Tuesday, July 12, 2016

ოთარ ჭილაძე - ცა მიწიდან იწყება

ტროლეიბუსში ჩემი თავი დავინახე. იმანაც დამინახა, მაგრამ თვალი ამარიდა. მე ტაქსში ვიჯექი და სამსახურში მივდიოდი. მძღოლს ვთხოვე, ტროლეიბუსისათვის გაესწრო. ტროლეიბუსის გაჩერებაზე დავხვდი, მაგრამ მე ტროლეიბუსში უკვე აღარ ვიყავი.

მე რომ ნება მომცენ, ასე წავაწერდი სამასი არაგველის ძეგლს: ომი წაგებული იყო, მაგრამ მონობას სიკვდილი ვარჩიეთ.

***

ქართული სული: ძალიან გვინდოდა მაჭარი. სიღნაღში, რა თქმა უნდა, არ იყო. გზაზე, როცა უკან ვბრუნდებოდით, შემთხვევით გავაჩერებინე მანქანა და პირველსავე შემხვედრს ვთხოვე, ერთი ბოთლი მაჭარი მაშოვნინე-მეთქი. ჩაგვიჯდა მანქანაში და შინ მიგვიყვანა. დაფაცურდნენ ქალები - დედა და ცოლი, და ერთ წუთში მშვენიერი სუფრა გაგვიშალეს. ძალიან ავღელდით. ნამდვილი, უანგარო პატივისცემა და ადამიანობა ესაა. ფულზე ლაპარაკიც კი ზედმეტი იყო. მაინც ამოვიღე თუმნიანი და მასპინძლის პატარა ბიჭს - ნიკოს ვაჩუქე, თან ზედ წავუწერე, ჩემს სახელზე კამფეტი იყიდე-მეთქი. მასპინძელი აიმრიზა, ვითომ ეგ რად გინდოდაო. ბოლოს მითხრა, ასი წლის მერეც რომ მოხვიდე, ეგ თუმნიანი შენი წარწერით ასევე დაგხვდებაო. გადავკოცნე, ან რა უნდა მეთქვა?! ღმერთმა ჯანმრთელად და შეძლებულად ამყოფოს მისი ოჯახი.

***

მამაკაცს ნაჩუქარი თავისუფლება თრგუნავს, აბნევს, ასევდიანებს და იძულებული ხდება, გამანთავისუფლებელს ფეხებში ჩაუვარდეს, ქვეშევრდომობა სთხოვოს. მხოლოდ სისხლისა და მსხვერპლის ფასად მოპოვებული თავისუფლება უნერგავს მამაკაცს საკუთარი თავის რწმენას, არწმუნებს - ღირსია და უფლება აქვს დატკბეს დამსახურებული თავისუფლებით.

საქართველო იმ გემს ჰგავს, საჭე რომ გაფუჭებია, ანძები რომ გადამტვრევია, კურსი რომ დაკარგვია, ეკიპაჟს რომ მიუტოვებია, მაგრამ ტრიუმი საჭმელ-სასმელის დიდი მარაგით აქვს ამოვსებული.

დავიწყე ვან გოგის წერილების თარგმნა (რუსულიდან). უბრალოდ, მსიამოვნებს, თორემ ტყუილი შრომაა. ჩვენი თეორეტიკოსი მთარგმნელები გაჰკივიან, ყველაფერი დედნიდან უნდა ვთარგმნო- თო. იცოცხლე - კარგია, მაგრამ, სანამ მე ფრანგულს ვისწავლი, ვან გოგი გაცოცხლდება. მეორეც ერთი, ჩემი აზრით, მარტო უცხო ენის ცოდნა (?) საქმეს არ შველის. შენი ენაც უნდა იცოდე. ამაზე კი, რატომღაც ჩუმად არიან. თუმცა ამ შემთხვევაში, მათი თარგმნილი წიგნები ყვირიან.

დამესიზმრა, თითქოს ფოლკნერს ეწერა: საქართველოს ისევ ხამის კაბა აცვია, ღვთაებასავითო.

ჩვენი უბედურება ისაა, რომ ევროპელებისათვის აზიელები ვართ, ხოლო აზიელებისათვის ევროპელები. სინამდვილეში რა ვართ, ეშმაკმა იცის.

ჯოისი უდიდესი პაროდისტია, მაგრამ მისი პათოსი ლიტერატურის აღორძინებისკენაა მიმართული და არა პირიქით! პირიქით, უბრალოდ, არ შეიძლება, ვიდრე ადამიანი იარსებებს... ადამიანს ჭირდება ვარდზე მკვნესავი ბულბული, ძალიან მარტივად რომ ვთქვათ!

“მეტი სინათლეო” - უთქვამს გოეთეს სიკვდილის წინ. გასაგებია, მომაკვდავმა უკანასკნელად გაიბრძოლა სიკვდილისეული წყვდიადის დასაფრთხობად, ჩვენი ენამოსწრებული კრიტიკოსები კი გაიძახიან, ანდერძი დაუტოვა ახალგაზრდა მწერლებსო, რაც შეიძლება მეტი სინათლე შეიტანეთ თქვენს ნაწარმოებებშიო.

ქართველს შეუძლია იყოს თავისი ხალხის პოეტი და, ამავე დროს, თავისი ხალხის დამპყრობელი, ხალხის - გენერალიც.

მესიობა თუ გინდა, ხალხს ოინი კი არ უნდა გაუკეთო, სასწაული უნდა აჩვენო, იმისი არსებობა რომ დაიჯეროს, ვის წარმომადგენლადაც ასაღებ თავს.

ადამიანები თავიანთი განვითარების ყოველ ახალ ეტაპზე გარკვეულ წესრიგს ამყარებენ კანონების, იდეებისა თუ მოძღვრებათა შესაბამისად, მაგრამ ეს სრულებითაც არ ნიშნავს, რომ მათ მიერ შემუშავებული ცხოვრების წესი, ბოლოს და ბოლოს, საუკეთესო აღმოჩნდება და ერთხელ და სამუდამოდ დაუპირისპირდება, დათრგუნავს ბუნების წესს, რომელიც თავის თავში მარადიულ ცვლილებას, უფრო სწორად, ყველაფრის თავიდან გამეორებას გულისხმობს.

“უნდა თქვენში ატარებდეთ ქაოსს, რათა შვათ მოცეკვავე ვარსკვლავები” - ზარატუსტრა ასე ეუბნებოდა მოწაფეებს.

თუ დანარჩენ კაცობრიობას ძმის მკვლელობა ადევს ცოდვად, ჩვენ ქართველებს - ჩვენი განსაკუთრებული ცოდვა გვაქვს - მამის მკვლელობა! ბევრი რამ ამ ცოდვის გამო მოგვდის და კიდევ დიდხანს ვერ ამოვალთ, ალბათ, ამ ცოდვისგან, თუკი საერთოდ ამოვალთ როდისმე.

პირადად ჩემთვის, ქართველი ხალხის ისტორია იმიტომ კი არ არის მნიშვნელოვანი, რომ ის “ღმერთის რჩეული” ხალხია და განსაკუთრებული “მისიითაა” მოვლენილი ამ ქვეყანაზე, არამედ იმიტომ - მიუხედავად თავისი ჩვეულებრიობისა, აქამდე რომ უძლებს მრავალ არაჩვეულებრივ, არაბუნებრივ განსაცდელს და მიუხედავად მრავალი ისტორიული უსამართლობისა, გნებავთ, უსვინდისობისა, მაინც ინარჩუნებს ადამიანურ სახეს და თვისებებს.

ჩვენმა ემიგრაციამ, შეიძლება ითქვას, საერთოდ არ იცის მშობლიური ენა. მაგრამ ეს მარტო მათ ცუდ მდგომარეობაზე კი არ მეტყველებს, არამედ რუსული დამპყრობლური პოლიტიკის სისასტიკეზეც. ძნელი წარმოსადგენია, რომელიმე სხვა ქვეყნის პრეზიდენტსაც ისევე უჭირდეს მშობლიურ ენაზე წერა (ალბათ ლაპარაკიც), როგორც ნოე ჟორდანიას. ასევე ძნელი წარმოსადგენია, რომელიც გნებავთ ქვეყნის მწერალი, რობაქიძესავით იტანჯებოდეს მშობლიური ენის სტიქიაში.

ჩვენ თუ მართლა თავისუფლებას ვესწრაფვით, ანუ, თუ მართლა თავისუფლებისთვის ვიბრძვით, ჩვენ შორის ნებისმიერი დაპირისპირება - სოციალური იქნება ის თუ ინტელექტუალური - დაუშვებელია. ჩვენ ყველანი ერთად და ერთნაირად უნდა გავთავისუფლდეთ: ურწმუნონიც და მორწმუნენიც, უვიცნიც და მცოდნენიც, უცოდველნიც და ცოდვილნიც, უპოვარნიც და მდიდრებიც, უნიჭონიც და ნიჭიერნიც, პატრონიანიც და უპატრონონიც. არც ერთი ხალხი მარტო მორწმუნე, ან მარტო მდიდარი ადამიანებისაგან არ შედგება, სადაც ალხანაა, იქ ჩალხანაცაა. რასაკვირველია, თუკი ხალხი ვართ და არა ტომი, ეთნიკური ჯგუფი, ანდა კიდევ უარესი, რელიგიური სექტა. ჩვენ, საბედნიეროდ, ხალხი ვართ, თანაც ერთ-ერთი უძველესი ხალხი დღევანდელ მსოფლიოში და ეს უპირველეს ყოვლისა, დადასტურებულია ჩვენივე ისტორიით, ჩვენი ბუნებით, ჩვენი კულტურით...

ბავშვობაში საითაც არ უნდა გაიხედო, დედის საკინძის ღილი ციმციმებს ყველგან!!! დედის საკინძის ღილითაა შეკრული ქვეყნის უბე!!! უფრო სწორად, უნდა იყოს შეკრული. დღევანდელ ცხოვრებას დედის საკინძის ღილი აკლია სწორედ.

ადამიანს ძირითადად ძალით იმონებენ, თუმცა არცთუ ისე იშვიათად, საკუთარი სურვილითაც, ნებაყოფლობით, შეგნებულად ემონება ვიღაცას. ხალხისა არ იყოს, ადამიანიც უმთავრესად საკუთარი ნების გამოხატულებად თვლის იმის ნების აღსრულებას, ვინც უყვარს, ვისიც სჯერა, ანდა ვისიც ეშინია დროის ამა თუ იმ ეტაპზე. ვემონები, რადგან ასე მსურს, ასე მიმაჩნია საჭიროდ და არა იმიტომ, ვთქვათ, რუსთაველთანაც რომ გვხვდება ნებაყოფლობითი მონობის მაგალითი. რუსთაველთანაც იმიტომ გვხვდება მსგავსი მაგალითი, თავისთავად უაღრესად ადამიანურ მოთხოვნილებასთან რომ გვაქვს საქმე. მაგრამ, რაკი რუსთაველი ვახსენეთ, იქ ორმხრივ მონებაზეა ლაპარაკი ხაზგასმულად - ერთმანეთს ემონებიან და არა რომელიმე მათგანს. თანაც, მაინც და მაინც, ავთანდილსა და ტარიელს “სჭირთ ერთმანეთის მონება” და არა, ვთქვათ, ტარიელსა და ფრიდონს. აქ თანასწორთა, თანატოლთა, თანამზრახველთა ურთიერთ მონებაზეა ლაპარაკი და არა მონარქისა და ვასალის ცალმხრივ მორჩილებასა თუ თაყვანისცემაზე. მე მგონი, სწორედ ეს ცალმხრივობაა ჩვენი დღევანდელი დაბნეულობის მიზეზიც...

