც უმტყუნიათ მამლებს ჩვენთვის, მაგრამ ერთხელ მოხდა ისე, რომ დიონისიო იგურანის უძლიერესმა მამალმა სიცოცხლეს გამოასალმა უმაღლესი ხელისუფლის მამალი. გალიერაში სიჩუმე ჩამოვარდა, სული განაბა ყველამ, მაგრამ ის წამოდგა, დიონისიოსთან მივიდა და ხელი ჩამოართვა, ყოჩაღ, მართლა მაჩო ყოფილხარო. ისეთ კარგ გუნებაზე იყო, მადლობაც უთხრა, ძალიან მასიამოვნეთ, მძაფრი წუთები განმაცდევინეთ შენ და შენმა ჭრელმა მამალმა, იქნებ მომყიდოო. სიამოვნებით, ჩემო გენერალო, მოკრძალებით უპასუხა დიონისიომ, რომელიც ამის შემდეგ ტაშით, მუსიკითა და პეტარდების ბათქა-ბუთქით მიაცილეს სახლამდე, იმ ღამესვე თავის საძინებელში ჩაიკეტა, მთელი ბოთლი შინნახადი ლერწმის რომი გამოცალა, ჰამაკის თოკს მარყუჟი გაუკეთა და თავი ჩამოიხრჩო. საბრალო დიონისიო იგუარანი.

ლეგენდა ჩვენს პრეზიდენტზე მანამდე შეიქმნა, ვიდრე სრულ ძალაუფლებას მიაღწევდა, ყოველ შემთხვევაში, თვითონ დაიჯერა, რომ მიაღწია. ლეგენდა ჯერ კიდევ იმ წლებში შეიქმნა, როცა მას ღრმად სწამდა წინასწარმეტყველებისა და სიზმრებისა, როცა მას შეეძლო, სადმე გამგზავრება მხოლოდ იმიტომ გადაედო, რომ რომელიღაც ჩიტმა სტვენით გადაუფრინა თავზე, შეეძლო ხალხის წინაშე აღარ გამოსულიყო დათქმულ შეკრებაზე მხოლოდ იმიტომ, რომ დედამისმა ბენდისიონ ალვარადომ ქათმის კვერცხში ორი გული აღმოაჩინა, ეს კი ცუდი ნიშანი იყო.

დეპუტატებისა და მოსამართლეების მხარში დგომა აღარ სჭირდებოდა, მათი დამოწმების გარეშეც ღრმად იყო დარწმუნებული თავისი ძალაუფლების კანონიერებაში. უბოძა მათ ჯილდოები, აღიარება, სიმდიდრე და ელჩებად გაამწესა შორეულ მდიდარ ქვეყნებში, თავისთან კი ერთგულ აჩრდილად დაიტოვა მაჩეტეთი შეიარაღებული ფეხშიშველი ინდიელი, რომელიც წამითაც არ ტოვებდა მარტო, პირველი ის სინჯავდა პრეზიდენტის საჭმელს და წყალს, თვალს ადევნებდა, პრეზიდენტს ვინმე არ მიახლოვებოდა დადგენილ მანძილზე უფრო ახლოს.

გამოცხადდა ამნისტია პოლიტპატიმრებისთვის, გასახლებულებსაც მიეცათ სამშობლოში დაბრუნების ნება, რა თქმა უნდა, გარდა ინტელექტუალებისა, მაგათ არც არასდროს დავაბრუნებ, მამლაყინწობენ, სისხლი უდუღთ ძარღვებში, ვერაფერში გამოიყენებ, თუ გამოიყენებ და, გარწმუნებთ, პოლიტიკოსებზე და მღვდლებზე უარესები არიან. დანარჩენებს შეუძლიათ დაბრუნდნენ. ქვეყანა ერთად უნდა ავაშენოთ.

ჯერ კიდევ გათენებამდე გასცა ბრძანება, ლატარიის გათამაშების მონაწილე ბავშვები ცემენტით დატვირთული ბარჟებით სიმღერ-სიმღერით გაეყვანათ ქვეყნის ტერიტორიული წყლებიდან. ასეც მოიქცნენ, გაიყვანეს და ააფეთქეს. სიმღერაში გართული ბავშვები ისე წავიდნენ ფსკერისკენ, ვერც კი მოასწრეს გაეგოთ, რა მოხდა. როდესაც სამმა ოფიცერმა პრეზიდენტს მოახსენა, გენერალო, თქვენი ბრძანება შესრულებულიაო. პრეზიდენტმა ჯერ ორი ჩინით დააწინაურა ისინი, ერთგულებისთვის მედლებიც კი უბოძა, ხოლო შემდეგ ბრძანა, სამივე დაეხვრიტათ როგორც ჩვეულებრივი დამნაშავეები, რადგან არის ბრძანება, რომელიც შეიძლება გაიცეს, მაგრამ არ შეიძლება შესრულდეს.

- საქმე ის არის, ჩემო გენერალო, რომ ყველანი ჩვენ წინააღმდეგ გამოდიან, ეკლესიაც კი!
- ეგრე გეგონოს, ეკლესია იმის მხარეზეა, ვისაც ძალაუფლება უპყრია ხელთ.

ერთ საღამოს გენერალმა დაწერა, ჩემი სახელია საკარიასი. შუქურას წამით გაელვებულ შუქზე რამდენჯერმე წაიკითხა თვისი სახელი ხმამაღლა, ერთხელ, ორჯერ, ათჯერ, ბოლოს ისეთი შორეული და უცხო მოეჩვენა, რომ გაბრაზებულმა ნაკუწებად აქცია ქაღალდი, რა ჩემ ფეხებად მინდა სახელი, მე მე ვარ.

დედის ლოცვას შვილისთვის ბევჯერ აუცდენია დამიზნებული ტყვია, განსაკუთრებით მაშინ, როცა შუბლზე წითელნაჭერგადაკრული გადაეშვებოდა ხოლმე შუაგულ ბრძოლაში ყვირილით, გაუმარჯოს ლიბერალურ პარტიას, გაუმარჯოს გამარჯვებულ ფედერალისტებს, ძირს მძღნერი გოდოები. მაგრამ ფედერალისტური იდეები იმდენად არ აწუხებდა, რამდენადაც პარამოელი ანუ მთელი კაცის პირველყოფილი ცნობისწადილი, ენახა და შეეცნო ზღვა.

იმ მონასტრის არქივში, სადაც ის მოინათლა, არავითარი ჩანაწერი არ აღმოჩნდა მისი (გენერლის დედის) დაბადების შესახებ, სამაგიეროდ მისი ვაჟის დაბადების მოწმობა აღმოჩნდა, თანაც სამი. აღმოჩნდა, რომ სამი სახელი ჰქონია, რომ სამჯერ ჩასახულა სხვადასხვა ვითარებაში და სამივეჯერ დღენაკლული დაბადებულა. ჩვენმა ისტორიკოსებმა ისურვეს ასე, რათა საიდუმლოდ შეენახათ პრეზიდენტის დედის ნამდვილი წარმომავლობა.

კარგად უწყოდა, ტყუილის თქმას მხოლოდ ის ბედავს, ვინც სიმართლე იცის.

ღარიბებს ჩემი ფეხები დარჩებათ, ისეთ ვარსკვლავზე არიან დაბადებული, მძღნერს რომ ფასი დაედოს, უტრაკოდ მოევლინებიან ამ ქვეყანას.

გენერლისთვის თავად დროს ერქვა ლეტისია ნასარენო, ჩემი ცხოვრების ლეტისია ნასარენო, ასე მოიხსენიებდა ცოლს ხშირად. კრევეტის სუნით ჩასქელებულ-გაჯერებულ და იმავდროულად გზნებით აღსავსე სიესტის დროს მხოლოდ ერთი სურვილი იპყრობდა ბერიკაცს, ოფლით გაჟღენთილ ჭილოფზე შიშველი წოლილიყო შიშველი ლეტისია ნასარენოს გვერდით, ღამურას ფრთებივით გაშლილი ელექტროვენტილატორის ქვეშ. არ არსებობს სხვა შუქი შენი დუნდულების შუქის გარდა, არ არსებობს არაფერი, შენი ტოტემური ძუძუების, ბრტყელი ტერფის, სამკურნალო ბალახის სუნისა და შორეულ კუნძულ ანტიგუას იანვრის ხორშაკის გარდა, იმ კუნძულისა, სადაც ოდესღაც მოევლინე ამ ქვეყანას მარტოობის ერთ ადრიან დილას და შეისუნთქე ჩამყაყებული ჭაობის სულისშემხუთველი ჰაერი.

ყველაზე სარწმუნო საინფორმაციო წყარო, რომლის მიხედვითაც წარმართავდა გენერალი თავის საქმიანობას, გახლდათ სასახლის საერთო ფეხსალაგების კედლებზე გაკეთებული ანონიმური წარწერები. სწორედ ამ წარწერებით იგებდა ის სიმართლეს, რის პირში თქმასაც ვერავინ გაუბედავდა.

ერთადერთი რჩევა, რაც გენერალმა შვილს მისცა, შეეხებოდა ბრძანების გაცემის ცოდნას, არასდროს გასცე ბრძანება, თუ დარწმუნებული არ ხარ, რომ შეასრულებენ.

როგორც ყოველ სტუმრობაზე, ახლაც არწმუნებდა, პატივცემულო ელჩო, რაც გინდათ მთხოვეთ, ოღონდ ზღვას თავი დაანებეთ. თქვენ რომ ზღვა მოგცეთ, მერე მე რა ვქნა, ფანჯრიდან რაღას ვუყურო, ამოდენა სახლში რა ვაკეთო. ხომ გავგიჟდი, ხვალ რომ ვერ ვიხილო ჩამავალ მზის შუქზე ალმოდებული ჭაობივით ზღვა. როგორ ვიცხოვრო დამსხვრეულ ფანჯრებში ღმუილით შემოჭრილი დეკემბრის ქარების გარეშე, შუქურას მწვანე ციალის გარეშე მე ხომ ჩემი ნისლიანი ზეგანი იმიტომ დავტოვე და ციებაშეყრილი და სიცხიანი იმიტომ გადავეშვი სამოქალაქო ომის ქარცეცხლში, რომ ზღვა მენახა. ტყუილებს წერენ ჩემი ბიოგრაფები, პატრიოტული გრძნობები ჰქონდა მოჭარბებულადო, არც ავანტურის გამო ვიბრძოდი, როგორც ირწმუნებიან ზოგ-ზოგნი და მით უმეტეს, არც ფედერაციის იდეები მაწუხებდა, ნათელი დაადგეთ დაღუპულებს იქ, სადაც არიან - ზღვა მინდოდა მენახა, მორჩა და გათავდა, სხვა ყველაფერი ფეხებზე მკიდია, ასე რომ, ჩემო ძვირფასო უილსონ, სჯობს სხვა რამე მთხოვოთ.

სამხედროები ძალიან მარტივნი და ამბიციურნი არიან, მათთვის მთავარია მბრძანებლობა და არა ძალაუფლება, გენერალო, ისინი ემსახურებიან არა რაღაცას, არამედ ვიღაცას, ამიტომაც იმართებიან ადვილად, განსაკუთრებით მაშინ, თუ ერთმანეთს მიუსევთ.

