Tuesday, May 23, 2017

ხორხე ლუის ბორხესი - ბუენოს-აირესი

(წიგნიდან „საიდუმლო დამწერლობა“, 1981 წ.)

მე სხვა ქალაქში დავიბადე,

მასაც ასევე ბუენოს – აირესი ერქვა.

მე მახსოვს რკინის გისოსის კაკუნი შემოსასვლელში,

მე მახსოვს ჟასმინები და წყლის რეზერვუარი,

რაც ნოსტალგიას იწვევს;

მე მახსოვს ვარდისფერი ლენტი დევიზით,

რომელიც ადრე მხიარული წითელი ფერის იყო (1).

მე მახსოვს მწველი მზე და სიესტა,

მე მახსოვს ორი რაპირა,

გადაჯვარედინებული უდაბურ ადგილას,

მე მახსოვს გაზის ფანრები და კაცი

გრძელი გათლილი კეტით.

მე მახსოვს დიდებული დრო და ადამიანები,

გაუფრთხილებლად რომ მოდიოდნენ.

მე მახსოვს ყავარჯენი,

გრძელწვეტიან დაშნასთან ერთად;

მე მახსოვს ის, რაც თვითონ მინახავს,

და ისიც, რაც მშობლებმა მიამბეს,

მე მახსოვს მასედონიო საკონდიტროს კუთხეში,

ონსეს მოედანზე,

მე მახსოვს მიწით სავსე ურმები

და მტვრის ბუღი ონსეს მოედანზე,

მე მახსოვს მოდური ტანსაცმლის მაღაზია

ტუკუმანის ქუჩაზე

(აქედან ორი ნაბიჯის მოშორებით გარდაიცვალა

ესტანისლაო დელ კამპო (2) 

მე მახსოვს მესამე შიდა პატარა ეზო,

თითქმის მიუკარებელი,

რომელიც მონებისთვის იყო განკუთვნილი.

მე ვინახავ მეხსიერებაში

ალემის (3) გასროლას პისტოლეტიდან

დახურულ ეკიპაჟში.

ასეთ ბუენოს – აირესში, რაც ამჟამად მეკუთვნის,

ალბათ, უცხო ვიქნებოდი.

მე ვიცი, რომ ერთადერთი სამოთხე –

ადამიანისთვის მისაწვდომი,

ეს – დაკარგული სამოთხეა.

ვიღაც, თითქმის ისეთივე, როგორც მე, ვიღაცა,

ვისაც არ წაუკითხავს ეს გვერდი,

გამოიტირებს ცემენტის კოშკსა და დამხობილ ობელისკს.

***

(1) - ბორხესის მშობლების ოჯახში ინახებოდა დიქტატორ როსასის (1793 – 1877) მომხრეების ლენტი დევიზით, რომელიც იუწყებოდა: „სიკვდილი შეშლილ მოღალატე ველურ ურკიზეს“. ოდესღაც ეს ლენტი ხასხასა წითელი ფერისა იყო, დროთა განმავლობაში კი ფერმკრთალი ვარდისფერი გახდა.

(2) - ესტანისლაო დელ კამპო (1834 – 1880) – არგენტინელი პოეტი. ავტორი პოემისა „ფაუსტი“ (1866). 1948 წელს ბორხესმა დაწერა წინასიტყვაობა ამ პოემისთვის. 

(3) - ლეანდრო ნისეფორო ალემი (1844 – 1896) – არგენტინელი პოლიტიკური მოღვაწე, მოქალაქეთა რადიკალური კავშირის დამფუძნებელი. სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა იმის გამო, რომ ყოფილი თანამებრძოლებისგან მიიღო წერილი, სადაც ღალატი ბრალდებოდა.

ხორხე ლუის ბორხესი - სხვადასხვა წლების ლექსები და მინიატურები
მთარგმნელი - ელგუჯა მარღია
გამომცემლობა „პროფილი+“

Monday, May 22, 2017

გია ბუღაძე - ფიროსმანი

ალბათ, როდესაც ვფიქრობთ ქართულ სამხატვრო თუ სახვითი გენიის, როგორც ფაქტის თუ განსაკუთრებული ფენომენის არსებობაზე, პირველ რიგში ვგულისხმობთ ნიკო ფიროსმანს. იგი ის შემოქმედებითი მუხტია, რომელშიც, ყველაზე ძალუმად წარმოჩინდა ქართული ხედვით - ვიზუალური ცნობიერების განსაკუთრებულობა და სახასიათო თვისებები.

ხაზი მინდა გავუსვა იმას, რომ თვისება ადამიანის ცნობიერებისა, თვალით მიღებული, ხილვადი შემეცნებისა თუ აზროვნების დომინანტურობისა, შეიძლება ითქვას პირველობას გულისხმობს. ადამიანის შეგრძნება - განცდათა შორის კარგად არის გამოვლენილი თითქმის ლეგენდადქცეულ გადმოცემებსა თუ ისტორიებში, რომელთა შესახებაც საკმაოდ დამაჯერებლად მეტყველებს წმიდა წერილის პარალელური აპოკრიფული ტექსტები.

მაგალითისთვის ედესის ხატის აპოკრიფის მოხმარებაც კმარა. ამ „წერილში“ საუბარია მაცხოვრის ხატის შექმნაზე. ქალაქ ედესის მეფის, ავგაროზის სურვილით კარის მხატვარს მაცხოვარი უნდა დაეხატა, მაგრამ მან ეს ვერ შეასრულა. მხოლოდ მაცხოვრის კეთილი ნებით, მისი გამოსახულება სასწაულებრივად აღიბეჭდა სახატავ ტილოზე. ეს გამოსახულება დიდი კოლოზიების განვლის შემდეგ ანტონ მარტყოფელის ხელით საქართველოში ჩამობრძანდა და აქ სამუდამოდ დაივანა თავისი სამყოფელი. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ ქრისტიანული ცნობიერება ძალუმად შემოიჭრა ქართული ცნობიერების მხედველობით არეალში და ამ მკვეთრი ქრისტიანობით მყარად დაამკვიდრა ხედვითობა - სახვითობის დომინატურობის პრინციპი.

ასევე ძალზე მნიშვნელოვანია უკვე შემდგომი ეპოქების ასევე წმიდა წერილის პარალელური ტექსტი, რომელიც მოგვითხრობს „ივერიის ღვთისმშობლის“ – „პორტაიტისის“ სასწაულებრივ ისტორიას. როდესაც მთელ აღმოსავლეთ საქრისტიანოში მძვინვარებდა ხატმებრძოლეობა, ე.წ. „იკონოკლაზმი“, ითვლებოდა რა, რომ ხატი, გამოსახულება წარმართული აზროვნებისა, კერპთაყვანისმცემლობის გადმონაშთი იყო. ამიტომ ანადგურებდნენ ხატებს და ფაქტობრივად სპობდნენ ყველანაირ გამოსახულებას. სწორედ ამ დროს ათონის მთის მონასტერში ხდება გამოცხადება თუ გამოვლინება „ღვთისმშობლის ხელთუქმნელი ხატისა“ ზღვის გზით ზღვაზე.

ჩვენთვის, როგორც ქართველთათვის სწორედ ის ფაქტია საგულისხმო, რომ მხოლოდ ქართველ ბერს, გაბრიელ სალოსს ხვდა წილად ღვთისმშობლის მიერ, ამ ხატის ზღვიდან გადმოსვენების უფლება. ამის შემდეგ ამ ხატს „ივერიის ღვთისმშობელი“ ეწოდება. ჩვენთვის საინტერესოა სწორედ ის, რომ გამოსახულება, როგორც განსაკუთრებული ფენომენი თუ ასპექტი ადამიანის შემეცნებითი ინიციაციის ყველაზე კრიტიკულ და დრამატულ მომენტში საკაცობრიო სახვითობას ისტორიისა ქართულ ცნობიერებას აბარებს ან უფრო სწორედ, ანდობს უფლებას გადარჩენისა, ე.ი. ქართული ცნობიერება ორგანულად ითავისებს სახვითობას, ხილვადი აზრის აუცილებლობას საკაცობრიო არსებობაში.

სწორედ ამ ცნობიერების - ქრისტიანული ცნობიერების ძალუმი იმპულსების შედეგია ქართული ხატწერის მრავალსაუკუნოვანი, ეტაპობრივი, ევოლუციური თანმიმდევრობითი ტრანსფორმაციები.
სწორედ „ედესის ხატს“ მოჰყვა ბრწყინვალე ნიმუშები ქართულ ხატმწერობითი თუ ფრესკული მხატვრობისა - „წილკნის ღვთისმშობელი“, „მღვიმევის მაცხოვარი“, „წმ. გიორგი“ და მრავალი სხვა. ფრესკები, მოზაიკურ-მონუმენტური ქმნილებანი: ატენი, ვარძია, გარეჯი, ყინწვისი.