რუსთაველზე გასვლა არ მინდა: მტრის თვალს არ ენახება თურმე იქაურობა. თავისუფლად შეიძლება ითქვას, რომ “თბილისთან” და “მხატვრის სახლთან” ერთად მთელი ჩემი წარსული დაიწვა. (1992წელი)

ერთიც უნდა ითქვას, ქართველი ხალხის და საერთოდ საქართველოს აბუჩად აგდების უფლება არც ხელისუფლებასა აქვს და არც ხელისუფლების მოწინააღმდეგეთ. არავის არა აქვს ნება რუსთაველის პროსპექტზე საარტილერიო ომი გააჩაღოს, რუსთაველის პროსპექტზე, სადაც სამარცხვინო რეჟიმის დროსაც, ჩემს ახალგაზრდობაში, ხულიგნებიც კი ივიწყებდნენ თავიანთ ხულიგნობას და უბატონოდ არ ეთხოვებოდნენ ერთმანეთს!!!

შოუ ამბობდა, ინგლისელებმა მშობლიური ენა ცუდად ვიცითო. ჩვენ ისიც არ ვიცით, რა არ ვიცით.

კამიუს რომ დავესესხოთ, ქვეყანას გადაარჩენს გულის სინათლით განათებული გონება!

ორმოციანი წლების თბილისში პირველად მოხვედრილი კაცისთვის რომ გეკითხათ, ყველაზე მეტად რამ მიიქცია შენი ყურადღება ამ ქალაქშიო, დაუფიქრებლად გიპასუხებდათ - პიანინოს ხმამო. მართლაც, თითქმის ყველა ბინაში იდგა პიანინო და ისეთი შთაბეჭდილება იქმნებოდა, თითქოს თავად სახლები გამოსცემდნენ ამ ხმას, თითქოს ნებისმიერი სახლი, იმავე დროს მუსიკალური ყუთიც იყო და სარკმელი რომ გამოგეღოთ უნებურად, მაშინვე სავარჯიშო გამები გამოფრინდებოდნენ იქიდან, ტყვეობიდან თავდაღწეული ჩიტებივით.

არასოდეს, არც ერთი წამით არ უნდა დაგვავიწყდეს “გარდაქმნის” გარიჟრაჟზე მოსკოვის ქუჩებში “მოულოდნელად”, “თავისთავად” დაბადებული ლოზუნგი: “გაუმარჯოს საქართველოს უქართველებოდ!”

ქვეყნის გადარჩენა არ შეიძლება, სანამ არ გარდაიქმნება თავად ადამიანი. უფრო სწორად, ადამიანის გარდაქმნა თავისთავად გამოიწვევს ქვეყნის გარდაქმნასაც. ჩვენ კი როგორ ვიქცევით? ერთსა და იმავე ადამიანებს ვავალებთ ქვეყნის დაქცევასაც და აშენებასაც. შედეგიც ნათელია!

ერთ რამეს ვინატრებდი მხოლოდ - ოდესღაც, საუკუნეთა მიღმა, ისევ ამ მიწაზე და ამ ცის ქვეშ, ვიღაცამ, სულერთია ვინ, ოღონდ ჩემი ვინაობისა და ხელობის მცოდნემ (შეიძლება დამფასებელმაც), ჩემს საფლავს ჩასძახოს: იძინე მშვიდად, ჯერ ისევ ვარსებობთ, ისევ ვიბრძვით, ისევ ხალხი გვქვიაო!

გონკურები განსაკუთრებული ძმები იყვნენ - ერთად წერდნენ - რაც სრულებითაც არ არის ძმობის დამახასიათებელი თვისება. რაც მთავარია, არც მხოლოდ ძმობაა საკმარისი საერთო შემოქმედებისათვის. ძმობაზე მეტი მნიშვნელობა აქვს პოზიციას, მრწამსს, მიზნის ერთიანობას. მხოლოდ ძმობა, ასევე, არ არის საკმარისი, შენი შინაგანი ცხოვრების თანამონაწილედ გახადოს მეორე ადამიანი.

კამიუ: “როცა ისინი (მწერლები) ლაპარაკობენ, თავს ვესხმით და ვაკრიტიკებთ, ხოლო, თუკი თავმდაბლობის გამო სდუმან, ახლა მათი დუმილი ხდება ჩვენი გაუთავებული მსჯელობის საგანი და დუმილისთვის ვკიცხავთ საჯაროდ”.

კამიუს მიაჩნია (და მეც სავსებით ვიზიარებ ამ აზრს), რომ თავისუფლებისა და სამართლიანობის გათიშვა ისეთივე არასწორია, როგორც შრომის და კულტურის, მშრომელთა და ინტელიგენტთა. “თავისუფლებას თუ ვალდებულებად ჩავთვლით და არა პრივილეგიად, მხოლოდ მაშინ მოხდება შერწყმა (გაერთიანება) მშრომელებისა და ინტელიგენტებისა, რამდენადაც ყველაფერი, რაც ამდაბლებს შრომას, ამდაბლებს გონებასაც და პირიქით, ყველაფერი, რაც ამდიდრებს გონებას, ამდიდრებს შრომასაც”.

ჰესე ამბობს, ათი ათას გერმანელში ერთს ვერ მონახავ, გერმანულად წერდეს და მეტყველებდეს გერმანულადო. იქნებ, არა მარტო ქართველი, არამედ ნებისმიერი ხალხის თვისებაა მშობლიური ენისადმი არასერიოზული, აგდებული დამოკიდებულება?! თუ ასეა, მთლად დაღუპულები არ ვყოფილვართ. მაგრამ, არც თავის დაიმედება შეიძლება ამით. გერმანელს ჯვარი სწერია. გერმანიაში გერმანულის იმდენი საუკეთესო მცოდნე, რამდენი კაციც საერთოდ ცხოვრობს საქართველოს ტერიტორიაზე, ყოველთვის იქნება. ბერლინის კედელს დაანგრევ, გერმანულ კულტურას კი კენჭსაც ვერ ჩამოამტვრევ. ჩვენ გაცილებით მეტის ცოდნა გვმართებს, განუწყვეტლივ უნდა ვისწავლოთ და ვიშრომოთ, ამქვეყნად არსებობის უფლება რომ შევინარჩუნოთ, თუკი რასაკვირველია, მოპოვებული გვაქვს. სხვათაშორის, ბერნარდ შოუც საყვედურობს ინგლისელებს, მშობლიური ენის არ ცოდნას, მაგრამ ამით თავის დაიმედება ისევ ჩვენს სიბრიყვეს დაამტკიცებს მხოლოდ. ჩვენ ილიას უნდა ვუსმინოთ! სიმართლეს მხოლოდ ის გვეტყვის. შოუმ და ჰესემ, ალბათ, არც იცოდნენ ქართული ენაც თუ არსებობდა ამ ქვეყანაზე.

...იმ დღეს რუსთაველზე, ოპერის პირდაპირ, წიგნის მაღაზიის წინ გამოტანილი დახლიდან ვიღაცამ ჩემი წიგნი აიღო და გადაფურცლა. უნებურად დავიძაბე, გავილურსე, გავიგონე, როგორ აბრაგუნდა მკერდში გული. ასე ემართება, ალბათ, მეთევზეს, როცა მის მისატყუარს თევზი გაეთამაშება.

ილიას ტრაგიკულად დაღუპვის შემდეგ, არ ყოფილა ჩვენს ცხოვრებაში ისეთი პერიოდი, მის შემოქმედებას მნიშვნელობა დაჰკარგოდეს რომელიმე ჭკუათამყოფელი ქართველისათვის; არ ყოფილა, ილიას შემდეგ, მეტნაკლებად მნიშვნელოვანი მწერალი, რომელსაც არ განეცადოს როგორც მისი პოეზიის, ისევე პროზის კეთილისმყოფელი გავლენა; ილიას ფენომენი უფალივით მრავალმხრივია და განუყოფელი, ანუ, განუყოფლად იყოფის მხოლოდ, ესე იგი, ერთსა და იმავე დროს, დიდი მწერალიცაა და დიდი მოღვაწეც. ილია ჭავჭავაძე ჯერ ისევ ჩვენთან არის, ჩვენ შორის ტრიალებს, მაგრამ ყველას როდი შეუძლია მისი დანახვა.

“ულისე” მომავლის წიგნია. ყველა კულტურულ ხალხს, რომელიც ხვალაც აპირებს ცხოვრებას, აუცილებლად უნდა ჰქონდეს თარგმნილი თავის ენაზე. ჩვენ გვაქვს. თუ საქართველო ქვეყნად დარჩება, თუ ქართველი ხალხი ხვალაც შეინარჩუნებს თავის მეობას, ნიკო ყიასაშვილის სახელი გაცილებით მეტს ეცოდინება, ვიდრე დღეს იცის. “ულისე” საუკუნის დასაწყისში დაიწერა, მაგრამ მთელი საუკუნის განმავლობაში, მეტნაკლებად მნიშვნელოვანი მწერლისთვის ის უფრო ფინიშის აღმნიშვნელი ხაზი იყო, ვიდრე სტარტისა.

შვედეთის აკადემიამ ჩემი კანდიდატურა სცნო, ალბათ ესეც რა- ღაცას ნიშნავს, მაგრამ ჩვენს გაჭირვებას ვერ უშველის. მთავარი წინ არის. (1999 წ.)

“რა ენა წახდეს, ერიც დაეცეს” - გვითხრა პოეტმა, ჩვენ გაფრთხილებად კი არ მივიღეთ ეს, არამედ რჩევად. ყოველ შემთხვევაში, ჯერჯერობით ასე ჩანს. ქართული ენის დაცვის კომიტეტი, ჯერჯერობით, საკუთარ უფლებებს იცავს მხოლოდ. თბილისს ნამდვილად არ ეტყობა, მის მშობლიურ ენას მართლა რომ იცავს ვინმე...