სხვა გზა არ გაქვთო, დედა, აპრილში წაგვგლიჯეს კარიბის ზღვა, ელჩ ევინგის ინჟინრებმა ზღვა ნაწილებად დაჰყვეს და თითოეული ნაწილი დანომრეს, რათა ჩვენი გრიგალებიდან შორს, არიზონას ცის ქვეშ არ გასჭირვებოდათ მისი აწყობა. წაიღეს ზღვა, ჩემო გენერალო, წაიღეს თავისი სიმდიდრიანად, ჩვენი ქალაქების ანარეკლებიანად, ჩვენი შერეკილი წყალდიდობებიანად და დამხრცალებიანად.

როცა საკუთარი სხეული გიმუხთლებს და გაგწირავს, ამაზე უფრო დამამცირებელი და იმავდროულად სამართლიანი არავითარი სხვა სასჯელი არ არსებობს ადამიანისათვის.

***

გენერალი მოკვდა მაშინ, როცა ყველაზე ნაკლებად სურდა სიკვდილი, როცა ამდენი წლის უნაყოფო ილუზიებისა და თავის მოტყუების შემდეგ ნელ-ნელა მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ადამიანი კი არ ცხოვრობს, არამედ არსებობს, შეიძლება დიდხანს იცოცხლო, მაგრამ მხოლოდ ბოლოში მიხვდე ცხოვრების არსს და შეიძლება ვერც მიხვდე მიუხედავად წელთა სიმრავლისა.

ის მოკვდა მაშინ, როცა მიხვდა თავისი ცხოვრების უნაყოფობის მიზეზს. ოდესღაც, გზის დასაწყისში მან დაიჯერა, რომ სიყვარული არ შეუძლია, აკი უხაზო ხელის გულის ენიგმა და მკითხავის კარტი ამას ადასტურებდა. მან ხორციელი სიყვარული ძალაუფლების სიყვარულზე გაეცვალა. ძალაუფლების სიყვარულის დემონს თავს ევლებოდა, ყველაფერს მას სწირავდა, თავის ნებით გახდა ძალაუფლების მსხვერპლი და მთელი ცხოვრება ნელ ცეცხლზე იწვოდა შეწირული ზვარაკივით. სისასტიკესა და უზნეობაზე აღმოცენებულმა საკუთარი თავი სიცრუითა და დანაშაულით გამოკვება. მან სძლია თავის უჩვეულო სიხარბესა და თანდაყოლილ სიმხდალეს, რათა ქვეყნიერების აღსასრულამდე მუშტად შეკრული ხელიდან არ გავარდნოდა თავისი შუშის ბურთულა. ვერ ხვდებოდა, რომ ძალაუფლების წყურვილი უფრო მეტად უღვიძებდა ძალაუფლების წყურვილს, რომ ძალაუფლებით ბოლომდე ტკბობა შეუძლებელია არა მარტო ჩვენი ქვეყნიერების აღსასრულამდე, არამედ სხვა სამყაროთა აღსასრულამდეც.

ერთი რამ კი ნამდვილად იცოდა, სწორედ ისინი ატყუებდნენ, ვისაც მისი გულის მოგება სურდა. იცოდა, კუდის ქიცინში ფულს რომ იღებდნენ ფარისევლები, იცოდა, ხალხს იარაღის მუქარით რომ ერეკებოდნენ ქუჩებში, რათა მას ზარ-ზეიმით და სასურველი შეძახილებით შეხვედროდნენ. ეს ყველაფერი იცოდა, მაგრამ ვერ შეებრძოლა, არჩია, ამ სიცრუით, ამ ყალბი დიდებით ეცხოვრა. აკი არაერთხელ დარწმუნდა, რომ სიცრუე უფრო ხელსაყრელია, ვიდრე ეჭვი, უფრო სახეირო, ვიდრე სიყვარული და უფრო ხანგამძლე, ვიდრე სიმართლე. ამქვეყნად სხვა რა უნდა გაჰკვირვებოდა ამაზე მეტად, თავისი ძალაუფლების ფიქციას მოესწრო. ბრძანებებს იძლეოდა, მორჩილებით კი აღარავინ ემორჩილებოდა, ადიდებდნენ, დიდება კი თვალსა და ხელს შუა გაქრობოდა, ერთი-ორი ქვეშევრდომიღა შემორჩენოდა და ისინიც არაფრად აგდებდნენ.

ძალიან გვიან, მხოლოდ თავისი შემოდგომის ფოთოლცვენისას მიხვდა, რომ აღარასოდეს იქნებოდა თავისი ძალაუფლების სრული მპყრობელი, და მიუხედავად წელთა სიმრავლისა, ცხოვრება მაინც შეუცნობელი რჩებოდა ბოლომდე, რამეთუ ბედად ეწერა მისთვის მხოლოდ უკუღმა პირიდან, ნაკერების მხრიდან ეცქირა, მხოლოდ ილუზორული, მოჩვენებითი რეალობის გობელენისძაფების დარღვევასა და კვანძების გახსნაზე ეფიქრა. ეჭვადაც არასოდეს გაუვლია და არც სიცოცხლის მიმწუხრს მიხვდარა, რომ ნამდვილი ცხოვრება ის არის, რომელსაც ყველა ხედავს, ის არის, რომელსაც ჩვენ ვხედავთ სხვა მხრიდან, ეს მხარე თქვენი არ იყო, ჩემო გენერალო, ეს მხარე უპოვართა მხარე იყო. ჩვენ ცხოვრებას ვხედავდით მრავალთა წელთა ტანჯვა-ვაების სიღრმიდან, ვხედავდით თქვენს უსასრულოდ გაგრძელებულ შემოდგომის ფოთოლცვენას, რომლის მიუხედავადაც ჩვენ მაინც ცოცხლები გვეთქმოდა. ჩვენი უბედურება უბედურება იყო, ბედნიერების წამიერი გაელვება კი ბედნიერება. ჩვენ ვიცოდით, რომ ჩვენი სიყვარული სიკვდილის ვირუსით იყო დასნეულებული, მაგრამ სამაგიეროდ ნაღდი იყო, ჩემო გენერალო. ის სინათლეს მატებდა იმ ცხოვრებას, რომელშიც თქვენ ვაგონის მტვრიან ფანჯარაში წამიერად გაელვებულ მოჩვენებას წარმოადგენდით თქვენი საცოდავად მზირალი თვალებით, მოცახცახე უფერული ტუჩებით. და გამომშვიდობების ნიშნად აფარფატებული აბრეშუმის ხელთათმანიანი ხელით. ამ ხელისგულს ბედის ხაზი არ აჩნდა, და ისედაც, ალბათ ვერც ვერასოდეს გავიგებთ, ბოლოს და ბოლსო ვინ იყო იგი სინამდივლეში. იქნებ სულაც ჩვენი წარმოსახვის ნაყოფი იყო ეს უსულგულო ტირანი, რომელმაც ვერა და ვერ გაიგო, სად იყო წაღმა და სად უკუღმა პირი იმ ცხოვრებისა, რომელიც ისე ძალიან გვიყვარს, ისე გვეძვირფასება, რომ მას ალბათ გაუჭირდება ამის გაგება. მას ხომ ზაფრავდა ის, რაც ჩვენ მშვენივრად ვიცოდით - მართალია, ცხოვრება რთული და ხანმოკლეა, მაგრამ სხვაგვარი არც არსებობს, ჩემო გენერალო. ჩვენ არ გვეშინოდა ამ ერთადერთი ნამდვილი ცხოვრებისა, ჩვენ ვიცოდით, ვინც ვიყავით, მან კი ვერც ის გაიგო, თავად ვინ იყო და ვერც ის, ჩვენ ვინ ვიყავით.

ეს უბადრუკი ბერიკაცი, მთელი ცხოვრება რომ თავის მსტვენავ თიაქარს დაათრევდა, საბედისწერო, დაუპატიჟებელმა სტუმარმა ერთი დარტყმით მოცელა და ძირიან-ფესვიანად გამოგლიჯა ხელიდან სიცოცხლეს.

თავისი შემოდგომის უკანასკნელი დამჭკნარი ფოთლების შრიალით გაემართა იგი მოუსავლეთისკენ, ჩალუსკუმებული დავიწყებისკენ. შეშინებული ჩაბღაუჭებოდა სიკვდილის ნავის დაძონძილ იალქანს, სიცოცხლის ნიშატი აღარ ეტყობოდა, მის ყურთასმენასაც აღარ სწვდებოდა ქუჩებში გამოფენილი ხალხის აუწერელი სიხარულის ჟრიამული, საზეიმო დაფდაფების ხმა, ფერად-ფერადი ფეიერვერკის ტკაცატკუცი. აღარ ესმოდა ზარების ამაღლებული, ზარზეიმური გუგუნი, რომელიც ხალხსა და მთელ ქვეყანას ამცნობდა, რომ უსასრულო დრო, როგორც იქნა, დასრულდა.

ესპანურიდან თარგმნა ელზა ახვლედიანმა
გამომცემლობა „სიესტა“, 2006წ.

Tuesday, March 15, 2016

ვინსენტ ვან გოგის უკანასკნელი წერილები ძმას

ოვერი
მაისი-ივლისი 1890

პარიზში ვინსენტი სამ დღეს დარჩა თეოსთან, მერე კი - 1890 წლის 21 მაისს ოვერსს (აუზზე) ჩავიდა და იქაური რატუშის პირდაპირ ერთ პატარა სასტუმროში დაბინავდა. მისი თვალყური ექიმმა გაშემ თვითონ იკისრა. ვინსენტი წუთსაც არ ისვენებდა, ბევრს შრომობდა. ყოველდღიურად ახალ-ახალ სურათებს ქმნიდა. ამგვარად, სიცოცხლის უკანასკნელი ორი ტვის მანძილზე 70 სურათი და 32 ნახატი შექმნა. მან დახატა 15 პორტრეტი - მათ შორის ისეთი მნიშვნელოვანი პორტრეტები, როგორიცაა ახალგაზრდა გლეხის ქალის, გაშეს და მისი ქალიშვილის, სასტუმროს პატრონის ბ-ნ რრავუს ქალიშვილის პორტრეტები, - სამი ნატურმორტი და მთელი რიგი საოცრად ხასხასა პეიზაჟები და ოვერის ხედები. აქვე შექმნა ერთადერთი ნამუშევარი ოფორტის დარგშიც (ექიმ გაშეს პორტრეტი).

ივლისის დამდეგს ვინსენტმა პარიზი მოინახულა: თეოს ბინაზე იგი შეხვდა ალბერ ორიეს და ტულუზ-ლოტრეკს. გიიომენს კი უკვე აღარ მოუცადა, პარიზი უცებ მიატოვა და მწარე ნაღველით შეპყრობილი ოვერში დაბრუნდა. ივლისის ბოლო დღეებში კი საოცრად იყო აგზნებული. 27 ივლისს პისტოლეტი ისროლა გულში და სასიკვდილოდ თავი დაიჭრა. 29-ში თეოს ხელში გარდაიცვალა, რომელიც გაშემ დაიბარა. მეორე დღეს ოვერის სასაფლაოზე დაასაფლავეს. დაკრძალვას ზოგი პარიზელი მეგობარიც ესწრებოდა: მამილო ტანგი, ემილ ბერნარი, ლავალი და სხვები.

ექვსი თვის შემდეგ, 1891 წლის 25 იანვარს, ჰოლანდიაში თეო ვან გოგიც გარდაიცვალა. 1914 წელს კი მისი ნეშტი გადაასვენეს და ვინსნეტის გვერდით დაკრძალეს.

***

21 მაისი, 1890 წ.

ძვირფასო თეო და ძვირფასო იო.

