Friday, October 24, 2014

ზურაბ ჟვანია - ჩვენი თაობის პრივილეგია

დაახლოებით ოცდაათი ადამიანიდან თქვენ თუ გეყოლებათ სამი ადამიანი, რომელიც სულ რაღაცით არის უკმაყოფილო, თქვენგან თავს გრძნობს საშინლად დისკომფორტულად და რაღაცის გამო შეურაცხყოფილია, ის სამი ადამიანი მუდმივად იქნება იმის მოლოდინში, რომ რაღაცა მომენტი ჩაიგდოს ხელში, როცა თქვენ ან ჩაგეძინებათ, ან სხვა რამით იქნებით დაკავებული, რომ რევანში განახორციელოს და თავისი ღირსება აღიდგინოს. სწორედ ეს არის უმცირესობების საკითხი. თუ თქვენ გსურთ, რომ საზოგადოება, რომელშიც ცხოვრობთ, იყოს დაცული, იყოს სტაბილური და არ შეიცავდეს მუდმივი დესტაბილიზაციის საფრთხეს, თქვენ აუცილებლად უნდა ეცადოთ, რომ რელიგიური უმცირესობა ან ეთნიკური უმცირესობა გრძნობდეს, რომ მისი ინტერესები, მისი ღირსება, მისი უფლებები სათანადოდ არის პატივმიგებული და მას აუცილებლად უნდა უპოვოთ იმის შესაძლებლობა, რომ კომფორტულად გრძნობდეს თავს იმ საზოგადოებაში, სადაც არის მისგან განსხვავებული უმრავლესობა.

ნებისმიერი დემოკრატია წარმატებულია იმ შემთხვევაში, როცა ძალისმიერი ელემენტი, რომელიც ყველა სახელმწიფოს სჭირდება, - იქნება ეს პოლიცია, ჯარი თუ სპეცსამსახურები, - შეზღუდული იქნება სამოქალაქო კონტროლის მექანიზმების მიერ.

დემოკრატია - ესეც ძალიან ხშირად სწორად არ ესმით ჩვენს საზოგადოებაში - ეს არ არის უბრალოდ რაიმე საქონელი, ვთქვათ, საღეჭი რეზინი, რომლის იმპორტირებასაც მოახდენ საიდანღაც, დადებ მაგიდაზე და ის თავის დანიშნულებას შეასრულებს. ის აუცილებლად უნდა იყოს ეროვნული სწორედ ამ თვალსაზრისით, რომ ეყრდნობოდეს ეროვნულ ტრადიციას და ორგანულად ჯდებოდეს ამ ეროვნული პოლიტიკური ტრადიციის კონტექსტში.

ამიტომ ვთქვი მე, როდესაც ჩამოვაყალიბე ის ფორმულა - მე ვარ ქართველი, მაშასადამე, ვარ ევროპელი, - რომ ამაში აისახებოდა ჩემი რწმენა, რომ ეს არის ის ფორმულა, რომელიც ყველაზე სრულფასოვნად ასახავს მთელ ჩვენს პოლიტიკურ გამოცდილებას. ამას იმიტომ გეუბნებით, რომ არის საზოგადოებები, რომლებსაც სულ სხვა სოციალური კულტურა აქვთ, სულ სხვა ისტორიული გამოცდილება, და ზოგიერთ შემთხვევაში ეს არ გაეგება ბევრ დასავლელ ანალიტიკოსს.

არის საზოგადოებები, სადაც დემოკრატიული პრინციპების განხორციელება ყოველთვის დაკავშირებული იქნება არა შინაგან ტრადიციასთან, არამედ ეს იქნება რაღაც გარედან იმპორტირებული სიკეტე, მაგრამ ქართული საზოგადოება ვერასოდეს ვერ იქნება სტაბილური, ვერ იქნება მდგრადი და ქართველები მთლიანობაში ვერ იგრძნობენ თავს რეალიზებულად, ბედნიერად სხვა პირობებში, გარდა დამოუკიდებელი სახელმწიფოსი, და თანაც, ისეთი სახელმწიფოსი, რომელიც სწორად ქმნის დემოკრატიას.

მე ძალიან მიყვარს კენედის სიტყვები, რომელიც ამბობდა, რომ „დემოკრატია არასდროს არ არის მონაპოვარი, არასდროს არ მიიღწევა, ის საჭიროებს მუდმივ ძალისხმევას“. არ შეიძლება თქვა, მე მივაღწიე დემოკრატიას და შემიძლია წამოვწვე მხარ-თეძოზე და ვინებივრო. დემოკრატია არის მუდმივი ძალისხმევა და, როგორც კი საზოგადოება ამ ძალისხმევის განხორციელებას წყვეტს, ეს სისტემა იშლება. ის დაფუძნებულია მასში ჩვენი, თითოეული მოქალაქის, ყოველდღიურ მონაწილეობაზე.

ჩვენ ნამდვილად არ ვართ ცალ-ცალკე, თუმცა არის ბევრი საკითხი, ტაქტიკური საკითხი, თუ გნებავთ, რაშიც მე მას (მიხეილ სააკაშვილს) არ ვეთანხმები. მე საერთოდ ძალიან ფრთხილად ვუყურებ სიტუაციის რევოლუციონიზირების პერსპექტივებს, იმიტომ რომ ჩემი შინაგანი რწმენაა ის, რომ ნებისმიერი რევოლუცია საბოლოოდ ძალიან ცუდ შედეგებს იწვევს. ეს ყოველთვის ლექის ამოსვლაა ზედაპირზე, დანგრევაა ყველაფრისა, რაც კი არსებობს დღეისათვის და ა.შ. სხვათა შორის, მე არ მინდა ახლა ვთქვა, რომ მიშა არის რევოლუციონერი, თუმცა მას ხშირად აქვს ასეთი იმპულსები. მაგრამ მე და მას გვაქვს საქართველოს მომავლის აბსოლუტურად ერთნაირი ხედვა, და უსაფუძვლოა ჭორები ჩვენ შორის კონკურენციაზე და ა.შ.

ძალიან სახიფათო ილუზია - როდესაც ჩვენ ვთამაშობდით ნაციონალური თემით. ხომ გახსვოთ, რუსებმა გაუშვეს პროპაგანდა - მოსკოვმა პირველ წლებში, ზვიადის დროს - რომ ქართველებმა წამოსწიეს ლოზუნგი, „Грузия для грузин”- სინამდვილეში ეს ვიღაც ერთმა მესამეხარისხოვანმა იდიოტმა თქვა და არ მოხდა ამის კატეგორიული დაგმობა, ამისგან გამიჯვნა. პირიქით, ეს ბევრს ესიამოვნა. აი, ეს დაგვიჯდა ძალიან ძვირად, იმიტომ, რომ ამან მართლა შეიტანა ჩვენს პოზიციაში ბზარი, რომელიც მერე და მერე ხელოვნურად ფართოვდებოდა, ფართოვდებოდა და ფართოვდებოდა. და მაშინდელ ჩვენს ლიდერებსა და მესვეურებს აბსოლუტურად არ ესმოდათ, როგორი დამოკიდებულება უნდა ყოფილიყო უმცირესობებთან.
- ეს ფაშისტური მიდგომა იყო?
- არ იყო ფაშისტური, იყო იდიოტური მიდგომა. ფაშისტური მიდგომა არის უფრო თანმიმდევრული, და ის, რაც ამ მიმართებით აქ ხდებოდა, იყო აბსოლუტურად არათანმიმდევრული, იმპულსური იდიოტიზმი.

საქართველოში მიმდინარე პროცესებში უმცირესობების ჩართვა უმცირესობებისათვის კი არ კეთდება, - პოლიტიკაში არ არსებობს ფილანტროპია და ქველმოქმედება, - ეს კეთდება უმრავლესობისათვის, რათა არ არსებობდეს შენელებული ბომბები, ნაღმები, რომლებიც ადრე თუ გვიან აუცილებლად აფეთქდება, როდესაც ადამიანების რაიმე ჯგუფი მუდმივად თავს გრძნობს დისკრიმინირებულად და არაწარმოდგენილად, და თვლის, რომ არა აქვს თვითრეალიზების შანსი.

დღევანდელი დემოკრატია - ეს არის გამოცდილება, რომელიც ეფუძნება ბერძნულ, რომაულ და იუდაურ-ქრისტიანულ ტრადიციებს.

მონტესკიე ამბობდა, რომ მთავარი ის კი არ არის, კანონი როგორ არის დაწერილი; მთავარი ის არის, რა სული არის იქ ჩადებულიო. ეს, სხვათა შორის, დღემდე ძალიან აქტუალური დებულებაა.

ჩვენ უნდა ვისწავლოთ ვიყოთ პრაგმატულები, ჩვენ უნდა ვისწავლოთ, რომ დავინახოთ, თუ რაში მდგომარეობს ჩვენი ეროვნული ინტერესი.

ჩვენ უარს ვამბობთ კონკრეტული პრობელემების გადაწყვეტაზე, იმიტომ, რომ რაღაც ირაციონალური თემებით, აბსურდული ცნებებით ვოპერირებთ. ჩვენ კონკრეტული პრობლემების გადაწყვეტის ნაცვლად, თვითონ ვიგონებთ რაღაც მსოფლიოს, სადაც არიან რაღაც ზღაპრული ურჩხულები, მფრინავი დრაკონები, და ამას უნდა დავუპირისპირდეთ ხმლებით. და ეს - იმის ნაცვლად, რომ კონკრეტულად ვაშენოთ ჩვენი სახელმწიფო და კონკრეტული პრობლემები ვაგვაროთ ამ გამოგონილ სამყაროში.

სამცხე-ჯავახეთს ცალკე ისტორია აქვს. რა თქმა უნდა, მისთვის ავტონომიის მიცემა არ შეიძლება. საერთოდ, არავისთვის არაფრის მიცემა არ შეიძლება, რადგანაც ეს არის უმთავრესი კანონი, რომ ნებისმიერ ტერიტორიას, არა მხოლოდ ეთნიკური უმცირესობებით დასახლებულს, როდესაც აძლევ ერთხელ რამე უფლებას, იმისი უკან წამოღება შემდეგ პრაქტიკულად შეუძლებელია, და ამისი დაბრუნება შემდეგ ხდება მხოლოდ სისხლიანი დაპირისპირების შედეგად.

იმისთვის, რომ იმას ჩასწვდე და გაიგო, ქართული პოლიტიკა როგორ უნდა იყოს წარმატებული, როგორ უნდა უზრუნველყო ქართული სახელმწიფოს მდგრადობა და მისი წარმატებული განვითარება, აუცილებლად უნდა გქონდეს გონებაში წარმოდგენილი, თუ რა საზოგადოებასთან, რამდენად მრავალფეროვან, და ხშირად ამ მრავალფეროვნებიდან გამომდინარე, აუარებელი წინაარმდეგობებით აღსავსე საზოგადოებასთან გაქვს საქმე.

ლევან გიგინეიშვილი - უმბერტო ეკოს ვარდის სახელის ფილოსოფიურ-თეოლოგიური ფონი


22 ოქტომბერს, მწერალთა სახლში ლევან გიგინეიშვილის წაკითხული საჯარო ლექცია - უმბერტო ეკოს რომანის „ვარდის სახელის“ ფილოსოფიურ-თეოლოგიური ფონი


 

Thursday, October 23, 2014

იუკიო მისიმა - პატრიოტიზმი

1936 წლის ოცდარვა თებერვალს, ცნობილი მოვლენებიდან მესამე დღეს გვარდიის სატრანსპორტო ბატალიონის პორუჩიკმა სინძი ტაკეიამამ, შეძრულმა ცნობით, რომ მისი უახლოესი მეგობრები შეთქმულთა შორის აღმოჩნდნენ და თვითონ აჯანყების ჩახშობა მოუწევდა, თავისი სახლის ერთ-ერთ ოთახში ხმლით ჰარაკირი გაიკეთა; მისმა მეუღლემ რეიკომ საყვარელი ქმრის მაგალითს მიჰბაძა და მანაც თავი მოიკლა.

პორუჩიკის გამოსამშვიდობებელ ბარათში ერთადერთი ფრაზა ეწერა: „გაუმარჯოს იმპერატორის არმიას!“ ცოლმაც დატოვა წერილი, სადაც მშობლებისგან პატიებას ითხოვდა იმის გამო, რომ მათზე ადრე ეთხოვებოდა სიცოცხლეს, და ამთავრებდა სიტყვებით: „ის დღე დადგა, რომლისთვისაც მზად უნდა იყოს ოფიცრის ცოლი“. მამაცი წყვილის სიცოცხლის უკანასკნელი წუთები ისეთი იყო, რომ ყველაზე ქვის გულსაც კი შეძრავდა. პორუჩიკს ოცდათერთმეტი წელი შეუსრულდა, რეიკოს - ოცდასამი. მათი ქორწილიდან ნახევარი წელიც არ გასულიყო.

ისინი, ვინც მათ ქორწინებას ესწრებოდა ან მათ საქორწინო ფოტოსურათს უყურებდა, აღფრთოვანებულნი რჩებოდნენ ახალგაზრდა წყვილის სილამაზით. მას შემდეგ, რაც ცოლ-ქმარმა თავი მოიკლა, ისინი, ვინც მათ ფოტოსურათს დახედავდა, ღრმად ამოიოხრებდნენ და აღნიშნავდნენ, ერთი შეხედვით იდეალურ კავშირს ყოველთვის უბედურება მოაქვსო. სურათის შემხედვარეს კი გეჩვენებოდა, რომ ახალგაზრდები ნათელი თვალებით საკუთარ  სიკვდილს ხედავდნენ.

ახალდაქორწინებულები დასახლდნენ სახლში, რომელსაც პატარა ბაღი ეკრა. ვინაიდან სამშობლოს მძიმე დღეები ედგა, საქორწინო მოგზაურობაზე უარი თქვეს. პირველი ღამეც ახალ სახლში გაატარეს. ვიდრე საწოლში ჩაწვებოდნენ, პორუჩიკმა მუხლებზე გაშიშვლებული ხმალი დაიდო და რეიკოს წინაშე მოკლე სიტყვა წარმოთქვა. ოფიცრის ცოლი, უთხრა მან, ყოველთვის მზად უნდა იყოს, ქმარი დამეღუპებაო. შეიძლება ეს ზეგ მოხდეს. „ხომ არ შედრკები, როცა საბედისწერო დღე დადგება?“ ჰკითხა. რეიკო წამოდგა, გამოაღო კარადის უჯრა, საიდანაც თავისი მზითვიდან ყველაზე ძვირფასი ნივთი, ხანჯალი ამოიღო, რომელიც დედამ აჩუქა. როგორც ქმარმა, რეიკომაც მდუმარედ დაიდო გაშიშვლებული ხანჯალი მუხლებზე. ცოლ-ქმარს შორის უსიტყვო ხელშეკრულება დაიდო.

ქორწინებიდან რამდენიმე თვეში რეიკოს სილამაზე უფრო გაბრწყინდა. ორივე ახალგაზრდა გახლდათ და მათი ვნება არა ცხრებოდა. არამარტო ღამით ტკბებოდნენ სიყვარულით - ხშირად, სამსახურიდან დაბრუნებული პორუჩიკი დამტვერილი მუნდირის გახდასაც ვერ ასწრებდა, ისე უნდოდა ახალგაზრდა ცოლს ჩახუტებოდა. რეიკოც არანაკლები ვნებით პასუხობდა. ქორწინების პირველსავე თვეს შეიგრძნო განუსაზღვრელი ნეტარება და, ეს რომ იცოდა, პორუჩიკის სიხარულს საზღვარი არ ჰქონდა.

რეიკოს მშვენიერი, თეთრი სხეული, მისი მკვრივი, ხელშეუხებელი მკერდი, სიყვარულს ერთხელ მინდობილი, გრძნობის ცეცხლით აინთო. ახალგაზრდები ერთმანეთს საშიში სერიოზულობით ეფერებოდნენ, რომელიც ნეტარების უმაღლეს მწვერვალზეც არა ტოვებდათ.

საქმით გადატვირთული, დასვენების მოკლე წუთების დროს, პორუჩიკი ცოლზე ფიქრობდა; შინ მარტო დარჩენილ რეიკოს თვალწინ საყვარელი ადამიანის სახე ედგა. რეიკო უფრო და უფრო რწმუნდებოდა, რომ მისი ბედნიერება სიზმარი არ იყო. არც ის ეჩვენებოდა უცნაურად, რომ სულ რაღაც რამდენიმე თვის წინ უცხო მამაკაცი ის მზე გახდა, რომელმაც მისი სამყარო გაანათა.

ცოლ-ქმრის ურთიერთობა ღრმა, ზნეობრივ საფუძველს ეყრდნობოდა - იმპერატორის დაწესებული კანონით „ქმარი და ცოლი სრულ ჰარმონიაში უნდა ცხოვრობდნენ“. მცირე უთანხმოებაც არასოდეს მოსვლიათ.

პორუჩიკის სახლი ბეჭდის მცველი-მინისტრის საიტოს სოფლის მახლობლად იდგა, მაგრამ 26 თებერვლის დილას ცოლ-ქმარს სროლის ხმა არ გაუგიათ. ტრაგიკული ეპიზოდი სულ რაღაც ათი წუთი გაგრძელდა და პორუჩიკი სროლამ კი არა, განგაშის ხმამ გააღვიძა. ოფიცერი სასწრაფოდ წამოხტა საწოლიდან, მდუმარედ ჩაიცვა ფორმა, ხელი დასტაცა ხმალს, რომელიც ცოლმა მიაწოდა და ჩაბნელებულ ქუჩაში გავარდა. 28 რიცხვის საღამომდე რეიკოს ის აღარ უნახავს. მხოლოდ რადიოდან შეიტყო მომხდარის შესახებ, ორი დღე სრულ მარტოობაში გაატარა.