დამთავრდა ჩემი მწერლობა - რაც დავწერე ნაგავია, რისი დაწერაც მსურდა, ვერ დავწერე! ბასტა! ამოიწურა მადანი, დაწყდა წყარო, დაილია სანთელი, გათავდა პური... მიიწურა სიცოცხლე, როგორც ეს ნოემბერი... მწერლობა, ასე თუ ისე, კიდევ ამართლებდა ჩემ ამქვეყნიურ არსებობას. ნამდვილად უაზრობაა, ამ დღეში ვიყო და თანაც ვერაფერს ვწერდე... რაღაც უნდა მოხდეს! აუცილებლად. დღითი დღე ვეფლობი უმოქმედობისა და უაზრობის ჭაობში... წნევის გაზომვა და მაჯის დათვლა გამართლებულია, თუკი რამეს ქმნი, რაღაცისთვის გჭირდება ნორმალური წნევა და მაჯა. ამაზრზენი სანახავია საკუთარი მაჯის მთვლელი კაცი. საცოდაობაა! არ მინდა ვიყო საცოდავი. არ მინდა! მაგრამ სიკვდილის რომ მეშინია? მერე რა?! ეს ცხოველური შიშია და მეტი არაფერი. მარტო სიკვდილის ხომ არ მეშინია?! მეშინია მიწისძვრისაც, ხანძრისაც, მთვრალი ხულიგნებისაც, ხუნაგისაც, გრიპისაც... ღმერთმა იცის, რისი აღარ ეშინია კაცს, მაგრამ მაინც კვდება. ასე რომ, შიში დიდი დაბრკოლება არ არის. შიშს მოევლება. მთავარია... მთავარია არ გინდოდეს სიკვდილი. ამისთვის კი ბევრი რამ არის საჭირო, გარდა ჯანმრთელობისა, საქმე უნდა გქონდეს და აკეთებდე. ქალი უნდა გყავდეს და... მოკლედ, დროა, ჭკუას მოვუხმოთ და ერთხელ კიდევ გავიბრძოლოთ... სჯობს ბრძოლის ველზე მოკვდე, ვიდრე წარმოდგენილმა ბრძოლების შიშმა მოგკლას ლოგინში ბოლოს...

იკითხეთ, იკითხეთ ყველაფერი - ცუდიც და კარგიც, გასართობიც და განმანათლებელიც. კითხვა სავალდებულო შრომაა და საკმაოდ მძიმეც, როგორც მიწის ხვნა, გუთნის გამოჭედვა, ღვინის დაყენება. მხოლოდ თვალით აღქმული სიტყვა დაკარგული შრომაა. სიტყვას უნდა ჩასწვდე გონებითაც და გულითაც. განუწყვეტლივ უნდა ეცადოთ, როგორმე შეაღწიოთ სიტყვაში და იქიდან დაინახოთ უთქვენოდ დარჩენილი სამყარო - უპირველეს ყოვლისა, თქვენს ამქვეყნიურ დანიშნულებას, თქვენს მოწოდებას დაინახავთ, რაც არა მარტო გაგიიოლებთ ცხოვრებას, ანუ, არამხოლოდ მიწიერი პურის მოსაპოვლებად იზრუნებთ, არამედ სულიერისაც, ანუ, იმ პატარა მინდვრის გადასარჩენად, რომელზედაც თქვენი წილი, მაინცდამაინც თქვენთვის განკუთვნილი პური მოდის და რომელსაც სამშობლო ჰქვია...

რუსეთისგან გავთავისუფლდეთ, სამშობლოსგან კი არა! ჩვენ პირიქით მოგვდის, სამშობლოსგან ვთავისუფლდებით და რუსეთისკენ მივილტვით ისევ... უშენოთ ჩვენი სიცოცხლე, ვაჰმე როგორი ძნელიაო... ამაზე მეტი სიბრიყვე გაგონილა?!

“ქართველი კი, თავით ფეხებამდე აბრეშუმისა და ხავერდის ტანისამოსშია გახვეული - ეს არის მეჩვიდმეტე საუკუნის ცივილიზაცია, ეს არის ვენეცია, სიცილია, საბერძნეთი”. ალექსანდრე დიუმა

ცივილიზაცია, თავისი არსით, დამპყრობელია, მისთვის არც სამშობლო არსებობს, არც ეროვნებები, არც ადათ-წესები. პირიქით, თავის წესებს ამკვიდრებს ყველგან, თუნდაც, იმავე კომპიუტერის მეშვეობით. ერთადერთი, ვის წინაშეც უმწეოა, კულტურაა. უფრო ნათლად რომ ვთქვათ, ცივილიზაცია კი არ იმონებს, თავად ემონება კულტურას. ამიტომ, რაც უფრო კულტურულია ადამიანი, მით უფრო მეტ სიკეთეს გამორჩება ცივილიზაციას. ჩვენი ხსნაც ისევ და ისევ კულტურაა. კულტურა გვაძლევს სახესა და სახელს, რითაც გამოგვარჩევს სხვებისაგან და, ამავე დროს, სისხლხორციანად გვაკავშირებს ყველასთან, ვისაც არა მარტო შექმნა, არამედ სხვისი შექმნილის დანახვა და დაფასება შეუძლია.

სხვადასხვა დროის ჩანაწერები

Friday, July 8, 2016

ჰარპერ ლი - მიდი დააყენე დარაჯი

ეძღვნება მისტერ ლის და ელისს

ვინც ბევრს არ ითხოვს, უამრავი მიეცემა.

შეყვარებული ან ხარ, ან არ ხარ. სიყვარული ამქვეყნად ერთადერთი რამაა, რაც ცხადი და არაორზროვანია. რა თქმა უნდა, არსებობს სხვადასხვანაირი სიყვარული, მაგრამ ამ შემთხვევაში ყველა ასეთ კითხვას ერთადერთი პასუხი აქვს, ან გიყვარს, ან არ გიყვარს.

ატიკუსი ამბობდა, სამართლის სკოლის დამთავრების შემდეგ ახალგაზრდას, სულ ცოტა, ხუთი წელი მაინც სჭირდება, რომ სამართალი ისწავლოსო: ეკონომიკის პრაქტიკას - ორი წელი, ალაბამის სამართალწარმოებას კიდევ - ორი, და მეხუთე წელი - ბიბლიის და შექსპირის ხელახლა გადაკითხვას უნდა მიუძღვნას და მხოლოდ ამის შემდეგ შეიძლება ჩაითვალოს, რომ სრულყოფილადაა აღჭურვილი ნებისმიერ ვითარებასთან გასამკლავებლადო.

ჯოჯოხეთი იყო და ყოველთვის იქნებოდა, როგორც ჭყიტას წარმოედგინა, ერთი ცეცხლოვანი ტბა, ზუსტად ალაბამის მეიკომისხელა, რომელიც ორასი ფუტი სიმაღლის აგურის გალავნით იყო შემოზღუდული. ცოდვილებს სატანა ფიწლით დასწვდებოდა ხოლმე და იმ კედელს გადაღმა მოისროდა, სადაც ისინი სამარადისოდ თუხთუხებდნენ ნელ ცეცლხზე, თხევადი გოგირდის ერთგვარ ნახარშში.

კელპურნია ამბობდა ხოლმე, როცა მე და ჯემი ვეხვეწებოდით, ყავა დაგვალევინეო, - იცოდეთ, ჩემსავით გაშავდებითო.

ერთადერთი შემთხვევა, როცა ქუდი ეხურა, ჯემის დაკრძალვის დღე იყო. თვითონაც არ ესმოდა, ასე რატომ მოიქცა, მაგრამ დასაფლავებამდე მისტერ გინზბერგს მაღაზია გააღებინა, რომელიღაც ქუდს დასწვდა და თავზე ჩამოიფხატა. სავსებით დარწმუნებული იყო, ჯემი რომ ახლა მხედავდეს, აუცილებლად გაეცინებოდაო, მაგრამ რატომღაც ამან უკეთ აგრძნიბინა თავი.

დღეისათვის ისაიას ოცდამეერთე თავიდან შევარჩიე ტექსტი, მუხლი მეექვსე - „რადგან ასე მითხრა უფალმა, მიდი, დააყენე დარაჯი, გამოაცხადოს, რასაც დაინახავს“.

საკუთარ თავზე მაინცდამაინც დიდი წარმოდგენა არ ჰქონდა, რაც წვრილფეხა დესპოტების დამახასიათებელი ნიშან-თვისებაა.

ჯინ ლუიზას მამის ხმა მოესმა, რომელიც თბილი, კომფორტული წარსულიდან რაღაცას ამბობდა ხმადაბლა... ბატონებო, თუკი ამქვეყნად რაიმე სლოგანი არსებობს, ეს გახლავთ: უფლებათა თანასწორობა - ყველასთვის, პრივილეგიბი - არავისთვის.

***

ატიკუს ფინჩი იშვიათად ჰკიდებდა ხელს სისხლის სამართლის საქმეებს; არ უყვარდა სისხლის სამართალი. იმ საქმეს მხოლოდ იმის გამო მოჰკიდა ხელი, რომ დარწმუნებული იყო თავისი კლიენტის უდანაშაულობაში და ვერაფრით დაუშვებდა, რომ შავკანიანი ბიჭი ტყუილუბრალოდ ჩაესვათ ციხეში გულგრილი, სასამართლოს მიერ დანიშნული უფასო ვექილის უგერგილობს გამო. ის ბიჭი კელპურნიას მეშვეობით დაუკავშირდა, უამბო თავისი ამბავი, და სრული სიმართლე გაუმხილა. სიმართლე კი უმძიმესი იყო.

ატიკუსმა მთელი თავისი ცოდნა და უნარი გამოიყენა, მოხერხებულად ისარგებლა დაუდევრად წაყენებული ბრალდებით, წარდგა ნაფიცი მსაჯულების წინაშე და მიაღწია იმას, რისთვისაც მეიკომის ოლქში არც მანამდე და არც მერე არავის მიუღწევია: მან გამამართლებელი განაჩენი მოიპოვა ფერადკანიანი ბიჭისთვის, რომელსაც გაუპატიურება ედებოდა ბრალად. ბრალდების მხარის მთავარი მოწმე თეთრკანიანი გოგონა იყო. ატიკუსს ორი დამაჯერებელი უპირატესობა ჰქონდა: მიუხედავად იმისა, რომ გოგონა თოთხმეტი წლის იყო, განსასჯელს ოფიციალურად არ ჰქონდა წაყენებული ბრალი არასრულწლოვნის გაუპატიურებაში და, ამდენად, ატიკუსმა მოახერხა იმის დამტკიცება, რომ კავშირი გოგონას თანხმობით შედგა. თანხმობა უფრო იოლი დასასაბუთებელი იყო, ვიდრე სხვა ვითარებაში, რადგან განსასჯელს მხოლოდ ერთი მკლავი ჰქონდა. მეორე ხეტყის სახერხ ქარხანაში დაკარგა უბედური შემთხვევისას. ატიკუსმა საქმე სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებამდე ბრწყინვალე ოსტატობით მიიყვანა, რასაც ისეთივე მწვავე ბუნებრივი ზიზღი ახლდა თან, რომელსაც მხოლოდ სუფთა სინდისით ცხოვრების შეგნება თუ გაუქარწყლებდა.