შემდგომ მძაფრი შემოჭრა მოხდა ერთგვარი ინდივიდუალური თუ პიროვნული ელემენტისა, რაც განსაკუთრებულად შეფარული გახლდათ ამ კულტურის მაღალი განვითარების პერიოდში.

პიროვნული ელემენტის, რამდენადმე „პროტესტანტულად“ ორიენტირებულ და ორიენტალისტური მიმართულება სახვითობაში კარგად აისახა ე.წ. „ხალხური“ პერიოდის მხატვრობაში, რაც ასევე გარკვეული ეპოქალური მოვლენების ზეწოლითა თუ გავლენით ასევე ტრანსფორმირდა „თბილისურ პორტრეტში“. „თბილისური პორტრეტის“ სკოლა, გენიალური გამოვლენაა საერო ხელოვნებაში ტრადიციული და რამდენადმე მოდერნიზებული ფორმისმიერ - სტილისტური ელემენტების შემოჭრისა.

ამ საერო ელემენტმა იმპლიციანტურად ქრისტიანული იმპულსი შეინარჩუნა, თითქოს ფარულად მასში განთავსდა, მაგრამ კი არ ჩაკვდა, არამედ ფარულად განიღვარა მის წიაღში - ხალხის, ქართველი კაცის არსში განთავსდა, როგორც მისი „თანმდევი, მსახვრული სული“.

სწორედ ამ თანმდევი გენიალური, ხალხში ღრმად ჩაღვრილი ქრისტიანული სამხატვრო ცნობიერების უდიდესი აკორდი თუ ფინალური ჟღერაა ფიროსმანის მხატვრობა.
იგი ერთდროულად არის როგორც პირველი იმპულსი - „ედესის ხატის“ მაცხოვრის მიერ ბოძებული მადლისა, ასევე არის მთელი იმ საუკონოვანი გზის გამოვლენაც და ხალხურ სიბრძნეში ჩაღვრა იმ გამოცდილებისა, რომელიც ქართულმა ცნობიერებამ ქრისტეს დროშით, ამ რთული გზით საუკუნეების მანძილზე გამოატარა.

ფიროსმანი არის ერთდროულად სეკულარიზებული, თითქოს არა ეკლესიურ - იკონოგრაფიული და ამავე დროს ღრმად რელიგიური და ქრისტიანულად ბუნებრივი. იგი სიბრძნის ძარღვია, ქრისტესგან და ქრისტეს გზით რომ მოძრაობს და მრავალ ახალ საიდუმლოს კითხულობს. იგი ერთდროულად მედიუმიცაა და წინასწარმეტყველიც მარადისობის ხელში და ამავე დროს თვითონაც როგორც ერთადერთი და განუმეორებელი, ძვირფასი „კრავია“ მაცხოვრისა, რომელსაც ჭეშმარიტი მოფრთხილება სჭირდება.

ფიროსმანი ერთადერთია და ალბათ უკანასკნელიც. მისგან ვერაფერს ვისწავლით პროფესიულ-ფორმალური თვალსაზრისით. იმიტომ, რომ მეთოდი მასთან მხოლოდ საშუალებაა უმაღლესი არსის გამოაშკარავებისათვის. მეთოდის გარეშე კი ანალიზი შეუძლებელია, ანალიზის გარეშე კი რაციონალური მარცვლის ამოღება, ამ მარცვლის გარეშე კი ცოდნის მიღება თითქმის წარმოუდგენელი ხდება.

ფიროსმანი ერთადერთია და იგი აგვირგვინებს დიდებულ გზას „ედესიდან“, „ათონიდან“ მირზაანამდე. ამიტომაც ძვირფასია, უფრო სწორედ, სასწაულია, ჭეშმარიტი სასწაულია მისი „აღდგომა“. შუადღის, კამკამა ლურჯით დაწერილ ცის ფონზე ოქროსფრად მოკიაფე ვარსკვლავები დასვა. ეგეც, ის სასწაული - „შუაღამის მზისა“, რასაც ამ შედევრში ამ მზის აღმდგარი, სრულიად განსულიერებული მაცხოვრის ფიგურა განასახიერებს, ხოლო ქვევით აბსოლუტურად ამოუხსნელი, მიტოვებული, თითქმის სუდარაში გახვეული ფიგურა ელანდება.

ფიროსმანის „აღდგომა“ - მე მგონი სწორედაც, რომ ახალი გზის მითითებაა ქართველთა ცნობიერებისათვის და ესეც მან თავისი უშუალობით და გულწრფელობით გვიჩვენა. რადგანაც ფიროსმანის ხელით, მისი ფუნჯით ათასწლეულებიდან მომავალი მაცხოვარი გვესაუბრება, ან იქნებ გვეჩურჩულება, მხოლოდ იმიტომ, რომ, როგორც იტყოდა პავლე მოციქული „მისი ხმა სიჩუმეში, სიწყნარეში ისმის“.

პროექტის ავტორი - დარეჯან ჭილაშვილი
თბილისი, 2005 წ. 

Friday, May 19, 2017

ჟან-მიშელ ბასკიას ნახატი რეკორდულ ფასად გაიყიდა...

ამერიკელი ნეოექსპრესიონისტის ნამუშევარი „სოთბის“ აუქციონზე 110,5 მილიონ აშშ დოლარად გაიყიდა.

ჟან-მიშელ ბასკიას 1982 წლის უსათაურო ნამუშევარი საწყისს ფასთან შედარებით თითქმის ორჯერ ძვირად გაიყიდა.

ნიუ-იორკში გამართულ აუქციონზე ბასკიას ნახატისთვის „ბრძოლა“ რამდენიმე მყიდველს შორის 10 წუთზე მეტი გაგრძელდა.

გამარჯვებული იაპონელი მილიარდერი გახდა. რომელსაც ტანსაცმლის ცნობილი ინტერნეტ-მაღაზია ეკუთვნის. მისივე თქმით, ბასკიას ნამუშევარი მისი მშობლიური ქალაქის - ტიბას მუზეუმის კოლექციაში საპატიო ადგილს დაიკავებს. 

„სოთბის“ აუქციონამდე, ჟან-მიშელ ბასკიას აღნიშნული ნახატი გასაყიდად 1984 წელს გამოიტანეს. მაშინ მხატვარი ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო და მაშინ მისი ნამუშევარი 19 ათას აშშ დოლარად გაიყიდა.

აქამდე, ბასკიას ნახატი ყველაზე ძვირად 2016 წელს, 57 მილიონ აშშ დოლარად შეიძინეს.

18 მაისს გამართული აუქციონოდან „სოთბიმ“ 319,2 მილიონი დოლარის შემოსავალი მიიღო. გაიყიდა ისეთი ცნობილი მხატვრების ნამუშევრები, როგორებიც არიან: პაბლო პიკასოს შვილიშვილი მარინა (10 მილიონი დოლარი), როი ლიხტენშტეინი (24 მილიონი), გერჰარდ რიხტერი (15 მილიონი) და რობერტ რაუშენბერგი (12 მილიონი).

წყარო - Flashnews
BBC

Wednesday, May 17, 2017

გო - თამაში ადამიანების შესაცნობად...

გო ძველი დროიდანვე პოპულარობით სარგებლობდა იაპონიაში. ვარაუდობენ, რომ ეს თამაში 1300 წლის წინ შემოიტანეს ჩინეთიდან. პირველ ხანებში დაცული იყო ჩინური მანერა, მაგრამ თანდათანობით თამაშმა მოდიფიკაცია განიცადა და შეითვისა სპეციფიკური იაპონური ფორმები.

გოს ორი კაცი თამაშობს დაფასთან, რომელიც 19 ხაზით სიგრძივ და განივად არის დაყოფილი, რაც 361 გადაკვეთას ქმნის. უფრო ნაკლები ხაზებით დაყოფილი დაფაც (13X13) გამოიყენება, რომელზეც, ბუნებრივია, ნაკლები გადაკვეთა ხდება. სათამაშოდ იყენებენ 180 თეთრი და 181 შავი ქვისაგან (ერთი ზედმეტი შავი ქვა პირველი სვლის უპირატესობის საკომპენსაციოდ ეძლევა შავებით მოთამაშეს) შემდგარ კომპლექტს. მოთამაშენი რიგრიგობით აწყობენ ქვებს ხაზების გადაკვეთაზე. თითოეული ვალდებულია თავისი ქვებით დაფის იმხელა ნაწილი დაიკავოს, სადაც გადაკვეთათა მოწინააღმდეგის მიერ დაკავებულ ტერიტორიას სჭარბობს.

ყველაზე ადვილია შემოსაზღვრო ფართობი დაფის ნაპირას ან კუთხესთან, რაკი მისი ნაწილი უკვე შემოსაზღვრულია კიდით. სწორედ აქედან იწყება თამაში. მოწინააღმდეგე, თავის მხრივ, ქვებით ღობავს საკუთარ ნაწილს. ამასთან, ყურადღებით აკვირდება პარტნორს და ცდილობს თავისი ქვა დროულად დადოს საზღვარზე, რითაც ხელს შეუშლის მის მიერ მიზანში ამოღებული ტერიტორიის „დაპყრობას“. პარტნორები გვერდს უვლიან სხვის ქვებს და ცდილობენ მონიშნული უბნები თავისი ქვებით ჩაკეტონ.