ქმრის სახეზე სიკვდილის გადაწყვეტილება ამოიკითხა. თუ იგი ცოცხალი არ დაბრუნდებოდა, რეიკო მზად იყო გაჰყოლოდა. მან აუჩქარებლად დაიწყო თავისი ნივთების მოწესრიგება. გამოსასვლელი კიმონოები თავისი სკოლის მეგობრებისთვის გადადო საჩუქრად, გაახვია და თითოეულს სახელი და მისამართიც დააწერა. ქმარი ასწავლიდა, ხვალინდელ დღეზე არ იფიქროო, და ამიტომ დღიურს არ წერდა და ამით ის სიამოვნება მოაკლდა, უკანასკნელი თვეების ბედნიერი მოგონებები გადაეკითხა და ფურცელ-ფურცელ დაეწვა. რადიომიმღების გვერდით რეიკოს პატარა კოლექცია ეწყო: ფაიფურის ძაღლი, კურდღელი, თხუნელა, დათვი, მელა და ლარნაკი. ახალგაზრდა ქალმა გაიფიქრა, რომ ეს ნივთები სამახსოვრო სუვენირებად არ გამოდგებოდა. იმის თხოვნაც უხერხული იქნებოდა, კუბოში ჩაეტანებინათ. რეიკოს მოეჩვენა, ფაიფურის ცხოველების სახეები საბრალოდ იმანჭებიანო.

თხუნელა აიღო, მაგრამ ფიქრით თავისი ბავშვური გატაცებიდან შორს იყო; მზერით დიადი არსის თვალისმომჭრელ ნათებას ხედავდა, რომლის განსახიერებაც მისი ქმარი იყო. მზად გახლდათ სიკვდილის შესახვედრად, მაგრამ ჯერ კიდევ ჰქონდა რამდენიმე საათი, იგი ივსებოდა მწველი ვნებით, ბედნიერების მოუთმენელი შეგრძნებით… სიკვდილი, რომელიც სულ აქვე დაფრინავდა, რეიკოს არ აშინებდა. მას მტკიცედ სწამდა: ყველაფერი ის, რასაც ფიქრობს და გრძნობს, აახლოებს იმ ნეტარებასთან, რომელსაც „სიკვდილი“ ჰქვია.

ახალი ამბებიდან რეიკომ შეიტყო, რომ შეთქმულთა შორის მისი ქმრის საუკეთესო მეგობრებიც ერივნენ. ამ ცნობამ უკანასკნელი ეჭვიც გააქარწყლა. რეიკო მოუთმენლად ელოდა იმპერატორის რესკრიპტს, რადგან ხედავდა, რომ ამბოხს, რომელსაც ადრე „ნაციონალური აღორძინების მოძრაობას“ უწოდებდნენ, ნელ-ნელა სამარცხვინო დაღი „აჯანყება“ მიეწება. ქალაქი ყოველ წუთს სამხედრო მოქმედებას ელოდა.

ოცდარვა თებერვლის საღამოს შეშინებულ რეიკოს კარზე კაკუნი მოესმა. აკანკალებული ხელებით გახსნა კლიტე. შინელითა და ტალახიანი ჩექმებით შემოაბიჯა ქმარმა შინ და კარი გასაღებით ჩაკეტა. რეიკომ ამ ჟესტის მნიშვნელობა თავიდან ვერც გაიგო.

წვერმოშვებული ქმრის სახე რეიკოს უცხოდ მოეჩვენა. ლოყები ჩავარდნილი და გაშავებული ჰქონდა. ჩვეულებრივ, სამსახურიდან კარგ გუნებაზე დაბრუნებული, ჯერ ფორმას გამოიცვლიდა და დაუყოვნებლივ ვახშამს ითხოვდა. დღეს პორუჩიკი მაგიდას ფორმით მიუჯდა და თავი ჩაქინდრა.

ცოტა ხანს ჩუმად იჯდა, შემდეგ კი წარმოთქვა:

- არაფერი არ ვიცოდი. მათ არ მითხრეს. ალბათ იმიტომ, რომ ახლახანს დავქორწინდი. იქ კანო, ხომა და იამაგუტი არიან…

რეიკომ ცხადად დაინახა ახალგაზრდა ოფიცრების, მისი ქმრის მეგობართა სახეები, რომლებიც მათ სახლში ასე ხშირად იმყოფებოდნენ.

- ხვალ უმაღლეს რესკრიპტს გამოაცხადებენ. მათ აჯანყებულებად ცნობენ. ვალდებული ვიქნები მათთან საბრძოლველად ჩემი ჯარისკაცები გამოვიყვანო… ამის ჩადენა არ შემიძლია, არ შემიძლია… დაცვიდან მომხსნეს, - განაგრძო პაუზის შემდეგ, - და ნება დამრთეს დღევანდელი დღე შინ გამეტარებინა. ხვალ დილით, ალბათ, შეტევა მომიწევს. რეიკო, ეს ჩემს ძალებს აღემატება.

რეიკო მოპირდაპირე მხარეს იჯდა და თვალები არ აუწევია. შესანიშნავად ესმოდა, რომ ქმარი სიკვდილის გადაწყვეტილებას ამცნობდა. გადაწყვეტილება უკვე მიღებული იყო. ხმას საოცარი ძალა ჰქონდა, იმიტომ, რომ ყოველი სიტყვის შემდეგ სიკვდილი იდგა.

მისაღებ ოთახში ჩამომდგარი სიჩუმე სუფთა და გამჭვირვალე იყო, როგორც მთის ნაკადული. ორდღიანი წამების შემდეგ ახალგაზრდა და მშვენიერი ცოლის წინ მჯდარმა პორუჩიკმა იგრძნო, რომ სულიერად დამშვიდდა. იცოდა, რომ არაფრის ახსნა საჭირო აღარ იყო, რეიკოს ყველაფერი ესმოდა.

- აი… - პორუჩიკმა თავი ასწია. რეიკოს თვალებში შეხედა - ღამე ჰარაკირის გავიკეთებ.

რეიკოს თვალებში ისეთი დაძაბულობა ჩაგუბებულიყო, გეგონებოდა, ეს გამოხედვა ზარებს დარეკავსო.

- მე მზად ვარ, - უცებ არ უპასუხა, - ნება მომეცი გამოგყვე.

პორუჩიკმა იგრძნო, რომ ამ გამოხედვის ძალა თითქმის თრგუნავდა. სიტყვები თავისით მოსწყდა ბაგეს:

- კარგი. გამოდის, ერთად. მაგრამ მინდა, რომ ნახო, როგორ მოვკვდები. თანახმა ხარ?

თვითონაც ვერ გაიგო, ასე მარტივად, ასე ზერელედ როგორ დართო ნება ამ საშინელ ნაბიჯზე. მაგრამ როცა სათქმელი ითქვა, ორივეს გული ბედნიერების მხურვალე ტალღამ დაფარა. რეიკოს გული აუჩუყა ქმრის უპირობო ნდობამ. იცოდა, თუ რა მნიშვნელოვანი იყო პორუჩიკისათვის სიკვდილის რიტუალის უზადობა. ჰარაკირის აუცილებლად უნდა ჰყავდეს მოწმე და ის, რომ ამ როლისათვის იგი აარჩია, უაღრეს პატივისცემას მეტყველებდა. და უფრო დიდი ნდობის გამოხატვა იყო ის, რომ პორუჩიკი არ აიძულებდა პირველი მომკვდარიყო, და ამით ისპობდა იმის შესაძლებლობას, შეემოწმებინა შეასრულა ცოლმა პირობა თუ არა. ჩვეულებრივი ეჭვიანი ქმარი რომ ყოფილიყო, რეიკო მასზე ადრე მოკვდებოდა. ასე ხდება ორმაგი თვითმკვლელობებისას.

პორუჩიკის აზრით, რეიკოს გადაწყვეტილება, ქორწინების პირველ ღამეს დადებული ფიცის დამამტკიცებელი, მისი აღზრდის შედეგი იყო. ეს აზრი მას სიამაყით ავსებდა, მაგრამ ეს თავშიც არ მოსდიოდა, რომ სიკვდილის გადაწყვეტილება ცოლმა მისადმი სიყვარულის გამო მიიღო.

სიხარული, რომელმაც ორივე მოიცვა, იმდენად დიდი გახლდათ, რომ ცოლ-ქმრის სახე ღიმილმა გაანათა. რეიკოს ისეთი შეგრძნება გაუჩნდა, თითქოს კიდევ ერთი საქორწინო ღამე ელოდა წინ. არც ტკივილი და არც სიკვდილი არ იყო - მხოლოდ თავისუფალი და უსაზღვრო სივრცე.

პორუჩიკი საბანაოდ გაემზადა. რეიკომ გამოაღო კარადა და ქმარს სთხოვა, შიგ შეიხედეო. პორუჩიკი მიუახლოვდა და მდუმარედ წაიკითხა შეფუთულ კიმონოებზე წარწერილი რეიკოს მეგობართა მისამართები. რეიკოს გადაწყვეტილების კიდევ ერთმა დამამტკიცებელმა ფაქტმა გული სინანულის ნაცვლად უფრო მეტი სინაზით აუვსო. პორუჩიკმა ცოლს აკოცა. ამ შეხებაში იყო ცხოვრების მთელი შეგრძნება. კოცნა საოცრად სუფთა გახლდათ - მალე ხომ ყველაფერი დამთავრდებოდა. წამები ძალას იკრეფდნენ, სხეულის ყოველი უჯრედი იღვიძებდა.

- ჯერ აბაზანა, მერე საკე, მერე კი… საწოლი, - ყურში ჩასჩურჩულა პორუჩიკმა. რეიკომ თავი დაუქნია.

ყველაფერი ისე იყო, როგორც ჩვეულებრივ დღეს. და მაინც, პორუჩიკი დროდადრო მკერდში ღრმად უცნაურ თრთოლვას გრძნობდა. ეს წამიერი იყო და უცებ ქრებოდა. მიუხედავად სიკვდილის მოლოდინისა, მთელი მისი არსება სასიხარულო მოლოდინით ავსებულიყო. პორუჩიკს ეჭვი არ ეპარებოდა, რომ ის სიხარული, რომლითაც სიკვდილის გადაწყვეტილება მიიღეს, ალალი გახლდათ. იმ წამში, თუმცა ისინი ამის შესახებ არც ფიქრობდნენ, მათი ყველასაგან დაფარული ბედნიერება უმაღლესი სამართლიანობის, ღვთიური ნებისა და შეუვალი ზნეობის საიმედო საფარველქვეშ იმყოფებოდა. ერთმანეთის თვალებში ორმაგი თვითმკვლელობის გადაწყვეტილება რომ წაიკითხეს, ორივემ შეიგრძნო ჭეშმარიტების და სილამაზის ძლიერი ჯავშანი.

აბაზანიდან გამოსულმა პორუჩიკმა საკე დალია და სასმისი რეიკოსაც გაუვსო. რეიკოს აქამდე საკე არ გაესინჯა და ფრთხილად მოსვა.

- მოდი ჩემთან, - დაუძახა პორუჩიკმა.

რეიკო მიუახლოვდა ქმარს და მაგრად ჩაეხუტა. მის მკერდში სიხარული და დარდი აირია, ადუღდა. პორუჩიკმა თვალებში ჩახედა. ქალის უკანასკნელი სახე, ადამიანის უკანასკნელი სახე, რომლის ნახვაც უწერია. უცებ შენიშნა, რომ ცოლის დახუჭული თვალებიდან ცრემლები გადმოედინება.

Wednesday, October 22, 2014

სემუელ ბეკეტი - გოდოს მოლოდინში

„არ ვიცი რად დავწერე „გოდოს მოლოდინში“, ეს თავისთავად მოხდა“, - ბეკეტი

1957 წლის ნოემბერში სან-ფრანცისკოს ერთ-ერთი თეატრის დასი და მისი რეჟისორი დიდი მღელვარებით ელოდებოდნენ წარმოდგენის დაწყებას. ასაღელვებელი მართლაც რომ ჰქონდათ: მათ უნდა ეთამაშათ სან-კენტენის ციხის 400 ტუსაღის წინაშე. პიესა, რომელიც დასმა ძირითადად იმ მიზეზით შეარჩია, რომ მასში ქალის როლი არ არის, გახლდათ ბეკეტის „გოდოს მოლოდინში“.

ფარდა აიხადა, სპექტაკლი დაიწყო. პირველივე ფრაზიდან ტუსაღებისაგან შემდგარი აუდიტორია დაინტერესდა პიესით, რომელმაც თავდაპირველად დააბნია პარიზის, ლონდონისა და ნიუ-იორკის რაფინირებული მაყურებელი...

„რამდენიმე პატიმარს განზრახული ჰქონდა ხმამაღალი სიცილ-ხარხარით ჩაეშალა წარმოდგენა, როგორც კი ქალი გამოჩნდებოდა სცენაზე, მაგრამ მათ თავიდანვე შეცდომა დაუშვეს: მოუსმინეს რამდენიმე ფრაზას და პიესამ ისე შეიტყუა, რომ ფარდის ახდიდან პიესის ბოლო წუთამდე ეს მძიმე საზოგადოება სულმოუთქმელად უყურებდა სამსაათიან წარმოდგენას“.

მოქმედი პირნი:
ესტრაგონი (გოგო)
ვლადიმირი (დიდი)
ლაკი
პოცო
ბიჭი

ვლადმირი: აი, ესეც ადამიანი, მთელი თავისი სიგრძე-სიგანით: ფეხი სტკივა, ჯავრს კი ფეხსაცმელზე იყრის.

ესტრაგონი: ადამიანები ბრიყვები არიან.

ესტრაგონი: ვისაც შეუძლია ბევრი, იმას ცოტაც შეუძლია.

ესტრაგონი: მოდი, ნურაფერსაც ნუ გავაკეთებთ, ეგრე უფრო უდავიდარაბოა.

ვლადიმირი: როგორ მაცინებ, აკრძალული რომ არ მქონდეს, გადავიხარხარებდი.
ესტრაგონი: ნუთუ ყველაფრის უფლება დავკარგეთ?

ვლადიმირი: საკუთარ თავს ვერსად გაექცევი.
ესტრაგონი: რამდენიც გინდა ნერვები დაიწყვიტო, არა?
ვლადიმირი: რაცა ხარ, ისევ ის დარჩები.
ესტრაგონი: ცხრა ტყავიც რომ გაგძვრეს.
ვლადიმირი: შინაგანი ბუნება არ იცვლება.
ესტრაგონი: რას იზამ;

პოცო: ... ადამიანის ცრემლები მუდმივი სიდიდეა. საკმარისია, სადმე ერთი ატირდეს და სხვაგან მეორე დაჩუმდება, სიცილიც ეგრეა; და დროს ნუ დავემდურებით, ავად ნუ მოვიხსენიებთ. ეს დრო წინა სხვა დროებზე უფრო დაღუპული არაა. მაგრამ კარგადაც ნუ მოვიხსენიებთ. ნურც ავად, ნურც კარგად ნუ მოვიხსენიებთ. რაც შეეხება ხალხს, ცხადია, ხალხი მომრავლდა.

პოცო: ... ოდესღაც მასხრები ჰყავდათ, ახლა დებილები ჰყავთ. ოღონდ, რა თქმა უნდა, იმათ, ვისაც ამის შეძლება მოსდევს.

ვლადიმირი: დრო კი გაქვავდა.
პოცო: ეგ არ დაიჯეროთ, ჩემო ბატონო, ეგ არ იფიქროთ, ყველაფერი დაიჯერეთ, ეგ კი არა.

პოცო: ... ჰოპ! - აი ასე! სწორედ იმ წამს, როცა ყველაზე ნაკლებად ელი. აი, როგორ ხდება ყველაფერი ამ თახსირ დედამიწაზე.

ვლადიმირი: აი, როგორც იქნა, დროც გავიდა.
ესტრაგონი: ისედაც გავიდოდა.

ვლადიმირი: ვერ წავალთ.
ესტრაგონი: რატომ?
ვლადიმირი: გოდოს ველოდებით და იმიტომ.

ვლადიმირი: ფეხსაცმელებზე გეკითხები, იქ რად დააწყვე მეთქი.
ესტრაგონი: აქ უნდა დავტოვო. ერთხელაც იქნება, აქ ვინმე ისეთი გამოივლის... ჩემისთანა... ოღონდ ფეხი ცოტა პატარა ექნება... იპოვის... გაიხარებს...
ვლადიმირი: ფეხშიშველი ივლი?
ესტრაგონი: ქრისტე ფეხშიშველი დადიოდა.
ვლადიმირი: მერე, ქრისტე რა შუაშია. თუ ქრისტეს ადარებ თავს?
ესტრაგონი: მე მთელი ჩემი სიცოცხლე ქრისტეს ვადარებ თავს.
ვლადიმირი: ჰო, მაგრამ იქ თბილოდა და საერთოდაც... იქ კარგი იყო.
ესტრაგონი: ჰო, სწრაფად მაინც გაცვამდნენ ჯვარზე.

ვლადიმირი: მღვდელსა ჰყავდა ერთი ძაღლი, შერჩენილი ობლად, ძაღლმა ხორცი მოიპარა და მღვდელმა ძაღლი მოკლა. მერე ორმო გაუთხარა - წესი უნდა აეგო, ზედ წარწერაც გაუკეთა - ყოველ გამვლელს გაეგო, რომ ... მღვდელსა ჰყავდა ერთი ძაღლი, შერჩენილი ...