***

ატიკუს ფინჩის ცხოვრების საიდუმლო იმდენად მარტივი იყო, რომ უაღრესად რთული ჩანდა: თუ ადამიანების უმეტესობას ჰქონდა მორალური კოდექსი, რომლის ცხოვრებაში განხორციელებას ცდილობენ, ატიკუსი ზედმიწევნით იცავდა თავისას სრულიად მშვიდად, ფორიაქის, ყოველგვარი პომპეზურობის, თვითშეფასებისა და ანალიზის გარეშე. ის ერთნაირი იყო შინ და გარეთ. მისთვის ცხოვრებისეული კოდექსი სახარებისეული ეთიკა გახლდათ, და ამის სანაცვლოდ ყველა იმ ადმაიანის პატივისცემას და ერთგულებას იმსახურებდა, ვისაც იცნობდა. მტრებსაც კი უყვარდათ, რადგან ატიკუსი არასოდეს არავის აღიარებდა მტრად. ის მდიდარი არასოდეს ყოფილა, მაგრამ მისი შვილები მასზე მდიდარ კაცს არ იცნობდნენ.

მისი შვილები, სხვა ბავშვებისგან განსხვავებით, იშვიათ მდგომარეობაში აღმოჩნდნენ: როცა ატიკუსი საკანონმდებლო ორგანოში მუშაობდა, გაიცნო, შეუყვარდა და ცოლად მოიყვანა თხუთმეტი წლით უმცროსი გოგონა მონტგომერიდან. მეიკომის მთავარ ქუჩაზე ახლად შეძენილ სახლში მიიყვანა და იქვე დასახლდნენ. როცა ატიკუსი ორმოცდახუთი წლის იყო, ცოლ-ქმარს ვაჟი შეეძინა, და ჯერემი ატიკუსი დაარქვეს, მამისა და მამის მამის პატივსაცემად. ოთხი წლის შემდეგ ქალიშვილი შეეძინათ, რომელსაც ჯინ ლუიზი დაარქვეს დედისა და დედის დედის ხათრით. ამის შემდეგ სულ ორიოდე წლის თავზე, სამსახურიდან საღამოს შინ დაბრუნებულ ატიკუსს ცოლი გარდაცვლილი დახვდა სახლის წინა ვერანდაზე; შორიდან მას ვერავინ დაინახავდა, რადგან ვერანდის გრილ, განმარტოებისთვის განკუთვნილ გლიცინიის ხის ტოტებით მოჩრდილულ კუთხეში ესვენა. დიდი ხნის გარდაცვლილი არ იყო; სკამი, რომლიდანაც გადმოვარდა, ჯერ კიდევ ირწეოდა. ჯინ გრემ ფინჩმა ოჯახს ისეთი გული დაუტოვა მემკვიდრეობით, რომელმაც ოცდაორი წლის შემდეგ მოკლა მისი ვაჟი ტროტუარზე, მამამისის ოფისის წინ. ორმოცდარვა წლის ატიკუსი მარტო დარჩა ორ მცირეწლოვან შვილთან და ერთ ზანგ მზარეულ ქალ კელპურნიასთან ერთად. ძნელი წარმოსადგენია, მოვლენების მიზეზებზე ბევრი ეფიქრა; ის უბრალოდ ზრდიდა შვილებს, რამდენადაც შეეძლო კარგად, და თუ იმ სიყვარულით ვიმსჯელებთ, რასაც მისი შვილები გრძნობდნენ მის მიმართ, მისი კარგი აღზრდა მართლაც კარგი გამოდგა: არასოდეს იღლებოდა „წრეში ბურთის“ თამაშით; ყოველთვის გამონახავდა დროს საოცარი ამბების შესათხზველად; არასოდეს ჩაეფლობოდა საკუთარ პრობლემებში იმდენად, რომ ბავშვების პრობლემებისთვის გულისყურით არ მოესმინა. ყოველ ღამე ხმის ჩახლეჩამდე უკითხავდა წიგნებს.

***

მას რომ საკმარისი ცოდნა და გამჭრიახობა ჰქონოდა, რომ შესძლებოდა საკუთარი მკაცრად შერჩევითი და ჩაკეტილი სამყაროს საზღვრების გარღვევა და მათ მიღმა ჭვრეტა, იქნებ აღმოეჩინა კიდეც, რომ მთელი ცხოვრება თურმე მხედველობის დეფექტით გაუტარებია, რასაც ვერც თვითონ ამჩნევდა და ვერც ისინი - მისი უახლოესი ადამიანები: ჯინ ლუიზი ვერ არჩევდა ადამიანის კანის ფერს.

ჭყიტა გოგონების ტუალეტში პირსაბანზე გადაეყუდა და აღბინა. ორი აზრი არაა, ალბერტმა პირში ენა შეუყო. ნამდვილად ორსულადაა.

ამბობენ, როცა ტკივილს ვეღარ იტან, ტანი თვითონ ხდება საკუთარი თავის დამცველი - ითიშები და ვეღარაფერს გრძნობ. უფალი არასოდეს გამოგიგზავნის იმაზე მეტს, რის ატანაც შეგიძლია - ასეთი იყო ძველისძველი მეიკომული ფრაზა, რომელსაც ფაქიზი მანდილოსნები ამბობდნენ ხოლმე, ცხედრებს რომ უთევდნენ ღამეებს, დარწმუნებულები, რომ ამით დიდ ნუგეშს სცემდნენ გარდაცვლილის ახლობლებს.

ნიუ-იორკი. ნიუ-იორკი? გეტყვით, როგორია ნიუ-იორკი. ნიუ-იორკს ყველაფერზე აქვს პასუხი. ადამიანები ახალგაზრდა ებრაელთა ასოციაციაში, ინგლისურად მოლაპარაკეთა კავშირში, კარნეგი ჰოლში, სოციალური კვლევის ახალ სკოლაში და პასუხებს პოულობენ. ქალაქი სლოგანებით, იზმებით და სწრაფი და ზუსტი პასუხებით ცხოვრობს.

თუ კაცი გეუბნება, „ეს არის ჭეშმარიტება“, და შენ მისი გჯერა და აღმოაჩენ, რომ რასაც ის ამბობს, არ არის ჭეშმარიტება, გული გაგიტყდება და აუცილებლად გამოიჩენ სიფრთხილეს, რათა ვერასოდეს ჩაგავლოს იმაში, რომ მისი დარიგებისამებრ არ იქცევი.

ნიუ-იორკში შენ პიროვნება ხარ, შენა ხარ. შეგიძლია, გარეთ გახვიდე და მთელი მანჰეტენი მოიარო საამურ სიმარტოვეში, ანდა, თუ ძალიან გინდა, ჯანდაბამდე გზა გქონია.

დღეს, ამ რეაქტიული თვითმფრინავების და ნარკოტიკების სიჭარბის ეპოქაში, დონ-კიხოტობად გვეჩვენება ის, რომ ადამიანი შეიძლება ომში წავიდეს ისეთი უმნიშვნელო რამისთვის, როგირცაა მისი სახელმწიფო.

იმას ხომ წყალი არ გაუვა, რომ ისტორია მეორდება, არც იმას, რომ ადამიანი ადამიანია. ჰოდა, ადამიანი ისტორიის გაკვეთილებს ყველაზე უარესად სწავლობს.

ერთ მშვენიერ დღესაც მთავრობა შეიძლება იმხელა ურჩხულად მოგვევლინოს, რომ ყველაზე დაუცველი ადამიანი ფეხქვეშ გათელო და მაშინ აზრი აღარ ექნება ამ ქვეყანაში ცხოვრებას. ერთადერთი, რითაც ამერიკა ჯერ კიდევ უნიკალურია ამ ქანცგაცლილ სამყაროში, ისაა, რომ ადამიანს შეუძლია წავიდეს ყველგან, სადაც გონება უკარნახებს, ან, თუ მოისურვებს, შეუძლია ჯანდაბაში წავიდეს, მაგრამ ეს ასე დიდხანს აღარ გასტანს.

ადამიანის დაბადება ყველაზე უსიამოვნო რამეა. უშნო, უკიდურესად მტკივნეული, ზოგჯერ ძალიან სარისკოც. თან ყოველთვის სისხლი ახლავს. იგივე სჭირს ცივილიზაციას.

ჯოჯოხეთი მარადიული მარტოობაა.

კაცებს ურჩვნიათ თავიანთი პატიოსნება კატეგორიებად დაახარისხონ, ერთ საკითხში შეიძლება ბოლომდე პატიოსნები იყვნენ, მეორეში კი თავი გაისულელონ.

საგნები ისე უნდა დაინახო, როგორც სინამდვილეშია და არა ისე, როგორც უნდა იყოს.

ჩვენ ყვლანი ჯოჯოხეთში მოვხვდებით, საქმე მარტო ისაა, როდის...

ყოველი ადამიანი კუნძულია, ყოველი ადამიანის დარაჯი მისი სინდისია. არ არსებობს კოლექტიური სინდისი.

ზოგჯერ გვიწევს პატარა მკვლელობების ჩადენა იმისთვის, რომ სიცოცხლე შევძლოთ.

ადვილია გადახედო წარსულს და დაინახო, რა იყავი გუშინ, ათი წლის წინათ. ძნელი იმის დანახვაა, რა ვართ ახლა. თუ შეძლებ ამ ოინის დაუფლებას, აღარაფერი გაგიჭირდება.

ქედმაღლობას, ბინძურ სიტყვას და რწმენას, ნამდვილ რწმენას, რაღაცა აქვთ საერთო: ორივე იქ იწყება, სადაც საღი აზროვნება მთავრდება.

დრო, როცა მეგობრებს სჭირდები, მაშინ დგება, ჭყიტა, როცა ისინი შეცდომას უშვებენ. როცა ყველაფერში მართლები არიან, არაფერში სჭირდები...


ინგლისურიდან თარგმნა ლელა დუმბაძემ

ჰარპერ ლი - ნუ მოკლავ ჯაფარას

მისტერ ლისა და ელისს, პატივისცემისა და სიყვარულის ნიშნად
„ყველა ვექილი ოდესღაც ბავშვი იყო“, - ჩარლზ ლემი

მეიკომი ძველი ქალაქია. ჩემს ადრეულ მოგონებებში იგი დაღლილ ძველ ქალაქად აღიბეჭდა: წვიმიან ამინდში ქუჩები მოწითალოდ იტბორებოდა, ტროტუარებზე ბალახი იზრდებოდა, მოედანზე საცოდავად ჩაწოლილიყო სასამართლოს გადაბრეცილი შენობა; მაშინ თითქოს უფრო ცხელოდა კიდეც... მახსოვს, როგორ დაძრწოდა ქუჩებში ზაფხულის სიცხისგან აქასქასებული მურია; როგორ იგერიებდნენ ბუზებს ჰუვერის ურიკებში შებმული დასიცხული ჯორები, მუხებქვეშ რომ შეეფარებინათ თავი. ქალაქელ კაცებს გახამებული ტკიცინა საყელოები დილის ცხრა საათისთვის უკვე მოემჩვარებოდათ ხოლმე, მანდილოსნები კი, მართალია ჯერ დილაუთენია, მერე კი ნაშუადღევის ძილის შემდეგაც ბანაობდნენ, მიმწუხრისთვის მაინც ოფლითა და სურნელოვანი ტალკით იჟღინთებოდნენ და ჩაიში ჩაბუჟბუჟებულ შაქრით მომინანქრებულ ფუნთუშებს ემსგავსებოდნენ. 