გოს თამაში კომბინაციათა განუსაზღვრელ რაოდენობას გულისხმობს. თამაში ავითარებს ადამიანის ბევრ თვისებას (გამოთვლასა და კომბინირებას, სტრატეგიასა და ტაქტიკას, პარტნიროის ფსიქოლოგიაში გარკვევას), ამიტომაც მას დიდი გატაცებით თამაშობენ. თამაში მთავრდება, როცა ტერიტორიების შემდგომი შემოსაზღვრის რაიმე შანსი აღარ რჩება. პარტია დაახლოებით ერთ საათს გრძელდება. მოგებულად ის ითვლება, ვისაც მეტი ფართობი აქვს შემოსაზღვრული. ითვლიან საზღვრებში მოქცეული კვადრატების რაოდენობას.

გოს თამაშში მოწმდება მოთამაშეთა არა მარტო გონებრივი მონაცემები და კვალიფიკაცია, არამედ ხასიათიც, რასაც იაპონელები დიდ ყურადღებას აქცევენ. მოთამაშე ყოველთვის თავშეკავებული უნდა იყოს, არ ეფანტებოდეს ყურადღება, იყოს თავაზიანი და ცდილობდეს, რომ თამაში სასიამოვნო იყოს ორივე მხრისათვის, ამასთან, ქვები მარტო მომგებიანად კი არ განალაგოს დაფაზე, არამედ ლამაზადაც. გოს ცნობილი იაპონელი ოსტატები ყოველთვის აღნიშნავდნენ: თუ მოწინააღმდეგენი მხოლოდ გამარჯვებისკენ ისწრაფვიან, ისინი ვერ მიიღებენ ესთეტიურ სიამოვნებას თამაშისაგან. ერთმა იაპონელმა ოსტატმა თავის დროზე ჩამოაყალიბა გოს თამაშის მთავარი მცნება: „გოს მოთამაშემ გამარჯვების ეგოისტურ სურვილზე უარი უნდა განაცხადოს“.

იაპონიაში ოთახის თამაშებს შორის გოს პირველი ადგილი უჭირავს, ითვლება, რომ ამ თამაშით იაპონელები სიამოვნებას იღებენ, ეცნობიან პარტნიორს და თავის ხასიათს. 

იაპონელები ამბობენ - კონკრეტული ადამიანი რომ შეიცნო, მასთან გოს რამდენიმე პარტია უნდა ითამაშო...

Tuesday, May 16, 2017

პაბლო პიკასოს დორა მაარის პორტრეტი 45 მილიონ დოლარად გაიყიდა...

პიკასოს ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი პორტერტი 45 მილიონ დოლარად გაიყიდა.

ნახატზე ლეგენდარული ხელოვანის ერთ-ერთი საყვარელი - დორა მაარია გამოსახული.

ესპანელი მხატვრის ნამუშევარი ამერიკელმა კოლექციონერმა შეიძინა.


ცისფერკაბიანი ქალის პორტრეტი მეორე მსოფლიო ომის დროს ნაცისტებმა გაიტაცეს, თუმცა საფრანგეთში, პარიზიდან-მორავიისაკენ მიმავალ გზაზე ისინი საფრანგეთის წინააღდმეგობის მოძრაობის წევრებმა შეაჩერეს.

პიკასო და დორა მაარის 9 წლიანი ურთიერთობა აკავშირებდათ. მხატვარმა საყვარელი 1939 წელს დახატა. ამ დროს პიკასო 58, ხოლო მაარი 31 წლისა იყო.

წყარო: Flashnews
BBC

Monday, May 15, 2017

იუკიო მიშიმა - ხელისგულები


კოღოსგან დამცავი ბადე ბევრი არ გვქონდა. არ ვიცი, როგორ არ გადაგვედო მამაჩემისგან ტუბერკულოზი - მე, მამას და დედას ერთად გვეძინა. 

მერე კი ბადის ქვეშ ბიძიაც დაგვემატა. 

მახსოვს, ერთ ღამეს ხეებს შორის მოფარფატე ციკადები როგორ იკლებდნენ ტაძრის ბაღს. ალბათ სწორედ ამ ხმაურმა გამაღვიძა. ტალღების ხმაც ისმოდა. ზღვიდან წამოსული ბრიზი დამცავი ბადის ღია მწვანე ბოლოებს აფრიალებდა. მაგრამ იყო რაღაც უცნაური ამ ფრიალში. ბადე ქარისგან იბერებოდა და თან ისე ძლიერ ირხეოდა, თითქოს ქარს ფილტრავსო. ამგვარად ქარი კი არ ამოძრავებდა, პირიქით, თითქოს ის სდევნიდა და ძალას ართმევდა ქარს.

ტატამზე მოსრიალე ბადის ბოლოები ბამბუკის ფოთლებივით შრიალებდა, მაგრამ მისი რხევა ქარის ნაკადის მოძრაობას არ ემთხვეოდა. ბადის უხეში ქსოვილი მოკლე ტალღებად ირხეოდა და ტბის მღელვარე ზედაპირს წააგავდა - თითქოს შორიდან მომავალი გემის მიერ გამოწვეულ ტალღებს მოეღწია ჩვენამდე, ანდაც, პირიქით, უკვე წასულ გემს დაეტოვებინა ტალღოვანი კვალი...

შეშინებულმა, ამ ტალღების გამომწვევს დავუწყე ძებნა. წყვდიადს მივაჩერდი და უეცრად თვალის გუგებში თითქოს უხილავი სადგისები შემესო...

ბადე ოთხი ადამიანისთვის მეტად ვიწრო იყო და, როგორც ჩანს, ძილში იმდენს ვბორგავდი, რომ მამა კუთხეში მივამწყვდიე. ჩემსა და ჩემ მიერ დანახულს შორის გათელილი ლეიბი იდო, კისერთან კი ოთხად მოკეცილი, მძინარე მამის სუნთქვას ვგრძნობდი.

არათანაბარმა, არეულმა სუნთქვამ მიმახვედრა, რომ მას არ ეძინა. როგორც ჩანს, ცდილობდა, როგორმე ხველება შეეკავებინა.

მოულოდნელად, ცამეტი წლის ბიჭუნას ფართოდ გახელილ თვალებს უზარმაზარი, თბილი რაღაც გადაეფარა და სიბნელემ დაისადგურა. უცბადვე მივხვდი, რაც მოხდა: მამამ თვალებზე ხელისგულები ამაფარა.

იმ ხელისგულების შეგრძნება ჩემში დღემდე ცოცხლობს. მისი შეუდარებლად ფართო ხელისგულები, ის ჯოჯოხეთი მყისიერად რომ მოაშორეს ჩემს მზერას. თითქოს სხვა სამყაროდან მოვლენილი ხელისგულები; არ ვიცი, რის გამო გააკეთეს ეს - სიყვარულის, თანაგრძნობისა თუ სირცხვილის გამო იმ ხელისგულებმა მყისიერად მოსპეს და წყვდიადში დამარხეს ჩემ თვალწინ გადაშლილი საშინელი სამყარო.

მამის ხელისგულებში ჩარგული თავი ოდნავ შესამჩნევად დავიქნიე. ეს მსუბუქი მოძრაობა თანხმობის ნიშანი იყო - ვაგრძნობინე, რომ დავყვებოდი მის ნებას, და ხელებიც მომაცილა.

მისი ხელისგულების ბრძანებას დამორჩილებულმა, მთელი ღამე უძილოდ, თვალდახუჭულმა გავატარე, სანამ დილის შუქმა ქუთუთოებზე არ დამანათა.

რამდენიმე წლის შემდეგ, იმდენად გავერთე გარდაცვლილი მამის სახის ყურებით, წვეთი ცრემლიც კი არ გადმომვარდნია. მამის სიკვდილთან ერთად მისი ხელისგულებისგან საბოლოოდ გავთავისუფლდი და მისმა მკვდარმა სახემ მაგრძნობინა, რომ ცოცხალი ვიყავი.

ამგვარად, ხელიდან არ გავუშვი შესაძლებლობა, სამაგიერო მიმეზღო მამაჩემის ხელებისთვის, მაგრამ არასოდეს გამივლია გულში, შური მეძია დედაზე, თუმცა არც მიპატიებია მისთვის.

იაპონურიდან თარგმნა დავით გოგინაშვილმა
წიგნი გამოიცა იაპონიის ფონდის ფინანსური მხარდაჭერით

Thursday, May 11, 2017

სალვადორ დალი - სიურეალიზმი - ეს მე ვარ!

1904 წლის 11 მაისს, კატალონიის ქალაქ ფიგერასში - „თვით“ სალვადორ დალი დაიბადა...