ვლადიმირი: დაწყებაა ძნელი.
ესტრაგონი: საიდანაც გინდა, იქიდან დაიწყებ.
ვლადიმირი: ჰო, მაგრამ, ხომ უნდა გადაწყვიტო.
ესტრაგონი: მართალია.
ვლადიმირი: მიშველე რამე!
ესტრაგონი: ვცდილობ.
ვლადიმირი: როცა ცდილობ, ბევრ რამეს გაიგონებ.
ესტრაგონი: ჰო.
ვლადიმირი: ეს კი ხელს გიშლის მიაგნო, რასაც ეძებ.
ესტრაგონი: რა თქმა უნდა!
ვლადიმირი: ფიქრშიც გიშლის ხელს.
ესტრაგონი: და მაინც ფიქრობ.
ვლადიმირი: არა, ეს შეუძლებელია.
ესტრაგონი: ჰო, ჰო, მოდი ერთმანეთს ვეკამათოთ.
ვლადიმირი: არ შემიძლია.
ესტრაგონი: ფიქრობ?
ვლადიმირი: არა, ფიქრის საფრთხე სამუდამოდ აცილებული გვაქვს.
ესტრაგონი: მაშ, რაღას ვემდურით ბედს?
ვლადიმირი: ეჰ, ფიქრი არც თუ უსაშველო უბედურებაა.

ვლადიმირი: ... ეს ძახილი „მიშველეთო“, პირადად მე და შენ კი არა, - მთელ კაცობრიობას მოუხმობს, მაგრამ რაკი აქ, ამ ადგილზე, ამ წუთას, კაცობრიობა ჩვენ ვართ, სულ ერთია, მოგწონს თუ არა, უნდა ვისარგებლოთ, სანამ გვიან არ არის და ერთხელ მაინც ღირსეული წარმომადგენლები ვიყოთ იმ ფლიდი და უკეთური მოდგმისა, რომელსაც უკუღმართმა ბედისწერამ მიგვაკუთვნა. რას იტყვი ამაზე? აი, წარმოიდგინე, როცა ჩვენ გულხელდაკრეფილნი ადამიანთა ავ-კარგს ვწონით და განსჯას ვუწოდებთ, მოყვასს მოვეხმაროთ თუ არაო, ამ დროს ჩვენს ბუნებას ვავლენთ და საკუთარ ღირსებას ვიცავთ. ვეფხვი დაუფიქრებლად, თვალის დახამხამებაში გადაეშვება თავისი ამხანაგის საშველად, ან სადმე ტევრში მიიმალება. მაგრამ ამას როდი ვამბობ. აქ რომ ვართ, რას ვაკეთებთ? აი, რა უნდა ვკითხოთ ჩვენს თავს; და ჩვენი ბედი, რომ ვიცით, რა ვუპასუხოთ. ჰო, ამ თავბრუდამხვევ, უზარმაზარ ქაოსში ერთი რამ ნათელია: ველით, როდის მოვა გოდო.

ესტრაგონი: ეჰ, ჩვენ ყველანი შეშლილები ვიბადებით, ზოგს კი სიგიჟე ბოლომდე გასდევს.

ვლადიმირი: რომ გეუბნები, დამიჯერე, პოცო ჰქვია.
ესტრაგონი: ახლავე შევამოწმებთ. აბელ!
პოცო: აქეთ, აქეთ!
ესტრაგონი: ხედავ?
ვლადიმირი: ყელში ამომივიდა ეგ სიმღერა.
ესტრაგონი: მეორეს იქნებ კაინი ჰქვია. კაინ! კაინ!
პოცო: ჩემკენ, აქა ვარ!
ესტრაგონი: აქ ადამიანთა მთელი მოდგმა შეყრილა.

პოცო: ... ბრმებს არა აქვთ დროის შეგრძნება. ვერ აღიქვამენ ვერაფერს, რასაც კავშირი აქვს დროსთან.
პოცო: არ იქნა და აღარ გაათავეთ, სიცოცხლეს მიწამლავთ მაგ თქვენი დროის დაზუსტებით. ეს უაზრობაა! როდის! როდის! ერთ დღეს - თქვენ ეს არ გყოფნით? - ერთ დღეს, რომელიც ათას სხვა დღეს ჰგავს, ის დამუნჯდა. ერთ დღეს დავბრმავდი მე. ერთ დღეს ჩვენ დავყრუვდებით, ერთ დღეს დავიბადეთ, ერთ დღეს მოვკვდებით, იმავე დღეს, იმავე წამს, - არა კმარა ეს განმარტება თქვენთვის? მშობიარობენ სამარეს გართხმულნი, სულ ერთი წამით იელვებს დღე და მერე ისევ გრძელდება ღამე.

ვლადიმირი: ბატონმა გოდომ გამოგგზავნა?
ბიჭი: დიახ, ბატონო.
ვლადიმირი: ამ საღამოს არ მოვა?
ბიჭი: არა, ბატონო.
ვლადიმირი: მაგრამ უეჭველად მოვა, ხვალ, არა?

ესტრაგონი: სულ რომ მოვეშვათ მაგ გოდოს? ვითომ რა მოხდება, რომ მოვეშვათ?
ვლადიმირი: დაგვსჯის. მხოლოდ ხე ცოცხლობს.

ვლადიმირი: მე და შენ ხვალ ჩამოვიხრჩობთ თავს. თუ გოდო არ მოვიდა.

გამომცემლობა „ინტელექტი“, 2013წ.

Tuesday, October 21, 2014

ჩარლზ ბუკოვსკი - მაკულატურა

„მაკულატურა“ ამერიკელი მწერლის, ჩარლზ ბუკოვსკის, უკანასკნელი ნაწარმოებია და 1994 წელს, მწერლის გარდაცვალებამდე ორიოდე თვით ადრე გამოიცა.

ჩემთვის ფეხებიდან იწყება ყველაფერი. აბა როგორ, დაბადებისას ხომ ჯერ ფეხები დავინახე. ოღონდ მაშინ გამოძვრენას ვცდილობდი. მას მერეა, სულ პირიქით ვცდილობ, მაგრამ დიდი წარმატებით-მეთქი, ვერ დავიკვეხნი.

ქალბატონი სიკვდილი ადგა და გავიდა. ჩემს სიცოცხლეში მაგისაზე მაგარი უკანალი არ მინახავს. აი, რანაირად უნდა აგიწეროთ, ვერაფრით მოვახერხებ. ახლა თავი დამანებეთ, ამ უკანალზე უნდა ვიფიქრო.

იმის თქმა მინდა, ნებისმიერი ვინმე შეიძლება ვიყო - რა მნიშვნელობა აქვს, ვინ ვიქნები ან რა მერქმევა, თორე კი.

ძალიან ნიჭიერი ვიყავი, ვიყავი რა, ვარ. ხანდახან საკუთარ ხელებს რომ დავხედავდი, ვხვდებოდი, შემიძლია, დიდი პიანისტი ან რამე ეგეთი გამოვიდე-მეთქი. არადა, რაზე ცდებოდნენ ეს ხელები? ყვერებს მფხანდნენ, ჩეკებს წერდნენ, თასმებს მიკრავდნენ, ტუალეტს რეცხავდნენ და ა.შ. და ა.შ. მეც ვიბანდი ხელებს, ტვინსაც ვირეცხავდი.

დარდი შემომაწვა. ვინც დავბადებულვართ, სიკვდილი არც ერთს არ აგვცდება. ნეტა რას უნდა ნიშნავდეს ეს? რას ნიშნავს და დაბოდიალებ წინ და უკან და ელოდები... იმ მთავარ „მატარებელს“ ელოდები რა. ზიხარ ვეგასის სასტუმროს ნომერში აგვისტოს ერთ ცხელ საღამოს და დიდ ძუძუებს ელოდები. ელოდები, როდის ავა ვირი ხეზე. და დაბოდიალებ წინ და უკან.

კაცი თვითონ რომ მოიწყობ ჯოჯოხეთს, ტყუილია, ისეთს სხვა ვერ გიზამს.

ნეტა ვის რა ჯანდაბად უნდა 102 წელი ცხოვრება? სულელის მეტს ვის მოუნდება?

უიარაღო მაძებარი პრეზერვატივიან კატას ჰგავს ან უისრებო საათს კიდევ.

სიგიჟე პირობითი რამეა. ვინ არის ნორმალური საერთოდ?

ამის დედა ვატირე, კაცი იბადები და ყოველი გოჯისთვის უნდა იომო, ყველა წაღლეტაზეა. ამდენს იბრძვი, იბრძვი და მაინც უნდა მოკვდე ბოლოს. ბევრი ვიფიქრე ამაზე, ვფიქრობდი და ვფიქრობდი. მერე გადავწექი სავარძელში, მაგრად მოვქაჩე, გავაბოლე და ლამის იდეალური რგოლიც გამოვუშვი.

სექსი - მახეა, ხაფანგია. მხოლოდ ცხოველებისთვის.

ხანდახან შემეცოდებოდა ხოლმე ჩემივე ღვიძლი, მაგრამ რად გინდა, თავის დღეში ხმა არ ამოუღია, არ უთქვამს: მორჩი, ნუ მკლავ, თორე თან წაგიყოლებო. მაგრამ ღვიძლს რომ ლაპარაკი შეეძლოს, ანონიმ ალკოჰოლიკთა კლუბები ვის რაღაში დასჭირდებოდა.

ცხოვრება ისეთი რამეა, ჯანს გაცლის, სახეს გაძრობს. მაგრამ არა უშავს, ხვალ უკეთესი დღე დადგება.

ჩვენ, ყველანი, ცოტად თუ ბევრად ვიღაცას ვგავართ.

კაცი ერთხელ ცხოვრობ ამ ქვეყანაზე, ეგრე არ არი? ჰო, ლაზარეს ამბავი არ ითვლება. საცოდავი, ორჯერ უნდა მომკვდარიყო.

ჩვენ ხომ ყველანი სიღატაკეში ვკვდებით და უმრავლესობა სიცოცხლეშიც სიღატაკეში ვცხოვრობთ.

სულ რაღაცა გაწუხებს რა კაცს, სულ შფოთავ, ერთი წუთი ვერ მოისვენებ, რომ გინდოდეს.

ხანდახან ისეთი დღე გამოერევა, შანსი არ გაქ.

გავიგონე, როგორ ისროლეს გარეთ და მივხვდი, რომ სამყაროში ისევ ყველაფერი თავის ადგილზე იყო.

- მითვალთვალებ შე დედამოტყნულო?
- მეც ზუსტად მაგის კითხვა მინდოდა.

დამკრძალავ ბიუროში გავიარე, „ვერცხლისფერ ნავსადგურში“, უნდა შემომეწმებინა რაღაც-რაღაცეები. მაგარი ბიზნესია ძაან, ყველა სეზონზე მუშაობს.

ესენი ვინ არიან, იცით, ეს ნაბიჭვრები, წინასწარ რომ ყიდულობენ კუბოებს? კვირაში ექვსჯერ რომ ანძრევენ, ისინი არიან.

ვიცდიდით და ვიცდიდით გაუთავებლად. ყველანი ერთად ვიცდიდით. კი მაგრამ, არ იცოდა ამ ექიმმა, რომ მოლოდინი აგიჟებს ზუსტად ხალხს? ადამიანები ხომ მთელი ცხოვრება იცდიან. ჯერ ახალი ცხოვრების დაწყებას უცდიან, მერე სიკვდილს უცდიან. რიგებში იცდიან, ხან - ტუალეტის ქაღალდის საყიდლად, ხან - ფულის ასაღებად. თუ ფული არ აქვთ, უფრო დიდ რიგებში უწევთ დგომა და უფრო მეტს იცდიან. ჰოდა, უცდი ასე, როდის დაგეძინება, როდის გაეყრები ცოლს, უცდი, როდის გაწვიმდება, როდის გადაიღებს, როდის შეჭამ ერთხელ და მერე მეორედ როდის შეჭამ. ბოლოს ზიხარ ფსიქიატრის მისაღებში გადარეულებთან ერთად, იცდი და იმას ფიქრობ, ნეტა მეც ამათნაირი ვარ თუ არაო.

ზუსტად გაჭირვება და ტკივილი აძლიერებს ადამიანს, ან სხვაგვარად, სურვილი, გაჭირვებას და ტკივილს თავი დააღწიოს - ის აძლიერებს. მთელ დღეს მოითხოვს ეს საქმე და ზოგჯერ ძილშიც ვერ ისვენებს კაცი.

ზოგჯერ რაღაცეები, რასაც ხედავ, ზუსტად იმას ნიშნავს და არ არი საჭირო წინ და უკან ტრიალი.

ყველა ერთ დახვრეტილ ნავში ვსხედვართ და თავს ვირთობთ.

- ადამიანები ოცნებებით იკვებებიან.
- იკვებონ, მერე რაა ამაში ცუდი?
- წავიდა ოცნებების დრო.
- ჯანდაბის იქით წასულა.

ჩვენი ყოფიერება მარტო უაზრობა კი არ არი, თან უმძიმესი შრომაცაა. აბა გამოთვალე, ცხოვრებაში ტრუსიკი რამდენჯერ გამოგიცვლია. რა საზიზღარი, თავზარდამცემი და სულელურია ეს ყველაფერი.

რა ეხმარებათ დაბრკოლებების გადალახვაში? - სიჯიუტე და იღბალი. თუ ბოლომდე მიაწვები, იღბალიც მოვა, სად წავა. უმრავლესობა ვერ უძლებს ამ მოლოდინს, ჰოდა, ხელმოცარულებიც რჩებიან.

ქუჩაში ყოფნა ჯობდა. გავისეირნე ცოტა. მეთქი, დავითვლი, რამდენი სულელი შემხვდება. ორმოცდაათი დავთვალე ორწუთ-ნახევარში.

გრემ ჰანტერი - როგორ იქმნებოდა უდიდესი გუნდი მსოფლიოში

ამ წინასიტყვაობას 2012 წლის ზაფხულში ვწერ. ესპანეთის ნაკრებმა, რომლის ძირითად მამოძრავებელ ძალას „ბარსელონას“ ფეხბურთელები წარმოადგენდნენ, ევროპის ჩემპიონის ტიტულის შენარჩუნებით თავის ისტორიაში კიდევ ერთი სახელოვანი ფურცელი ჩაწერა; „კამპ ნოუზე“ პასუხისმგებლობის ტვირთისგან გათავისუფლებულმა პეპ გვარდიოლამ ზაფხული ოჯახთან ერთად პესკარაში გაატარა, ხოლო ტიტო ვილანოვას ჯერ კიდევ არ ჩაუტარებია პირველი ოფიციალური მატჩი „ბარსას“ მწვრთნელის რანგში.

2011-2012 წლების სეზონის მოვლენები იმდენად დრამატული და საინტერესო იყო, რომ წარმოუდგენელია, რაიმე სიახლე არ შევმატო ამ წიგნს, არ დავემშვიდობო მწვრთნელს, რომელიც ამ ეპოქის არქიტექტორად მოგვევლინა და ასევე, არ შევეცადო, განვლილი 12 თვის გავკეთილების გაანალიზებას. ამ წიგნს, იმთავითვე არჩეული, თხრობის უშუალო და შინაურული სტილის გამო დღემდე უკვე იმდენი დადებითი გამოხმაურება მოჰყვა, რომ გადავწყვიტე, არ დამერღვია მისი წყობა და არ შემეცვალა დროის განსაზღვრებები მხოლოდ იმის ასახვისთვის, რომ გვარდიოლა კლუბიდან წავიდა და ახლა მას ვილანოვა თავკაცობს.

ამ გამოცემის მიზანია, წინა ოთხი წლის მოვლენებს დავურთოთ ეპილოგი, რომელიც, თუნდაც მოცემული მომენტისთვის, უფრო სრულყოფილად წარმოაჩენს წიგნის - „როგორ იქმნებოდა უდიდესი გუნდი მსოფლიოში“ თავდაპირველ ჩანაფიქრს. ჩემი ვარაუდით, ისინი, ვინც ამ განახლებულ გამოცემას წაიკითხავენ, დიდი ინტერესით მიადევნებენ თვალს ვილანოვას საქმიანობას, მაგრამ ასევე ხარბად დაეწაფებიან მთელ წიგნს - „როგორ იქმნებოდა უდიდესი გუნდი მსოფლიოში“, რათა გაეცნონ იმ ოთხი საოცარი სეზონის პერიპეტიებს, რომელიც კლუბს 2008-დან 2012 წლამდე გადახდა თავს.

ამ წიგნისთვის მასალების მოძიებისა და მისი დაწერისას აღმოვაჩინე, რომ ეს გაცილებით რთული საქმე ყოფილა, ვიდრე თავდაპირველად მეგონა, მაგრამ არსებობდა რამდენიმე გარემოება, რომელიც სტიმულს მაძლევდა დასახული მიზნის მისაღწევად.

პირველი და მთავარი: გულწრფელად მწამს, რომ ეპოქა, რომელიც „ბარსელონამ“ თავისი თამაშითა და განუმეორებელი ფეხბურთელებით შექმნა, თუ არა სრულიად უნიკალური, სულ ცოტა - შეუდარებელი და უპრეცედენტოა იმ მოვლენებს შორის, რომლის მომსწრეც ცხოვრების მანძილზე ვყოფილვარ.

მქონდა ბედნიერება, ევროპის სხვადასხვა სტადიონზე ისეთი მატჩები გამეშუქებინა, როდესაც, რონალდინიო და ეტო’ო საკუთარი ფორმის პიკზე იმყოფებოდნენ, ხოლო ინიესტას, ჩავისა და მესის ჯადოსნური კომბინაციებით „ბარსა“ მინდორზე ისეთ საოცრებებს სჩადიოდა, რომ ამის მხილველ მაყურებელს ყბა ჩამოვარდნაზე ჰქონდა.