მაშინ ადამიანებიც თითქოს უფრო ნელა დადიოდნენ: დარონინებდნენ მოედანზე, ყველა მაღაზიას დაივლიდნენ, მშვიდად, გულდინჯად ირჯებოდნენ. და თუმც დღე-ღამე მაშინაც 24 საათს შეიცავდა, მაინც რატომღაც უფრო გაწელილი გვეჩვენებოდა. არავინ არსად მიიჩქაროდა - წასასვლელი არსად იყო; ვერც ყიდვით იყიდდი რამეს და არც ფული იყო საიმისო; სანახავიც მეიკომს გარეთ არაფერი გვეგულებოდა... მიუხედავად ამისა, ზოგ-ზოგებისთვის ეს ბუნდოვანი ოპტიმიზმის ხანა იყო; იმ წლებში მეიკომელებს ჩააგონეს - თუ არა თავად შიშისა, სხვა ნურაფრისა გეშინიათო.

***

ორი წლის ვიყავი, დედის დაკარგვა მე არ განმიცდია, აი, ჯემს კი ძალიან აკლდა. დედა კარგად ახსოვდა და ზოგჯერ, გახურებული თამაშის დროს მწარედ ამოიოხრებდა, გავიდოდა განზე და გარაჟის უკან მარტოკა იწყებოდა თამაშს. მაშინ ვიცოდი - ჯობდა, მისთვის ხელი არ შემეშალა.

როცა მე ჯერ ექვსისაც არ ვიყავი, ხოლო ჯემი ათისა სრულდებოდა, შეგვეძლო გვესეირნა ყველგან, სადაც კი კეპურნიას ხმა მოგვწვდებოდა.

კითხვა რომ მყვარებია, მხოლოდ ახლაღა მივხვდი, როცა მისი აკრძალვა დამიპირეს - განა ფიქრობ იმაზე, გიყვარს თუ არა სუნთქვა?

მე ჯემს ვკითხე, თუ რას ნიშნავდა ხელმოკლეობა, და მანაც ამიხსნა - აი, როცა ხელი დაგიმოკლდებაო.

ვიფიქრე, ალბათ ხელისგულზე უნდა დამაფურთხოს-მეთქი, მეიკომში ხელს მხოლოდ ამისთვის თუ გაუშვერდნენ ერთმანეთს; ეს სიტყვიერი მოლაპარაკებების დამადასტურებელი ჟამნაცადი ადათია.

ადამიანს ვერასოდეს ვერ გაუგებ, თუ არ შეეცდები, მისი თვალით შეხედო გარემოს. [...] ესე იგი, უნდა შეეცადო, რომ მის ტყავში ჩაძვრე, მერე კი ასე ცოტა გაიარ-გამოიარო.

ზოგ შემთხვევაში, კანონს ოდნავ თუ არ გადაუხვიე, არაფერი გამოვა.

მოსაწყენი სასკოლო ცხოვრების უღელში შებმულს კი დღითი დღე მიღრმავდებოდა ეჭვი, რომ მაბრიყვებდნენ, როგორ და რატომ - არ ვიცოდი, მაგრამ ძალიან არ მინდოდა მერწმუნა, რომ ხელისუფლებამ თორმეტ ასეთივე მოსაწყენ სასწავლო წელიწადზე უკეთესი ჩემთვის ვერაფერი გაიმეტა.

***

რედლების კარ-მიდამოს განაპირას ორი მუხა იდგა. მათი ფესვები გზაზე გამოდიოდა და პატარა ბორცვებს წარმოქმნიდა. ერთ-ერთმა ხემ რაღაცით მიიპყრო ჩემი ყურადღება. ფუღუროდან დაახლოებით ჩემი თვალის სიმაღლეზე, ვერცხლისფერ ქაღალდს დავწვდი. ხელში ორი საღეჭი რეზინი შემრჩა. პირველი, რაც დავაპირე, მათი დაღეჭვა იყო, მაგრამ მაშინვე მომაგონდა, სადაც ვიმყოფებოდი და სახლისკენ მოვკურცხლე. ნადავლი ჩვენს აივანზე უკეთ შევათვალიერე. კევი ახალი ჩანდა. დავყნოსე - სუნსაც არა უშავდა: გავლოკე და ერთხანს შევიცადე. როცა დავრწმუნდი, რომ არაფერი დამემართა, პირში ვიტაკე. „ვრიგლის ორმაგი პიტნა“ გამოდგა.

მალე ჯემიც დაბრუნდა სკოლიდან და მკითხა, ამხელა კევი საიდანა გაქვსო. მეც ვუთხარი, რომ ვიპოვე.

- ჭყიტა, რასაც იპოვი, ყველაფერი პირში კი არ უნდა იტაკო.

- მიწაზე კი არ ეგდო, ხეზე ვიპოვე!

ჯიმმა უნდობლად შემომიბღვირა.

- იცი, სად ვიპოვე? - ვუთხარი მე, - აი, ისაა... სკოლიდან რომ მოვდივართ და ქვემოთ გზაზე ხე რო დგას, ხო გახსოვს? აი, იმაზე ვიპოვე.

- ახლავე გადმოაფურთხე!

მეც გადმოვაფურთხე. გემო მაინც გასული ჰქონდა...

- რამდენი ხანია, ვღეჭავ, მაგრამ როგორც ხედავ, ცოცხალი ვარ, გულიც კი არ ამრევია!

ჯემმა ფეხი დამიბაკუნა და მითხრა:

- არ იცი, რომ იმ ხეებს თითი არ უნდა დააკარო? მოკვდები, შე უბედურო!

- აბა, შენ რო „რედლი ბუას“ სახლს მიადე ხელი?

- სად ის, და სად - ეს, ახლავე წადი და პირი გამოირეცხე, გესმის?!

- აბა კი! გინდა, პირიდან გემო სულ გამივიდეს, არა?

[...]

როცა რედლების ეზოსთან მუხებს მივუახლოვდით, ალბათ მე მეასეჯერ მაინც მივუთითე ჯემს ფუღუროსკენ იმ იმედით, იქნებ ბოლოს დაბოლოს დავარწმუნო - კევი მართლა აქ ვიპოვე-მეთქი, და რას ვხედავ, ისევ არ ბრჭყვიალებს ვერცხლისფერი ქაღალდი!

- დავინახე, ჭყიტა, დავინახე!

ჯემმა მიმოიხედა, ხელი ასწია და ფრთხილად ჩაიჯიბა პაწაწინა ბრჭყვიალა შეკვრა. მერე სახლისკენ მოვკურცხლეთ და აივანზე დავიწყეთ თვალიერება. ეს იყო პატარა კოლოფი, რომელიც ვიღაცას შესაფუთი ვერცხლისფერი ქაღალდის ნაკუწებით შეეკოწიწებინა. საქორწინო ბეჭდებს რომ აწყობენ, იმგვარი კოლოფი იყო, წითელი ხავერდით ამოფენილი. პაწაწინა საკეტიც კი ჰქონდა. ჯემმა ციცქნა საკეტი გახსნა. შიგ ერთმანეთზე შემოდებული გაცრეცილ-გაპრიალებული ორი პენიანი ეწყო. ჯემი მათ კარგად დააკვირდა და მითხრა:

- ვაა, ინდიელის თავია! ცხრაას ექვსი წლისაა, ჭყიტა, მეორე კი ათასცხრაასიანია! რა ძველებია!

- ათას ცხრაასი, - გავიმეორე მე, - იქნებ...

- მაცალე ერთ წამს. ვფიქრობ.

- იქნებ, ეს ვიღაცის სამალავი ადგილია, ჰა, ჯემ?

- არა... იქ ჩვენ გარდა, ბევრი არავინ დადის, ვინმე უფროსი ადამიანის თუ არაა...

- უფროსებს სადა აქვთ სამალავი ადგილები! როგორ გგონია, ჯემ, რა მოხდება, რომ შევინახოთ?

- არ ვიცი, როგორ უნდა მოვიქცეთ... რომ დავუბრუნოთ, ვის დავუბრუნოთ?

[...]

მართალია, ხანდახან მეზობლის ბაღში კამელია მოგვიწყვეტია, გაგანია ზაფხულში მის მოდი ეტკინსონის ძროხასაც დავსესხებივართ ყლუპ რძეს, ზოგჯერ მეზობლის ვენახში ყურძნის მტევნითაც ჩაგვიტკბარუნებია პირი, მაგრამ ამის გამო სინდისის ქენჯნას სულაც არ განვიცდიდით, რადგან ეს ჩვენი „ეთიკური კულტურის“ ნაწილად მიგვაჩნდა. აი, ფული კი სულ სხვა რამ იყო.

***

დილის (ტრუმენ კაპოტე) ატანა დღითი დღე მიძნელდებოდა: სულ კუდში დასდევდა ჯემს! მართლია, ზაფხულის დამდეგს ხელი მთხოვა, მაგრამ ორიოდ დღეში გადაავიწყდა. ჯერ იყო და, ფეხდაფეხ დამყვებოდა, როგორც საკუთრებას, ისე მექცეოდა და - შენ მეტს ვერავის შევიყვარებო, მეფიცებოდა, ახლა კი ზედაც აღარ მიყურებდა! ერთი-ორჯერ კარგა მაგრად შემომელახა, მაგრამ ამანაც არ გაჭრა, პირიქით, კიდევ უფრო მიეკედლა ჯემს. შეთქმულებივით შეიყუჟებოდნენ ხოლმე ჩვენს ხის ქოხში და მთელ დღეებს ერთად ატარებდნენ. მე მხოლოდ მაშინ თუ მიმიხმობდნენ, როცა მესამე პირი დასჭირდებოდათ. ისე, მართალი გითხრათ, მერჩივნა კიდეც, მათი თავზეხელაღებული გეგმებისგან განზე ვმდგარიყავი.

ზოგი ადამიანის ხელში ბიბლიას მეტი ზიანის მოტანა შეუძლია, ვიდრე ვისკით სავსე ბოთლს...

არიან ადამიანები, რომლებიც იმდენს ფიქრობენ საიქიოზე, რომ ნამდვილი ცხოვრებისა არაფერი გაეგებათ.

კაცმა არ იცის, რა ემართებათ ადამიანებს - რა ემართებათ ჩარაზულ კარებს მიღმა, ოთხ კედელშუა გამომწყვდეულებს. ვინ იცის, რა საიდუმლოება...

იცი, ახლა რას გეტყვი? ატიკუს ფინჩი შინ ისეთს არაფერს ჩაიდენს, რასაც საჯაროდ ვერ იზამდა. გინდა, ახალი გამომცხვარი ტორტი სახლში გაგატანო? მინდოდა, აბა, არ მინდოდა!

მთვარეს მეიკომში ეხატა ქალი, რომელიც სარკის წინ თმას ივარცხნიდა.

***

ბოლოს ჭიშკარს მივადექით, რომელიც ბაღს უკანა ეზოსგან ყოფდა. ჩაავლო თუ არა ჯემმა ხელი, ჭიშკარმა დაიჭრიალა.

- ჯემ, შენ აქ ნამდვილ კუბოში შემოგვიტყუე, - ვუთხარი ჩურჩულით.

- ჩუ! დააფურთხე ჭყირა! - ჩურჩულითვე მითხრა დილმა.