ახლა, რაკი იოსაც ვიცნობ, მარტო თეოს ვეღარ მოვწერ, მაგრამ იო, იმედია, ნებას მომცემს, ფრანგულად ვწერო: სამხრეთში ორი წლის ცხოვრების შემდეგ სათქმელის თქმას, ვგონებ, ფრანგულად უკეთ შევძლებ. ოვერი ერთობ ლამაზია. სხვათა შორის, ხშირია ჩალის სახურავები, რაც საერთოდ უკვე ძალზე იშვიათია.

იმედია, თუ აქ ორიოდ სერიოზულ სურათს დავხატავ, გზის ხარჯებს დავფარავ. ღმერთმანი, ოვერი წყნარი, ლამაზი, მართლა სოფლური ადგილია, წარმტაცი ად თავისებური.

ბნახე ბ-ნი ექიმი გაშე. საკმაოდ ექსცენტრიული ადამიანის შთაბეჭდილება მოახდინა, მაგრამ ექიმის გამოცდილება უთუოდ შველის, წონასწორობა შეინარჩუნოს, ნერვული აშლილობა დაიოკოს, რაც მას ჩემებრ მაინც აწუხებს, თუ მეტად არა.

სასტუმრო მაჩვენა, სადაც დღეში ექვსი ფრანკი მოითხოვეს, მაგრამ მერე სხვა მოვნახე, სადაც მხოლოდ სამ-ნახევარს გადავიხდი.

ვიდრე სხვა რამეს მოვიფიქრებდეთ, აქ დავრჩები. რამდენიმე ეტიუდს რომ გავაკეთებ, მერე ვნახავ, ღირს თუ არა სხვაგან გადასცვლა. მაინც სად არის სამართალი: კაცი შრომობდეს როგორც მუშა, არ შეეძლოს და არ უნდოდეს, მუშაზე მეტი გადაიხადოს, მისგან კი ორმაგს მოითხოვდნენ მხოლოდ იმიტომ, რომ იგი ხატავს!

ერთი სიტყვით, ვრჩები იქ, სადაც სამ-ნახევარ ფრანკს მოითხოვენ.

ამ კვირაში ექიმ გაშეს ალბათ ნახავ. მას პისაროს ერთი ლამაზი სურათი აქვს - ზამთარი, დათოვლილი წითელი სახლი, სეზანის ორი საუცხოო თაიგული და მისი კიდევ ერთი სურათი - სოფლის ხედი...

სახლი სავსე აქვს ძველისძველი გაჭვარტლული ხარახურით. გამონაკლისი ზემონახსენებ იმპრესიონისტთა სურათებია. მან საკმაოდ სასიამოვნო შთაბეჭდილება მოახდინა. საუბარი წამოვიწყეთ ბელგიაზე, ძველი დროის ოსტატებზე და მისი სახე - უსიცოცხლო და ნაღვლიანი - კვლავ ღიმილმა გაანათა. მჯერა, უთუოდ დავმეგობრდებით და მის პორტრეტსაც დავხატავ.

მერე მირჩია, გაბედულად იმუშავე, ბევრი ხატე, რაც მოხდა, იმაზე ნურც იფიქრებო.

პარიზში მივხვდი - ეს ფუსფუსი ჩემთვის ძნელი ასატანია.

რა კარგია, იო, ბავშვი და შენი ახალი ბინა რომ ვნახე, რომელიც ძველს უთუოდ სჯობს!!!

***

როცა ვხედავ, რა ჯანმრთელები იზრდებიან აქაური პატარები - დღედაღამ რომ გარეთ არიან, სულ შენ, იო და თქვენი ბიჭუნა მაგონდებით. მაგრამ თუკი ბავშვის გაზრდა აქაც ძნელია, მაშ პარიზში, მეხუთე სართულზე რა იქნება? რა გაეწყობა, ყველაფერს უნდა შევურიგდე. ბ-ნი გაშე ირწმუნება, მშობლები უთუოდ კარგად უნდა იკვებებოდნენ, ყოველდღიურად ორ-ორი ლიტრი ლუდი რომ სვან, ძალიან კარგი იქნებაო. როცა გაშეს ახლოს გაიცნობ, უსათუოდ მოგეწონება. სხვათა შორის, გაშეც სწორედ ასე ფიქრობს - როცა კი ვხვდებით, თქვენს ჩამოსვლაზე მესაუბრება. ჩემი აზრით, ის ისეთივე ავადმყოფი და ნერვიულია, როგორიც მე ვარ, ანდა, ვთქვათ, შენ; თანაც ბევრად უფროსია; ორიოდ წლის წინ თურმე ცოლიც მოჰკვდომია. მაგრამ იგი თავით ფეხებამდე ექიმია, ამიტოამც პროფესია და რწმენა თავისი პროფესიისა წონასწორობას უნარჩუნებს. ახლა უკვე მეგობრები ვართ. სხვათა შორის, შემთხვევით მას მონპელიეელი ბრიია სცნობია. ისიც ჩემსავით იმ აზრისაა, რომ ბრიიამ საკმაო როლი შეასრულა თანამედროვე ხელოვნების ისტორიაში.

ახლა გაშეს პორტრეტს ვხატავ: თავზე თეთრი ქუდი ახურავს, თმა ძალზე ღია ფერისა აქვს, თითქმის უბრწყინავს; ხელის მტევნებიც ღია ფერითაა დახატული; ქურთუკი ლურჯი აცვია; სურათის ფონი კობალტის ფერია. გაშე წითელ მაგიდაზეა დაყრდნობილი, იქვე ყვითელი წიგნი უდევს, სასუტელას რტოც - ლილისფერი ყვავილებით. განწობილება ისეთივეა, როცა აქეთ მოვდიოდი. ბ-ნი გაშე გადაირია, ისე მოსწონს ეს პორტრეტი. მთხოვს, თუ საერთოდ შეიძლება, სწორედ ასეთი მისთვისაც დავხატო. ეს კი მეც მინდა. ახლა უკვე „არლელი ქალის“ ბოლო პორტრეტიც მოეწონა - ამ სურათის ვარდისფერი ვარიანტი შენთანაა. ყოველთვის, როცა ჩემს ეტიუდებს ათვალიერებს, გაშე ისევ ამ ორ პორტრეტს უბრუნდება და აღტაცებას ვეღარ ფარავს.

იმედი მაქვს, მისი პორტრეტის ერთ-ერთ ეგზემპლარს მალე შენთან გამოვგზავნი. ამას გარდა, გაშესთან ორი სხვა ეტიუდიც გავაკეთე და წინა კვირაში მასვე ვაჩუქე - ალოე და თავყვითელა, კვიპაროსებიც. წინა კვირას თეთრი ვარდები და ვენახი დავხატე - თეთრი ფიგურით.

ვფიქრობ, გაშეს ცხრამეტი წლის ქალიშვილის პორტრეტსაც დავხატავ. ჩემი აზრით, ამ გოგონასთან იო უცებ დამეგობრდება.

ბედნიერი ვიქნებოდი, აქ, გარეთ, ცის ქვეშ, შენი, იოს და ბიჭის პორტრეტებსაც თუ დავხატავდი.

რაც შეეხება ჩემს მომავალ სახელოსნოს, საინტერესო ჯერ ვერაფერი შევარჩიე. თუმც ოთახის დაქირავება მაინც მომიწევს იმ ტილოების მოსათავსებლად, რომლებიც შენთან არ დაეტია და შესანახად ტანგის მიეცი. ამ სურათზე კიდევ ბევრი მუშაობა დამჭირდება. ჯერჯერობით ამ პრინციპებით მიწევს ცხოვრება: „დღევანდელი დღე! მეტი არა მინდა-რა მეთქი“. ახლა ისეთი საუცხოო ამინდებია! განწყობილებაც მშვენიერი მაქვს. 9-ზე ვწვები, სამაგიეროდ 5 საათზე თითქმის მუდამ უკვე ფეხზე ვარ. ალბათ გესმის, რა კარგია, კარგა ხანი რომ გაივლის და - კვლავ თავს იპოვი. ალბათ ასეთი მდგომარეობა ცოტა დიდხანს გაგრძელდება. ერთი რამ მაინც აშკარაა - ახლა, როცა ფუნჯი მიჭირავს, საკუთარი თავის რწმენა უფრო მეტი მაქვს, ვიდრე არლში გამგზავრებამდე. ბ-ნი გაშე ირწმუნება, ყველაფერი კარგად მიდის, საეჭვოა, შეტევები განგიახლდესო.

თუმც, სოფლების მდგომარეობას, ჩამოსული ქალაქელებით ასე რომ ივსება, ისიც კი უჩივის. ცხოვრება აქ საოცრად ძვირდება. გაშეს უკვირს - ჭამა-სმაც და თავშესაფარიც ასე იაფი ჯერ არავის დასჯდომია, ვისაც მე ვიცნობ; ნამდვილად ბედმა გაგიღიმაო. თუ ოვერში იოს და ბავშვს ჩამოიყვან, უმჯობესია, იქ დაბინავდეთ, სადაც მე ვარ. აქ გაშეს გარდა ჩვენ არაფერი არ გვაკავებს. ვფიქრობ, იგი მეგობრობას მუდამ გაგვიწევს. ვიცი, მის სახლში როცა კი მივალ, შემიძლია, არცთუ ისე ცუდი სურათი დავხატო ხოლმე, ის კი აპირებს, კვირაობით და ორშაბათობით ყოველთვის მიმიპატიჟოს.

მაგრამ მის სახლში მუშაობა რაც არ უნდა კარგი იყოს, სადილებსა და საუზმეებს ვერ გავუძლებ. ეს დიდებული ადამიანი ენერგიას არ იშურებს და ოთხ-ხუთ თავ საჭმელს ამზადებს ხოლმე, რაც საშინლად მაწყინარია ჩემთვისაც და იმისთვისაც - აშკარაა, კუჭის საქმე ვერა აქვს კარგად.

გოგენი რას ამბობს არლელი ქალის ბოლო პორტრეტზე, მისი ნახატის მიხედვით რომ გავაკეთე? ვფიქრობ, ბოლოს დარწმუნდები, რომ ეს პორტრეტი არც ისე ცუდია. გაშეს ერთი სურათი აქვს გიიომენის - „ლოგინზე მწოლიარე შიშველი ქალი“. ძალზე ლამაზი სურათია. მასთან არის გიიომენის ერთი ძველი ავტოპორტრეტიც - ძალზე შავი, სულ სხვანაირი, ისეთი არა, ჩვენ რომ გვაქვს, მაგრამ - მეტისმეტად საინტერესო.

გაშეს სახლსი, როგორც თავადაც დარწმუნდები, ანტიკვარული დუქანივით ათასი რამ მოიძებნება; თუმცა ყველაფერი საინტერესო როდია ხოლმე. მაგრამ, ამის მიუხედავად, ეს ერთის მხრივ კარგიც არის, ვინაიდან ყვავილებისთვის შესაფერ ლარნაკს ანდა თუნდაც ნატურმორტისთვის შესაფერ საგნებს აქ ყოველთვის აღმოაჩენ.

ეტიუდები, რომლებიც მე ზემოთ ვახსენე, გაშესთვის დავხატე; მინდოდა, ეგრძნო, რომ სიკეთეს უსათუოდ გადავუხდით, ფულით თუ არა, სურათებით.

ნახე ბრაკმონის ოფორტი „გრაფის პორტრეტი“? შედევრია.

რაც შეიძლება მალე მჭირდება თუთიის თეთრას 12 და ნემსიწვერას ლაქის 2 ტუბი საშუალო ზომისა.