შესაძლოა, ამ წიგნისთვის უნდა დამერქმია „...ყველა დროის უდიდესი“, მაგრამ გამიჩნდა კითხვა: კონკრეტულად რა კრიტერიუმებს შეიძლება დავეყრდნოთ ასეთი განსაზღვრებისას? საფეხბურთო სამყაროს ზოგიერთი გამოჩენილი პიროვნება ასეც ფიქრობს და მათ შეხედულებასთან ჩემი აზრი რა მოსატანია, მაგრამ ჩემი ამოცანაა, ავსახო და ავხსნა, თუ როგორ მოახერხა ამ გუნდმა, ბრწყინვალე სპეციალისტ პეპ გვარდიოლას ხელმძღვანელობით, ასულიყო მსოფლიოში უდიდესი საფეხბურთო გუნდის დონემდე 2008 წელს და ეს სტატუსი წინამდებარე წიგნის გამოცემამდე - 2012 წლამდე შეენარჩუნებინა.

ყველა დროის საუკეთესოდ ვინმეს გამოცხადება ყოველთვის დავა-კამათს იწვევს და ადრე დამკვიდრებულ მყარ წარმოდგენებს ეჯახება. პირადად მე მგონია, რომ საქმე გვაქვს ისეთ მოვლენასთან, რომელიც ყველა დროის ყველაზე სრულყოფილ ფეხბურთთანაა მიახლოებული, ხოლო ის, თუ რამდენად ადასტურებს ჩვენ მიერნანახი და ამ წიგნში გადმოცემული ამბები ამ გუნდის უნიკალურობას, საბოლოოდ, თითოეული ადამიანის, მათ შორის - თქვენი განსასჯელია.

არავინ (მათ შორის, გვარდიოლას მიერ დამარცხებული გუნდები) დავობს, რომ „ბარსა“ გამუდმებით გვჩუქნის ისეთ ფეხბურთს, რომელიც ადამიანში ამაღლებულ განწყობილებასა და აღტაცებას იწვევს. თუნდაც ეს გარემოება საკმარისი იყო, რომ ეჭვი არ შემპარვოდა ამ წიგნის დაწერის მიზანშეწონილობაში.

ვიმედოვნებ, უფრო მეტიც - მწამს, რომ ბევრი ესპანელი ფეხბურთელი, რომელიც „სკაის“ ეკრანზე ამ 15 წლის მანძილზე უჩვენებიათ, თანდათან გავლენას მოახდენს მთელი მსოფლიოს ნიჭიერ მოთამაშეებზე და საკუთარ კვალს დააჩნევს მათ სპორტულ განვითარებას. ბურთთან პირველი შეხება, ტექნიკური ილეთების ათვისება, გამუდმებული ბრძოლა ბურთისთვის, მოხდენილი პასებისთვის საჭირო უწყვეტი მოძრაობა, ერთი შეხებით თამაში - სწორედ ამ საფეხბურთო კომპონენტებით უნდა შეიარაღდნენ ის ბიჭები და გოგონები, რომლებსაც ჯერ ფეხბურთის თამაში, მომავალში კი სხვების გაწვრთნა მოუწევთ, რათა ყველაფერი ეს იქცეს ნორმად მათთვის, ვისაც სურთ, მაღალი დონის ფეხბურთი ითმაშონ (მიუხედავად იმისა, რომ ხშირად, ხისტ ასპარეზობაში მონაწილეობაც მოუწევთ) და უნიჭო, „მჩეხავი“ ფეხბურთელები „თამაშგარე მდგომარეობაში“ დატოვონ.

მეორე, რასაც მინდა ხაზი გავუსვა: მუდამ მაოცებს ის, თუ როგორ ეთაყვანებიან ამ გუნდს და მის მონაგარს არა მხოლოდ ისინი, ვინც კატალონიაში დაიბადნენ და უკვე ამის გამო აღმერთებენ ს/კ „ბარსელონას“, არამედ უამრავი ადამიანი მთელ მსოფლიოში.

მას შემდეგ, რაც 1960-იანი წლების დამლევს პიტოდრიში მამაჩემთან ერთად ფეხბურთის ყურება დავიწყე, სპორტის ამ სახეობის მრავალნაირი ვარიანტი მინახავს, მაგრამ მთელ მსოფლიოში ბევრი (ან იქნებ, ვერავინ) ვერ დაიკვეხნის ისეტი მღელვარებისა და აღტაცების გამოწვევას, როგორიც „ბარსას“ თამაშს მოჰყოლია.

გრემ ჰანტერი, ბარსელონა, 2012 წლის ივლისი

გამომცემლობა "პალიტრა L"

Monday, October 20, 2014

ინტერმეცო დერეფანში - გოგონა, რომელმაც კრაზანების ბუდე დაანგრია

ნაწყვეტი სტიგ ლარსონის რომანიდან - „გოგონა, რომელმაც კრაზანების ბუდე დაანგრია“

ამერიკის სამოქალაქო ომში დაახლოებით ექვსასი კაცად გადაცმული ქალი იბრძოდა. საკვირველია, რომ ისტორიის ეს მონაკვეთი ჰოლივუდს გამორჩა - იქნებ ეს ისტორიული მოვლენა იდეოლოგიურად მეტისმეტად რთული დასამუშავებელია?

ისტორიკოსებს ყოველთვის უჭირდათ ისეთი ქალების აღწერა, რომლებიც სქესობრივი განსხვავების საზღვრებს არღვევდნენ. ყველაზე ნათლად ეს განსხვავება სამხედრო დაპირისპირებებში ჩანს (დღესაც კი შვედეთში ქალის ცხენირემზე ნადირობა დიდი მითქმამოთქმის საბაბი შეიძლება გახდეს).

თუმცა, ანტიკური ხანიდან დღემდე მრავალმა მითმა თუ ლეგენდამ მოაღწია მებრძოლ ქალებზე, ამორძალებზე. ისტორიულ წიგნებში მათ მეომრების, მმართველებისა და წინამძღოლების სახელი დაიმკვიდრეს.

ეს ქალებიც ჩერჩილივით, სტალინივით და რუზველტივით მსოფლიო მასშტაბის გადაწყვეტილებებს იღებდნენ:

სემირამიდა ნინევიელი
სემირამიდა ნინევიელი, რომელმაც ასურეთის იმპერია შექმნა, და დედოფალი ბუდიკა, რომელმაც ოკუპანტი რომაელების წინააღმდეგ ბრიტანელები ააჯანყა, მრავალთაგან მხოლოდ ორი მაგალითია.

დედოფალი ბუდიკა
ბუდიკას ქანდაკება „ბიგ ბენის“ პირდაპირ, ვესტმინსტერის ხიდთან, თემზის ნაპირას დგას. თუ ახლომახლო მოხვდებით, მისი მონახულება არ დაგავიწყდეთ.

მეორე მხრივ, ისტორია ძალიან თავშეკავებულია იმ მდაბიო ქალების მიმართ, რომლებიც უბრალო ჯარისკაცების მხარდამხარ იბრძოდნენ ომში.

არადა, იშვიათია ისეთი ომი, რომელშიც ქალს არ მიუღია მონაწილეობა.

ინგლისურიდან თარგმნა ნიკა სამუშიამ
„ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა“, 2012წ.

Tuesday, October 14, 2014

ძველი ბერძნული ხალხური პოეზია

აღამაღლეთ, აღამაღლეთ
დაუცალეთ ღვთაებას ზეცა,
ღმერთმა ისურვა
წარმოგვიდგეს მთელი დიდებით
და მზვაობარმა
შუა ზეცად გადაიაროს.

***

მოდი, მაღალო დიონისე,
ალეას ტაძრად,
წმინდა ტაძრად მოდი, ქარიტთა დასით,
მოდი, ბორგნეულო,
ხარის ფეხებით,
ხარო, მეუფეო,
ხარო, მეუფეო.

***

სად არის ვარდები,
სად არის იები,
სად არის ჩემი ნათელი მთვარე?
აი, ვარდები,
აი, იები,
და აი, შენი ნათელი მთვარეც.

***

რა დაითმინე? ო, ნუ გამთქვამ, გემუდარები,
ადექი, ვიდრე მოვიდოდეს, გაუჩინარდი,
დღე ახლოვდება, გახედე სარკმელს, ხომ არ ინათა?

***

შემოფრინდა მერცხალი
ნათელი დღის ხარებით,
გაზაფხულის ხარებით,
მუცელთეთრი, ზურგშავი.
სავსე კერის მიართვით
ხილი, ღვინო ფიალით,
მხოლოდ ხორბალს, მუხუდოს
არ მიიღებს მერცხალი.
კეთილი ნებით მოგვცემ თუ წაგართვათ,
გაიღე წყალობა, თორემ დაისჯები:
კარს ჩამოვიღებთ, ან კარების ბჭეს,
სულაც დიასახლისს მოგტაცებთ, მიმალულს,
ტანად პატარაა, იოლად წავიყვანთ.
თუკი გვიმასპინძლებ, იყავი გულუხვი.
გაუღეთ, გაუღეთ კარები მერცხალს,
მოხუცნი კი არა, ბავშვები მოგივალთ.

"ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა"

სუნ ძი - ომის ხელოვნება

ბოლო ორი ათასწლეულის განმავლობაში, იმპერიული ჩინეთის სამხედრო აზროვნება, სისხლისმიერი ბრძოლებისა და ინტელექტუალური ანალიზის ეს რთული პროდუქტი, მუდმივ შევიწროებას განიცდიდა.

ხანის დინასტიის მეფობის ეპოქიდან მოყოლებული, კონფუცის თვითმარქვია მიმდევრები ხან აშკარად, ხან შეფარვით უყურადღებოდ ტოვებდნენ დიდი მოძღვრის დოქტრინას, ცალსახად ამბობდნენ უარს იარაღის გამოყენებაზე დასამხედრო საქმესთან დაკავშირებით დასმულ ნებისმიერ საკითხს გაურბოდნენ.

ჩინელები უკვე ხმამაღლა გმობდნენ ასეთ მიდგომას. თუმცა ამ ხალხის ცივილიზებული და კულტურული თვითაღქმის მიუხედავად, ერი ვერ ახერხებდა არმიის ან სარდლების გარეშე ცხოვრებას, განსაკუთრებით „ბარბაროსთა“ თავდასხმების მუდმივი საფრთხისა და მომთაბარე ტომებთან მიმდინარე კონფლიქტების ფონზე. შესაბამისად, კვლავ გრძელდებოდა ადრეული ხანის სამხედრო ტრაქტატების შესწავლა გადაფასება.

ამის გამო მოხერხდა კიდეც მათი გარკვეული რაოდენობის გადარჩენა, ხოლო სამხედრო კრიზისების გახშირებამ, როგორც მოსალოდნელი იყო,ხელი შეუწყო პროფესიონალი სამხედრო მოღვაწეების აღზრდასა და დამატებით სტრატეგიულ სწავლებათა მეთოდების ჩამოყალიბებას.

და მაინც, კონფუცის კლასიკურ მოძღვრებასა და სხვადასხვა ტრადიციულ მონოგრაფიებთან შედარებით, სამხედრო თემატიკის შინაარსის კრებულების რაოდენობა მეტისმეტად მწირი იყო და მხოლოდ რამდენიმე შრომას ითვლიდა.


სამხედრო საკითხებს დაეთმო მეომარ სამეფოებში მოღვაწე (ძვ.წ.403-221 წწ.) გავლენიანი ფილოსოფოსების, მაგალითად, მმართველი შანის, რამდენიმე ნაშრომის ცალკეული თავები. ხშირად მათი შინაარსი რადიკალურ ხასიათს ატარებდა.

ბევრი სახელოვანი მოაზროვნე, მათ შორის, სუნძი და ჰან ფეიძი, განიხილავდა სახელისუფლებო და სამხედრო მოწყობის, მოტივაციისა და წვრთნის, გამბედაობის ბუნებისა და სახელმწიფოს კეთილდღეობის ხელშემწყობი სტრატეგიის ჩამოყალიბება შექმნის ძირითად საკითხებს. ჯო ჯუანისა და სხვათა ისტორიულ შრომებში აგრეთვე აისახა იმდროინდელი გავლენიანი მთავრების ბევრი შეხედულება.

ამ შრომებმა შემოინახა ცნობები გამოჩენილი სტრატეგების შესახებ. აქვე საკმაოდაა წარმოდგენილი ველზე მოქმედების ტაქტიკის აღწერაც. 


განსაკუთრებით ცნობილი იყო რამდენიმე უძველესი მონოგრაფია სტრატეგიის საკითხებზე. სუნის პერიოდის (დაახლ. 1078 წ.) მეცნიერებმა შეაგროვეს, შეასწორეს და კრებულის სახე მისცეს ექვს უმნიშვნელოვანეს გადარჩენილ შრომას.

ამავე კრებულში შეიტანეს ტანის დინასტიის წიგნი და მიიღეს ამჟამად „შვიდი სამხედრო კლასიკური შრომის“ სახელით ცნობილი კრებული. ამგვარი კოდიფიკაციის მეშვეობით, აღნიშნულმა შვიდმა შრომამ სამეცნიერო საფუძველი მოუმზადა მთავრობას სამხედრო საქმიანობის წარმართვისთვისა და ტაქტიკური და სტრატეგიული კონცეფციების ჩამოსაყალიბებლად. 


ბარბაროსთა უწყვეტი შემოსევებისა და სამხედრო საფრთხის მიუხედავად, რომლებიც თან სდევდა ქვეყანას მთელი ისტორიის მანძილზე, იმპერიული ჩინეთი სულაც არ იყო განწყობილი აგრესიაზე სამხედრო აგრესიით პასუხის გასაცემად. აქ გამონაკლისად ჩაითვლება მხოლოდ ხანის ყოფილი დინასტიის ლიდერების ან ახალგაზრდა, დინამიკური მმართველების (მაგ., თანდა თაიცინის) როგორც წესი, რომელიმე დინასტიის ჩამოყალიბების ადრეულ წლებში იმთავითვე დასაღუპად განწირული ექსპანსიონისტური პოლიტიკა.

ჩვეულებრივ, ქვეყნის მმართველები და მინისტრები ისეთ პოლიტიკას ირჩევდნენ, რომელიც ერის კულტურული მიმზიდველობის მითს ეფუძნებოდა. ამის მიხედვით, მეზობლებზე აშკარად აღმატებულ ჩინურ ცივილიზაციას, ღირსების ძალით აღზევებულსა და ბრწყინვალე მატერიალური მიღწევებით წელგამაგრებულს, უბრალოდ ვერ გაუძლებდა განუვითარებელ ხალხთა მტრული მისწრაფებები.

ჩინეთში თვლიდნენ, რომ ცხოვრების ცივილიზებული წესის თანმხლები კომფორტი, შეთავსებული მუსიკასა და ქალებთან, ყურადღებას გაუფანტავდა და ნებისყოფას მოუდუნებდა საომრად ყველაზე მეტად განწყობილ ხალხსაც კი. გარდა ამისა, თუ არ მოხერხდებოდა მათი ნებაყოფლობით ან ქრთამების საშუალებით დათრგუნვა და მუდმივად დამორჩილება, ურჩთა წინააღმდეგ შეიძლებოდა სხვა, უფრო მორჩილი და ჩინეთის ცხოვრების წესს მორგებული მომთაბარე ტომების გამოყენება. ეს კარგად შეესაბამებოდა „ბარბაროსის წინააღმდეგ ბარბაროსის გამოყენების“ საუკუნეებით გამოცდილ ტრადიციას.


კონფუცის სწავლების თანახმად, რომელიც ყოფილი ხანის ეპოქაში ჩინეთის ტრადიციულ ფილოსოფიად იქცა და უკვე სახელმწიფოებრივ იდეოლოგიას ასახავდა, მმართველმა მხოლოდ საკუთარი ღირსების გრძნობა უნდა გაიღვივოს, თავისი ქმედება გარემოებებთან ჰარმონიულად წარმართოს და კეთილშობილური პოლიტიკის წყალობით მოიპოვოს საერთო საქვეყნო მხარდაჭერა, რითაც მიაღწევს სამეფოს სტაბილურობას.

ბუნებრივია, არსებობდა განსხვავებული აზრიც. კონფუცის მოძღვარების მიმდევარი მენციუსიც (ძვ.წ. 371-289 წწ.) კი იცავდა იმ შეხედულებას, რომ დროდადრო, ბოროტი მმართველების ასალაგმავად და ხალხისათვის ტანჯვის შესამსუბუქებლად, აუცილებელია სადამსჯელო სამხედრო ექსპედიციების მოწყობა. მიუხედავად ამისა, სუი იანდის (მეფობდა 605-617 წწ.) მსგავსი მმართველების გარდა, რომელმაც ჩინეთის იურისდიქციის გაფართოების მცდელობით ერი გაღატაკებამდე მიიყვანა, სხვა მმართველები სამხედრო გზას დიდი ყოყმანით მიმართავდნენ, ხოლო სახელმწიფო მოხელეთა უმეტესობას უღირსად მიაჩნდა ყველაფერი, რაც სამხედრო სამსახურთან იყო გაიგივებული. 


***
ომში ფასი აქვს სწრაფ გამარჯვებას, და არა ჯანჯალ ლაშქრიანობას.

ასჯერ ბრძოლაში ასჯერვე გამარჯვება კიდევ არ ნიშნავს უმაღლეს ოსტატობას ოსტატობათა შორის, უმაღლესი ოსტატობა ოსტატობათა შორის ნიშნავს: მტრის ჯარის დამორჩილებას ბრძოლის გარეშე.