იმდენი ვაფურთხეთ, სანამ პირი არ გაგვიშრა. მერე ჯემმა ჭიშკარი ფრთხილად გამოაღო, წამოსწია, განზე გასწია და ღობეზე მიაყუდა.

***

დილს დავემშვიდობეთ. ის სახლში შევიდა, მაგრამ როგორც ჩანს, უცებ გაახსენდა, დანიშნულები რომ ვიყავით: სახლიდან გამოვარდა, ჩემკენ გამოიქცა, ჯემის თვალწინ ნაჩქარევად მაკოცა და მომაძახა: იცოდე, აუცილებლად მომწერე, გესმის ჩემი?

აივანზე, გასაშლელ საწოლზე მოკალათებულს ყოველი ჩქამი გრუხუნად მეჩვენებოდა, ყოველი გაფაჩუნება - შურის საძიებლად გამოვარდნილ რედლი-ბუას ფეხის ხმად; ყოველი ზანგი, სიცილით რომ მიუყვებოდა ქუჩას, ჩვენ კვალდაკვალ დადევნებულ რედლი-ბუად მესახებოდა, ბადიან კარზე მომწყდარი მწერების შარიშური - რედლი-ბუას სისხლიანი, შეშლილი თითების ფხაჭუნად, მავთულხლართის ნაკუწებად ქცევას რომ ლამობდნენ; ჭადრებს ცოცხალ არსებებად აღვიქვამდი... ასე ვიტანჯებოდი ძილ-ღვიძილში.

***

ამასობაში ჩვენს ხეს მივადექით. ფუღუროში რუხი ბაწრის გორგალი იდო.

- არ აიღო, ჯემ, - ვუთხარი მე, - ეს ვიღაცის სამალავი ადგილია.

- არა მგონია, ჭყიტა.

- დიახაც რომ არის! ვიღაცა ბავშვი, ვინც იცის, უოლტერ კანინგემივით გაჭირვებული, ყოველ შესვენებაზე მოდის აქ და რაღაცეებს ინახავს, ჩვენ კი მიგვაქვს! იცი, რა გითხრა, მოდი, დავტოვოთ და ერთ-ორ დღეს ვაცალოთ. თუ მანამდე არ წაიღებენ, ჩვენ ავიღოთ, მოსულა?

- მოსულა. შეიძლება ეგრეც იყოს... - მითხრა ჯემმა, - უფროსებმა რო არ წაართვან, აქ ინახავს. ხედავ, მარტო მაშინ ვპოულობთ რაღაცეებს, როცა სკოლა იწყება.

- ხო, მაგრამ ზაფხულში ამ გზით საერთოდ არც დავდივართ, და... ვუთხარი მე.

შინ წავედით. მეორე დილით კი ბაწარი იქვე დაგვიხვდა, სადაც დავტოვეთ. როცა მესამე დღესაც ადგილზე დაგვხვდა, ჯემმა ამოიღო და ჯიბეში ჩაიდო. იმ დღიდან მოყოლებული, ყველაფერს, რასაც ფუღუროში ვიპოვიდით, ჩვენს საკუთრებად მივიჩნევდით.

[...]

ოქტომბრის ერთ თბილ დღეს მე და ჯემი  სახლისკენ ჩვეული გზით მივდიოდით. ჩვენ ყურადღება ისევ ნაცნობმა ფუღურომ მიიპყრო. ამჯერად შიგ რაღაც თეთრი დავინახეთ.

ჯემმა პატივი მომაგო - ფუღუროდან ორი პაწია საპნის ქანდაკება მე ამომაღებინა. ერთი ბიჭი იყო, მეორეს კი უხეში ჯვალოს კაბა ეცვა.

სანამ იმას გავიაზრებდი, რომ ჯადო და ავი თვალი არ არსებობს, შევკივლე და საპნის ბავშვები ხელიდან გავაგდე.

ჯემმა მაშინვე დასტაცა ხელი და შემომყვირა:

- რა დაგემართა? - მერე თოჯინებს მტვერი შემოაცალა და მითხრა, - ძალიან კარგებია, ასეთი კარგი არასოდეს არ მინაავს! - და ფიგურები ისევ მე მომაწოდა. ეს იყო ორი ბავშვის თითქმის უნაკლო მინიატურა: ბიჭს შორტები ეცვა და შუბლზე ბღუჯად ეყარა თმა. ჯემს შევხედე: იმ ადგილიდან, სადაც თმა ორად ეყოფოდა, შავი თმის ბღუჯა შუბლზე სცემდა. ადრე ეს არასოდეს შემინიშნავს.

ჯემმა გოგო თოჯინას შეხედა და მერე მე დამაკვირდა. გოგო თოჯინას ჩემსავით ჩამოჰყროდა ქოჩორი.

- ეს ჩვენა ვართ, - მითხრა ჯემმა.

[...]

ამ ამბიდან ორი კვირაც არ იყო გასული, რომ ფუღუროში მთელი შეკვრა კევი ვიპოვეთ, რამაც ძალიან გაგვახარა. რედლების ეზოში ყველაფერი რომ მოწამლულია, ჯემს, როგორც ჩანს, საბოლოოდ ამოუფრინდა თავიდან.

ერთი კვირის მერე ხვრელში გაცრეცილი სამკერდე ნიშანი დაგვხვდა. ჯემმა ატიკუსს უჩვენა. მამამ გვითხრა:

- ეს მართლწერაში მიღებული სამკერდე ნიშანია. თქვენს დაბადებამდე მეიკომის ოლქში მართლწერაში შეჯიბრებები იმართებოდა და გამარჯვებულებს სწორედ ასეთი მედლებით აჯილდოებდნენ.

[...]

საუკეთესო საჩუქარი ოთხი დღის შემდეგ მივიღეთ. ეს იყო ძეწკვზე დაკიდებული საათი, რომელიც არ მუშაობდა და ერთი პატარა ალუმინის დანა.

- როგორ გგონია, თეთრი ოქროსი იქნება, ჯემ?

- არ ვიცი. ატიკუსს უნდა ვაჩვენოთ.

ატიკუსმა გვითხრა, ეს საათი, ძეწკვი და ჯაყვა ახალი რომ იყოს, ასე, ათი დოლარი მაინც ეღირებოდაო.

- ვინმეს ხომ არ გაუცვალე სკოლაში? - ჰკითხა ჯემს.

- აჰ, არა ბატონო! - იუარა ჯემმა და ბაბუამისის ნაქონი საათი წაიძრო. ატიკუსმა ჯემს ნება დართო, თუ ფრთხილად მოეპყრობოდა, კვირაში ერთხელ ბაბუას ნაქონი საათი ეხმარა. როცა ჯემს საათი ეკეთა, მთელი დღე თითის წვერებზე დადიოდა.

- ატიკუს, საწინააღმდეგო თუ არაფერი გექნება, დღეიდან ამ საათს ვიხმარ. იქნებ, შევაკეთო კიდეც.

როცა ახალმა საათმა ძველის ადგილი დაიკავა და მისი ტარება ყოველდღიურობად იქცა. ჯემი აღარ ცდილობდა ყოველ ხუთ წუთში დროის დადგენას.

ჯემმა დიდი ამბით დაშალა საათი, ყველა ნაწილი გამოიღო და ხელახლა ააწყო; მხოლოდ ერთი პატარა ზამბარა და ციცქნა ნაწილი დარცა გარეთ, მაგრამ სამწუხაროდ, არაფერი გამოუვიდა: საათი არ ამუშავდა!

- ოოხ, ამის ამუშავებას საშველი არ დაადგება, - მითხრა მან, - ჭყიტა...

- ჰა?

- როგორ გგონია, იმას, ვინც ფუღუროში საჩუქრებს გვიწყობს, წერილი ხომ არ მივწეროთ?

- ნამდვილად კარგი იქნება, ხო იცი, მადლობას გადავუხდი, ვინც არ უნდა იყოს - რა არის აქ ცუდი?

ჯემმა ყურებზე წაივლო ხელები და თავი გაიქნ-გამოიქნია.

- არ მესმის, არ მესმის... არ ვიცი, რატომ, ჭყიტა, არ ვიცი, რატომ მგონია, რო... - ჯემმა მისაღები ოთახისკენ გააპარა თვალი, კარგი იქნებოდა, ატიკუსისთვის მეთქვა... არა, მე მგონი, არ ღირს.

- თუ გინდა, მე ვეტყვი.

- არა, არ მინდა, ჭყიტა. ჭყიტა!

- რაა?

მთელი საღამო ჩემთვის რაღაცის თქმას აპირებდა. რამდენჯერმე სახე გაებადრა და ჩემკენ გადმოიხარა, მაგრამ ისევ გადაიფიქრა - არაფერი, არაფერიო... - მეუბნებოდა.

- აჰა, მივწეროთ წერილი, - ვუთხარი და სუფთა ფურცელი და ფანქარი ცხვრიწინ დავუდე.

- ეგრე იყოს. მისტერ...

- რა იცი, რო კაცია? დაგენიძლავები, მის მოდი იქნება, დიდი ხანია, ასე მგონია...

- ეე... მის მოდი კევს რომ არ ღეჭავს, - ჯემს უცებ სიცილი წასკდა, - იცი, ხანდახან ისეთ მაგარ რამეს იტყვის ხოლმე... ერთხელ შევთავაზე - კევი ხომ არ გნებავთ მეთქი, მის მოდიმ კი მიპასუხა, არა, კევი სასაზე მეკრობა და ენას ვეღარ ვიბრუენბ ხოლმეო, - დამარცვლით წარმოთქვა ჯემმა, - კარგად თქვა, არა?

- ხო, ზოგჯერ კარგი რამეების თქმა იცის, თანაც, საათი და ის ძეწკვი საიდან ექნებოდა...

- „ძვირფასო ბატონო“, - დაწერა ჯემმა, - „ჩვენ ძალიან მოგვწონს ის...“ არა, „ჩვენ ყველაფერი მოგვწონს, რასაც თქვენ ფუღუროში გვიწყობთ. ღრმა პატივისცემით - ჯერემი ატიკუს ფინჩი“.

- ჯემ, საიდან მიხვდება, ვინ ხარ, ასე თუ მოაწერ ხელს?

ჯემმა თავისი სახელი ამოშალა და ჩაწერა: „ჯემ ფინჩი“. ქვეშ მეც მივაწერე „ჯინ ლუიზა ფინჩი (ჭყიტა)“. ჯემმა ბარათი კონვერტში ჩადო.

მეორე დილით სკოლაში რომ წავედით, ჯემმა გამისწრო და ჩვენს ხესთან შედგა. როცა გამომხედა, სახეზე მკვდრისფერი ედო.

- ჭყიტა!

მაშინვე მისკენ მოვკურცხლე.

ჩვენი ფუღურო ვიღაცას თაბაშირით ამოევსო.

- ნუ ტირი ახლა... გეყოფა, მორჩი ახლა, არა უშავს, ჭყიტა... - მამშვიდებდა მთელი გზა სკოლამდე.