ესპანელ მხატვარს, ფერმწერს, გრაფიკოსს და სკულპტორს ექვსი წლის ასაკში სურდა მზარეული გამოსულიყო, შვიდისას - ნაპოლეონი, მას შემდეგ კი თამასა  აღარც დაუწევია.

„შინ ტახტის მემკვიდრესავით დავაბიჯებდი. შინ ტახტის მემკვიდრესავით დავაბიჯებდი, ოღონდ ჩემი გული მშობლებმა მაინც ვერაფრით მოიგეს, თუმც კი მზე და მთვარე ჩემზე ამოსდიოდათ - ის კი არა, გამოგიტყდებით და, ცოტათი მატუტუცებდნენ კიდეც.

ერთ-ერთ დღესასწაულზე მეფის სამოსი მაჩუქეს - ძვირფასი ქვებით მოოჭვილი ოქროს გვირგვინი და მოსასხამი, რომელშიც თავფეხიანად შემეძლო გახვევა; კარგა ხანი უარს ვიყავი, საერთოდ სხვა რამე ჩამეცვა და დილიდან საღამომდე ასე დავიარებოდი სახლში. როცა ქალები სამზარეულოდან დამიფრენდნენ ხოლმე, დერეფანში დავდგებოდი ჯიუტად, სამეფო სკიპტრით (ანუ, იმავე ბუზსაკლავით) ხელში და ვიფიცებოდი, საკადრისად დავსჯი ამ დედაკაცებს-მეთქი...”

სახვითი ხელოვნების შესწავლა  მუნიციპალურ სამხატვრო სკოლაში დაიწყო. 1921 წელს სწავლა მადრიდში, სან–ფერნანდოს აკადემიაში გააგრძელა. ამ პერიოდში საკუთარ ნახატებში კუბიზმისა და დადაიზმის შერწყმას ცდილობდა. აკადემიიდან 1925 წელს, ქედმაღლობის გამო გარიცხეს.

„ძმა შვიდი წლის ასაკში გარდამეცვალა ტვინის ანთებით, ჩემს დაბადებამდე სამი წლით ადრე. მშობლებისათვის ეს, ცხადია, მძიმე დარტყმა აღმოჩნდა და ცხოვრებისაკენ მხოლოდ ჩემმა ამქვეყნად მოვლინებამ მოუბრუნათ გული. როგორც ამბობენ, ის და მე წყლის ორი წვეთივით ვგავდით თურმე ერთმანეთს - ჩემი არ იყოს, იმასაც გენიალობის უტყუარი ბეჭედი ესვა სახეზე“.

სალვადორ დალი - „ფიგურა ფანჯარასთან“, 1925წ.
21 წლის სალვადორ დალი ერთ-ერთ ყველა ცნობილ ნამუშევარზე მუშაობს. ნახატისათვის - „ფიგურა ფანჯარასთან“ მხატვრის და - ანა მარია პოზირებდა.

დროთა განმავლობაში და-ძმას ურთიერთობა დაეძაბა. დალის ისიც კი უთქვამს, „ზოგჯერ ჩემი დის ნახატს ვაფურთხებ და ეს სიამოვნებას მანიჭებს“-ო. სალვადორს არც ანა მარია ჩამორჩა, რომელმაც ძმის მიმართ დამოკიდებულება საკუთარ წიგნში - „დის თვალით დანახული სალვადორ დალი“ აღწერა.

სალვადორ დალი - „ახალგაზრდა ქალწული, რომელიც საკუთარი უმწიკვლოებით კმაყოფილდება“, 1954წ.
ამის პასუხად, წლების შემდეგ,  მხატვარმა შექმნა ტილო - „ახალგაზრდა ქალწული, რომელიც საკუთარი უმწიკვლოებით კმაყოფილდება“, რითაც დას სამაგიერო გადაუხადა.

1926 წელს, დალი პირველად მიემგზავრება პარიზში, სადაც პაბლო პიკასოს ეცნობა. მოგვიანებით ხელოვანი იტყვის:

„პიკასო ესპანელია. მეც ესპანელი ვარ. პიკასო გენიოსია. მეც გენიოსი ვარ. პიკასოს ყველა ქვეყანაში იცნობენ. მეც მიცნობენ. პიკასო კომუნისტია. მე კი - არა.“


1929 წელს დალი ლუის ბუნიუელთან ერთად სიურეალისტური ფილმის "ანდალუსიური ძაღლის" შექმნაში მონაწილეობს. 

სწორედ მაშინ ხვდება პირველად თავის მომავალ მეუღლეს -  გალას (ელენე დიაკონოვა).

ელენა დიაკონოვა ფრანგი პოეტის - პოლ ელუარის მეუღლე იყო. წყვილი 1917 წელს დაქორწინდა. ერთი წლის შემდეგ შეეძინათ ქალიშვილი – სესილი.

მაქს ერნსტი - გალა ელუარი
1921 წელს ელუარმა კიოლნში გალას მხატვარი მაქს ერნსტი გააცნო. გალა მხატვრის საყვარელი გახდა, თანაც ისე, რომ ელუარის ცოლად რჩებოდა.

შემდგომში, ერნსტი ელუართან და გალასთან გადავიდა საცხოვრებლად, 1929 წელს კი, ხანგრძლივი საქორწინო ურთიერთობის შემდეგ, კატალონიაში გალამ ცნობილი მხატვარი, სალვადორ დალი გაიცნო.

ეს ნამდვილი გაელვება აღმოჩნდა ორივესთვის – დალის შეუყვარდა გალა, გალას – დალი, მიატოვა პოლ ელუარი და გადავიდა სალვადორთან.

„ყველაზე საინტერესო მსოფლიოში – ეს მე და გალა ვართ, მეორე ადგილზე მე ვარ, მესამეზე კი – სხვა ყველაფერი, რა თქმა უნდა ჩემი და გალას ჩათვლით". 

სალვადორ დალი - პოლ ელუარი
სალვადორმა ელუარის პორტრეტიც დახატა, როგორც ამბობდა, თავს ვალდებულად თვლიდა, ასე მოქცეულიყო და დაეხატა პოეტი ოლიმპოზე, საიდანაც მას ქალღმერთი მოსტაცა.

ასე იქცა გალა დალის ერთადერთ მოდელად და მისი დიდი წარმატების, ფინანსური წარმატების მთავარ შემოქმედად.

1942 წელს მხატვარმა ავტობიოგრაფიული რომანი „სალვადორ დალის საიდუმლო ცხოვრება“ გამოსცა. წიგნი ბესტსელერად იქცა. 

1969 წელს დალიმ „ჩუპა-ჩუპსის“ ლოგოტიპი და სლოგანი შექმნა.

1981წელს ხელოვანი პარკინსონის დაავადებით დასნეულდა. მხატვარი 1989 წლის 23 იანვარს, ფიგერასში, საკუთარ სახლში გარდაიცვალა, დაკრძალულია სახლის ეზოში...

იუკიო მიშიმა - ოქროს ტაძარი

ჩვეულებრივ ადამიანებს, რომლებიც დაუბრკოლებლად წარმოთქვამენ სიტყვებს, შეუძლიათ ღია დატოვონ ამგვარი კარი, რათა ჰაერმა თავისუფლად იმოძრაოს მათ შინაგან სამყაროსა და გარესამყაროს შორის, მაგრამ მე ეს არაფრით შემეძლო. ჩემი გასაღები ჟანგით იყო დაფარული. ენაბლუს წვალება, პირველი ბგერების გამოთქმისას, მახეში გაბმული ჩიტის ტანჯვას წააგავს - თავის გამოხსნას რომ ცდილობს. საბოლოოდ, თავს კი გამოიხსნის, მაგრამ უკვე გვიან იქნება.

***

დუმილი საკმარისი იქნებოდა ყოველგვარი სისასტიკის გასამართლებლად.

***

როდესაც გააცნობიერებ, რომ შეგწევს ძალა, ეს სამყარო მკლავებში მოიქციო და ბოლომდე გამოწურო, მაშინ... მაგრამ ამგვარი თვითშემეცნება მეტად მძიმე ტვირთია პატარა ბიჭის სიამაყისთვის. სიამაყე უფრო მსუბუქი, ნათელი, თვალისთვის ადვილად აღსაქმელი და მეტად ბრწყინვალე უნდა იყოს.

***

სხვებს ჩემი არ ესმოდათ და სწორედ ეს წარმოადგენდა ჩემი სიამაყის ერთადერთ წყაროს. შესაბამისად, არასოდეს მიჩნდებოდა სურვილი, რაიმე სახით გამომეხატა თავი და სათქმელი სხვებამდე მიმეტანა. ვფიქრობდი, თვით განგებამ არ მიწყალობა რაიმე ისეთი, რაც ადამიანს თვალში მოხვდებოდა-მეთქი. და ჩემი მარტოობაც ნელ- ნელა იზრდებოდა, ნასუქი ღორივით…

***

გავიფიქრე, ახლა მხოლოდ სიტყვებს შეუძლია ჩემი გადარჩენა-მეთქი. სულ ეს შეცდომა მომდის ხოლმე. სწორედ მაშინ, როცა მოქმედებაა საჭირო, მე მთელი ყურადღება სიტყვებზე გადამაქვს.