ომი, მუდამ ფლიდობის გზაა, ამიტომ, თუ რამე გძალუძს, მოაჩვენე, რომ არ გძალუძს; თუ რამეს აპირებ, დააჯერე, რომ არ აპირებ; თუ უახლოვდები, აფიქრებინე, რომ შორდები; და თუ შორდები, დაარწმუნე, რომ უახლოვდები. თუ მტერი რამეს დახარბებია - გაიტყუე იმავ სარგებლით; თუ არეულობას მოუცავს - მყის დაასწარ და იხელთე; თუ ძალით სავსეა - ჯერ მოუფრთხილდი; თუ ჯარით მძლავრობს - ჯერ მოერიდე; თუ რისხვას მოუცავს - დააშოშმინე; თუ რიდიანობს - გაადიდგულე; თუ დასვენებულია - მოქანცე; თუ თანხმობა აქვს - გათიშე. დაჰკარ იქ, სადაც არ გელის; დაიძარ მაშინ, როცა არ ელის. აი, ჭეშმარიტი ოსტატობა სარდლისა, რომელიც გამარჯვების საწინდარია, თუმცა წინდაწინ ვერვინ აირჩევს რომელიმე ხერხს.

დროულად უნდა შენიშნო შენს დასაზვერად მოგზავნილი მტრის ყველა ჯაშუში, მაშინვე უნდა მოისყიდო და დაიყოლიო უხვი სარგებლით, ხოლო როგორც კი გადაიბირებ, შეგიძლია თავისუფლად გაუშვა უკან. ამგვარად შესძლებ გაიჩინო და გამოიყენო მოქცეული ჯაშუში.

მებრძოლნი, მომწყვეულნი საბედისწერო ჩიხში - აღარაფერს უფრთხიან; მეომარნი, მოხვედრილნი გამოუვალ ადგილებში - კიდევ უფრო მტკიცდებიან; ღრმად შეჭრილნი მტრის მიწაზე - ერთ მუშტად იკვრიან; შველის არსაით მომლოდინენი - მედგრად იბრძვიან.

ომის ყველაზე კარგი ხერხია - მტრის საომარი გეგმების ჩაშლა, მომდევნოა - სხვებთან მისი კავშირის მოშლა, შემდეგია - ბრძოლით მისი ჯარის მოსპობა, ბოლო და ყველაზე უარესია - მტრის ქალაქების ალყით აღება.

მტერთან ჯერ იყავ გაუბედავი, ისე ვით მორცხვი ქალწული; ხოლო როგორც კი გაგეხსნება შეტევისათვის, მოსწყდი გასხლეტილ კურდღლის სისწრაფით, ისე რომ თავდაცვაც კი ვერ მოასწროს.

ჯარის დაკვრა მტრის ლაშქარზე უნდა ჰგავდეს სალესის დაცემას კვერცხთა გორაზე. აი, სახე ძლიერით სუსტში ზუსტად დარტყმისა.

ჯარის ბრძოლის გზა ჰგავს წყლის დინებას: წყალი, დინებისთვის, გვერდს უვლის მაღლობს და ეშვება დაბლობში, ჯარი გამარჯვებისთვის, გვერდს უქცევს ძლიერ ადგილს და ურტყავს სუსტში. წყლის დინების გზას საზღვრავს მიწა, ჯარის გამარჯვების გზას - მტრის ვითარება.

ის, ვისაც ხელეწიფება სარდლობა როგორც მცირე, ისე დიდი ძალებისა - შესძლებს გამარჯვებას; ის,ვისაც ესმის თუ როდის შეიძლება ბრძოლა და როდის არა - შესძლებს გამარჯვებას.

ომში მარტო ლაშქრის სიმრავლე დიდს არას გარგებს, ცარიელი ძალის იმედით ნურასდროს ჯიქურ ნუ მიხვალ მტერზე.

მოხეთქილ ნიაღვარს ლოდებიც მიაქვს, აი, ძალოვნება სწრაფი შეტევისა; ორბის კამარას ბეღურაც ეწირება, აი, სიზუსტე გათვლილი დარტყმისა.

როგორც წყალს არ აქვს მუდმივი ფორმა, ასევე არც ომია მუდმივი მდგომარეობა.

Monday, October 13, 2014

თუკიდიდე - პელოპონესის ომის ისტორია | პირველი წიგნი

თუკიდიდე ათენელმა აღწერა პელოპონესელთა ომი ათენელების წინააღმდეგ. ის თავისი ნაშრომის წერას ომის დაწყებისთანავე შეუდგა, რადგან თავიდანვე მიხვდა, რომ ეს ომი ყველაზე მნიშვნელოვანი და ღირსშესანიშნავი იქნებოდა აქამდე წარმოებულ ყველა ომს შორის.

მან ასე განსაჯა, რადგან ორივე მხარე ბრძოლის დაწყებას თავისი ძლიერების ზენიტში და სრულ საბრძოლო მზადყოფნაში შეხვდა. გარდა ამისა, ის ხედავდა, რომ სხვა ბერძნული ქალაქებიც ან უკვე მიემხრნენ რომელიმე მხარეს, ან აპირებდნენ ამას. მართლაც, ომმა შეძრა ელინებიც და ბარბაროსთა ნაწილიც, შეიძლება ითქვას, კაცობრიობის დიდი ნაწილი. მართალია, ჩვენგან დროში დაშორების გამო, ძნელია ზუსტად დადგენა, თუ რა უძღოდა წინ ამ ომს და, მით უმეტეს, რა ხდებოდა კიდევ უფრო ადრე, მაგრამ სარწმუნო ცნობების საფუძველზე მივედი იმ დასკვნამდე, რომ ეს ძველი ისტორიული მოვლენები არ იყო მნიშვნელოვანი არც სამხედრო და არც სხვა რამ თვალსაზრისით.

ცხადია, ახლა ელადად წოდებულ ქვეყანას ცოტა ხნის წინ გაუჩნდა ბინადარი მოსახლეობა. ძველად აქ გადაადგილდებოდნენ ტომები და ყოველი ტომი თავის საცხოვრისს უფრო ძლიერი მომხვდურის ზეწოლის შედეგად ტოვებდა. მაშინ ჯერ არ არსებობდა არც დღევანდელი ვაჭრობა და არც ტომებს შორის ურთიერთობა ზღვასა თუ ხმელეთზე. მიწას მხოლოდ იმდენს ამუშავებდნენ, რომ თავი გამოეკვებათ. მათ არ გააჩნდათ ზედმეტი ქონება, არ რგავდნენ ხეხილს, რადგან არ იცოდნენ, როდის დაესხმოდა თავს მტერი და წაართმევდა ყველაფერს, მით უმეტეს, რომ მათი დასახლებები არ იყო გამაგრებული. ხალხი თავისუფლად ტოვებდა თავის მიწას იმ იმედით, რომ სხვაგანაც იოლად მოიპოვებდა სარჩოს. ამიტომ არ ჰქონდათ დიდი ქალაქები და მნიშვნელოვანი ავლადიდება. მოსახლეობის ასეთი გადაადგილებები მეტწილად ქვეყნის ყველაზე ნაყოფიერ მხარეებში ხდებოდა: თესალიაში, ბეოტიაში, პელოპონესის დიდ ნაწილში (არკადიის გამოკლებით) და სხვ., რადგან სწორედ იქ, სადაც მიწის ნაყოფიერებას ადამიანისთვის კეთილდღეობა მოჰქონდა, ჩნდებოდა სამოქალაქო დაპირისპირება. დასახლება კარგავდა თავდაცვის უნარს და თანაც უცხოელთა სიხარბეს აღძრავდა. მწირ ატიკაში დიდი ხნის განმავლობაში არ ყოფილა შინააშლილობა და ხალხიც ერთი და იგივე ცხოვრობდა. იმის შედეგად, რომ ელადის სხვა მხარეებში ატიკასთან შედარებით მოსახლეობა სწრაფად იზრდებოდა, წარჩინებული ლტოლვილები მთელი ელადიდან იყრიდნენ თავს ათენში და მოქალაქეობასაც იღებდნენ, რადგან იქ უსაფრთხოდ იყვნენ. ატიკა კი ამდენ ხალხს ვეღარ იტევდა და მოგვიანებით ათენელებმა დაიწყეს მოახალშენეთა გაყვანა იონიაში.

ძველი დროის მწირ სახსრებზე მიუთითებს ისიც, რომ ტროის ომამდე ელადას, როგორც ჩანს, მნიშვნელოვანი არაფერი ჩაუდენია. ვგონებ, ქვეყანას მაშინ არც ერქვა ასე, ხოლო ელინამდე, დევკალიონის ძემდე, ეს სახელი არც არსებობდა. სხვადასხვა ტომი (პელასგებიც და სხვებიც) აძლევდა ქვეყანას თავის სახელს. მას შემდეგ, რაც ელინმა და მისმა ვაჟებმა ხელისუფლება მოიპოვეს ფთიაში და სხვა ქალაქებმაც დაიწყეს მათთვის დახმარების თხოვნა, ეს სახელი თანდათანობით გავრცელდა, მაგრამ საყოველთაოდ მიღებული სულ ცოტა ხნის წინ გახდა. ამის საუკეთესო საბუთს ჰომეროსი გვაწვდის. ჰომეროსი ხომ ტროის ომზე ბევრად გვიან ცხოვრობდა, მაგრამ ის ელინებს უწოდებს მხოლოდ აქილევსის რაზმელებს ფთიადან - ისინი იყვნენ პირველი ელინები. ხოლო სხვა ტომების ზოგად სახელად ჰომეროსთან გვევლინება დანაელები, არგოსელები, აქაველები. ის არ ხმარობს ასევე სიტყვას ბარბაროსი, ალბათ იმიტომ, რომ ელინები ჯერ არ იყვნენ მათგან გამოყოფილი და საკუთარი საერთო სახელით გაერთიანებული.

გადმოცემით ვიცით, რომ მინოსი იყო პირველი მბრძანებელი, ვინც შექმნა ფლოტი და ელინთა ზღვის დიდ ნაწილზე მოიპოვა ბატონობა. მან დაიპყრო კიკლადების კუნძულები, ბევრგან შექმნა ახალშენები, განდევნა კარიელები და მმართველებად საკუთარი ვაჟები გამოაცხადა. მანვე შეუტია მეკობრეებს, რათა შეძლებისდაგვარად გაეზარდა საკუთარი შემოსავალი.

უძველესი დროიდან, როგორც კი საზღვაო ვაჭრობა გამოცოცხლდა, ელინებმაც და ბარბაროსებმაც ნაპირსა და კუნძულებზე მეკობრეობას მიჰყვეს ხელი. ამის მოთავეები იყვნენ წარჩინებულები, რომლებიც ხეირსა და ღარიბთა დაპურებას ესწრაფვოდნენ. ისინი თავს ესხმოდნენ დაუცველ სოფლებს, ძარცვავდნენ მათ და ასე მოიპოვებდნენ საარსებო საშუალებას. ეს ითვლებოდა არა სამარცხვინო, არამედ საგმირო საქმედ. ამაზე მიუთითებს როგორც ზოგი ხალხის ჩვეულებები (მათთვის დღემდე საამაყოა ამგვარ საქმეებში გაწაფულობა), ასევე ძველი პოეტები, მათთან მასპინძელი მეზღვაურს ყოველთვის ეკითხება, მეკობრე ხომ არ ხარო - ჩანს, არც ერთ მხარეს ეს საქმე სათაკილოდ არ მიაჩნდა. ხალხი ძარცვავდა ერთმანეთს ხმელეთზეც. დღემდე ელადის ბევრ მხარეში შემორჩა ხალხი, ვინც ამ ძველ წესს მისდევს. ყოველდღიურ ცხოვრებაში იარაღის ტარების ჩვევაც სწორედ აქედან მოდის.

ძველად მთელი ელადა შეიარაღებული დადიოდა, რადგან არც სოფლები იყო გამაგრებული და არც გზები - უსაფრთხო. ამიტომ ხალხი, ბარბაროსების მსგავსად, იარაღს სახლშიც არ იხსნიდა. ელადის ის ოლქები, სადაც ამგვარი წესი ჯერაც შემორჩა, ნათელი საბუთია იმისა, რომ ოდესღაც მთელი ელადა ასე ცხოვრობდა. ათენელებმა ყველაზე ადრე თქვეს უარი იარაღის ტარებაზე მშვიდობიან დროს და ფუფუნებით ცხოვრება დაიწყეს. ხნიერი ხალხი წარჩინებულთა წრიდან მხოლოდ სულ ცოტა ხნის წინ შეელია ფუფუნების ისეთ ნიშნებს, როგორიცაა სელის ქიტონი და რთული ვარცხნილობა. ათენელთა მონათესავე იონიელებსაც დიდხანს შემორჩათ ამგვარად ჩაცმის ჩვევა. ლაკედემონელებმა პირველებმა შემოიღეს თანამედროვე უბრალო სამოსი და მათი წარჩინებულებიც რიგით მოქალაქეთა მსგავსად ცხოვრობდნენ.

ქალაქები (რომლებიც დაარსდა მას შემდეგ, რაც ზღვაოსნობა შედარებით უსაფრთხო გახდა და შემოსავალი გაიზარდა), უშუალოდ ზღვის ნაპირზე, ვაჭრობისა და თავდაცვისთვის მოსახერხებელ ადგილას შენდებოდა და იცავდა გალავანი. ძველი ქალაქები კი, პირიქით, ზღვისგან მოშორებით მდებარეობდა, რათა მუდმივი ყაჩაღური თავდასხმებისგან ყოფილიყო დაცული.

მეკობრე კარიელები და ფინიკიელები ბევრ კუნძულზე ცხოვრობდნენ. როდესაც ათენელებმა ომის დროს დელოსი გაწმინდეს და სამარხები გაიტანეს კუნძულიდან, ჩატანებული იარაღის და დაკრძალვის წესის მიხედვით გაირკვა, რომ მიცვალებულთა ნახევარზე მეტი კარიელი იყო. ზღვაზე მეკობრეთა განდევნისა და მინოსის ბატონობის დამყარების შემდეგ ზღვაოსნობა გამოცოცხლდა, მინოსმა დაასახლა მეკობრეთაგან დაცლილი კუნძულების უმრავლესობა. სანაპიროს მცხოვრებლებმა, რომლებიც გამდიდრდნენ და დამკვიდრდნენ ამ მიწაზე, გალავნები შემოარტყეს თავიანთ ქალაქებს. გამდიდრების სურვილი აიძულებდა უფრო სუსტ ქალაქებს, აეტანათ ძლიერთა პოლიტიკური დამოკიდებულება, ხოლო ძლიერები სარგებლობდნენ საკუთარი სიმდიდრით და იმორჩილებდნენ სუსტებს. ელინთა ქალაქები დიდხანს იმყოფებოდნენ ამ მდგომარეობაში, თუმცა ტროაზე სალაშქროდ მხოლოდ მოგვიანებით გაემართნენ.

აგამემნონი, ჩემი აზრით, იმიტომ კი არ სარდლობდა ამ ლაშქრობას, რომ ელენეს ყოფილი საქმროები ტინდარევსისადმი მიცემული ფიცის გამო გაჰყვნენ მას, არამედ იმიტომ, რომ თანამედროვეთა შორის ის უძლიერესი იყო. იმ ხალხთა გადმოცემით, ვისაც წინაპართაგან სანდო ცნობები ჰქონდა პელოპონესის ისტორიის შესახებ, პელოპონესმა პირველმა მოიპოვა ძალაუფლება იმ განძის წყალობით, რომელიც აზიიდან ჩამოიტანა. მიუხედავად იმისა, რომ უცხოელი იყო, მან მიაღწია იმას, რომ ქვეყანას მისი სახელი ეწოდა, ხოლო მისი მემკვიდრეები გაძლიერდნენ. ევრისთევსი ატიკაში დაიღუპა ჰერაკლიდებთან ბრძოლაში, ხოლო სანამ იქ წავიდოდა, მან თავის დედის ძმას, ატრევსს ჩააბარა მიკენი და სამეფო ხელისუფლება. რაკი ევრისთევსი ვეღარ დაბრუნდა ლაშქრობიდან, ჰერაკლიდებისგან დაშინებულმა მიკენელებმა მეფობა ნებაყოფლობით გადასცეს ძლევამოსილ ატრევსს, მან კი ევრისთევსის ქვეშევრდომების კეთილგანწყობა მოიპოვა. ასე გახდნენ პელოპიდები პერსევსის შთამომავლებზე უფრო ძლიერნი. მთელი ეს ძალაუფლება აგამემნონს ერგო მემკვიდრეობით. გარდა ამისა, მისი ფლოტი აღემატებოდა სხვებისას. ასე რომ, ის ჩაუდგა ლაშქარს სათავეში და არა იმიტომ, რომ სხვა ბელადებს უყვარდათ იგი, არამედ იმიტომ, რომ ეშინოდათ მისი. მან თვითონაც უამრავი ხომალდი გამოიყვანა და, თუ ჰომეროსს ვენდობით, არკადიელებსაც მისცა ხომალდები. ჰომეროსი კვერთხის მემკვიდრეობით მიღების ამბავთან დაკავშირებითაც გვამცნობს, რომ აგამემნონი უამრავ კუნძულზე და არგოსის ვრცელ სამეფოზე მბრძანებლობდა. ცხადია, მატერიკზე მცხოვრებ აგამემნონს არ შეეძლო დაემორჩილებინა კუნძულები ძლიერი ფლოტის გარეშე. ამდენად, ტროაზე ლაშქრობა წარმოდგენას გვიქმნის მაშინდელი ელადის ზოგად მდგომარეობაზე.