***

დილით გამომეღვიძა თუ არა, ფანჯარაში გავიხედე და შიშისგან კინაღამ გული გამისკდა. ჩემს კივილზე სააბაზანო ოთახიდან ნახევრად გაპარსული ატიკუსი გამოვარდა.

- ატიკუს, სამყაროს აღსასრული დგება! უშველე რამე, რა! - მამა ფანჯარასთან მივათრიე და გავახედე.

- არა, ჭყიტა, სამყაროს აღსასრული კი არა, თოვლი მოვიდა, - მითხრა მან.

***

ვიღას ახსოვდა ეს გაფრთხილება, როცა სესილ ჯაკობსმა სკოლის ეზოში საჯაროდ გამოაცხადა: ჭყიტა ფინჩის მამა მურიანებს იცავსო. შედავებით კი შევედავე, მაგრამ შინ რომ მივედი, ჯემს ვკითხე, ხომ არ იცი, ამით რისი თქმა უნდოდა-მეთქი. - არაფრის. ატიკუსს ჰკითხე და გეტყვისო, - მიპასუხა მან.

- ატიკუს, შენ მურიანებს იცავ? - ვკითხე მამას იმ საღამოსვე.

- რა თქმა უნდა ვიცავ, ოღონდ მურიანებს ნუ ეძახი, შვილო, ეგ უხამსობაა.

- სხვათა შორის, სკოლაში ყველა ასე ლაპარაკობს.

- ჰოდა, დღეიდან იმ ყველას ერთი ვიღაც გამოაკლდება.

[...]

- ატიკუს, მურ... შავკანიანებს ყველა ვექილი იცავს?

- რა თქმა უნდა, ჭყიტა.

- მაშინ რატომ განაცხადა სესილმა, მამაშენი მურიანებს იცავსო, ისეთი ამბით, გეგონება, კონტრაბანდით ვაჭრობდე?

ატიკუსმა ამოიხვნეშა.

- უბრალოდ, ერთ შავკანიან კაცს ვიცავ, ტომ რობინსონს, მეტი არაფერი. ეს კაცი ქალაქის გადაღმა, სანაგვის უკან, ზანგების დასახლებაში ცხოვრობს. კელპურნია და ტომი ერთ ეკლესიაში დადიან, კელი მის ოჯახს კარგად იცნობს და ამბობს - ძალიან წესიერი ხალხიაო. ჭყიტა, შენ ჯერ პატარა ხარ და ბევრი რამ არ გესმის, მაგრამ ზოგ-ზოგები ჩვენი ოლქიდან გაჰყვირიან - მაგ კაცის დასაცავად თავი არ უნდა შეიწუხოო! ეს საქმე სრულიად განსაკუთრებულია, მის განხილვას სასამართლო საგაზაფხულო სესიამდე არ შეუდგება. ამას ჯონ ტეილორს უნდა ვუმადლოდეთ - მისი დახმარების გარეშე საქმეს ვერ გადავდებდით...

- თუ არ უნდა შეიწუხო თავი, მაშინ რატომ იწუხებ?

- რამდენიმე მიზეზის გამო, - მომიგო ატიკუსმა, - პირველი ისაა, რომ თუ არ დავიცავ, მაშინ ქალაქში თავი აღარ მექნება გამოსაყოფი; მერე კიდევ, უარი უნდა ვთქვა ჩვენი ოლქის წარმომადგენლებზე შტატების საკანონმდებლო ორგანოში. ამას გარდა, შენ და ჯემსაც ვეღარ დაგარიგებთ ჭკუას.

- გამოდის, იმ კაცს თუ არ დაიცავ, მე და ჯემს შეგვიძლია, აღარაფერი არ დაგიჯეროთ?

- დაახლოებით ეგრე გამოვა.

- რატომ?

- იმიტომ, რომ არავითარი უფლება არ მექნება, მოგთხოვოთ - დამიჯერეთ-მეთქი. ჩვენი პროფესია ასეთია, ჭყიტა: ყოველ ვექილს ცხოვრებაში ერთხელ მაინც უწევს იმ საქმის წარმოება, რომელიც უშუალოდ მას პიროვნულად ეხება. სწორედ ტომ რობინსონის საქმე უნდა იყოს ჩემთვის ასეთი. სკოლაში ალბათ ბევრ საძაგლობას გაიგონებ ამასთან დაკავშირებით, მაგრამ თუ ჩემი ხათრი გაქვს, ერთი თხოვნა შემისრულე: თავი მაღლა გეჭიროს, მუშტები კი ძირს დაუშვი. რაც არ უნდა გაიგონო, მოთმინებას ნუ დაკარგავ. მუშტების ნაცვლად თავი გაანძრიე. მართალია, სწავლა არ უნდა, მაგრამ ეგ თავი მაინც კარგად მუშაობს.

- ატიკუს, პროცესს მოვიგებთ?

- ვერა, გენაცვალე.

- მაშინ რატომ...

- აბა, მითხარი, ასი წლის წინათ რომ გაგვანადგურეს, განა ამიტომ გამარჯვება აღარასოდეს არ უნდა გვეცადა? - მითხრა მამამ.

***

უწმაწური სიტყვები თავისთავად ხომ მხიბლავდა, მაგრამ თან ერთი ბუნდოვანი მოსაზრებითაც ვხელმძღვანელობდი - როცა ატიკუსი მიხვდება, რომ ამგვარ სიტყვებს სკოლაში ვითვისებ, იქ აღარ გამიშვებს-მეთქი.

პალტო ჩაიცვიო, - მომაძახა ატიკუსმა ძილნარევი ხმით, ასე რომ, შემეძლო მომეყრუებინა.

როცა ბავშვი კითხვას დასვამს, ღვთის გულისთვის, ბოდიალს ნუ მოჰყვები, პირდაპირ გაეცი პასუხი. ბავშვი ბავშვია, მაგრამ ნუ გგონია, რომ უფროსებზე ადვილად გააცურებ, სიტყვის ბანზე აგდება მხოლოდ ტვინს აუბნევს.

ცუდი სიტყვებით გატაცების ხანა ყველა ბავშვმა უნდა გაიაროს. როგორც კი მიხვდება, რომ ამით ყურადღებას ვერ მიიქცევს, მაშინვე გადაეჩვევა.

***

მამამ თოფები ჩუქებით კი გვაჩუქა, მაგრამ სროლის სწავლება აღარ მოისურვა. ამიტომ ამ საკითხში ძია ჯეკმა მოგვცა ელემენტარული ცოდნა და თქვა - მამათქვენს სულ არ აინტერესებს იარაღიო. ხოლო ატიკუსმა ერთ მშვენიერ დღეს ასეთი რამ უთხრა ჯემს: ყველაფერს აჯობებდა, სამიზნეებად თუნუქის კოლოფები გეხმარა, მაგრამ ვიცი, ჩიტებს ესვრი. ამიტომ ერთ რჩევას მოგცემ. ჩხიკვები კიდევ ჯანდაბას, მაგრამ ნურასდროს ნუ მოკლავ ჯაფარას. ეს ცოდვაა.

ეს იყო პირველი და უკანასკნელი შემთხვევა, როცა მამაჩემმა რაღაცას ცოდვა უწოდა, ამიტომ ამის თაობაზე მის მოდის მივმართე შეკითხვით.

- მამაშენი მართალია, - მითხრა მან, -ერთადერთი, რასაც ჯაფარა შვრება, ისაა, რომ მღერის და გვართობს. ის არც ბაღ-ბოსტნებს გვიჩანაგებს, არც კალოსთან იბუდებს, ცუდს არაფერს სჩადის და ადამიანს არაფერს უშავებს, მხოლოდ გალობს და გალობს და გალობით გვატკბობს, აი, რატომაა ცოდვა ჯაფარას მოკვლა.

***

- ესროლეთ, მისტერ ფინჩ, - მისტერ ტეიტმა თოფი ატიკუსს მიაწოდა.

მე და ჯემს კინაღამ გულები წაგვივიდა.

- დროს ნუ კარგავ, ჰეკ, - უთხრა ატიკუსმა, - მიდი.

- მისტერ ფინჩ, ეს ერთი გასროლის საქმეა.

ატიკუსმა ენერგიულად გააქნია თავი:

- რას უდგახარ, ჰეკ! მთელ დღეს იქ ხომ არ დაგელოდება!

- ღვთის გულისთვის, მისტერ ფინჩ, შეხედე, სადაა! თუ დავაყოვნებთ, პირდაპირ რედლების სახლში შევა! მე კი ისე კარგად ვერ ვისვრი და თქვენ ეს მშვენივრად იცით!

- ოცდაათი წელია, აღარ მისვრია.

მისტერ ტეიტმა თოფი ატიკუსს შეაჩეჩა.

- ახლა თუ ისვრით, ძალიან დამავალებთ, - უთხრა მან.

მე და ჯემი გაოგნებულები ვუყურებდით, როგორ აიღო მამაჩვენმა თოფი ხელში და შუაგულ ქუჩაში გავიდა, სწრაფად მიაბიჯებდა, მაგრამ მე ყველაფერი შენელებულად მეჩვენებოდა, თითქოს წყლის ქვეშ მიცურავსო: დრო გულისამრევად ნელად მიიზლაზნებოდა.

როცა ატიკუსმა სათვალე გაისწორა, კელპურნიამ წაიბუტბუტა - ღმერთო მოწყალეო, ხელი მოუმართეო, - და თითები ლოყებზე მიიდო.

ატიკუსმა სათვალე შუბლზე აიწია, მაგრამ ჩამოუცურდა და ქვაფენილზე დაუვარდა. სიჩუმეში მინის ჭახანი გაისმა. ატიკუსმა თვალები და ნიკაპი მოისრისა, დავინახეთ, როგორ მოუხშირა თვალის ხამხამს.

რედლების ჭიშკრის წინ - ცოფიანმა ძაღლმა ტიმ ჯონსონმა გონების უბადრუკი ნაშთი მოიკრიბა: როგორც იქნა, შემოტრიალდა, რათა თავდაპირველად არჩეულ გზას დასდგომოდა - ქუჩას აღმა ამოჰყოლოდა; ორი ნაბიჯი გადადგა წინ, მერე შედგა და თავი ასწია. დავინახეთ, ერთბაშად როგორ გახევდა ადგილზე.

ატიკუსმა თოფი ისე სწრაფად მიიდო მხარზე და ჩახმახის მომრგვალებულ ფეხს თითი გამოჰკრა, რომ დანამდვილებით ვერც იტყოდით, პირველად რა მოძრაობა გააკეთა.

თოფმა დაიჭექა, ტიმ ჯონსონი შეხტა, მოიკრუნჩხა, ძირს დაენარცხა და ტროტუარზე მოწითალო-მოთეთრო ბორცვი წარმოიქმნა. მან ვერც გაიგო, რამ მოკლა.

მისტერ ტეიტი აივნიდან ძირს ჩახტა და რედლების ეზოსკენ გაიქცა. ძაღლის წინ შედგა, ჩაიცუცქა, შემობრუნდა და მარცხენა თვალს ზემოთ შუბლი მოისრისა.

- ცოტა მარჯვნივ მოგივიდათ, მისტერ ფინჩ, - გამოსძახა მან.