***

სხვები რომ არ არსებობდნენ, სირცხვილიც ვეღარ იპოვიდა გზას ამ ქვეყნისაკენ.

***

იმისათვის, რომ თავისუფლად შევხედო მზეს, ყველა სხვა უნდა განადგურდეს...

***

ადამიანი მხოლოდ მაშინ იწყებს შფოთვას, როცა სისხლი დაიღვრება. მაგრამ როცა სისხლი დაიღვრება, ტრაგედია უკვე მომხდარია.

***

ოქროს ტაძარი სამსართულიანი კოშკია, რომელიც სარკის ტბას გადმოჰყურებს. ითვლება, რომ ტაძარი აშენდა დაახლოებით 1398 წელს (ოეის ეპოქის მე-5 წელს). პირველი და მეორე სართულები ჰეიანისა და კამაკურას ეპოქების არისტოკრატთა სასახლეების სტილისაა. გამოყენებულია შიტომიდო - ორი ნაწილისგან შემდგარი ასაწევი კარები.

მესამე სართული წარმოადგენს სამი კვადრატული კენის (ძველი იაპონური საზომი ერთეული. უტოლდება დაახლოებით 1.8 მეტრს) ფართობის მქონე ნაგებობას, რომელიც შესრულებულია წმინდა ძენ-ბუდისტურ სტილში. ცენტრალურ ნაწილში გაჭრილია ამ სტილისთვის დამახასიათებელი ხის კარი, მარჯვნივ და მარცხნივ კი - რომბისებური სარკმელები. ალვის ხის ქერქით დაფარულ სახურავზე მოოქროვილი სპილენძის ფენიქსია აღმართული, რაც ჰოგიო ძუკურის სტილს უსვამს ხაზს.

ტაძრის მონოტონურობას არღვევს ორფერდა სახურავით დაფარული სათევზაო პავილიონი, რომელიც ზედ გუბურაზე გამოდის. მცირედ დაქანებული სახურავებითა და ხის ნატიფი კედლებით, ოქროს ტაძრის კომპლექსი საბაღო არქიტექტურის შედევრია და გამოირჩევა საერო და ბუდისტური არქიტექტურული სტილების საოცარი ჰარმონიით.

***

არ გავაზვიადებ, თუ ვიტყვი, რომ პირველი სირთულე, რომელსაც ცხოვრებაში გადავეყარე, სილამაზე იყო.

***

მაშფოთებდა და მაღიზიანებდა თვით ის აზრიც კი, რომ სადღაც, ჩემთვის უცნობ სამყაროში სილამაზე არსებობდა. თუკი სილამაზე მართლაც სუფევდა, მაშ, ჩემი არსებობა მოწყვეტილი იყო ამ სილამაზეს.

***

ნუთუ სილამაზე შეიძლება იყოს რაღაც ისეთი, რაც სილამაზეს ამდენად მოკლებულია?

***

ხომ შეიძლება, რომ სილამაზე თავის დასაცავად ადამიანების მზერას ატყუებდეს?

***

როგორ ცოცხლადაც უნდა მოჩანდეს გარდაცვლილის სახე, ეს მხოლოდ გარსია - სინამდვილეში ის უწყვეტად ვარდება უსასრულობაში, საიდანაც ვეღარასოდეს მობრუნდება. ცხედრის სახე ყველაზე გულწრფელად მოგვითხრობს, თუ რამდენად შორეული და მიუწვდომელია ჩვენთვის მატერია.

***

ჩემი ცხოვრება მისი პერანგივით დაჭმუჭნული იყო. მაგრამ, მიუხედავად ნაკეცებისა, მაინც როგორ ბზინავდა ეს თეთრი ნაჭერი! და იქნებ - მეც?..

***

ომის წყალობით, ჩემი მეოცნებე ბუნება ძალას იკრებდა და სულ უფრო ვშორდეობდი სინამდვილეს. ჩვენნაირი ყმაწვილებისთვის ომი უშინაარსო, საშინელი სიზმრის მსგავსი რამ იყო - სიცოცხლის აზრს მოწყვეტილი და საგიჟეთის იზოლატორს დამსგავსებული.

***

ვოცნებობდი მხოლოდ ისეთ უბედურებასა და ტრაგედიაზე, რომელიც ადამიანის წარმოსახვასაც კი გასცდებოდა - ციდან ჩამოსულ უზარმაზარ დგუშზე, რომელცი ადამიანებსა თუ ნივთებს, სილამაზესა თუ სიმახინჯეს, ყველაფერს ერთიანად გასრესდა და გაანადგურებდა. ზოგჯერ ადრეული გაზაფხულის ცის უჩვეულო ელვარებაც კი დედამიწაზე აღმართული გიგანტური ცულის პირის ცივ ნათებად მეჩვენებოდა. მხოლოდ და მხოლოდ მის დარტყმას ველოდი - ელვის უსწრაფეს დარტყმას, რომელიც ფიქრის დროსაც კი არ დაგვიტოვებდა. ახლაც უცნაურად მეჩნევება ხოლმე - მსგავს შავბნელ აზრებს თავიდანვე არ ვყავდი შეპყრობილი. ჩემი ცნობისმოყვარეობის ობიექტი, ჩემთვის ბოძებული გამოცანა მხოლოდ სილამაზე და მისი შეცნობა უნდა ყოფილიყო... თუმცა კი, არა მგონია, ომის გამო ავყოლოდი ამ ბნელ ფიქრებს. ადამიანი, თუკი მხოლოდ სილამაზის აღქმას ესწრაფვის, გაუაზრებლად შეეჩეხება ამქვეყნად ყველაზე ბოროტ ზრახვებს. ალბათ ასეა ის მოწყობილი.

***

გონებაგაფანტულობის მოკლე წამები იმ ლურჯ ნაგლეჯებს ჰგავს, ღრუბლებით დაფარულ ცაზე ხანდახან რომ გამოჩნდება ხოლმე.

***

მამის სიკვდილთან ერტად მისი ხელისგულებისგან საბოლოოდ გავთავისუფლდი და მისმა მკვდარმა სახემ მაგრძნობინა, რომ ცოცხალი ვიყავი...

***

ამ სამყაროს ყველაზე ამაღლებული გრძნობები ყველაზე ბინძური გრძნობებისგან არ განსხვავდება. ორივეს ერთნაირი ეფექტი აქვს და მკვლელობის სურვილიც კი არ განსხვავდება ღრმა თანაგრძნობისაგან.

***

ნეტავ რატომ მიიჩნევენ ნაწლავებგადმოყრილ ცხედარს საშინელ სანახაობად? რატომ ვიფარებთ თვალებზე ხელს შეძრწუნებულები, როცა ვხედავთ ადამიანის შიგნითა მხარეს? რატომ აგდებს შოკში ადამიანს გადმომდინარე სისხლის ხილვა? განა რა არის ასეთი მახინჯი ადამიანის შიგნეულში? განა ახალგაზრდა მბზინვარე კანის სილამაზე და შიგნეულობა ერთი ბუნების არაა?

***

როცა ომი დამთავრებულია, ადამიანებს ბოროტი ზრახვები უწამლავთ გონებას. ქალები და კაცები ერთმანეთს სახეებზე აკვირდებიან და თან სდევთ სიკვდილივით საძაგელი ქმედებების სუნი, რომელსაც სულ მალე ყველა იგრძნობს.

***

ფიფქები საოცარი სისწრაფით ცვიოდა... ბავშვობაში ასე ხშირად ვიქცეოდი და მაშინაც ზემოთ ავიხედე, პირი ფართოთ გავაღე. ფიფქები კბილებზე მედებოდა და ისეთ ხმებს გამოსცემდა, თითქოს თუნუქის თხელ ფურცლებს ატკაცუნებენო. ვგრძნობდი, რომ ფიფქები უხვად ცვიოდა პირის ღრუში და წითელ ხორცზე დნებოდა. თოვლი თავს ბავშვებად გვაგრძნობინებს ხოლმე.

***

ერთ უცხოურ სიმღერაში ნათქვამია, შავი თვალები ბოროტი და სასტიკიაო. ისე კი, ალბათ ადამიანის ბუნებაა, ყველაფერ უცხოში სისასტიკე დაინახოს.

***

ხეიბრებსაც ხომ ლამაზმანებივით თამამი, მოურიდებელი სილამაზე გააჩნიათ. ხეიბრებსაც და ლამაზმანებსაც ყელში აქვთ ამოსული, რომ ხალხი მუდმივად მათ უყურებს. თავად მათი არსებობა გულისხმობს იმას, რომ ხალხის მზერა დღენიადაგ თან უნდა სდევდეთ და გასაქანს არ აძლევდეთ, ამიტომ, კუთხეში მიმწყვდეულები, თვალს თვალში მოურიდებლად გაგიყრიან. იმარჯვებს ის, ვინც თვალს არ აარიდებს.