მიკენი ძალიან პატარაც რომ ყოფილიყო (დღეს ჩვენ ყველა ძველი ქალაქი უმნიშვნელოდ გვეჩვენება), ეს არ იქნებოდა საკმარისი საფუძველი ტროაზე ლაშქრობის დიდების დასამცრობად. წარმოვიდგინოთ, რომ ლაკედემონელთა ქალაქი დაინგრა და მისგან გადარჩა მხოლოდ სამლოცველოები და საჯარო დაწესებულებათა საძირკვლები. ვფიქრობ, მრავალი წლის შემდეგ ჩვენს მემკვიდრეებს გაუჩნდათ ეჭვი, შეესაბამება თუ არა მათი რეალური ძალა მათსავე სახელს. დღეს ლაკედემონელები ფლობენ პელოპონესის ორ მესამედს, ხელმძღვანელობენ მთელ ნახევარკუნძულს და მრავალ მოკავშირეს დანარჩენ ელადაში. მაგრამ სპარტა არ არის ერთი მთლიანობა, მას არ გააჩნია ბრწყინვალე ტაძრები და საჯარო ნაგებობები. ძველი ელინური ქალაქების მსგავსად, ის შედგება სოფლებისაგან და მისი ძლიერება ბევრად უმნიშვნელოდ მოეჩვენებოდათ, ვიდრე ეს სინამდვილეშია. იგივე ბედი რომ ათენელებს სწეოდათ, გარეგნული ნიშნის მიხედვით, მათ ძლიერებას რეალურზე ორჯერ მეტად წარმოიდგენდნენ. ამიტომ, ამჯერად ნუ მოვეკიდებით უნდობლად გადმოცემას და ნუ მივანიჭებთ ქალაქების გარეგნულ იერს მეტ მნიშვნელობას, ვიდრე მათ ნამდვილ ძალას. თუ ისევ ჰომეროსს დავეყრდნობით, ძველ ლაშქრობათა შორის ტროაზე ლაშქრობა ითვლება ყველაზე მნიშვნელოვნად, მაგრამ ის ჩამოუვარდება დღევანდელ ომებს. პოეტმა ალბათ შეალამაზა და გააზვიადა მოვლენები, მაგრამ ასეც რომ იყოს, ეს ლაშქრობა მაინც უმნიშვნელოდ გამოიყურება. პოეტი მოიხსენიებს ათას ორას ხომალდს. მისი თქმით, ბეოტიელთა თითო ხომალდზე ას ოცი კაცი იყო, ფილოქტეტესის ხომალდზე კი - ორმოცდაათი. როგორც ჩანს, იგი ყველაზე დიდ და ყველაზე პატარა ხომალდებს ახსენებს. სხვათა ზომებზე, ყოველ შემთხვევაში, “ხომალდთა კატალოგში” ჰომეროსი არაფერს ამბობს. ხომალდზე თითოეული კაცი რომ მეომარიც იყო და მენიჩბეც, აშკარად ჩანს ფილოქტეტესის გემების აღწერილობიდან. მართლაც, ყოველ მენიჩბეს ის მოისარსაც უწოდებს. საეჭვოა, ხომალდებზე მენიჩბეების გარდა ყოფილიყო ვინმე, მეფეებსა და გამორჩეულ ბელადებს თუ არ ჩავთვლით, მით უფრო, რომ მათ ზღვის გადაცურვა სრული აღჭურვილობით უწევდათ. ხომალდებს არ ჰქონდა ზედა გემბანი და ისინი ძველი წესით იგებოდა, მეკობრეთა ნავების მსგავსად. ყოველ შემთხვევაში, თუ ავიღებთ მებრძოლთა საშუალო რაოდენობას ყველაზე დიდი და ყველაზე პატარა ხომალდისთვის, ცხადია ხდება, რომ ომში არც ისე ბევრი აქაველი წასულა, არადა ლაშქარი მთელ ელადას წარმოადგენდა.

ამის მიზეზი იყო არა ადამიანების, არამედ ფულის ნაკლებობა. მომარაგების სირთულის გამო, აქაველებმა წაიყვანეს იმდენი მეომარი, რამდენის ადგილზე გამოკვების იმედიც ჰქონდათ. მაშინაც კი, როდესაც ჩასვლისთანავე აქაველებმა პირველი ბრძოლა მოიგეს (ცხადია, სხვანაირად ვერ შემოავლებდნენ გალავანს თავის ბანაკს), მათ ომში არ გამოუყენებიათ მთელი ლაშქარი. საკვების მოპოვების საჭიროებამ აიძულა ისინი, მიწის დამუშავება და ყაჩაღობა დაეწყოთ. სწორედ აქაველთა რაზმების დაქსაქსულობის გამო, ტროელები გაშლილ ველზე ათი წლის განმავლობაში უწევდნენ მათ წინააღმდეგობას და ყოველთვის მზად იყვნენ შებმოდნენ ადგილზე დარჩენილ მტერს. აქაველები რომ საკვების დიდი მარაგით ჩამოსულიყვნენ და ხვნა-თესვისა და ყაჩაღობის ნაცვლად, მთელი ძალითა და მონდომებით ეომათ, ისინი იოლად აიღებდნენ ტროას. თუმცა არსებული ძალების ნაწილის გამოყენებითაც ისინი წარმატებით იბრძოდნენ; ალყაში რომ მოექციათ, ტროას უფრო სწრაფად და დაუძაბავად სძლევდნენ. ამდენად, ძველი ლაშქრობები უმნიშვნელო იყო სახსრების სიმწირის გამო, მათ შორის ყველაზე ცნობილიც კი აღარ გამოიყურება ისე ბრწყინვალედ, როგორც ეს პოეტების გადმოცემაშია.

Friday, October 10, 2014

ავტორები საქართველოზე | სალმან რუშდი - ფლორენციელი ჯადოქარი

უშკიუბში, სადაც ტყვე ბავშვების ტრანსფორმაციის პროცესი იწყებოდა, მრავალ ენაზე ლაპარაკობდნენ, მაგრამ ყველას ერთნაირ ფართო შარვლებსა და ხალათებს აცმევდნენ რეკრუტების მსგავსად. 

ჩვენს გმირს ტანსაცმელი ჩამოართვეს, დაბანეს, აჭამეს და სუფთა წყალი დაალევინეს. ქრისტიანობაც მაშინვე წაართვეს და ისლამიც ისე მოარგეს, როგორც ახალი პიჟამა. ბანაკში იყვნენ ბერძნები, ალბანელები, ბოსნიელები, ხორვატები და სერბები; იყვნენ მამელუქებიც, თეთრი მონები მთელი კავკასიიდან: ქართველები, მეგრელები, ჩერქეზები, აფხაზები, კიდევ სომხები და სირიელები.

მას შემდეგ, რაც ცოცხალ ხარკს - ბავშვებს შეაგროვებდნენ, ისინი სტამბოლში მიჰყავდათ და შეძლებულ თურქ ოჯახებში ანაწილებდნენ მოსამსახურეებად, სადაც თურქული ენა უნდა შეესწავლათ და მასთან ერთად ყველაფერი ის, რის ცოდნაც ისლამის რჯულზე შემდგარს სჭირდება. ამის შემდეგ სამხედრო მომზადების ჯერი დგებოდა, მერე კი ან იმპერატორის ჰარემში აგზავნიდნენ ლაქიებად, ან იანიჩრების რიგებში რიცხავდნენ აიამოღლების, ანუ ახალწვეულების რანგში.

Thursday, October 9, 2014

ფრანც კაფკა - მოხსენებითი ბარათი აკადემიას

უფალო აკადემიკოსებო, დიდ პატივსა მდებთ, როდესაც მთხოვთ, აკადემიას მოვახსენო ჩემი მაიმუნური წარსულის შესახებ.

სამწუხაროდ, ამგვარი აზრით, არ შემიძლია შევასრულო თქვენი თხოვნა. დაახლოებით ხუთი წელი მაშორებს მაიმუნის მდგომარეობასთან. თუმცა, ეს დრო კალენდრის მიხედვით მოკლეა, მაგრამ ჩემთვის უსასრულოდ გრძელი აღმოჩნდა გასავლელად, უკეთ რომ ვთქვათ, გასარბენად...

მე მივილტვოდი ჩინებული ადამიანების, მათი რჩევა-დარიგების, მოწონების შეძახილებისა და საორკესტრო მუსიკის თანხლებით, მაგრამ, მიუხედავად ამისა, არსებითად მაინც მარტოდმარტო ვიყავი, რამდენადაც ეგ თანხლება, ხატოვნად რომ ვთქვათ, მუდამ შორს, ბარიერებს გადაღმა რჩებოდა. ჩემი ესოდენი წარმატება შეუძლებელი გახდებოდა, ჯიუტად რომ ჩავბღაუჭებოდი ჩემს წარმოშობასა და ახალგაზრდობის მოგონებებს. სწორედ ყოველნაირი თავნებობისა და სიჯიუტის დათმობა გავიხადე უმაღლეს ნორმად; მე, თავისუფალმა მაიმუნმა, ქედი შევუდგი ამ უღელს. ხოლო ამით თანდათანობით სულ უფრო და უფრო ჩავახშე მოგონებები. თავდაპირველად, თუკი ადამიანები მოისურვებდნენ, ძნელი არ იყო ჩემთვის უკან დაბრუნება, ცასავით ღია ჩანდა უკან დასაბრუნებელი კარი; მაგრამ მათრახის ცემით გამალებულ ჩემს განვითარებაში თანდათანობით დავიწროვდა და დაიხშო იგო; სულ უფრო და უფრო უკეთ, შინაურულად ვგრძნობდი თავს ადამიანთა სამყაროში. დაცხრა ქარიშხალი, რომელიც ჩემი წარსულიდან ქროდა; დღეს ამ ქარიშხლისაგან სუსტი ნიავიღა დარჩა, რომელიც ოდნავ მიგრილებს ფეხის ქუსლებს; ხოლო შორეული ხვრელი, საიდანაც ეს ნიავი უბერავს და საიდანაც ერთ დროს მეც გამოვედი, იმდენად დავიწროვდა, რომ ტყავგაუძრობლად ვეღარც გაეტევი შიგ, უკან დაბრუნების საკმაო ძალა და სურვილი კიდევაც რომ აღმოჩნდეს.

გულახდილად მოგახსენებთ, ჩემთვის ჩვეული ხატოვანებით, მაგრამ სავსებით გულახდილად: თქვენი მაიმუნური წარსული, რამდენადაც ამის მსგავსი რამ თქვენს ზურგს უკან დგას, არ შეიძლება თქვენთვის უფრო შორეული იყოს, ვიდრე ჩემი წარსულია ჩემთვის; ხოლო ეს მაიმუნური წარმოშობა ყველას უღიტინებს ფეხის ქუსლზე, ვინც კი მიწაზე დაიარება, როგორც პატარა შიმპანზეს, ასევე დიდებულ აქილევსს.

მიუხედავად ყოველივე ამისა, თუმცა ფრიად შეზღუდული აზრით, მაინც შემიძლია ვუპასუხო თქვენს შეკითხვას და ამას დიდი სიამოვნებითაც მოვიმოქმედებ. პირველი, რაც მე ვისწავლე, ეს იყო ხელის ჩამორთმევა. ხელის ჩამორთმევა გულწრფელობას ნიშნავს. მე მინდა დღეს, როცა ჩემი კარიერის უმაღლეს მწვერვალზე ვიმყოფები, იმ პირველ ხელის ჩამორთმევას გულწრფელი სიტყვაც მივაშველო. ეს სიყვა არაფერს შეიცავს აკადემიისათვის არსებითად ახალს და დიდად ჩამორჩება იმას, რასაც ჩემგან მოითხოვენ და რის თქმასაც, რაც უნდა მოვინდომო, მაინც ვერ შევძლებ. იგი მხოლოდ იმ მიმართულებას უჩვენებს, რომლითაც ყოფილი მაიმუნი ადამიანთა სამყაროში შეიჭრა და იქ დამკვიდრდა. მე ვერ გავბედავდი მომეხსენებინა თქვენთვის ყოველი წვრილმანი და უმნიშვნელო დეტალი, როგორც ამას ახლა ვაპირებ, სავსებით დარწმუნებული რომ არ ვიყო ჩემი მდგომარეობის სიმტკიცეში და ჩემი ადგილი შეურყევლად გარანტირებული რომ არ მქონდეს ცივილიზებული სამყაროს ვარიეტეების სცენებზე.

მე წარმოშობით ოქროს ნაპირიდან ვარ. ჩემი შეპყრობის ამბავი სხვებისაგან შევიტყვე. ეს ასე მომხდარა: ჰაგენბეკის ფირმის მონადირეთა ექსპედიცია (სხვათა შორის, ამ ექსპედიციის ხელმძღვანელთან ერტად შემდეგ არა ერთი ბოთლი წითელი ღვინო დავცალე) ჩასაფრებულიყო სანაპირო ბუჩქნარში, როცა მე საღამოთი მაიმუნების ჯოგთან ერთად წყლის დასალევად მივიჩქაროდი. ჩვენ გვესროლეს. ტყვია მარტო მე მომხვდა; თანაც, ორ ადგილას დავიჭერი.

ერთი ტყვია ლოყაში მომხვდა; ჭრილობა მსუბუქი აღმოჩნდა, თუმცა მან საკმაოდ დიდი, მოტიტვლებული წითელი ნაჭრილობევი დამიტოვა, რის წყალობითაც ჩემთვის ფრიად საძულველი, სრულიად შეუფერებელი, ჭეშმარიტად მაიმუნის მიერ შეთხზული სახელი, წითელი პეტერი შემარქვეს; თითქოს მე მხოლოდ ამ წითელი ნაჭრილობევით განვსხვავდებოდე აქა-იქ ცნობილი გაწვრთნილი მაიმუნის პეტერისაგან, რომელიც ამას წინათ მოკვდა. მაგრამ ეს სხვათა შორის მოგახსენეთ.

მეორე ტყვია თეძოს ქვემოთ მომხვდა. ეს მძიმე ჭრილობა იყო; იმის წყალობითაა, რომ დღესაც ცოტათი ვკოჭლობ. ამას წინათ ერთ სტატიაში წავიკითხე (ჩემზე უამრავი თავქარიანი კალმოსანი წერს), თითქოს ჩემი მაიმუნური ბუნება ჯერ კიდევ არ იყოს მთლად დათრგუნული; საბუთად იმ გარემოებას ასახელებს, რომ ნახველების წინაშე დიდი ხალისით ვიხდი ხოლმე შარვალს, რათა მათ ნატყვიარი ვუჩვენო. ამ ვაჟბატონს სათითაოდ უნდა დაუმტვრიო თიტები, რომელთაც ეს დაწერეს. მე სრული უფლება მაქვს, ჩავიხადო შარვალი ვის წინაშეც მომესურვება; ვერაფერს დამინახავენ კარგად მოვლილი ბეწვისა და (აქ საჭიროა შეირჩეს გარკვეული მიზნის შესატყვისი გარკვეული სიტყვა, რომელიც ამასთანავე გაუგებარი უნდა იყოს) ცოდვილი გასროლით წარმოქმნილი ნაჭრილობევის გარდა. არაფერია დასამალი, ყველაფერი დღის სინათლეზე მაქვს გამოტანილი; როცა საქმე ჭეშმარიტებას ეხება, მანერებს უკუაგდებენ ხოლმე, ხოლო იმ კალმოსანმა სტუმრების წინაშე შარვალი რომ ჩაიხადოს, მაშინ, ცხადია, რამდენადმე სხვაგვარი სანახაობა გადაიშლება; და მისი გონიერების ნიშნად მიმაჩნია, რომ ამას არ სჩადის. მე კი მომეშვას თავისი ტაქტითა და დელიკატურობით.

დაჭრის შემდეგ გონს მოვედი (აქ იწყება თანდათანობით ჩემი მოგონებები) გალიაში, ჰაგენბეკის ხომალდის გემბანზე. ეს არ იყო ჩვეულებრივი, ოთხივე მხრიდან გისოსებშემოვლებული გალია. ყუთზე სამი კედელი დაემაგრებინათ; მეოთხე კედელს თვითონ ყუთი ქმნიდა. მთლიანად ეს ნაგებობა ძალიან დაბალი გამოდგა. ასე რომ, ფეხზე ვერ ვდგებოდი. ძალიან ვიწროც იყო და დაჯდომაც გამიჭირდებოდა. ამიტომაც მოხრილი ჩავცუცქდი, მუხლები შეუჩერებლივ მიკანკალებდა. ამასთანავე, რადგან არავის დანახვა არ მსურდა და სიბნელეში ყოფნა მერჩია, პირით ყუთისკენ შევბრუნდი, ისე, რომ უკნიდან გისოსის ღერები შიგ ხორცში მერჭობოდნენ. ახლად შეპყრობილი გარეული ცხოველების ჩამწყვდევის ამგვარ წესს, საერთოდ, უპირატესობას ანიჭებენ, და დღეს ჩემი გამოცდილების შედეგად არ შემიძლია უარვყო, რომ ადამიანური თვალსაზრისით ეს სავსებით გამართლებულია. მაშინ ამაზე არ ვფიქრობდი. ჩემს სიცოცხლეში პირველად მოვხვდი ისეთ მდგომარეობაში, როცა არავითარი გამოსავალი არ ჩანდა. ყოველ შემთხვევაში, პირდაპირი გზით აქედან გასვლა არ შეიძლებოდა. ჩემ წინაშე ყუთი აღმართულიყო, ფიცარი ფიცარზე იყო მჭიდროდ დამაგრებული. თუმცა, ფიცრებშუა რაღაც ნასვრეტი მოჩანდა, რასაც პირველად უმეცრების ბედნიერი ყმუილით მივესალმე, მაგრამ ეს კუდის გასაყოფადაც კი არ კმაროდა და მისი გაფართოების შესაძლებლობა მაიმუნის ყოველგვარ ძალ-ღონეს აღემატებოდა.