ბარგის „ნახშირით დახატული ეტიუდების“ გამოგზავნას როგორც კი შეძლებ - შიშველ ფიგურებზე გუებნები - უსათუოდ ერთხელ კიდევ გადმოვხატავ. შედარებით სწრაფად დავხატავ - 60 ფურცელსვე, ვთქვათ, ერთ თვეში. ესე იგი, შეგიძლია, სულაც ითხოვო - არ დავსვრი და არ დავწუწავ. თუკი ახლა პროპორციებს და შიშველ ფიგურებს სერიოზულად არ ჩავუჯექი, ძალზე ცუდად დამიჯდება ეს ამბავი.

გაშემ მითხრა, მეტისმეტად გამახარებ, დელაკრუას „საფლავად დადების“ ასლი რომ დახატე, თუ ჩემთვის გადმოიღებო. ეს სურათი მან ძალზე დიდხანს ათვალიერა. ალბათ მოდელებს მაშოვნინებს. ვგრძნობ, ბევრ რამეს მიგვიხვდება და უსათუოდ, რითაც კი შეძლებს დაგვეხმარება არა რაიმე ფარული აზრით, არამედ მხოლოდ ხელოვნების სიყვარულით, შესაძლოა, პორტრეტები დაგვიკვეთოს, ან იქნებ სხვებს დააკვეთინოს. უნდა ვაჩვენოთ, მე ამ დარგში რა გავაკეთე. იმ სურათების გაყიდვაზე, რომლებიც ახლა უკვე მზად არის, ჯერ-ჯერობით მეტს ვერაფერს ვიტყვი, მაგრამ ვიცი, დადგება დრო, ჩემს ზოგიერთ ნამუშევარს მსურველი რომ გამოუჩნდება. თუმც, ჩემი აზრით, უკანასკნელ ხანს ატეხილმა აყალმაყალმა გაუგონარი ფასების გამო, რომელსაც მილეს სურათებში იძლევიან, მდგომარეობა მხოლოდ და მხოლოდ გაამწვავა და იმის შანსი, რომ ხატვაზე გაწეული ხარჯები მაინც ამოვიგოთ, შეგვიმცირა.

ღმერთს გეფიცები, ამის გამო გონება ყველას აერეოდა.

***

ძვირფასო ძმაო და დაო.

იოს წერილი ჩემთვის მართლაც ხარება იყო. მან დამიხსნა იმ შიშისა და სიმძიმილისგან, რაც ამ დღეებში თქვენთან ერთად გადავიტანე.

განა ცოტაა, რაც ლუკმა-პურის დაკარგვის შიშმა განგვაცდევინა? განა ცოტაა, რომ ათასი მიზეზის გამო დავინახეთ, - თურმე რარიგ ბეწვზე ჰკიდია ჩვენი სიცოცხლე?

ჩამოსვლის შემდეგ გულზე თითქოს ლოდი მაწვა; იმაზე ფიქრი ვერ მოვიშორე, რომ თქვენც და მეც ქარიშხალი გვემუქრებოდა.

რა გაეწყობა! როგორც ხედავთ, ვცდილობ, კარგი განწყობილება შევინარჩუნო, მაგრამ, რა ვქნა, ჩემი ცხოვრება ძირშივეა გამოხრული - უაზროდ და უგზო-უკვლოდ დავეხეტები.

ძალიან არა, მაგრამ მაინც მეშინია, ვაითუ ტვირთად გაწევთ-მეთქი ჩემი სიცოცხლე; თუმც, იოს წერილმა დამარწმუნა, რომ თქვენ გესმით, რარიგ ვცდილობ, შრომა და ზრუნვა ოდნავ მაინც შეგიმსუბუქოთ.

დავბრუნდი და ისევ შრომას შევუდექი, თუმცა ფუნჯი ლამის ხელიდან მივარდებოდა. მაგრამ რაკი ვიცი, რა მინდა, უკვე სამი დიდი სურათი დავამთავრე.

აქედან ორი უსასრული ყანებია, ღრუბლიანი ცა რომ დასცქერის. არ მოვერიდე, უკიდურესი მარტოობა და უსაზღვრო სევდა გამომეხატა; იმედია, ამ სურათებს მალე გაჩვენებთ - მოკლე ხანში მინდა პარიზში ჩამოგიტანოთ, ვინაიდან თითქმის მჯერა: ეს სურათები გადმოგცემთ იმას, რაც მე სიტყვით ვერ გამომითქვამს, კერძოდ, სოფლად თუკი რამ არის ჯანსაღი და სულის და გულის გამკაჟებელია.

მესამე სურათი დობინის ბაღია - მისი დახატვა ჩამოსვლის დღიდან ოცნებად მქონდა.

გულწრფელად მჯერა, აქ ჩამოსვლა ცოტას გაგართობთ.

ბიჭუნაზე ხშირად ვფიქრობ. ვიცი, ჯობს ისევ ბავშვებს ზრდიდე, ვიდრე ნერვებს და ენერგიას ხატვაზე ხარჯავდე.

მაგრამ რას იზამ! საიმისოდ უკვე საკმაოდ ბებერი ვარ, რომ ყველაფერი თვიდან დავიწყო ანდა სხვა საქმეს მოვეკიდო - რა ვქნა, მე ასე მეჩვენება. ამ სურვილმა გამიარა, მაგრამ გულში ნაღველი ჩამრჩა.

გიიომენი რომ ვერ ვნახე, დასანანია, მაგრამ ჩემი სურათები რაკი უნახავს, მიხარია.

რომ მომეცადა, ალბათ ლაპარაკს შევყვებოდი და მატარებელს ვერ მივუსწრებდი.

***

„ეს წერილი 29 ივლისს ჯიბეში ედო“ - თეო ვან გოგის მინაწერი

ბევრი რამის მოწერა მსურდა, მაგრამ ვგრძნობ, რომ აზრი არა აქვს, იმედია, უფროსები ძველებურად მადლიერი გყავს.

მარწმუნებ, რომ ცოლი და შენ წყნარად ცხოვრობთ. ტყუილად ირჯები: თქვენი ცხოვრების ავიც და კარგიც მე ხომ ვნახე. გეთანხმები, ბავშვის გაზრდა მეხუთე სართულზე შენთვისაც და იოსთვისაც ძნელი საქმეა.

რაკი ოჯახში ყველაფერი რიგზე გქონია - მთავარი კი სწორედ ეს არის, სხვა რამეზე აღარა ღირს ლაპარაკი. ალბათ კიდევ დიდი დრო გავა, ვიდრე შევძლებთ, ჩვენს საქმეებზე წყნარად და მშვიდად ვილაპარაკოთ, - მეტს მე უკვე ვეღარას გეტყვი. ამას უშიშრად ვერ გეუბნები, - ადრეც ხომ გწერდი. მაგრამ სათქმელი მაინც მეტი აღარა მაქვს-რა. ფიქრით რასაც არ უნდა ფიქრობდნენ, მხატვრები უკვე ინსტინქტურად თავს იკავებენ სურათებით ვაჭრობაზე, ამ ვაჭრობის თანამედროვე ვითარებაზე კამათისაგან.

არსებითად, ჩვენს შესახებ ჩვენმა სურათებმა უნდა ილაპარაკონ.

დიახ, ჩემო ძვირფასო ძმაო, ათასჯერ მითქვამს და ერთხელ კიდევ გიმეორებ ჩემს სერიოზულ, დიდხანს ნაფიქრ მოსაზრებას, ერთხელ კიდევ გიმეორებ, რომ შენ არა ხარ ჩვეულებრივი, კოროს სურათებით მოვაჭრე კაცი. ჩემი მეშვეობით ზოგი ისეთი სურათის შექმნის მონაწილე ხარ, ქარიშხალიც რომ სიმშვიდეს მოჰგვრის ადამიანებს.

ჩვენ შევქმენით ეს სურათები, ეს სურათები დღეს არსებობს, - ყველაზე მეტად აი, რა მსურდა შენთქვის მეთქვა ამ საოცარი კრიზისის დროს, როცა გარდაცვლილ მხატვართა და ცოცხალ მხატვართა სურათებით მოვაჭრეთ შორის ურთიერთობა უკიდურესად დაძაბულია.

რა გაეწყობა, ჩემს საქმეს სიცოცხლე შევალიე, ჩემი გონების ნახევარიც ამას მოუნდა. მაგრამ შენ ხომ ადამიანით მოვაჭრეთა რიცხვს არ ეკუთვნი და შეგიძლია, მართალ კაცს მხარი დაუჭირო, რაკი მართლაც ისე იქცევი, ადამიანს რომ შეეფერება. მაგრამ რას იზამ?!

თარგმნა ლამარა კიკილაშვილმა
„ნაკადული“, 1981წ.

Wednesday, March 2, 2016

მარიო ვარგას ლიოსა: დონალდ ტრამპი კლოუნი და რასისტია

პერუელი ნობელიანიტი მწერლის, მარიო ვარგას ლიოსას განცხადებით, დონალდ ტრამპი კლოუნი და რასისტია, რესპუბლიკური პარტია კი დამარცხდება, თუკი ნოემბერში, აშშ-ში გასამართი საპრეზიდენტო არჩევნებზე საკუთარ კანდიდატად ტრამპს დაასახელებს. 

„ის სახიფათოა ამერიკის შეერთებული შტატებისთვის, ქვეყნისთვის, რომელიც იმდენად მნიშვნელოვანია მსოფლიოსთვის, რომ თეთრ სახლში ბატონი ტრამპის მსგავსმა კლოუნმა, დემაგოგმა და რასისტი არ უნდა იცხოვროს“, - განაცხადა მარიო ვარგას ლიოსამ, მწერალმა, რომელიც პერუს 1990 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილეობდა. 

წყარო - theguardian

Loving Vincent - ფილმი-ნახატი

2014 წელს, სტუდია Breakthru Films-მა პირველ, სრულად „დახატულ“ ფილმზე დაიწყო მუშაობა. 

Loving Vincent - არა მხოლოდ ვინსენტ ვან გოგის ნახატებს აცოცხლებს, არამედ, მხატვრის ცხოვრებისა და სიკვდილის ამბებს მის პერსონაჟებთან გამოგონილი ინტერვიუების საფუძველზე აღწერს.

ფილმის თითოეულ კადრში პროექტისათვის შექმნილი ზეთის საღებავებით შესრულებული ნახატებია გამოყენებული. ამ დრომდე, პროექტში მონაწილეობა ასამდე მხატვარმა მიიღო, ფილმისთვის კი 56 ათასი ნახატი შეიქმნა.

 


წყარო - BBC

Tuesday, March 1, 2016

ფრედერიკ ბეგბედერი - მიშველე! - ბოდიში...

როდესაც სოციალური კომედია მთავრდება, ნამდვილი სიგიჟე მაშინ იჩენს თავს.

სიყვარული - როგორც თეოფილ გოტიემ თქვა - „უცნაური გრძნობაა, რომელსაც ათასი სიბინძურე ახლავს თან“. ყველა სხვა მძიმე ნარკოტიკს შევეშვი და არ მესმოდა, სიყვარული გამონაკლისი რატომ უნდა ყოფილიყო.

***

მართლაც იშვიათი ხელობა მაქვს: ტალანტსკაუტი, სახელიც კი პათეტიკური აქვს. მსოფლიოში ყველაზე ლამაზი გოგონას მოსაძებნად დაფინანსებული, რუსეთში გავემგზავრე, სადაც ლამაზი ქალების უზომოდ დიდი არჩევანია. ხანდახან ისეთი შეგრძნება მქონდა, თითქოს პარაზიტი, კონტრაბანდისტი ან სუტენიორი ვიყავი - სისხლისმსმელის ერთ-ერთი სახეობა, რომელიც მხოლოდ ახალი ხორცით იკვებება - კაპიტანი აქაბი, რომლის თეთრ ზვიგენსაც მირიანა, ლუბა ან ვარვარა ერქვა.