***

უკმაყოფილების შეგრძნება, რომელიც ჩვენსა და დანარჩენ სამყაროს შორის დაპირისპირების ნაპრალს აჩენს, ალბათ მალევე გაქრება, თუკი ჩვენსა და სამყაროს შორის რომელიმე შეძლებს გარდაქმნას.

***

სიცილის მომგვრელი გარეგნობის ადამიანმა კარგად იცის, რომ კომიკურობა შემთხვევით ტრაგიკულ სანახაობაში არ უნდა გადაეზარდოს.

***

ადამიანებს ჰგონიათ, თუკი სარკეში არ ჩაიხედეს, საკუთარ თავს ვერ დაინახავენ.

***

ჯოჯოხეთის განსაკუთრებულობაც სწორედ ესაა, რომ უკუნეთის მიუხედავად, მისი ყველა კუნჭული ცხადზე ცხადად ჩანს.

***

განა ვინმეს შეუძლია დარწმუნებით თქვას, რომ თუ ლამაზმანს ოცნებებისგან დაუბინდავი თვალებით შეხედავ, ის უცბად მახინჯ დედაბრად არ გადაიქცევა?

***

შენი ავხორცული სურვილების ობიექტთან მანძილის შემცირებას კი არ უნდა ეცადო, არამედ როგორმე უნდა შეინარჩუნო ეს მანძილი, რათა ობიექტი ყოველთვის ობიექტად რჩებოდეს.

***

სამყარო სულ ერთ ადგილას დგას და ამავე დროს აღწევს დანიშნულების ადგილს.

***

რწმენა იმისა, თითქოს არავინ არასოდეს შეგიყვარებს, თავად კაცობრიობის არსებობის საფუძველია.

***

იცი, რომ ავიადაბომბვების მერე ყველას, ვისაც გვამები გაჰქონდა, სიკეთე და სათნოება ჰქონდა სახეზე აღბეჭდილი? აგონიის, სისხლისა და სიკვდილისწინა ამოხრიალების ხილვა ადამიანებს თავმდაბლობისკენ უბიძგებს, სულს უფრო მეტ სიფაქიზეს, ნათელსა და სითბოს სძენს. ადამიანის სისასტიკისა და სიმხეცის მიზეზები ამაში არაა. სასტიკები სწორედ ასეთ დროს ვხდებით, როცა გაზაფხულის ნათელ დღეებში კარგად მოვლილ მდელოზე ვსხედვართ და უდარდელად ვუყურებთ, თუ როგორ თამაშობენ ფოთლებს შორის გამომძვრალი მზის სხივები. ამ სამყაროს ყველა კოშმარი, ყველა ისტორიული ბოროტება ასე იბადება. თუმცა დღისით-მზისით სისხლით მოთხვრილი, აგონიაში მყოფი ადამიანის ხილვა კოშმარს ხორცს ასხამს. ამ შემთხვევაში კოშმარი სხვათა საშინელი ტკივილია და მეტი არაფერი. სხვათა შორის, რომ იცოდე, სხვათა ტკივილს ჩვენ ვერ ვგრძნობთ. განა ეს ბედნიერება არაა?!

***

სიცოცხლე და განადგურება ერთია! თუ ცხოვრება მოკლებულია ბუნებრიობასაც და ოქროს ტაძრის მაგვარ სილამაზესაც, მაშ ეს ცხოვრება კი არა, უბრალოდ, ტკივილით გამოწვეული კონვულსიებია.

***

ღრუბლები თეთრად იყო განათებული და ადვილად მიხვდებოდი, რომ მათ უკან მზე იმალებოდა, ისევე როგორც კიმონოს ფენების მიღმა ამოიცნობა ხოლმე ქალის თეთრი მკერდი.

***

პოლიტიკური და ფინანსური ძალაუფლება შედეგად დიდებულ საფლავს ტოვებს. ასეთი ხალხი მართლაც ბრწყინვალე, შთამბეჭდავ აკლდამებს იშენებს. თუმცა ამ სულელებს სიცოცხლეში საერთოდ არ გააჩნიათ ფანტაზია და საფლავებიც ისეთივე აქვთ, რომ წარმოსახვას გასაქანს არ უტოვებს. მაგრამ აი, კეთილშობილი ხალხის საფლავები სულ სხვაა, ისინი თავის და სხვების ფანტაზიას ეყრდნობიან და ამიტომაცაა, რომ მათი განსასვენებელი მნახველთა წარმოსახვას ძაბავს და აცოცხლებს. მე ეს უკანასკნელი უფრო საცოდავი სანახაობა მგონია. სიკვდილის მერეც კი ადამიანებისგან რაღაცას ითხოვს, თითქოს გვემუდარება, წარმოსახვის უნარი მოვიშველიოთ.

***

ჯოჯოხეთის სუნთქვა შევიგრძენი. ეს სუნთქვა, როგორც ჩანს, ადამიანის ფიქრებისა თუ სურვილების საპასუხოდ, დღე-ღამის განურჩევლად, ნებისმიერ დროსა და ადგილას შეიძლება გაჩნდეს. როგორც ჩანს, მყისვე იქ იბადება, სადაც კი მოვუხმობთ.

***

ყვავილების დაცვენის შემდეგ, ხეებს ფასი ეკარგებათ, ისევე როგორც აზრი არა აქვს გარდაცვლილი ლამაზმანის სახელის ძახილს.

***

შეუძლებელია ერთი ხელით მარადისობას, მეორეთი კი ცხოვრებას ეპოტინებოდე.

***

მისი გამჭვირვალე სამყარო - ზუსტად იმიტომ, რომ ზედმეტად წმინდა და გამჭვირვალე იყო - მოსახვევიდან გამოვარდნილმა სატვირთომ ვერ დაინახა, შეასკდა და ნაფლეთებად აქცია.

***

ომიკუჯი იაპონური მკითხაობაა. სპეციალურ ყუთში მოთავსებულია პატარა ფურცლები ან ხის დაფები, რომლებზეც ბედია დაწერილი...

***

რა ადვილია გარდაცვლილთა სიყვარული, ცოცხლებისგან განსხვავებით!

***

ნუცუკე - შუა საუკუნეების იაპონიაში გავრცელებული ტრადიცია, ხისგან გამოკვეთილი დეკორატიული ფიგურები...

***

ადამიანს ბუნების მრავალფეროვანი საკუთრების მხოლოდ მცირე ნაწილი აქვს ნაბოძები. ის, ცვალებადობის წესზე დაფუძნებით, ცდილობს, ეს საჩუქარი განავრცოს და გაამრავლოს - ეს არის და ეს.

***

ადამიანივით მოკვდავ არსებას ძირფესვიანად ვერ მოსპობ, მაგრამ ოქროს ტაძრის მსგავს, ერთი შეხედვით, მუდმივ სილამაზეს ადვილად აღგვი პირისაგან მიწისა. რატომ ვერ ამჩნევენ ამას ადამიანები?

***

ასლის შექმნაზე დაფუძნებულ უკვდავებას აზრი არა აქვს.

***

ჩვენს არსებობს დროის კრისტალიზებული სუბსტენცია განსაზღვრავს, რომელიც თავს მხოლოდ გარკვეული ხნის განმავლობაში ინარჩუნებს.

წარმოიდგინეთ პატარა კომოდი, რომელიც დურგალმა სახლის კომფორტისთვის შექმნა. დრო თანდათან მის ფორმას დაიმორჩილებს და რამდენიმე ათწლეულის ან ასწლეულის შემდეგ ისე გამოჩნდება, თითქოს თავად დრო გარდაიქმნა და ამ ფორმაში გაიყინა. ის მცირე სივრცე, რომელსაც ნივთი იკავებს, შემდგომში გამკვრივებული დროის სასუფევლად იქცევა. ამ ერთგვარი გარდაქმნის პროცესში ნივთს ნელ-ნელა მისი სული ცვლის.

შუა საუკუნეების ერთ-ერთ ზღაპრების წიგნში მცხოვრები სულის, ცუკუმოგამის ჩანაწერებში ასეთი რამ წერია:

და იანის უძველესი თქმულება მოგვითხრობს, რომ ნივთები ასი წლის მერე სულს იძენენ, რომელიც ადამიანის გულს აცდუნებს. ამ სულს ცუკუმოგამი ეწოდება. ამიტომ, ჩვეულების მიხედვით, ყოველი გაზაფხულის დადგომამდე სამურაის აბჯრიდან ავ სულებს გამოდევნიან და გზაზე გაყრიან. ამას გაზაფხულის სახლის განწმენდა ეწოდება. ეს ადათი ყოველ წელს სრულდება, რათა ცუკუმოგამის გამოღვიძების მეასე წლამდე ერთი წლით ადრე უბედურება განიდევნოს.