როგორც შემდეგ მითხრეს, უჩვეულოდ მშვიდად და უხმაუროდ მოვქცეულვარ. რის გამოც დაუსკვნიათ, მე ან მალე დავიღუპებოდი, ანდა, კრიტიკულ პერიოდს თუ გადავიტანდი, ერთობ იოლი გასაწვრთნელი ვიქნებოდი. მე გადავიტან ეს კრიტიკული პერიოდი. ჩუმი ზლუქუნი, რწყილების მტკივნეული ძიება, ქოქოსის კაკლის არაქათგამომცლელი ლოკვა, ყუთის კედელზე თავის რახუნი, ვინმეს მოახლოებისას ენის გამოგდება - ეს გახლდათ ჩემი საქმიანობა ჩემს ახალ ცხოვრებაში, ყოველივე ამას კი თან ახლდა ერთადერთი გრძნობა: არავითარი გამოსავალი. ცხადია, დღეს მხოლოდ ადამიანური სიტყვით შემიძლია აღვნიშნო და გამოვხატო, რაც მაშინ მაიმუნის შესაფერისი გრძნობით განვიცადე და თუკი ამით მთლად ზუსტად ვერ გადმოვცემ მაშინდელ მაიმუნურ ჭეშმარიტებას, ყოველ შემთხვევაში, უდაოა, რომ ეგ ჭეშმარიტება ჩემ მიერ აღწერილს უახლოვდება.

ადრე უამრავი გამოსავალი მქონდა, ამჯერად კი არც ერთი არ გამაჩნდა. მე ჩიხში ვიყავი მოქცეული. ზედ ფიცარზე რომ მიველურსმეთ კიდევაც, ამით ოდნავადაც არ შემცირდებოდა გადაადგილების ის თავისუფლება, რაც უამისოდაც მქონდა. ეს კიდევ არაფერი: ფეხის თითებშუა მთლად რომ დამეგლიჯა ხორცი, ან თუნდაც ისე მივწოლოდი უკან გისოსის რკინას, რომ ლამის შუა გავხლეჩილიყავ, ვერავითარ საყრდენს ვერ ვიპოვიდი. მე არ გამაჩნდა არავითარი გამოსავალი, მაგრამ როგორმე უნდა მომეპოვებინა, თუკი სიცოცხლე მინდოდა. როგორ შემეძლო სულ მუდამ ამ ყუთის კედელთან ჩაცუცქული ყოფნა - ასე ხომ სული ამომხდებოდა. მაგრამ ჰანგებეკის ფირმაში ასეა მიღებული: მაიმუნი ყუთის კედელთან უნდა იდგეს. სწორედ ამის შეგნებით დავასრულე ჩემი მაიმუნობა. ეს არის აზრთა მშვენიერი წყობა, რომელიც როგორღაც მუცლით მოვიაზრე, რადგან მაიმუნები მუცლით აზროვნებენ ხოლმე.

ვშიშობ, სწორად ვერ გამიგებენ, თუ რას ვგულისხმობ, როცა "გამოსავალს" ვამბობ. ამ სიტყვას ვიყენებ სავსებით ჩვეულებრივი და სრული აზრით. განგებ არ ვამბობ თავისუფლებას. მე არ ვგულისხმობ ყოველმხრივი თავისუფლების დიდ გრძნობას. როგორც მაიმუნი, შესაძლოა, ვიცნობდი კიდეც თავისუფლებას, ხოლო შემდეგ ადამიანები გავიცანი, რომლებიც მასზე ოცნებობდნენ. მაგრამ, ჩემდა თავად, არც მაშინ მსურდა და არც ახლა მსურს თავისუფლება. სხვათა შორის, უნდა ითქვას, ადამიანები თავისუფლებით ძალზე ხშირად იტყუებენ ხოლმე თავს და, როგორც თავად თავისუფლება, ისევე ეგ თავის მოტყუებაც უზენაეს გრძნობად მიაჩნიათ. ხშირად მინახავს ვარიეტეში ჩემი გამოსვლის წინ მსახიობთა წყვილის მუშაობა მაღლა ტრაპეციაზე. ისინი ქანაობდნენ, ირწეოდნენ, დაეკიდებოდნენ ხოლმე ერთმანეთს მკლავებზე, ერთი მეორეს კბილებით დაატარებდა. "ესეც ადამიანური თავისუფლებაა" - ვფიქრობდი მე - "დიდებული მოძრაობა". ო, წმინდა ბუნების ირონიავ, ვერავითარი მტკიცე ნაგებობა ვერ გაუძლებდა და უეჭველად დაინგრეოდა ამ სურათის შემყურე მაიმუნთა მოდგმის ხარხარისაგან. არა, მე არ მივესწრაფოდი თავისუფლებას, მე მხოლოდ გამოსავალს ვეძებდი; მარჯვნივ, მარცხნივ, საითაც არ უნდა ყოფილიყო; მე არ ვაყენებდი არავითარ სხვა მოთხოვნას; თუნდაც ეგ გამოსავალი მხოლოდ ილუზია ყოფილიყო; ჩემი მოთხოვნა მცირე გახლდათ და არც შესატყვისი ილუზია იქნებოდა უფრო დიდი, ოღონდ დავიძრა ადგილიდან, ოღონდ არ ვიდგე ასე ხელებაწვდილი და ყუთის კედელზე მიკრული.

დღეს ნათლად ვხედავ, რომ უდიდესი შინაგანი სიმშვიდის გარეშე ვერასოდეს ვერ დავაღწევდი თავს ამ მდგომარეობას; ის, რადაც მე ახლა ვიქეცი, მართლაც, იმ სიმშვიდის შედეგი უნდა იყოს, რაც გემზე დამეუფლა, ხოლო სიმშვიდეს, თავის მხრივ, გემზე მყოფ ადამიანებს ვუმადლი.

ყოველივეს მიუხედავად, კარგი ადამიანებიც არსებობენ. ხალისით ვიგონებ დღეს მათი მძიმე ნაბიჯების ხმას, რაც ძილ-ღვიძილში ჩამესმოდა ხოლმე. ისინი ყოველგვარ საქმეს ძალზე ნელა და ზანტად აკეთებდნენ, როცა რომელიმე მათგანს თვალების მოფშვნეტა მოესურვებოდა, ისე წამოსწევდა ხელს, თითქოს ზედ სიმძიმე ეკიდა. მათი ხუმრობა უხესი იყო, მაგრამ გულითადი, მათ სიცილს თითქოსდა სახიფათო, მაგრამ უწყინარი ხველება ერთვოდა ხოლმე. პირში მუდამ რაიმე მოეძევებოდათ გასაფურთხებლად და მათთვის სავსებით სულ ერთი იყო, საითაც გააფურთხებდნენ. მუდამ ჩიოდნენ, რომ ჩემი რწყილები ზედ ახტებოდნენ; მაგრამ ამის გამო სერიოზულად არასოდეს გამჯავრებიან; კარგად იცოდნენ, რომ ჩემს ბეწვში რწყილები იზრდებიან, ხოლო რწყილებს კი ხტუნვა უყვართ. ისინი ფაქტის ამ კონსტანტაციით კმაყოფილდებოდნენ. მოცალეობის ჟამს ზოჰნი ნახევარწრედ შემომისხდებოდნენ ხოლმე გარშემო. ეს ადამიანები უმალ შეჰკრუტუნებდნენ ერთმანეთს, ვიდრე ლაპარაკობდნენ. ყუთებზე გაშოტილნი ჩიბუხს აბოლებდნენ, მუხლზე ხელს დაჰკრავდნენ ერთიმეორეს, როცა ჩემს მცირეოდენ მოძრაობას შეამჩნევდნენ. ზოგჯერ რომელიმე მათგანი ჯოხს აიღებდა და სწორედ იქ შემიღიტინებდა. სადაც განსაკუთრებით მესიამოვნებდა. დღეს ისევ რომ მიმიპატიჟონ იმ გემზე იმგვარადვე სამოგზაუროდ, უარს განვაცხადებ, მაგრამ ისიც ცხადია, რომ იმ გემბანიდან მარტო უსიამოვნო მოგონებები არ შემომრჩენია.

სიმშვიდემ, რომელიც ამ ადამიანების წრეში შევიძინე, უპირველეს ყოვლისა, გაქცევის ცდისგან შემეკავებინა თავი. დღეს ისე მეჩვენება, თითქოს მაშინ ვიგრძენი, რომ რაღაც გამოსავალი უნდა მენახა, თუკი სიცოცხლე მინდოდა, და რომ ამ გამოსავალს გაქცევით ვერ მივაღწევდი. მე მთლად დარწმუნებული არა ვარ, რომ შესაძლებელი იყო გაქცევა, მაგრამ მაინც მჯერა; მაიმუნისთვის გაქცევა ყოველთვის შესაძლებელი უნდა იყოს. ჩემი ახლანდელი კბილების პატრონი ფრთხილად უნდა ვიყო კაკლის მტვრევისას, მაშინ კი უთუოდ მოვახერხებდი ბოქლომის დაღრღნას; მაგრამ ეს არ მოვიმოქმედე. ან კი, რას მოვიგებდი ამით? გამოვყოფდი თუ არა გალიიდან თავს, მაშინვე ხელახლა დამიჭერდნენ და კიდევ უფრო უარეს გალიაში ჩამამწყვდევდნენ, ანდა, თუ სხვა მხეცებთან, როგორც არიან, მაგალითად, გიგანტური გველები, მათი მოხვევისას სული ამომძვრებოდა. ან, ვთქვათ, გემბანიდან ბაქანზე გადავმძვრალიყავი და იქიდან წყალში გადავმხტარიყავი; მაშინ ერთხანს ოკეანის ტალღებზე ქანაობა და მერე შიგ დახრჩობა მელოდა: მაშასადამე, ყოველივე ეს ფუჭი იყო. მაშინ მთლად ასე ადამიანურად არ ვანგარიშობდი, მაგრამ ჩემი გარემოცვის წყალობით ისე ვიქცეოდი, თითქოს ასე ნაანგარიშევი მქონდეს.

არ ვანგარიშობდი, მაგრამ ყველაფერს კი ვაკვირდებოდი სრული სიმშვიდით. ვუცქრეოდი ამ ადამიანებს, წინ და უკან რომ დადიოდნენ, მათ მუდამ მსგავს სახეებს, მსგავს მოძრაობებს; ხშირად მეჩვენებოდა, რომ ერთ ადამიანს ვუცქერდი და არა სხვადასხვას. ეს ადამიანი, ანდა ადამიანები მიდი-მოდიოდნენ სრულიად აღუშფოთებლად და სწორედ მაშინ შევიგნე ჩემი მაღალი მიზანი. არავინ დამპირებია, რომ თუკი მათი მსგავსი შევიქნებოდი, კარს გამიღებდნენ. ამგვარ დაპირებას არავინ იძლევა. ხოლო შესატყვისი პირობის შესრულების შემდეგ დაპირებას აღმოვაჩენთ ხოლმე იქაც, სადაც ადრე ვერა ვხედავდით. ამ ადამიანებს მაინცდამაინც არაფერი ჰქონდათ ჩემთვის მიმზიდველი და მაცდუნობელი. მე რომ ხსენებული თავისუფლების მიმდევარი ვყოფილიყავი, უთუოდ ოკეანეში დაღუპვას ვამჯობინებდი იმ გამოსავალს, რაც მათ მჭვუნვარე მზერაში გამოსჭვიოდა. ყოველ შემთხვევაში, ბევრად უფრო ადრე დავუწყე მათ დაკვირვება, ვიდრე ამგვარ გარემოებაზე დაფიქრებას შევძლებდი; ხოლო მოჭარბებული დაკვირვებანი გარკვეული მიმართულებით მიბიძგებდნენ.

ადამიანების წაბაძვა ერთობ იოლი საქმე აღმოჩნდა. გადაფურთხება პირველ დღეებშივე შევძელი. ჩვენ ვაფურთხებდით ერთმანეთს სახეში; განსხვავება მხოლოდ ის იყო, რომ მე ამის შემდეგ ლოკვით ვიწმენდდი სახეს, ისინი კი არა. მალე ჩიბუხსაც ვეწეოდი ძველი მწეველივით; და თუ წევის დროს ჩიბუხის თავს ცერით დავაწვებოდი, მთელი გემბანი ერთბაშად მოილხენდა. მაგრამ ცარიელ და გატენილ ჩიბუხს შორის განსხვავების გაგება დიდხანს მიჭირდა.

ყველაზე დიდ გასაჭირში არყის ბოთლმა ჩამგდო. საშინლად მტანჯავდა მისი სუნი; მთელი ძალების დაძაბვით ვაიძულებდი თავს, მაგრამ რამდენიმე კვირამ განვლო, სანამ ამ წინააღმდეგობას დავძლევდი. აღსანიშნავია, რომ ადამიანები განსაკუთრებული სერიოზულობით სწორედ ჩემს შინაგან ბრძოლას ეკიდებოდნენ. კვლავ ერთმანეთისგან განუსხვავებლად ვიხსენებ ამ ადამიანებს, მაგრამ ის კი მაგონდება, რომ ერთ-ერთი მათგანი, მარტო თუ ამხანაგებთან ერთად სხვადასხვა დროს, დღითა თუ ღამით, მოდიოდა ხოლმე ჩემთან, ბოთლით ხელში დადგებოდა ჩემ წინ და მამეცადინებდა. მას ჩემი ვერ გაეგო და ცდილობდა ჩემი არსებობის გამოცანა აეხსნა. ეს კაცი ნელ-ნელა თავს მოხდიდა ხოლმე ბოთლს და დამაკვირდებოდა, გაიგო თუ არა, რას ნიშნავს ყოველივე ესო. უნდა ვაღიარო, მე სულ უფრო და უფრო გაშმაგებული ვაკვირდებოდი ამ კაცს. ადამიანი-მასწავლებელი მთელი დედამიწის ზურგზე ვერსად იპოვნის ამგვარ ყურადღებიან ადამიან-მოწაფეს. საცობის მოხდის შემდეგ ბოთლს პირისაკენ წაიღებდა. თვალს მივადევნებდი და მზერით რამის ყელში ჩავუძვრებოდი. ადამიანი თავს მიქნევდა, ჩემით კმაყოფილი, და ბოთლს ტუჩებზე მიიყუდებდა. თანდათანობითი შემეცნების გამო აღგზნებული ჭყლოპინით ვიკაწრავდი ტანს სიგრძე-სიგანეზე, სადაც კი მომიხდებოდა; ადამიანი, ყოველივე ამით გახარებული, მიიყუდებდა ბოთლს და გადაჰკრავდა; ვცდილობდი აქაც მივყოლოდი და მოუთმენლობისა და სასოწარკვეთილებისაგან ჩავისვრიდი ხოლმე ჩემს გალიაში, რაც მას დიდ კმაყოფილებას გვრიდა; შემდეგ წინ გაიწვდენდა ბოთლს, ტუჩთან მიიტანდა და სუმოუთქმელად დაცლიდა პედაგოგიური მოსაზრებით ზედმეტად უკანგადახრილი; ერთობ დიდი სურვილისაგან არაქათგამოლეული, ვეღარ მივდევდი და გისოსზე დავეკიდებოდი ხოლმე, როცა ადამიანი თეორიული გაკვეთილის ბოლოს მუცელზე ხელს გადაისვამდა და გაიკრიჭებოდა.

შემდეგ დაიწყებოდა პრაქტიკული ვარჯიში. თითქოს თეორიული მეცადინეობით საკმარისად არ ვყოფილიყავი დაქანცული. მაგრამ ესეც ჩემი ხვედრი გახლდათ. მიუხედავად ამისა, ხელს ვტაცებდი გამოწვდილ ბოთლს, აცახცახებული მოვხდიდი თავს; წარმატებისგან თანდათანობით ძალა მემატებოდა; ზეაღვმართავდი ბოთლს, ზუსტად ისევე, როგორც ჩემი მასწავლებელი აკეთებდა, მივიყუდებდი და ზიზღით გადავისროდი, ზიზღით, მიუხედავად იმისა, რომ ბოთლი ცარიელი იყო და მხოლოდ სუნი უდიოდა; ზიზღით დავანარცხებდი ბოთლს იატაკზე ჩემი მასწავლებლის სამწუხაროდ და კიდევ უფრო მეტად ჩემდა სამწუხაროდ; ვერც მას ვამშვიდებდი და ვერც თავს ვიმშვიდებდი იმით, რომ ბოთლის გადასროლის შემდეგ არ ვივიწყებდი მუცელზე ხელის გადასმას და გაკრეჭას.

ძალზე ხშირად სწორედ ამგვარად ჩაგვიტარებია მეცადინეობა და, ჩემი მასწავლებლის სასიქადულოდ უნდა ითქვას, იგი არასოდეს არ გამჯავრებია; მართალია, ზოგჯერ ზედ ბეწვზე მომადებდა ანთებულ ჩიბუხს და იქამდე ეჭირა, სანამ ბეწვი ტრუსვას არ დაიწყებდა ჩემთვის ძნელად ხელმისაწვდომ ადგილას; მაგრამ შემდეგ თვითონვე ჩააქრობდა თავისი ვეებერთელა, კეთილი ხელით; არ მიწყრებოდა, იცოდა, რომ ჩვენი ორივე ერთნაირად ვიბრძოდით მაიმუნური ბუნების წინააღმდეგ და რომ ამ ბრძოლაში ჩემი ხვედრი უფრო მძიმე იყო.