[...]

ჩემი იდეალი დომინიკ გალა იყო, ცნობილი ფრანგი, რომელმაც 1987 წელს დიუსელდორფის დისკოთეკაზე კლაუდია შიფერი აღმოაჩინა. [...] გალა გამუდმებით იმეორებდა ოსკარ უაილდის (ოღონდ არეულად) გამონათქვამს: „არ ენდო შენს პირველ შთაბეჭდილებას, რადგან ის ყოველთვის მცდარია“. კლაუდია შიფერი არაფერს ჰგავდა, როდესაც დომინიკი მას გერმანულ საცეკვაო მოედანზე მოყანყალეს გადააწყდა. ეს იყო გრძელი ტევტონური ღერო, როგორც ათასობით სხვა, ოთხკუთხა მხრებითა და ოთხკუთხავე კბილებით. მაგრამ დომინიკმა მასში ახალი ბარდოს პოტენციალი აღმოაჩინა. სწორედ ასე იპოვა ქართველმა სკაუტმა გიამ ნიჟნინოვგოროდში ნატალია ვოდიანოვა. სომეხი ტიგრანი ავიღოთ, მოსკოვის რეკრუტის შეფი, გამჭოლი თვალით, სპორტსმენის გამჭრიახობით და ფართო კავშირებით. აქ შემთხვევით არავინ ხდება მოდელფაინდერი: კარგი აღმოჩენები უნდა გააკეთო, კონტაქტები გააბა და პატივი სცე რამდენიმე წესს, რომელთაგან ეს ექვსი მთავარია:

1 - სექსუალურად არ იძალადო გოგონებზე (თუ ისინი ამას დაჟინებით არ მოითხოვენ).
2 - არასოდეს მოსთხოვო მობილურის ნომერი გოგონას, რომელთანაც უკვე გიას ან ტიგრანს აქვს კონტრაქტი გაფორმებული.
3 - ყოველთვის უნდა გადაადგილდეთ მანქანით მძღოლთან და დაცვასთან ერთად.
4 - არასოდეს დაუწყოთ შებმა გოგონებს, რომლებიც ღამით მზის სათვალეს ატარებენ.
5 - არ მიეკაროთ კოკაინს.
6 - და ყველაზე მთავარი - არასდროს გამიჯნურდეთ.

***

გოგონებად გარდაქმნილი ქალები კარგად ახერხებენ ქმრის აღგზნებას. 21-ე საუკუნის დასაწყისში კაცებს სწორედ ქალის უმწიკვლოება აღაგზნებთ. უმწიკვლოებას ითხოვენ, შესაძლოა იმიტომ, რომ ხალხია გარყვნილი. კაცებს მხოლოდ ბავშვური გარეგნობა იტაცებთ და შედეგად, ქალები ვარდისფერ გოგონებად გარდაიქმნნენ.

დღევანდელ დღეს, როდესაც ლამაზი ქალი ნადავლი გახდა, ზოგიერთი საღამო ძაღლების კონკურსს დაემსგავსა: კონკურსს იმაზე, ვინ უფრო ახალგაზრდა მხეცუკას მოიმწყვდევს თავის მკლავებში. კაცები ადარებენ თავიანთი თანმხლები ქალების სხეულებს, თვალის ფერს, თმის სურნელს და საყელურის სიგრძეს.

ლოგიკურია, რომ ლამაზები უპირატესობით სარგებლობენ და მეტი შემოსავალიც აქვთ. ბოტოქსის ინექცია უნდა შეიშხაპუნო იმისთვის, ხელფასის გაორმაგება რომ მოახერხო, დაიმატო 50 გრამი სილიკონი ორივე ძუძუში, რომ წინ წახვიდე საქმეში, განსაზღვრო ცხიმის დონე ლოყებში და გაიდიდო ყბის ძვალი სოციალურ ეშელონებში შესაღწევად. ჩაატარეთ ცდა: ნახავთ, რომ თავადაც ახალგაზრდა, ლამაზ ხალხთან გირჩევნიათ მუშაობა, თავს უკეთ იმ ხალხთან გრძნობთ, თვალები ამოღამებული რომ არ აქვთ. უფრო მეტად გაწონასწორებულ ჯანსაღ სახეებს ენდობით და არა ასაკით გაუბედურებულებს. კარგია, რომ გარეგნობა არა მარტო პირველყოფილია, არამედ შეცვლასაც ექვემდებარება.

ჩვენი საზოგადოება ფიქრობს, რომ შესაძლოა ნებისყოფის გარეშე ცხოვრება, მაგრამ საქმე საქმეზე რომ მიდგება, საკუთარ სურვილებზე უარის თქმა საკმაოდ მწვავე პრობლემაა. ყველას სჭირდება ზუსტი მიზანი; ის კი უფრო და უფრო ბუნდოვანდება. ოცნების გარეშე გზააბნეულად მოსეირნე პირქუში ცხოველები ვხდებით. ვიცლებით ან ვიკარგებით. ხანდახან ეს სეიძლება სასიამოვნოც იყოს, ისევე როგორც უცხო ქალაქის ქუჩებში დაკარგვა, როდესაც შეგიძლია, შემთხვევით ისარგებლო და იხეტიალო, დრო გაწელო, სანამ გზას იკითხავდე, ჩამოჯდე და უყურო ღრუბლებს, როგორც ბუნებაში მობალახე ძუძუმწოვარმა, მაგრამ ძალიან მალე პანიკა გიპყრობს. იწყებ ჯიბეებში რუკის, თავშესაფრის მისამართის ან სატელიტური მართვის კოლოფის ქექვას. ადგილობრივებს აჩერებ. ტაქსის იძახებ. ცოტას თუ აქვს ნამდვილად დაკარგვის გამბედაობა.

ქალები ჩემთვის სიწმინდეა. მათ კონტინენტივით ვიპყრობ. მინდა მაისურების კრისტოფერ კოლუმბი და საცვლების ვასკო და გამა ვიყო. [...] მე მინდა შენი პირის დოქტორი ლივინგსტონი და შენი კისრის ნეილ არმსტროგნი ვიყო. როდესაც შენ მკერდს დავეწაფები, თან აღმომხდება: It’s a small step for a man, but a great step for mankind და ერთ დღესაც, როდესაც ჩემი გახდები, იმას გავაკეთებ, რაც მთვარეზე პირველმა ფეხისდამდგმელმა გააკეთა: დროშას დავარჭობ და დედამიწაზე დავბრუნდები.

ყველაზე ამაღელვებელი ქალში მისი სახეა; არ დაიჯეროთ იმ კაცების, რომლებიც უპირატესობას მათ მკერდს ან უკანალს ანიჭებენ. ეს იმის ნიშანია, რომ მათ ნაშებს საზიზღარი სიფათები აქვთ და სხეულის სხვა ნაწილზე ახდენენ კონცენტრაციას.

სამოდელო საქმის ყველაზე მწვავე პრობლემა არც ნიმფოფილიაა და არც ანორექსია, პრობლემა რასიზმია. ყველანი ქერათმიანებს რომ დავდევთ, ამას თავისი სახელი უნდა დაერქვას. ეს იმას ნიშნავს, რომ ყველანი ფაშისტები ვართ. ნაცისტები უპირატესობას ქერებს ანიჭებდნენ: მათ აუცილებლად მოეწონებოდათ სლოვაკი ადრიანა კარამბე-სკლენარიკოვა ან ჩეხი კაროლინა კურკოვა, ევა ჰერციგოვა, ვერონიკა ვარეკოვა და პეტრა ნემცოვა (ბოლოსდაბოლოს, შემთხვევითი სულაც არ არის, ჰიტლერმა მოღვაწეობა ჩეხოსლოვაკიის დაპყრობით რომ დაიწყო, ფიურერს პრიორიტეტების შეგრძნება ნამდვილად ჰქონდა!). სამოდელო აგენტები დიდ პატივს სცემენ არიულ რასას, მათ მაღალ ღაწვებს, ღია ფერის თვალებს, ჯანმრთელ კბილებსა და უკიდეგანო სითეთრეს. გსმენიათ რამე იმის შესახებ, რომ ამხანაგ სტალნს ახალგაზრდა ბალერინებთან და ლამაზ მეძავებთან გართობა მოსწონდა? ის ისეთივე ანტისემიტი იყო, როგორიც ჰიტლერი. ქალებს, რომლებიც დიქტატორების ესთეტიკურ გემოვნებას არ შეესაბამებოდნენ, სხვადასხვა მიზნით იშორებდნენ. დღეს, ჩვენს იდეალურ სამყაროში, დრო ახდენს გაცხრილვას: ბებრები და მახინჯები თამაშგარეთ რჩებიან. მშვენიერება სპორტია, სადაც თამაშგარეები ბლომად არიან. რა შეიძლება იყოს უფრო ფაშისტური, ვიდრე „მის“-ის არჩევნებია?

მღრღნის ეს შეკითხვა: ისლამური ჩადრი უფრო ფაშისტურია, Fashion Contest-ის ჟიური თუ დისკოთეკებზე სახეების კონტროლიორი. უბრალოდ, ჩადრით სახის დაფარვა შანსს უტოვებს ულამაზოებს. ფუნდამენტალისტები უთუოდ დიდი მაჩოები არიან, რომლებიც ქალებს მანქანის ტარებას, მუშაობას ან ქმრის მოტყუებას უკრძალავენ, ოღონდ ქვების სროლის ან მჟავას შეხსმის გარეშე; მაგრამ ვაღიაროთ: ისინი ხომ ერთადერთი ესთეტიკური ანტირასისტები არიან. ჩადრის ტარება ხელს უშლის სახით ცდუნებას და ლამაზი სახის ტოტალიტარიზმს. ჩადრი ყველა ქალს აძლევს შანსს, თავი სხვანაირად მოაწონონ და არა „ნუმეროს“ ბოლო ნომერში განსაზღვრული იდეალური ქალის კრიტერიუმების გამომზეურებით.

ვიცი, რომ არსებობენ კაცები, რომლებიც ბედნიერნი არიან იმით, რომ ბერდებიან. უბრალოდ, მათ ამბიციები არ აწუხებთ.

***

ერთი წელია, რაც მოსკოვში ვცხოვრობ: გაცრუებული იმედების ქალაქში. აქ სილამაზე ეროვნული სპორტია. რუსეთი დიდია, მისი მცხოვრებნი კი ღარიბ-ღატაკნი: მათ ერთადერთ გასართობს არყის ხეების ტყეში სეირნობისას პოემების თქმა ან დუნე და განიერი მდინარეების პირას დასვენება წარმოადგენს. აქ ეკლესიები ოქროს სარკეებს ჰგავს. რუსების სიღარიბე მათივე მეშჩანობის ბრალია. ეს ის ქვეყანაა, სადაც კაცები ორმოცდაათი წლისანი იხოცებიან; მათი ქვრივები კი მეტროს გასასვლელში კატებს ყიდიან. ისეც ხდება, რომ მოხუცი ხარაჩოდან ჩამოვარდნილი სტალაქტიტით ტვინგახვრეტილი კვდება. მოსკოვური ზამთარი სანახაობრივად საკმაოდ დატვირთულია.