***

მხოლოდ ცნობიერებას შეუძლია სამყაროს შეცვლა. ამ სამყაროში სხვა ვერაფერი მოახდენს სულ მცირე ცვლილებასაც კი. მხოლოდ ცნობიერებას შეუძლია ყველაფერი ხელუხლებლად დატოვოს და ამავე დროს სახეც უცვალოს. ცნობიერებისთვის სამყარო მუდმივად უცვლელი და ამავე დროს მუდმივად ცვალებადია.

ადამიანს ცნობიერების იარაღი სიცოცხლის ასატანად აქვს ნაბოძები. მხეცს ასეთი რამ არ სჭირდება, მისთვის სიცოცხლე არასოდეს არის მტანჯველი. სიცოცხლემ თავადვე შეაიარაღა ცნობიერებით ადამიანი, რომლის ხვედრიც მისი აუტანლობაა. თუმცა სიცოცხლის სიმძიმეს ამით არაფერი მოჰკლებია. ეს არის და ეს.

***

ჰოტეი - სიუხვის ღიპიანი, მხიარული ღმერთი.

***
მანეკინეკო - კატა, რომელიც თათის ქნევით ეპატიჟება სტუმრებსა და სიმდიდრეს.

***

სამყაროს თვალიერება თავად ჩემი არსებობის მტკიცებულებას წარმოადგენდა.

***

მაღალი წოდების ბერებს ხშირად სთხოვენ აზრის გამოთქმას სხვადასხვა საკითხზე, დაწყებული ადამიანთა ბუნებით და დამთავრებული ანტიკვარიატით. ამიტომ ისინი პირდაპირ მსჯელობას ხშირად თავს არიდებენ, რათა, მცდარი პასუხის შემთხვევაში, სხვებმა არ დასცინონ. რა თქმა უნდა, რაიმე ძენ-ბუდისტურ შეგონებას უმალვე მოიშველიებენ ხოლმე, მაგრამ, როგორც წესი, ისეთ ორჭოფულ პასუხს იძლევიან, რომლის გაგება ისეც შეიძლება და ასეც.

***

ადამიანებს მოკლე მახსოვრობა აქვთ.

***

სილამაზე ყველა მცირე დაპირისპირებას, ქიშპსა თუ უთანხმოებას ჰარმონიად აქცევს.

***

იტადენი - ფეხმარდი ღმერთი ბუდისტური მითოლოგიიდან.

***

უეცრად აშლილ მოგონებებს აღდგენის, განახლების მაგიური ძალა გააჩნიათ. წარსული ყოველთვის წარსულისკენ არ გვექაჩება. მასში ის ძლიერი ზამბარებიცაა, რომლებიც ჩვენთან შეხებისას მყისვე იშლებიან და წინ, მომავლისკენ გვიბიძგებენ.


იაპონურიდან თარგმნა დავით გოგინაშვილმა
წიგნი გამოიცა იაპონიის ფონდის ფინანსური მხარდაჭერით.

Tuesday, May 9, 2017

Benksy-ს ახალი ნამუშევარი-წინასწარმეტყველება...

ქალაქ დოვერში შესრულებულ გრაფიტიზე ჩანს მუშა, რომელიც ევროკავშირის დროშიდან ერთ ვარსკვლავის დემონტაჟს ცდილობს.

ცნობილმა ბრიტანელმა მხატვარმა ნამუშევრის ფოტო instagram-ზე მაშინ გამოქვეყნა, როდესაც საფრანგეთში საპრეზიდენტო არჩევნები იმართებოდა.

წყარო - Flashnews

გელა ჩარკვიანი - სტალინის მმართველობის ხანა საზარელია...

დღეისათვის უკვე აშკარაა, რომ სტალინის ფიგურა არ მოასვენებს კაცობრიობას და განსაკუთრებით მის ევრაზიულ ნაწილს. მუდმივად მოხდება მისი როლის ხელახალი შეფასება, გაჩნდება მისი პიროვნებით აღფრთოვანებული გავლენიანი ადამიანები, მათ შორის პოლიტიკოსები. ხალხში სულ უფრო გაღვივდება სტალინისდროინდელი „კარგი“ ცხოვრების მითი, თანამდებობის პირთა და ახლად გამდიდრებულ საქმოსანთა ფუფუნებაში არსებობის შემხედვარე, მასები ნოსტალგიურად გაიხსენებენ ბაბუების მონაყოლს და მოითხოვენ სტალინისეული რკინის დისციპლინის დამყარებას. მის მიერ ჩადენილ დახვრეტებსაც გაამართლებენ და საჭიროდაც ჩათვლიან. ზოგან მის ძეგლსაც აღადგენენ ან ახალს დაუდგამენ. 

აგერ რომის იმპერატორ ნერონს, გიჟსა და მეგალომანიაკს, რომელმაც დახოცა უახლოესი ნათესავები, რომს ცეცხლი წაუკიდა და ათეულობით ქრისტიანი გარეულ მხეცებს შეაჭამა, დაბადებიდან ორი ათასი წლისთავზე, მშობლიურ ქალაქ ანციოში ძეგლი დაუდგეს. როცა 2000-იანებში ყირიმის სევასტოპოლში დაიწყეს საუბარი სტალინის ძეგლის დადგმაზე, ამ აზრს მთელმა მოსახლეობამ მხარი დაუჭირა. საქართველოში კი ძეგლები წამდაუწუმ იდგმება და მერე ისევ იხსნება.

რუსი ხალხის განწყობის საუკეთესო ინდიკატორად უნდა მივიჩნიოთ რამდენიმე წლის წინ ჩატარებული ინტერნეტ-კენჭისყრა, რუსეთის არსებობის ისტორიაში ყველაზე დიდი ფიგურის, ასე ვთქვათ, ერის სიმბოლოს გამოსავლენად. მთელი პროცესის მანძილზე ლიდერობდა სტალინი, ის ორჯერ უსწრებდა ლენინს და, წარმოიდგინეთ პუშკინს, ჩეხოვს და ვლადიმირ ვისოცკისაც კი. პროექტის საბოლოო შედეგზე არაფერს ვიტყვი, ის სარწმუნოდ არავინ მიიღო.

სტალინის პიროვნებისა და მისი მსოფლიო როლის თაობაზე ბევრი თქმულა. არავითარ ეჭვს არ იწვევს ის, რომ იგი დიდი ბუნებრივი ნიჭით დაჯილდოებული, საოცრად უნარიანი, ლიდერისათვის ყველა აუცილებელი თვისების მქონე ადამიანი იყო. ვერც იმას უარყოფს ვინმე, რომ მან მსოფლიო პროცესებს სერიოზული კვალი დაატყო, დიდი როლი ითამაშა მეორე მსოფლიო ომის წარმატებით დასრულებაში, დე-ფაქტო რუსული საბჭოთა იმპერიის საზღვრები განუზომლად გაზარდა და აქცია იგი, ამერიკის შეერთებულ შტატებთან ერთად, საერთაშორისო ასპარეზის ყველაზე ძლიერ, გავლენიან მოთამაშედ. ასე შეიქმნა ეგრეთ წოდებული ბიპოლარული სამყარო, რომელიც მნიშვნელოვანწილად განსაზღვრავდა მეოცე საუკუნის პოლიტიკურ რეალობას. სახელმწიფო, რომელსაც სტალინი მართავდა, იყო მსოფლიო ისტორიაში იქამდე არნახული სოციო-პოლიტიკური ექსპერიმენტის პროდუქტი.

ადრეულ ეტაპზე ის მუდმივ განახლებას და უმძიმესი რეფორმების გატარებას თხოულობდა. ერთ-ერთი ასეთი იყო კოლექტივიზაცია, რომელსაც მილიონობით ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა. ქვეყანა იმყოფებოდა გარე სამყაროსაგან იზოლირებულ მდგომარეობაში და, შედეგად, მსოფლიო საზოგადოებრივი აზრი მასზე ვერავითარ ზეგავლენას ვერ ახდენდა. მეტიც, საბჭოთა ადამიანებს ადრეც და შემდეგაც თავს ახვევდნენ აზრს იმის შესახებ, თითქოს დასავლეთის სახელმწიფოები სსრკ-ს მოსისხლე მტრები არიან და დღენიადაგ მის გასანადგურებლად ემზადებიან. ანტაგონიზმი დ შიში დასავლეთში მართლაც არსებობდა. მნიშვნელოვანწილად ეს გამოწვეული იყო საბჭოთა პოლიტიკური დოქტრინით, რომლის მიხედვით კომუნიზმი მთელ მსოფლიოში უნდა გავრცელებულიყო.