რაოდენ დიდი იყო ჩვენი გამარჯვება, როცა მე ერთ საღამოს მაყურებელთა დიდი წრის წინაშე (მაშინ, ალბათ, რაღაცას დღესასწაულობდნენ, გრამაფონი უკრავდა და სხვებთან ერთად ოფიცერიც სასეირნოდ გამოსულიყო), თითქმის სრულიად უყურადღებოდ მიტოვებულმა, ჩემი გალიის წინ შევდომით დარჩენილ არყის ბოთლს წავავლე ხელი, მზარდი ყურადღებით გარემოცულმა, ბოთლს თავი მოვხადე ნასწავლი ხერხით, პირზე მივიყუდე და უყოყმანოდ, ტუჩების ამრეზის გარეშე, პროფესიონალი მსმელის მსგავსად, თვალებგადმოკარკლულმა ნელ-ნელა, რაკრაკით, ბოლომდე დავცალე; მერე გადავისროლე ბოთლი, მაგრამ ამჯერად არა სასოწარკვეთილებით, არამედ ხელოვანის თავდაჯერებულობით, თუმცა მუცელზე ხელის გადასმა კი დამავიწყდა. სამაგიეროდ, გრძნობათა მოჭარბების გამო თავი ვეღარ შევიკავე და ადამიანური ხმით "ჰელლო" წამოვიძახე; ადამიანუ ხმა გავიღე და ამგვარად ადამიანთა საზოგადოებაში ვისკუპე; მისი ექო: "ყური უგდეთ, ლაპარაობს!" კოცნის მსგავსად აღიბეჭდა სხეულზე.
ვიმეოერბ: თავისთავად სრულიადაც არ მიზიდავდა ადამიანების წაბაძვა; ვბაძავდი, რადგან გამოსავალს ვეძებდი. მაგრამ მოპოვებული გამარჯვება ჯერ არ იყო საკმარისი. მალე კვლავ მიმტყუნა ხმამ, მხოლოდ რამდენიმე თვის შემდეგ აღვიდგინე: არყის ბოთლისადმი ზიზღი კიდევ უფრო მეტის ძალით შემომიტევდა ხოლმე, მაგრამ საქმე ისაა, რომ ერთხელ და სამუდამოდ გეზი და მიმართულება ვიპოვნე.

როცა ჰამბურგში მწვრთნელს მიმაბარეს, მივხვდი, რომ  მხოლოდ ორი შესაძლებლობა გამაჩნდა: ზოოლოგიური ბაღი და ვარიეტე. მე არ შევყოყმანებულვარ. ვუთხარი ჩემს თავს: ყველა ღონე იხმარე, რათა ვარიეტეში მოხვდე; ეს არის გამოსავალი; ზოოლოგიური ბაღი მხოლოდ გალიაა; ში თუ მოხვდი, დაიღუპები.

მე ვსწავლობდი, ჩემო ბატონებო. ან კი, ვინ დაიზარებს სწავლას, როცა ასე სჭირდება, როცა გამოსავალს ეძებს; ასეთ შემთხვევაში სწავლობენ ხოლმე უმოწყალოდ, მათრახით ხელში მეთვალყურეობენ საკუთარ თავს. ყალყზე შემდგარი მაიმუნური ბუნება გააფთრებულ წინააღმდეგობას მიწევდა ისე, რომ ჩემი პირველი მასწავლებელი თითქმის თავად იქცა მაიმუნად; მეცადინეობა შეწყვიტა და საავადმყოფოში წაიყვანეს; საბედნიეროდ, იქიდან მალე დაბრუნდა.

ბევრი მასწავლებელი გამოვიცვალე, უფრო მეტიც, რამდენიმე მასწავლებელი ერთდროულად მყავდა. როდესაც დავრწმუნდი ჩემს უნარში, როდესაც საზოგადოება აღიარა ჩემი მომავალი სავსებით ნათლად გამოიკვეტა, თვითონვე ავიყვანე მასწავლებლები, დავსვი ხუთ ერთმანეთზე მიყოლებულ ოთახში. ერთი ოთახიდან მეორეში განუწყვეტლივ ვხტოდი და ასე, ხუთივესთან ერთდროულად გავდიოდი წვრტნას.

დიდი იყო ჩემი წარმატება. თანდათანობით გამოღვიძებულ ჩემს ტვინში ყოველი მხრიდან იჭრებოდა ცოდნის სხივები, არ უარვყოფ; ფრიად მახარებდა ყოველივე ეს. ამავე დროს იმასაც მოგახსენებთ, რომ გადაჭარბებით არც მაშინ შემიფასებია ჩემი წარმატებები და მით უფრო, არც ახლა ჩავიდენ ამას. დიდი მონდომების წყალობით, რომლის მსგავსი შემდგომ მთელს დედამიწაზე აღარ განმეორებულა, მივაღწიე ევროპელი კაცის განათლების საშუალო დონეს. ეს იქნებ თავისთავად იმდენი არაფერია, მაგრამ ჩემთვის ბევრს ნიშნავდა, რამდენადაც მე მისი საშუალებით ეგ განსაკუთრებული გამოსავალი, ადამიანური გამოსავალი, მოვიპოვე და გალიას თავი დავაღწიე. არსებობს შესანიშნავი გერმანული გამოთქმა: ბუჩქებში მიმალვა; მე სწორედ ეს მოვიმოქმედე, ბუჩქებში მივიმალე, ე.ი. ხიფათს განვერიდე. სხვა გზა არ მქონდა, რადგან თავისუფლების არჩევანი არცა მდგარა ჩემ წინაშე.
თვალს რომ გადავავლებ ჩემს განვითარებას და ჩემს აქამომდელ მიზანს, არც არაფერს ვუჩივი და არც მაინცდამაინც კამყოფილი ვარ. ხელები შარვლის ჯიბეებში მიწყვია, მაგიდაზე ღვინის ბოთლი მიდგას, წამოწოლილი ვარ სარწეველა სავარძელზე და ასე ვიცქირები ფანჯარაში. როდესაც ჩემთან სტუმრად მოდიან, როგორც წესი და რიგია, ისე ვხვდები. იმპრესარიო წინა ოთახში მიზის; ზარს დავრეკავ და მაშინვე ჩემთან შემოვა, რათა მომისმინოს; საღამოობით თითქმის ყოველთვის წარმოდგენაზე ვარ, სადაც, უნდა ითქვას, უკვე აღარ მატულობს ჩემი წარმატება. როდესაც გვიან ღამით რომელიღაც ბანკეტიდან თუ მეცნიერული საზოგადოებიდან, ანდა შინაურული, მყუდრო თავყრილობიდან შინ ვბრუნდები, იქ მელოდება გაწვრთნილი დედალი შიმპანზე, რომელთანაც მე მაიმუნურ ყაიდაზე სიტკბოებას ვეძლევი ხოლმე. დღისით გავურბი მის დანახვას, რადგან დაბნეული გაწვრთნილი ცხოველის მზერა აქვს. ამას მხოლოდ მე ვამჩნევ და არ შემიძლია ავიტანო.

საერთოდ, უნდა მივაღწიო იმას, რისი მიღწევაც მინდოდა.  არავინ იფიქროს, რომ ყოველივე ეს არ ღირდა ოფლის ღვრად, კაცმა რომ თქვას, არც ვსაჭიროებ ადამიანთა შეფასებას და განაჩენს, მე მხოლოდ ცოდნის გავრცელება მსურს, მე მხოლოდ ცნობებს ვიძლევი; თქვენც, უფალო აკადემიკოსებო, მხოლოდ მოგახსენეთ და ცნობები მოგაწოდეთ.

თარგმნა - ზურაბ კაკაბაძემ

Wednesday, October 8, 2014

ჰომეროსი - ჰიმნი აფროდიტეს

Andy Warhol - The birth of Venus
მუზავ, მიამბე მრავალოქროვანი კიპრისის საქმენი,
ვინც ტრფობის უტკბესი წადილი აღაგზნო უკვდავთა
კრებულში, ვინც დაიმორჩილა მოკვდავად შობილთა მრავალი ტომი და
ფრინველნიც ზევსისგან ცით ჩამოფრენილნი და ყველა არსება,
ხმელეთი რომ უჩენს მრავალგვარ საზრდოს და დიადი
პონტოსიც; 

გვირგვინით შემკული კიპრისის საქმენი მიამბე, ღმერთქალო.
სამ ქალღმერთს ვერ აცდენს და ვერ იმორჩილებს კიპრისი
მარტოდენ.

პირველად ბუსთვალა ათენა ვახსენოთ, ასული ზევსისა.
არ უყვარს ათენას მრავალოქროვანი კიპრისის საქმენი,
ბრძოლა და ყიჟინი, არესის ომები თუ მოსწონს მარტოდენ.
შებმა და კვეთება თუ მოსწონს მხოლოდ და დიადი გმირობა.
პირველად მიწაზე გაჩენილ ხუროებს ასწავლა ათენამ
სპილენძით შეჭედილ საბრძოლო ეტლების ლამაზად კეთება,
დიდ მეგარონებში აბრეშუმკაბიან ქალწულებს მიჰმადლა
ბრწყინვალე საქმენი და მკერდში ჩაუდო ხელსაქმის ხელობა,

ვერც ხმაურიან და ვერც ოქროსისრიან ღვთაება არტემისს
ვერ უნთებს სიყვარულს ღიმილის მოყვარე დიადი კიპრისი,
ისართა მიზანში სწორება იტაცებს დიდებულ არტემისს,
ცხოველთა მუსვრა, ფორმინქსთა ხმები და ფერხულთა ყიჟინა,
ჩრდილხშირი ტევრნი და სამართალშემოსილ ვაჟკაცთა
ქალაქი.

არც კდემით აღსავსე ქალიშვილს არ მოსწონს კიპრისის
საქმენი, ჰესტიას, რომელიც პირველად დაბადა ცბიერმა კრონოსმა
და მერმე სულ ბოლოს მამისგან რომ იშვა კრონიდის
წყალობით.

თვით აპოლონიც და თვით პოსეიდონიც ეტრფოდნენ
დედოფალს, არ მოიწადინა ისინი ჰესტიამ, უარყო ორივე.
ფიცი კი მართლაცდა დიადი დადო და აღსრულდა ის ფიცი,
ეგისის მპყრობელი ზევსის თავს შეეხო ფიცის დროს ჰესტია,
რომ მუდამ ქალწული დარჩება იგი და ღმერთთაგან
ბრწყინვალე.

დიადმა ზევსმა კი ქორწილის სანაცვლოდ ეს მისცა საჩუქრად -
შუაგულ სახლში ზის და ასეთნაირად ღებულობს ნაფერდალს.
პატივს არ აკლებენ ღმერთთათვის აგებულ ტაძრებში
ჰესტიას და ყველა კაცთაგან მასა აქვს ყველაზე დიადი პატივი.

ამათ ვერ აცდუნებს, ვერაფრით აჯერებს კიპრისი მარტოდენ,
სხვა ვერვინ გაურბის ლამაზ და დიდებულ ოქრო-აფროდიტეს.
ვერც ნეტარ ღმერთთაგან გაურბის ვინმე და ვერც მოკვდავ
კაცთაგან, ელვამონეტარე თვით დიად ზევსსაც კი უქცია გზა-კვალი,
რაოდენ დიადიც არ უნდა იყოს და დიდპატივგებული.
უნდოდა თუ არა, მსწრაფლ დაუბნელებდა უბრძენეს გონებას
და მერე ადვილად შერთავდა მიწიერ და მოკვდავ ასულებს,
და ავიწყდებოდა ზევსს თავად ჰერაც კი - დაცა და მეუღლეც -
იერით ყველაზე დიადი რომ არის ქალღმერთთა კრებულში,
ყველაზე ბრწყინვალე კრონოსმა დაბადა ესოდენ ცბიერმა
და დედამ - რეიემ. ზევსმა კი გონებით ეგოდენ ძალუმმა
მეუღლედ დაისვა ქალღმერთი ჭკვიანი და მუდამ მზრუნველი.

თვით აფროდიტესაც სტყორცნა და აღუძრა დიადმა
კრონიდმა მოკვდავთან ტრფიალის უტკბესი წადილი, რომ მასაც
ვერაფრით ვეღარ აეცდინა სარეცლის გაყოფა უბრალო ვაჟკაცთან,
ვეღარ შეძლებოდა ღმერთებში ტრაბახი სიცილის მოყვარე,
ტკბილად მომცინარე ოქრო-აფროდიტეს, რომ დიდი
ღმერთები მიწიერ ქალებთან წვებოდნენ ტრფიალით და მერე ისინი,
მოკვდავად შობილნი, მიწიერ შვილებსვე უშობდნენ უკვდავებს,
ისე, ვით ღმერთქალებს ერწყმიან მოკვდავად შობილი ჭაბუკნი.
შიგ სულში ჩაუდო უტკბესი წადილი გმირ ანქიზესადმი,
ხარებს რომ მწყემსავდა წყაროუხვ იდაზე, ცადაწვდილ მის
მთებში.

თავად კი უკვდავთა სადარი რომ იყო თავისი იერით,
იმჟამად იხილა სიცილის მოყვარე - კიპრისმა ანქიზე,
მყის შეუყვარდა და სასტიკი წადილი აღეძრა გულმკერდში.
კიპროსზე მოსული პაფოსში აღმართულ ამოდსურნელოვან
ტაძარში ჩაეშვა. აქ წმინდა ტევრია მისი და სამსხვერპლო.
შევიდა ტაძარში, კარები ჩაკეტა საამოდ სურნელმა.
ხოლო ქარიტებმა განბანეს კიპრისი და ზეთი წაუცხეს,
ის ნელსაცხებელი, ღვთაებებს რაცა აქვთ წასმული სხეულზე -
ტკბილი ამბროსია - თავისთვის რომ ჰქონდა
ოქრო-აფროდიტეს.

და შეიმოსა და კეთილი სამოსი მოირგო სხეულზე,
ოქროთი მოირთო სიცილის მოყვარე ბრწყინვალე კიპრისი,
დატოვა კიპროსი სურნელოვანი და ტროისკენ გასწია,
ღრუბელთა ზეგარდმო, მაღალზე კვალავდა თავის გზას
ღვთაება, და როცა მიადგა ცხოველთა დედას და წყაროუხვ იდის მთას,
მთიდან მიაშურა მწყემსების საცხოვრისს კიპრისმა, უკან კი
კუდების ქიცინით მგლებიც მას მოსდევდნენ, მზერამზე
ლომებიც, დათვები, აგრეთვე ფეხმარდი ირმების მმუსვრელი ჯიქები,
მოსდევდნენ მშვენიერს, ხედავდა იმათ და ხარობდა
ქალღმერთი.

მკერდშიგან ჩაუდო სუყველას ნდომა და ისინიც - მხეცებიც -
დაწყვილდნენ მყისვე და სიყვარულს მიეცნენ დაჩრდილულ
ხევებში.

თვით აფროდიტე კი მშვენივრად შეჭედილ კარებთან მივიდა,
იქ ნახა კიპრისმა გმირი ანქიზესი, მარტოკა რომ იყო
დიდებულ კარავში, ღმერთთაგან რომ ჰქონდა რგებული
მშვენება.

ნახირს აძოვებდნენ იმჟამად მწყემსები ბალახხშირ ველებზე,
ყველანი იქ იყვნენ, იგი კი მარტოკა ვიდოდა კარავში,
ბოლთასა სცემდა და ეულად უკრავდა საამო კითარას.
პირისპირ წარუდგა ანქიზესს კიპრისი, ასული ზევსისა,
თავისი სიმაღლით და თავის იერით გოგონას სადარი,
რომ იმის დამნახველს არ შეშინებოდა მშვენიერ ანქიზესს.
უმზერდა მოკვდავი ღმერთქალს და ფიქრობდა და დიდად
უკვირდა ქალწულის იერი და მისი სიმაღლე, ლამაზი სამოსიც,
რამეთუ პეპლოსი ბრწყინვალე იყო და ცეცხლივით კაშკაშა,
ოქროთი ნაქსოვი, მთოვარე რომ ჰქონდა ზედ ამოქარგული,
მკერდს შემოვლებული მთვარისებრ ელვარე და გასაოცარი.
საკინძეც აეხსნა, და საყურეებიც შვენოდა კიპროგენეას
და ყელსაბამებიც, ესოდენ ლამაზნი, ყელს ჰქონდა ასხმული.

“იხარე, ქალღმერთო, შენ, ვინაც ღმერთთაგან მოხვედი ამ
სახლში, ან არტემისი ხარ ან თავად ლეტო და ან ოქრო-კიპრისი,
ან გვარით კეთილი თემისი თუ ხარ და ბუსთვალა ათენე,
ან ქარიტთაგანი ხომ არ ხარ ერთ-ერთი, დიდებულ ღვთაებებს
რომ მეგობრობენ და რომელთაც უკვდავებს უხმობენ
მოკვდავნი, მშვენიერ ტევრებს რომ უფლობენ ნიმფები, იმათგან ხომ
არ ხარ? ან კიდევ მათგანი, რომელნიც ამ მთაზე ცხოვრობენ ამჟამად,
მდინარის წყაროებს უფლობენ რომელნიც და მასთან
ველებსაც. ყოველმხრივ ღია და ადვილად საჩინო ადგილზე აგიგებ
შენ საკურთხეველს და მსხვერპლსაც შემოგწირავ წმინდას და
ღვთაებრივს წლის ყოველ ხანაში, შენ კი, ო, მოწყალე მექმენ და მიბოძე,
ტროელთა მიწაზე პირველი ვიყო და ზეაღმატებული,
ქმენ, რათა შემდგომში ჩემს შთამომავლობას მიეცეს დიდება,
თავადაც ხანგრძლივად ვიცოცხლო კეთილად, მზის ნათელს
ვუცქირო სვებედნიერმა და მდიდარი ვიყო და სიბერეს ვეწიო”.