რუსები იძულებულნი არიან, ცენტრალური აზიის სტეპების ან ციმბირული ტუნდრის მსგავსად, თვითონაც გიგანტურნი იყვნენ: უბრალონი, მაგრამ ლირიკულნი; ღატაკნი, მაგრამ ამაყნი. ცდილობენ, ჩეხოვის „თოლიას“ პერსონაჟებს დაემსგავსონ. სამზარეულოში, სადაც ბუხარს აღვივებენ და სოკოებს ახმობენ, სიღრმისეული საუბრები აქვთ. გროშიც არ აბადიათ და მიუხედავად ამისა, ხის მაგიდებზე მუდმივად გაშლილია ზეთიანი კარტოფილი, ყაყაჩოიანი ნამცხვრები, დაშაქრული თევზი, სურნელოვანი კიტრის პიკული, ჩიტებით მოვარაყებული არყის გრაფინი, მურაბები და სპილენძის სამოვარში მოთუხთუხე ჩაი. გაცნობიდან რამდენიმე წუთში უკვე სიყვარულის ამაოებაზე, ბედნიერების დასასრულსა და სამყაროს სიგიჟეზე გელაპარაკებიან. ლაპარაკობენ დიდხანს, ავსებენ ჭიქებს და თან ნამცხვრით გიმასპინძლდებიან. თავიანთი ფატალიზმით ძალიან ამაყობენ: დიახ, რუსეთი დასაბამიდან დაღუპულია და არც არაფერი ეშველება. კიდევ დალევ? დოსტოევსკისთვის ძვირფასი ზნეობრივი რყევები ყველაზე ნაკლებად მტკივნეული ხერხია იმისთვის, რომ იქ არსებობის აზრი განსაზღვრო: რუსეთი მშვენიერი მოულოდნელობების თავშესაფარია.

***

რუსული სილამაზე მხოლოდ ლიტერატურული ან ტყესთან დაკავშირებული ფენომენი სულაც არ არის: ის, უპირველეს ყოვლისა, ქალური საწყისია. ბევრს ლაპარაკობენ ამქვეყნის ნახშირწყალბადის ბუნებრივ რესურსებზე. ვფიქრობ, რომ ეს მთავარი სიმდიდრის უგულებელყოფაა. ამერიკელები ძალიან ჯანმრთელები არიან, ფრანგები ზედმეტად ჭირვეულნი, გერმანელები საოცრად სპორტულები, ჰოლანდიელები საკმაოდ თავისუფლები, ესპანელები კი ძალზე დაღლილები! დაგვრჩა რუსები. რუსი გოგონები დანაშაულზე წასწრებული პატარა ბავშვებივით ხრიან ქუთუთოებს, თითქოს ტირილს იწყებენო, თითქოს მათ ფირუზისფერ თვალებს პოლარული სიცივიდან მოსული ცრემლები, ოჯახურ აგარაკზე მშობლების ძალადობა, ზამთარში ცარიელი თეფში, შობა საჩუქრების გარეშე და მარადიული უბედურება ახრჩობსო. და მათ წუწუნის უფლებაც არ აქვთ, რადგან, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მამა კრასნოიარსკის ოლქში „და სვიდანიას“ გარეშე გაემგზავრება. რუსი გოგონების სავსე ღაწვები და ძუძუები ერთნაირად გიზიდავენ მოფერებისთვის. არასდროს კანკალებენ, მაშინაც კი, როცა თერმომეტრი მინუს ოც გრადუსზე ნაკლებს აჩვენებს. ტუჩებს ენით ილოკავენ, ისე თითქოს მათზე დაცვარულ მარგალიტებს ითვლიანო და მათ დაჟინებულ მზერაში თხოვნა და გამოწვევა იკითხება. ისინი კაცების სისუსტეებზე დაკიდებული ყვავილები არიან. თმაში თითების შეცურებით ისე თავაზიანად მანიპულირებენ ძლიერი სქესით, ეს უკანასკნელნი გონს მოსვლასაც ვერ ასწრებენ. მათ ოფლსაც კი კარგი სუნი აქვს და მათ ფერმკრთალ, გედის ფრთებით მონარნარე ხელებში მოქცეული ნებისმიერი კაცი მარიონეტი ხდება. და ეს ასეა ჯერ კიდევ იმ დროიდან, როცა პლანეტა ერთადერთი ქვეყანა იყო. სრულიად სამყაროსთვის არის ცნობილი რუსი გოგონების პოტენციალის შესახებ; სწორედ ამიტომაც, უცხოეთის ვიზებზე მათ უარს ეუბნებიან. ყველა ეროვნების ქალს სძულს ისინი, რადგან თვლიან, რომ მათი სილამაზე უსამართლობაა და ყველა უსამართლობა უნდა აღმოფხვრა. რუს გოგონებს ბევრი მტერი ჰყავთ და ეს პირველი შემთხვევა როდია ანგელოზებში: ბიბლია გადაიკითხეთ, დამწვარი ანგელოზების სამართლის კოდექსი...

სამი მეოთხედი საუკუნის განმავლობაში, სექსი რუსების ერთადერთ გასართობად იქცა (არაყთან და ჩაშვებასთან ერთად). ამის შედეგია მსოფლიოში უნიკალური კომპეტენცია ამ საკითხში.

შიშველი მდედრი აუცილებელია კაპიტალისტური ეკონომიკის კარგად მუშაობისთვის და ის ხშირად უნდა იცვლებოდეს. რომანტიკული მოვლენების როტაცია ზრდის სუფთა მოგებას. სამწუხაროდ, მანეკენები დიდხანს არ ინარჩუნებენ თავიანთ უმწიკვლოებას. პირველსავე თუ არა, მეორე სამუშაო დღეს მოჩხუბარ ფეხბურთელთან ან ალკოჰოლიკ მსახიობთან სექსით ამთავრებენ. ხდება ისეც, რომ საიდუმლო ოთახში მობილურის კამერა აფიქსირებს, როგორ ისუნთქვენ კოკაინს ცხენის დოზებით.

იცით, რომ ტერმინი „კოსმეტიკა“ სიტყვა „კოსმოსიდან“ მოდის, რაც, როგორც წესრიგს, ასევე სამყაროს ნიშნავს? ეტიმოლოგიურად, მაკიაჟი არის წესრიგი, რომელიც სამყაროს მართავს... კოსმეტიკა კოსმოსურია. ასე რომ, ღმერთი მხოლოდ და მხოლოდ make-up-ია, ჩემო ბატიუშკა!

დღის შუქზე იმ ქალის ხილვა, რომელიც საღამოს და თანაც გაბრუებულს მოგეწონა, მისგან განხიბვლის საუკეთესო საშუალებაა.

***

კგბ ხომ არსად გამქრალა, მხოლოდ ორი თანხმოვანი შეიცვალა სახელწოდებაში. რა მნიშვნელობა აქვს? ძერჟინსკის ძეგლი კი ჩამოაგდეს ფსბ-ს შენობის წინ რომ იდგა, მაგრამ მისი თანამშრომელი პრეზიდენტად აირჩიეთ. თქვენი ქვეყნის ყველა პრობლემა ამ უსასრულო ჯაჭვიდან მოდის: ჭიპლარი არ გაქვთ გადაჭრილი ამ ჯალათებთან. რუსეთი დაუსჯელი კრიმინალის და თავისუფალი ამნეზიის ქვეყანაა. რას ეძახით ამას? ცოდვების მიტევებას? მაგრამ თქვენ ეს კარგად უნდა იცოდეთ, მამაო, რომ მოგიტევონ, უნდა ითხოვოთ. აქ კი არავინ არავის პატიებას არ სთხოვს და ნახევარი მთავრობა უცვლელია. თქვენთვის მართლა მნიშვნელოვანი რომ ყოფილიყო, მერია აუცილებლად დათანხმდებოდა სოლოვკის გულაგის ქვის მოედნის შუაგულში განთავსებას, საზოგადოებრივ სკვერში მიმალვის ნაცვლად. თქვენ კი სამხრეთაფრიკელებივით მოიქცეთი: მხოლოდ ის დამნაშავეები შეიწყალეთ, რომლებმაც დანაშაული აღიარეს. საჯარო აღიარება ცივსისხლიანობას მოითხოვს, მაგრამ კოლექტიური კრიმინალის შემდეგ, ეს ერთადერთი სწორი გადაწყვეტილებაა. თქვენ კი ისე ამჯობინებდით მოქცევას, თითქოს არაფერი მომხდარაო. თუმცა წარსულის კრიტიკა იოლია. ის, რაც მოხდა, მამაო, ერთად აღებული ხუთი ჰოლოკოსტია. ვიცი, რასაც ფიქრობთ: თქვენმა თანამოსაუბრემ ზომაზე მეტი „ვოდკა“ დალია. მაგრამ, ეს სიმართლეა. ძალიან კარგად ვიცი, რასაც ვამბობ: ვიშის რეჟიმის, მადაგასკარის, ინდოჩინეთისა და ალჟირის შემდეგ საფრანგეთშიც იგივე ამნეზია დავთსეთ. სულ იმას ვამბობთ, რომ ჯობს, წინ წახვიდე, ვიდრე წარსულის ქექვა დაიწყო. „ლუსტრაციის პოლიტიკით“ ყველა გასვრილი აღმოჩნდება, ისევე როგორც დღეს რუმინეთში, ბულგარეთსა თუ პოლონეთშია. კამბოჯაში 30 წელი იცადეს იმისთვის, რომ სასამართლოს წითელი ქმერების (შეიარაღებული კომუნისტური მოძრაობა კამბოჯაში) გენოციდის, დიდი ხნის გარდაცვლილი მთავარი დამნაშავეების გასამართლება დაეწყო. არც თურქები აღიარებენ სომხების გენოციდს. მზად იქნება კი რუსეთი ამ აღიარებისთვის 2030 წელს? ბნელ წარსულში, მხოლოდ მკვდრები რჩებიან სუფთად.

ჩვენ პოსტდემოკრატიულ „სისტემაში“ შევედით. იმისათვის, რომ ის „სისტემა“ აღვწეროთ, რომელიც ამიერიდან პლანეტაზე ბატონობს, მთავარი სიტყვა „კაპიტალიზმი“ კი არა „სურვილისტური პლუტოკრატია“ უნდა იყოს. ევროპული ჰუმანიზმის საუკუნეები კოლექტივისტური უტოპიის ხარჯზე შემცირდა, რომელსაც უკან კომერციული უტოპია მოჰყვა.

როდესაც სამართალი არ არსებობს, შიში ხდება მმართველი. სწორედ ამ მიზეზით მოითხოვდა დაჟინებით ვლადიმირ ბუკოვსკი კუმუნიზმის ნიურნბერგის პროცესს. ზუსტად იმდენჯერ, რამდენჯერაც ეს ქვეყანა უარს იტყოდა სახეში შეეხედა თავისი ისტორიისთვის, იქნებოდა უბედური და ყველა მისი მცხოვრები მუდმივი შიშით შეპყრობილი. მის წარსულზე აღარაფერს ვამბობ. რუსეთი 1991 წლის შემდეგ ისეთია, როგორიც გერმანია 1945 წელს, ესპანეთი - ფრანკოს, იტალია - მუსოლინის, საფრანგეთი - პეტენის დროს.

იზვინიტე, რომ ყოველთვის ყველაფერს ვაკრიტიკებ: ეს, ზოგადად, ფრანგების სისუსტეა - ყბედობა საქმის ნაცვლად.

ადრე ყველა რუსი ლაპარაკობდა ფრანგულად: დოსტოევსკი თავის შვილებთან, ტურგენევი ფლობერთან, ნაბოკოვი პივოსთან და გაბრიელ მაცნეფი - ჩემთან. დღეს ეს ჩვეულება დაიკარგა და ყველგან ინგლისურმა ჩაანაცვლა.