ხრუშჩოვისეული დესტალინიზაციის კამპანიის კვალდაკვალ ბევრს ჩამოუყალიბდა აზრი, რომ სტალინი ცინიკოსი იყო და მარქსისტულ იდეოლოგიას მხოლოდ საკუთარი ძალაუფლების გასამყარებლად იყენებდა. ამის თაობზე, მახსოვს, მამაჩემს შევეკითხე. კანდიდ ჩარკვიანი აბსოლუტურად დარწმუნებული იყო, რომ სტალინს გულწრფელად სწამდა მარქსისტული თეორიის უტყუარობის და ყველაფერს აკეთებდა მის დებულებათა პრაქტიკულად განხორციელებისათვის. კარგად ჰქონდა გააზრებული ისიც, რომ ისტორიამ მას კომუნისტური მოძრაობის ლიდერის ურთულესი მისია დააკისრა და ნიადაგ ფიქრობდა, თუ როგორ წაეწია წინ კომუნიზმის მთელ პლანეტაზე გავრცელების საქმე. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ შექმნილმა სოციალისტურმა ბანაკმა მას იმედი გაუმყარა, თუმცა ატომური იარაღის გაჩენამ სიტუაცია რადიკალურად შეცვალა. მესამე მსოფლიო ომი ყველასათვის სრულიად მიუღებელი გახდა. ძალადობრივი საშუალებებით კომუნისტური წყობის გავრცელების პერსპექტივა აღარ არსებობდა.

თუ რეპრესიების თემას დროებით გვერდზე გადავდებთ და სტალინის, როგორც პოლიტიკური მოღვაწის საქმიანობის შედეგებს განვიხილავთ, პირველი, რაც თვალში გვეცემა, ისაა, რომ მან ვერ შექმნა სიცოცხლისუნარიანი სახელმწიფო სისტემა, რომელიც მის შემდეგ, მის გარეშე გააგრძელებდა არსებობას და განვითარებას. ამერიკის დამფუძნებელი მამების – ჯეფერსონის, ფრანკლინის, უოშინგტონის და სხვათა მიერ შექმნილი შეერთებული შტატები დღესაც იგივე სახელმწიფოა, მეტიც, უკვე სუპერსახელმწიფო. ორ-ნახევარი საუკუნის განმავლობაში მის კონსტიტუციაში მხოლოდ 27 შესწორებაა შეტანილი, საბჭოთა კავშირი კი მსოფლიო რუკიდან მაშინ გაქრა, როცა სტალინის სიკვდილიდან სულ რაღაც 36 წელი იყო გასული.

შიშსა და ნეგატიურ სანქციებზე აგებული გაერთიანებები სუსტია და უდღეური. მათი არსებობის გაგრძელება მხოლოდ მუდმივი ტერორით არის შესაძლებელი. აზრი იმის თაობაზე, რომ სსრკ სტალინის შემდგომი ეპოქების ჭკუამოკლე ლიდერებმა დაღუპეს, ბავშვურად მიამიტურია. კიდევაც თუ წარმოვიდგენთ, რომ ისინი მართლაც გონებასუსტი პოლიტიკოსები იყვნენ, ბუნებრივად ჩნდება შეკითხვა – როგორ უნდა შეფასდეს სისტემა, რომელიც აძლევს გონებასუსტ ადამიანებს ძალაუფლების მწვერვალზე ასვლის საშუალებას. საქმეც ისაა, რომ სტალინის მიერ შექმნილი წარმონაქმნი არ იყო სისტემა. მას არ ჰქონდა ხელისუფლების შეცვლის, ძალაუფლების გადაცემის დაწესებული მექანიზმი/პროცედურა, ამიტომ ყველა მთავრობა უკანონო იყო და სახელმწიფო კი ჩამოსაშლელად განწირული.

თუკი თავაშვებულ სისხლიან რეპრესიებს დავუბრუნდებით, მათი მთავარი მიზეზი, ავტოკრატის პირად თვისებებთან ერთად, ქვეყნის ერთპარტიული, ტოტალიტარული პოლიტიკური წყობა იყო, რომელიც სტალინმა თავადვე შექმნა და, რომელიც აძლევდა მას მოქალაქეთა ცხოვრების ყველა ასპექტზე, მათ შორის მათ სიცოცხლეზე სრული კონტროლის და ხელისუფლების პირამიდის წვერზე უვადოდ ჯდომის საშუალებას. სტალინს რომ ადრეულ საუკუნეებში ეცხოვრა და ასევე ეფექტიანად ემოღვაწა რომელიმე სახელმწიფოს სასარგებლოდ, მას ალბათ გმირად შერაცხავდნენ, მის სისასტიკეებს კი თანდათან გაამართლებდნენ და მიივიწყებდნენ, მაგრამ მეოცე საუკუნეში და, ვიმედოვნოთ მომავალშიც ასე იქნება, ძველი ეპოქებისაგან განსხვავებით, პოლიტიკური მოღვაწეების შეფასებისას, უპირველესი კრიტერიუმი, შესრულებულ დიდ საქმეებთან ერთად, ისაა, თუ რამდენად ემსახურებოდნენ ისინი ჰუმანიზმის იდეის წინ წაწევას, ადამიანების დაცულობასა და კეთილდღეობაზე ზრუნვას და მათი ხელშეუვალი ბუნებრივი უფლებების – სიცოცხლის, საკუთრებისა და ბედნიერების ძიების უფლების უზრუნველყოფას.

დამეთანხმებით, ამ თვალსაზრისით სტალინის მმართველობის ხანა, რბილად რომ ვთქვათ, ელემენტარულ მოთხოვნებსაც ვერ აკმაყოფილებს. მეტიც, სინამდვილეში ის საზარელია. მეოცე საუკუნეში დადებითი გმირები ისინი არიან, ვინც, არა თუ უდანაშაულო ადამიანებს, არამედ დამნაშავე რეჟიმებსაც კი არაძალადობრივი საშუალებებით ებრძოდნენ. ესენია: მაჰატმა განდი, მარტინ ლუთერ კინგი და ნელსონ მანდელა.

Wednesday, May 3, 2017

ფიროსმანი - მხატვართა მუზა...

ვახტანგ ქოქიაშვილი - „ფიროსმანის პორტრეტი“, 1999წ.
„ძმებო, ავაშენოთ დიდი ხის სახლი სადმე, ქალაქის შუაგულში, რომ ყველასთვის იყოს ახლოს. ავაშენოთ დიდი სახლი, რომ შევიყარნეთ ხოლმე, ვიყიდოთ დიდი სტოლი და სამოვარი, ვსვათ ჩაი, ბევრი ვსვათ და ვილაპარაკოთ მხატვრობაზე“, - ფიროსმანი...

***
პაბლო პიკასო - „ნიკო ფიროსმანაშვილი“, 1914წ.
პაბლო პიკასომ სიკვდილამდე რამდენიმე თვით ადრე, ოთხმოცდახუთი წლის ასაკში შექმნა ფიროსმანის პორტრეტი.

***

ლადო გუდიაშვილი - „ნიკო ფიროსმანაშვილის პორტრეტი“, 1964წ.
„ნიკოს სურათები ჩემი საუკეთესო მეგობრები არიან და მათში ვპოვებ ცხოვრების ძალას“... - დავით  კაკაბაძე

***

მერაბ ბერძენიშვილი - „ფიროსმანი“, 1986წ.
„ნიკო იყო მოსული, როგორც ლეგენდა აუხსნელი“, - დიმიტრი შევარდნაძე

***

ანზორ ჩხაიძე - „ფიროსმანი“, 1996წ.
„განსაკუთრებით სახე, მას შესანიშნავი ჰქონდა... სწორნაკვთებიანი... სახე გასხივოსნებული იყო დიდი შავი თვალებით. ისინი ასხივებდნენ სიკეთეს და სიმშვიდეს. მისი შავი წვერი და თმა, გადატკეცილი სახე, ქართული ფრესკების გამოსახულებას მოგაგონებდათ... არც ერთი მხატვრის მონახაზს არ შეეძლო დაეჭირა მისი სახის შთაგონებული გამომეტყველება“, - მიხეილ ჭიაურელი

***

ანზორ ჩხაიძე - „ნიკალას ვარდები“, 1997წ.
„ახლა, ფიროსმანაშვილის გაცნობის შემდეგ, უკვე ვიცი, რა არის ცხოვრება“, - კირილ ზდანევიჩი

ნათელა იანქოშვილი - „ფიროსმანი - მირზაანის მონატრება“, 1994წ.

Monday, May 1, 2017

რა ღირს მსოფლიოში ყველაზე ძვირადღირებული წიგნი?

„The Bay Psalm Book“ - ასე ჰქვია წიგნს, რომელიც 1640 წელს დაიბეჭდა და ახალმა მფლობელმა ნიუ იორკის აუქციონზე მასში 14.165.000 აშშ დოლარი გადაიხადა.

წიგნის საწყისი ფასი 6 მილიონი დოლარი გახლდათ. მისი შემძენის ვინაობა ჯერ-ჯერობით უცნობია.

აქამდე ყველაზე ძვირადღირებული წიგნი 2010 წელს გაიყიდა, მისი ფასი 11, 5 მილიონი დოლარი გახლდათ.