მკვდარ ენაზე ლაპარაკი ხომ უტაქტო მსმენელებისგან გვიცავს.

ფეხზე მდგომი აღსარების ჩაბარებას ვაპროტესტებ. [...] უკანასკნელად რომ გნახეთ, ფსიქოანალიტიკოსს შეგადარეთ მამაო, მაგრამ წამოწოლა ფროიდთანაც კი შეიძლებოდა...

***

ვფიქრობ, თქვენი ერთგული რუსების უმეტესი ნაწილი ღმერთის სახელს რწმენის გარეშე ეფარება, სწორედ იმიტომ, რომ ღმერთი კაპიტალიზმშია უპირატესი. სწორედ ღმერთთან დაბრუნებიტ ფიქრობენ საბჭოთა რეჟიმის რღვევისგან მიყენებული ტანჯვის თავიდან აცილებას. მსოფლიოში გავრცელებული ჰედონიზმი ხომ იმავე პრინციპებს ემყარება, რასაც სტალინური ძალაუფლება: მატყუარები გონებასუსტებს მართავენ. ოღონდ ჰედონიზმი კიდევ უფრო სუსტია, ვიდრე კომუნიზმი. ეს პირველი პესიმისტური რელიგიაა. ასე რომ, ღმერთი... გულაგზე უკეთესი და „ბენტლიზე“ იაფია. რა უცნაური საუკუნეა... მართლაც რომ სასჯელია, სამოცდაათწლიანი რევოლუცია მოსკოვის ლას-ვეგასად გადაკეთებით და გარყვნილების მოსანანიებლად, ეკლესიაში დაბრუნებით დაასრულო.

გარწმუნებთ, რომ ჩემი ნაცნობი ათეისტების უმეტესობას ზუსტად იგივე პრობლემა აქვს, რაც თქვენს ახლახან შემოკრებილ მრევლს, მამაო: ფიქრის დეფიციტი. მუდმივად გაურბიან პრობლემურ საკითხებს (როგორ მდგომარეობაში ვარ? ბედნიერი, შეყვარებული, ყელამდე ქაქში ამოსვრილი; უნაყოფო მიწაზე მიტოვებული ცოცხალ-მკვდარი. სწორად ვიქცევი, რომ ვცხოვრობ და ამდენ გადასახადს ვიხდი? როგორ მოვიქცე, რომ ამ მატრიარქალურ სამყაროში ვაჟკაცად დავრჩე? ამჯერად რით ჩავანაცვლეთ ღმერთი: ვებკამერით, მათრახით თუ კომპანიონი ძაღლით?). მარტოობის შესავსებად და სიჩუმის მოსატყუებლად, ურწმუნონი ყიდულობენ მანქანებს კრედიტით ან ინტერნეტით სიმღერებს ქაჩავენ, საუზმის შემდეგ სასმელს ეტანებიან, დილაობით მატონიზებელ საშუალებებს იღებენ, საღამოობით კი დამამშვიდებლებს (ხანდახან პირიქითაც), თავიანთ მობილურებში სახელებს და ნომრებს ახარისხებენ, რამდენიმე ნომერზე ტოვებენ ერთსა და იმავე ხმოვან შეტყობინებას: მიყვარხარ. იწერენ ყველა კაბელურ არხს უფროსებისთვის, თავიანთ უბის წიგნაკებს შეხვედრების ჩანიშვნით ავსებენ. ბოლო წუთს ამ შეხვედრას აუქმებენ იმის შიშით, რომ ხალხთან ურთიერთობას ცრემლების ღვრის გარეშე ვერ მოახერხებენ. დადიან ქუჩებში SMS-ების კითხვით ისე, რომ ირგვლივ არც იყურებიან (და მარჯვენა ფეხს ალბრადორის მოსაქმებულში ჩაკრავენ), მასტურბირებენ „ფლეიბოის“ ან „In Style”-ის კითხვისას, სიხარულისგან წკუტუნებენ, როდესაც ფეხბურთის გუნდის კაპიტანი თავს მოწინააღმდეგე გუნდის მოთამაშეს ურტყამს, დადიან მიწისქვეშა კომერციულ ცენტრებში, რომლებიც თემატურ პარკებს ჰგავს, თან ალაჯებენ მიწაზე გართხმულ მათხოვრებს, ერთმანეთს ხოცავენ „Nintendo Wii“-ს სათამაშო პულტისთვის, თანაც მეზობლის თანდასწრებით, განთიადზე საშველად უხმობენ ექიმს, რათა ადამიანსი ხმა გაიგონონ, ერთმანეთს „Six Feet Under”-ის ჯერ კიდევ ცელოფნიან DVD დისკს სთავაზობენ, რადგან თვითონ სადომაზოხისტური კომიქსების ყურება ურჩევნიათ და დარჩენილ დროს კი დინების საწინააღმდეგო მიმართულებით გარბიან იმის დასავიწყებლად, რომ ოზონის შრე ყოველ წუთს უფრო და უფრო თხელდება.

ჰედონიზმის ინდუსტრია ჩვენი გონების დასაკავებელ კატასტროფული რაოდენობით გასართობს მოიცავს და სულაც არ ითვალისწინებს იმას, რომ მათ გამოყენებაში ხელი შეგვიშალოს! ეს სიახლე არ არის (პლატონმა და პასკალმა დიდი ხნის წინათ შენიშნეს, რომ ადამიანი რეალობას გაურბის), ახლა ეს ფენომენი კიდევ უფრო აქტუალური გახდა. ადამიანს მხოლოდ ერთი აზრიღა აწუხებს: შეიცვალოს აზრები! სიამოვნების მიღების დროს ის რაღაცას გაურბის, მაგრამ, ჩემი აზრით, გაქცევა იგივეა, რაც უკუღმა ძებნა. და მაინც, რას ეძებენ? ოჰ, შემიბრალეთ, ამარიდეთ თქვენს პოსტკომუნისტურ, ორთოდოქსულ, მორალისტურ მოძღვრებას. ღმერთს? კიდევ ერთი უტოპია. ოცნებაზე ოცნებობენ. ეს იგივეა, ფეხზე მდგომმა დაიძინო, ზუსტად ისე, მამაო, როგორც თქვენ შვებით ჩემი მოსმენისას.

***

რუსეთში, ფიზიკური ტანჯვა მორალური ტანჯვის დავიწყებას ემსახურება.

არ მგონია შემთხვევითი იყოს, ინგლისურად მონას „სლავი“ რომ ჰქვია.

ფემინიზმმა წაშალა იუმორი, რომელიც მამაკაცებს და ქალბატონებს ჩხუბის საშუალებას არ აძლევდა. ეს დროც დასრულდა. მას შემდეგ, რაც ჩვენ თანასწორნი ვართ, ვეღარ ვერთობით. ამიერიდან კონკურენტები ვართ მარტოობის რბოლაში.

არასოდეს დაგავიწყდეთ, რომ ყველა სამოდელო სააგენტო იმ მახინჯი კაცების დაარსებულია, რომლებიც ლამაზ ქალებთან დაწოლის წყურვილით კვდებიან და ისინი ამას მართლაც ახერხებენ, ოღონდ წესიერების საზღვრების სერიოზული დარღვევით.

რუსეთში, ისევე, როგორც საფრანგეთში, რევოლუცია ნაციონალური ჰობია.

არ ვიცი ჩვენთვის ეწამა თუ არა იესო, მაგრამ ის ზუსტად ვიცი, რომ როცა მასთან ხარ, თავს აშკარად უკეთ გრძნობ. ძალიან მომწონს მისი ღვთიური გამოხედვა, რომლის გამოც ხალხის რისხვა დაიმსახურა. გვიცქერს სანდომიანი მზერით, ყველანაირი სიძულვილის გარეშე (თუმცა ოდნავ შეშფოთებული) და თითქოს იმავეს ამბობს, რასაც თომას ეუბნება იოანეს სახარებაში: „ნეტარ არიან ისინი, ვინც დაუნახავად ირწმუნებიან“. კარგი ტიპია ეს მოკრძალებული წვეროსანი. ის მოულოდნელად გამოგვეცხადა გადასარჩენად და ჩვენ კი მადლობის ნიშნად, წამებით მოვკალით. მან გვაპატია ეს უმადურობა. იესო ქრისტე: ჩვენ, ადამიანები, მას საშველად ვუხმობთ, ის კი პატიებას გვთხოვს. არანაირი ამპარტავნობა, თუმცა, ღვთის ძეა. მე ვიცნობ „ძეებს“, რომლებიც გაცილებით მედიდურობენ, ვიდრე „ის“. ფიქრიც კი არ მინდა იმაზე, რომ მან ხელი გამოგვიწოდა, ჩვენ კი ამით ვისარგებლეთ და მივალურსმეთ, როგორც ნაბოკოვმა თავისი პეპლები!

რატომ არის ეკლესიები ღამით დაკეტილი, იმ დროს, როდესაც ყველაზე მეტად სჭირდება ადამიანს?

საყოველთაო აბსურდს ღვთის არსებობის გლობალიზაცია შეუძლია. აბსურდი ძალიან ღვთიურია. თვით ღმერთიც აბსურდია, ჩემი არ იყოს და არ მესმის კამიუსი, მისი რატომ არ სწამდა. ალბათ, სწამდა ისე, რომ თვითონაც არ იცოდა.

„მამაო ჩვენოში“ შესწორებებია შესატანი: „კოცნა ჩვენი არსობისა, მოგვეც ჩვენ დღეს!“.

გავაცნობიერე, - გყავდეს ღმერთი, დაახლოებით იგივეა, რომ გქონდეს სამშობლო, საზღვარი, სახლი; გყავდეს მამა. რელიგია შესანიშნავი თავშესაფარია.

***

ეს ფრაზაც ძალიან მომწონს: „გვიხსენ ჩვენ ბოროტისაგან“. ცოტა უცნაურია. ხალხი, ვინც ეს ტექსტები შეადგინა, ჭკვიანი ავადმყოფები იყვნენ! მათ „საყოველთაო, უფასო პროზაკი“ შექმნეს. „და ნუ შეგვიყვან ჩვენ განსაცდელში, არამედ გვიხსენ ჩვენ ბოროტისაგან, ამინ“. გიჟური სლოგანია! რეალური სამყარო სრულიად საწინააღმდეგოდ ცხოვრობს: თითქმის ყველა ადამიანს, ვისთან ერთადაც მე მიწევს მუშაობა, ფულს მხოლოდ იმაში უხდიან, რომ სხვები განსაცდელში შეიყვანონ. ეს ჩვენი სამუშაოა: მაცდუნებლები. ანაზღაურებადი მაცდუნებლები! ჩვენ აპათიის წინააღმდეგ მებრძოლები ვართ. აპათია კაპიტალიზმის მატერია: არარეალური სურვილების არქონა, სულის სიმშვიდე, სტოიკური სიბრძნე მსოფლიო ბაზრის მოძრაობას აფერხებს. მსოფლიო ასიოდე Chief Executive Officers-ის ხელშია, რომელთა ერთადერთი ამოცანა პლანეტაზე აპათიის ყოველგვარი ფორმის მოსპობაა. მსოფლიოს საუკეთესო ბიზნესსკოლებში, სტუდენტებს ცდუნების თეორიას ასწავლიან. მომხმარებელ საზოგადოებას სახელი უნდა შეეცვალოს და „ცდუნების საზოგადოება“ დაერქვას. ანტიგლობალისტურ ტრანსპარანტზე სლოგანად გამოდგება „და ნუ შეგვიყვან ჩვენ განსაცდელში“. ქედს ვიხრი მათ წინაშე, ვინც ეს დაწერა. რატომ არ შეიძლება ლოცვების სლოგანად გამოყენება? თავს არიდებენ „მამაო ჩვენოს“ და „ავე მარიას“ შემქმნელის დასახელებას. არადა, წარმოიდგინეთ, ყოველწლიურად რამდენი თანხა დაუგროვდებოდა საავტორო უფლებების დამრღვევებისგან. ღვთის საჩუქარი, დიახ, რა თქმა უნდა, ხარაშო, ღმერთის ტექსტებია. ის საავტორო უფლებებით არ სარგებლობს? სასაცილო ხართ, ამის რომ გჯერათ. ჰო, რა თქმა უნდა, თვიური გადასახადი ძალიან მაღალი იქნებოდა.

***

ვფიქრობ, საკუთარ თავში რომ ვერ გარკვეულხარ, ეს მიზეზიც საკმარისია თვითმკვლელობისთვის.

წინა თვეში დასუსტებული მეჩვენეთ მამაო, გრაფ ტოლსტოის ჰგავდით, ბოლო ფოტოებში, 1910 წელს, როდესაც ცოლი მიატოვა, „ასტაპოვის“ სადგურში რომ მომკვდარიყო.

ცოდვა როდია, დატკბე ყველა იმ სიკეთით, რასაც მაღალი ღმერთი გვიბოძებს.

ჩვენ, ყველას საკუთარი გულაგი გვაქვს, ჩვენშია უსამართლობა, რომელსაც ვერასდროს გადავხარშავთ.

ვილა „ნავარაში“ დაწერა 1901 წლის 27 ოქტომბერს პოლ-ჟან ტულეტმა: „ის, რაც ამქვეყნად ყველაზე მეტად მიყვარს, ქალი, ალკოჰოლი და პეიზაჟებით ტკბობაა“. მეც ძალიან მიყვარს ეს შესანიშნავი სამეული; საუკეთესო საშუალება, განერიდო საკუთარ თავს.

ნაბოკოვმა თქვა, წარმოსახვა, მეხსიერების ერთ-ერთი ფორმააო. ესე იგი, თუკი ოდესმე რაიმე ამბავი ამომიგონებია, ესეც ჩემი მეხსიერების წაუშლელი ფაილია.

როდესაც ძალიან ხშირად იმეორებ, ვიცი, რომ გავგიჟდებიო, ეს იმას ნიშნავს, რომ უკვე გიჟი ხარ.

„ოსტატსა და მარგარიტაში“ ვოლანდის პერსონაჟი თეატრში ქალებს კაბებით მოსავს. ქუჩაში გასვლა და კაბების გაქრობა ერთია. ვოლანდის მიერ შემოსილი ქალები შიშვლები რჩებიან. დარწმუნებული ვარ, ბულგაკოვი ბედნიერია, დღეს მოსკოველი ქალების უმრავლესობა მისი სარეკომენდაციო წერილით რომ სარგებლობს.

რუსები კითხვას უფრო ადრე იწყებთ, ვიდრე ჩვენ, ფრანგები, იმიტომ, რომ პორტატული ფლეისთეიშენის ყიდვის საშუალება არ გაქვთ.

ნაბოკოვმა დაბადების ადგილი კარგად შეარჩია, ისევე როგორც პრეზიდენტმა პუტინმა. პეტერბურგში, საკმარისია ნორმალური გარეგნობა და უკვე „ვოგის“ ყდაზე ხარ.

***

მოვინახულე ბინა, სადაც დოსტოევსკისმ „ძმები კარამაზოვები“ დაწერა: არაფერი საინტერესო, იმ რბილ ქუდს თუ არ ჩავთვლით, პარიზში რომ დარჩა. კედლის საათი მისი გარდაცვალების დროზე იყო გაჩერებული: 8 საათი და 36 წუთი, 1881 წლის 28 იანვარი. ვხვდები, როგორ ქმნიან შედევრებს. საკმარისია, ცხოვრობდე შიშისმომგვრელ სახლში, თავზე ფუმფულა ქუდი გეხუროს და უცბად ქაღალდის ფურცელზე რაღაც ჩნდება. და აი, ჰოპ! ახლა უკვე უნდა ჩაუღრმავდე და თუკი ამას მოახერხებ, მაშინ სენს ბინასაც პირვანდელ მდგომარეობაში შეინახავენ. პუშკინსაც ვეწვიეთ. მისი ბიბლიოთეკა 37 წლის ასაკში მკვდარი ტიპისთვის, ძალიან გადატვირთულია. ფეხსაცმელების გახდა და ფაჩუჩების ჩაცმა მოგვთხოვეს, იტაკი რომ არ გაგვეფუწებინა. მე და ლენა პროფესიონალი მოციგურავეებივით ხელებაწეულები ვსრიალებდით და თან ვხალისობდით მუზეუმის მეთვალყურე ქალის გაოცებულ მზერაზე. აქაც საათი მისი სიკვდილის დროზე იყო გაჩერებული: სამს თხუთმეტი წუთი აკლია, 1837 წლის 10 თებერვალი. აქ ინახებოდა იმ დუელის პისტოლეტები, რომელიც პოეტს სიცოცხლის ფასად დაუჯდა. ვიტრინაში ორი შაშხანა იყო საგულდაგულოდ გამოდებული. დიდხანს ვაკვირდებოდი, რომლიდან ესროლა მუცელში ფრანგმა დანტესმა პუშკინს, შავი მდინარის ნაპირას. ეს ის ეპოქა იყო, როდესაც სიყვარულით არ ერთობოდნენ. [...] მომაკვდავი პუშკინის სახლთან მოხუცებული იდგა, რომელიც ცხარე ცრემლით ტიროდა. როდესაც მას ჰკითხეს, თქვენ რა, ოჯახის წევრი ხართო? არაო, უპასუხა მოხუცმა, მაგრამ მე რუსი ვარო.

აი, რატომ მირჩევნია პეტერბურგი მოსკოვს, აქ იოლი მაყუთის და გამხდარი მეძავების სურვილი კულტურული სიამაყით და ისტორიული სიდიადით არის გადაფარული. ეს არის გაჩერებული საათების, უცვლელად დატოვებული ბინების და შავი პურის ნამცეცების ქალაქი. წარსული ზედაპირზე ტივტივებს და თავისი სიმძიმით აწმყოს აწვება. მოსკოვში წარსულის დავიწყება სურთ, რადგან ფიქრობენ, რომ ის მომავალს აფერხებს. სანქტ-პეტერბურგში წარსული მომავლის გარანტია: სწორედ აქ განიცადა კრახი ჰიტლერმა. ლენინგრადის 900-დღიანი ბლოკადის განმავლობაში, ხალხი წებოს, გაფუჭებულ იოგურტს, ვირთხებს, ბავშვებს და მიწას ჭამდა. 3 მილიონი მაცხოვრებლიდან მხოლოდ 800 000 გადარჩა. გვამები გაანადგურეს. რუსები ჩემი ტვინივით არიან მოწყობილნი: მხოლოდ სასურველ მოგონებებს ინახავენ. კგბ-ს თანამშრომლების სია: წაშლილი. მარია ფიოდოროვნას გვამი („ცარის“ მეუღლე): დიდებით გადასვენებული პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრეში. გულაგი: სარდაფში დაარქივებული. წინააღმდეგობის მოძრაობა: პატივმიგებული. სტალინიზმის მსხვერპლნი: დავიწყებული. რუსული არმიის გმირები: ავტორიზებული (გარდა წყალქვეშა კრეისერ „კურსკზე“ ჩაძირულებისა).

***

ერთ დღესაც პიტერში ღამის კლუბს თუ გავხსნი, მას გრუშენკას დავარქმევ „ძმებ კარამაზოვებში“ თვითგამანადგურებელ, კაცების რისხვა გრუშენკას პატივსაცემად.

სექსუალური გარყვნილება ავტორიტარულ რუსეთში, ლავრენტი ბერიას შემდეგ, ტრადიციად ჩამოყალიბდა.

რუსმა „ბანდიტებმა“ დაშინება კარგად იციან, მოხეული ტიპები არიან, კარზე ზარს გირეკავენ, საყელოთი დაგითრევენ, ღია ფანჯარაში გადაგკიდებენ და გეკითხებიან, რაიმე პრობლემა ხომ არ გაქვთო? ძირითადად ასეთ პასუხს ისმენენ: „არა, რა პრობლემა? არანაირი პრობლემა არ არის. არც არასდროს მქონია“. პეტრე დიდის შემდეგ რუსეთში პრობლემები ამგვარად გვარდება. მასიური ოქროს კარეტები დაჯავშნულმა „მერსედესებმა“ ჩაანაცვლა, მაგრამ დაშინება მაინც მთავარ მამოძრავებელ ძალად რჩება, ის რუსული საზოგადოების შოლტია (ხარის ძარღვებისგან დამზადებული).

ძალაუფლებით თუ არ ისარგებლე, აბა რა ჯანდაბად გინდა?

40 წლის რომ შესრულდები, შიში გიპყრობს და გამუდმებით ფიქრობ, რომ წუთი, რომლისგანაც სიამოვნებას იღებ, შესაძლოა უკანასკნელი იყოს შენს ცხოვრებაში. აცნობიერებ, რომ ცხოვრების ნახევარზე მეტი უკვე გავლილი გაქვს და ცხოვრებისადმი დამოკიდებულების შეცვლა და ღირებულებების გადაფასება თავისთავად ხდება.

როდესაც არავინ გიყვარს, დასაკარგიც არაფერი გაქვს. ეს ნიჰილიზმი არ არის: ეს კაპიტალიზმია. განებივრებულების და უსუსურების ცივილიზაცია, პოლიციური სისტემა, როცა შენი ახლობლისაც კი გეშინია.

იცი რუსული გამოცანა: რა განსხვავებაა „ლადას“ და შიდსს შორის? „ლადას“ ვერავის გადასდებ.

1991 წელს მხოლოდ საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი კი არა, ადამიანებს შორის ნდობაც გარდაიცვალა. ვალდებულებების არარსებობა პოლიტიკურ თუ პირად სფეროებში, კომუნიზმის ჩავარდნის შედეგებია და ამ მარცხის შედეგებს მხოლოდ რუსეთი კი არა, მთელი მსოფლიო განიცდის. ჰედონიზმი იმ ხალხის იდეოლოგიაა, რომელსაც მომავლის იმედი აღარ აქვს. ამიერიდან ქიმერა აკრძალულია. გლობალიზაცია ჩვენგან პესიმისტ და მორჩილ ტექნომომხმარებლებს ქმნის. სიყვარული აკრძალული ოცნებაა, როგორც ყველა დანარჩენი ოცნება, გარდა ბრუნვადი კრედიტებისა. XXI საუკუნეში ლირიზმი აღარ იქნება დასაცინი.

არასდროს არ უნდა დაუჯერო იმას, რასაც გაზეთები წერენ, რომ რუსეთი დემოკრატიული ქვეყანა გახდა და მსგავს მონაჩმახს...

პრინციპში, ფრანგები უკრაინელების ჯიშის ხართ, თავისუფლება იმ შემთხვევაში გსურთ, თუკი ის თქვენს გაზის მრიცხველზე ციფრებს არ გაზრდის.


ფრანგულიდან თარგმნა ეკატერინე ბაკურაძემ