- ეგ ზნე ყოველთვის მჭირდა, - უპასუხა ატიკუსმა, - ჩემი ნება რომ ყოფილიყო, ფილთა თოფს ავირჩევდი.

[...]

ჯემმა ძლივს გასაგონად თქვა:

- დაინახე, ჭყიტა, დაინახე, როგორ იდგა იქ? ... და მერე უცებ, ერთბაშად მოეშვა, მოწყდა, გეგონებოდა, თვითონვე იყო თოფის წამალი... მამამ ისე ჩქარა გააკეთა ყველაფერი... მე კი სანამ რამეს ვესვრი, ათ წუთს მაინც ვუმიზნებ ხოლმე...

მის მოდიმ იქედნურად გაიღიმა და მითხრა:

- რაო, ჯინ ლუიზა, ახლაც ფიქრობ, რომ მამაშენს არაფერი ეხერხება? კიდევ გრცხვენია მის გამო?

- არა, - მორჩილად მივუგე მე.

- იმ დღეს სულ გადამავიწყდა, შენთვის მეთქვა, რომ დაკვრის გარდა, ატიკუს ფინჩს თავის დროზე მთელ მეიკომის ოლქში ბადალი არ ჰყავდა სროლაში... ტყვიას ტყვიაში აჯენდა.

- ტყვიას ტყვიაში აჯენდა... - ექოსავით გაიმეორა ჯემმა.

- სწორედ რომ, ჯერემი ფინჩ, ახლა კი, მგონი, შენც სხვა ხმაზე ამღერდები. წარმომიდგენია, არც კი იცოდი, ზედმეტსახელად ნაცად ჩუბინს რომ ეძახდნენ... ჯერ კიდევ იქ, ფინჩების მამულში რომ ცხოვრობდა, თხუთმეტი გასროლიდან მიზანში თოთხმეტს თუ მოარტყამდა, მაშინვე წუწუნს მოჰყვებოდა - ტყვია-წამალი ტყუილად გავაფუჭეო!

- არასოდეს არაფერი უთქვამს ამის შესახებ, - წაიბუტბუტა ჯემმა.

- არაფერი უთქვამს, ხომ?

- არა...

- ნეტა ახლა რატომ აღარ დადის სანადიროდ? - ვთქვი მე.

- შევეცდები, აგიხსნათ, - გვითხრა მის მოდიმ, - მამათქვენი, უპირველეს ყოვლისა, ჭეშმარიტად ცივილიზებული ადამიანია, ასეთი ნიჭი ღვთის წყალობაა, ღვთის მადლია. რა თქმა უნდა, ამ ნიჭის სრულყოფისთვის ვარჯიშიც საჭიროა, მაგრამ მიზანში სროლა პიანინოს დაკვრა ან რამე მსგავსი ხომ არაა. მე ასე მგონია: როგორც კი მამათქვენი მიხვდა, რომ ღმერთმა განსაკუთრებული ძალა უწყალობა და ამით იგი ყველა სხვა სულიერზე მაღლა დააყენა, მაშინვე უარი თქვა თოფზე. ალბათ გადაწყვოტა, თუ აუცილებლობა არ მოითხოვს, იარაღს ხელში არასდიდებით აღარ ავიღებო. დღეს კი სწორედ ასეთი აუცილებლობა იყო.

- ესე იგი, უნდა ამაყობდეს ამით, - ვთქვი მე.

- ჭკუათმყოფელი ადამიანი თავის ნიჭით არასოდეს არ იამაყებს, - მომიგო მის მოდიმ.

***

ადამიანმა ზოგჯერ მთელი თავისი ძალ-ღონის მოკრება უნდა შეძლოს. რის მაქნისები ვართ, მაშინ გამოჩნდება, როცა ყველაზე მეტად გვიჭირს...

ყოველ ადამიანს უფლება აქვს, საკუთარი აზრი იქონიოს, და მათი აზრი პატივისცემასაც იმსახურებს, - მითხრა ატიკუსმა, - მაგრამ სანამ ადამიანებთან მორიგებაზე ვიზრუნებდე, ჯერ საკუთარ თავს უნდა მოვურიგდე. არის ერთი რამ, რაც უმრავლესობის დაკანონებულ შეხედულებებს არ ექვემდებარება, ესაა ადამიანის სინდისი.

მინდოდა შენი თვალით გენახა, რას ნიშნავს ჭეშმარიტი სიმამაცე, მხნეობა, რომ არ გეფიქრა, თითქოს სიმამაცე - ესაა კაცი თოფით ხელში. ნამდვილი სიმამაცე ისაა, როცა წინასწარ დარწმუნებული ხარ შენი წამოწყების წარუმატებლობაში და მაინც, ყველაფრის მიუხედავად იღწვი, იღწვი და ბოლომდე მიგყავს შენი წამოწყება. იშვიათად თუ მოიპოვებ სრულ გამარჯვებას, მაგრამ ხანდახან მაინც მიაღწევ საწადელს...

მიწათმოქმედი ზანგებისთვის ჩვეულებრივი ამბავი იყო ბავშვებით მინდორში გასვლა. სანამ თვითონ მუშაობდნენ, ბავშვებს ხეების ჩრდილში ტოვებდნენ ხოლმე. ჩვილი ბავშვები, ჩვეულებრივ, ბამბის ორ რიგს შუა ისხდნენ. ვისაც ჯერ ჯდომა არ შეეძლო, მათ დედები ზურგზე ისვამდნენ, ან ბამბის ტომრებში აწვენდნენ.

სულაც არაა აუცილებელი, ყოველთვის გამოაჩინო, რაც იცი. ხალხს არ უყვარს საქმის დაჭერა ისეთ ადამიანებთან, ვინც მათზე მეტი იცის, ეს ყველას აღიზიანებს.

ზოგჯერ იძულებული ხარ იცრუო, ან იქნებ ყოველთვის ასეა, როცა იცი, რომ მაინც ვერაფერს გააწყობ.

ისეთი გამოუსწორებელი ჭორიკანა იყო, ნათესაობით ბრუნვაში გაჩენილი გეგონებოდათ.

უფროსები იმის ნახევარსაც არ ასრულებენ, რასაც დაგპირდებიან ხოლმე.

დილი (ტრუმენ კაპოტე) ისევ ოცნებას მიეცა. მის ძილნარევ გონებაში მშვენიერი ხილვები ირეოდა. ჩემთან შედარებით ბევრად მეტი წიგნი ჰქონდა წაკითხული, მაგრამ საკუთარი წარმოსახვის ხიბლი ყველაფერს ერჩივნა. ელვისებური სისწრაფით იყვანდა მაგალითებს გაყოფა-გამრავლებაზე, მაგრამ გული ზღაპრული სამყაროსკენ უფრო მიუწევდა, სამყაროსკენ, სადაც ჩვილი ბავშვები ყვავილებით მიმობნეულან ნისლით დაბურულ კუნძულზე და ნავიანი კაცის მოსვლას ელიან...

მეიკომელ მამაკაცებს შუაგულ ეზოში დგომას ორად ორი რამ თუ აიძულებს: ვინმეს გარდაცვალება ან პოლიტიკა.

გამხეცებული ადამიანების ბრბოც შეიძლება შეაჩერო, რადგან გულის სიღრმეში მაინც ადამიანებად რჩებიან...

ატიკუსისგან არაერთხელ მსმენია - თუ გინდა დარწმუნდე, მოწმე ტყუილს ამბობს თუ მართალს, კი არ უნდა უყურო, ყური უნდა დაუგდოო.

ადამიანებს არაფრით, არაფრით, არ უნდათ შეიგნონ ერთი ძალიან უბრალო რამ, რომ მე სწორედ იმიტომ ვცხოვრობ ასე, რომ ასე მინდა ცხოვრება.

მსაჯულები არასოდეს არ უყურებენ ბრალდებულს, რომელსაც სასიკვდილო განაჩენი გამოუტანეს.

ჩვენს ცხოვრებაში ზოგჯერ ხდება ხოლმე ისეთი რამ, რაც ადამიანებს ჭკუას აკარგვინებს - ამ დროს ძალიანაც რომ ეცადონ, სამართლიანები ვერ იქნებიან.

როცა ოჯახში ვიღაცა კვდება, მეზობლებს საჭმელი მოაქვთ, როცა ვინმე ავად ხდება - ყვავილები ან წვრილმანი საჩუქრები. რედლი ბუა ჩვენი მეზობელი იყო, მან ორი საპნის თოჯინა, ძეწკვზე დაკიდებული მწყობრიდან გამოსული საათი, ორი ჯადოსნური პენიანი და... სიცოცხლე გვაჩუქა. ოღონდ მეზობლები საჩუქარს საჩუქრით უპასუხებენ ხოლმე, ჩვენ კი სანაცვლოდ არაფერი ჩაგვიდია ფუღუროში. ბუასთვის სიკეთე არ გადაგვიხდია და გული ნაღველით ამევსო...


ინგლისურიდან თარგმნა ლელა დუმბაძემ
გამომცემლობა „არეტე“, 2013წ.

Wednesday, June 29, 2016

მარიო ვარგას ლიოსა - ვაცის ნადიმი

როცა სიუდად ტრუხილიოს ჯერ ისევ სანტო დომინგო ერქვა, ქუჩებში ასეთი ხმაური ალბათ არ იდგა. შესაძლოა, ოცდათხუთმეტი წლის წინ, როდესაც ქალაქი სამჯერ, ოთხჯერ პატარა იყო, როცა პროვინციული და გარიყული შიშითა და ფარისევლობით თვლემდა, როცა მოწიწებითა და პანიკით სული გაენაბა უფროსის, გენერალისიმუსის, ქველმოქმედის, ახალი სამშობლოს მამის, მისი ბრწყინვალება დოქტორ რაფაელ ლეონიდას ტრუხილიო მოლინას წინაშე, უფრო ჩუმი, ნაკლებად შეშლილი იყო. დღეს ცხოვრების ყველა ხმაური - ავტომობილების ძრავები, კასეტები, დისკები, რადიო, საყვირი, ყეფა, ბუზღუნი, ადამიანური ხმები - ყველა, თავისი ვოკალური შესაძლებლობების მაქსიმუმს გამოხატავს: მექანიკურს თუ ცხოველურს (ძაღლები უფრო ხმამაღლა ყეფენ და ჩიტები უფრო მხიარულად ჭიკჭიკებენ).

ამბობდა კიდეც სენატორი კაბრალი: „უფროსზე ყველაფერი შეიძლება ითქვას, მაგრამ ისტორია სულ მცირე, იმას მაინც აღიარებს, რომ თანამედროვე ქვეყანა შექმნა და ჰაიტიელებს თავისი ადგილი მიუჩინა. დიდ გასაჭირს დიდი გადაწყვეტილებები სჭირდება! ტრუხილიომ პარტიზანული ბრძოლით დაუძლურებული, უკანონო, უწესრიგო, გაღატაკებული, თვითმყოფადობის დაკარგვის პირას მისული ქვეყანა ჩაიბარა, მშიერ-მწყურვალი და ველური მეზობლები რომ ესხმოდნენ თავს. გადალახავდნენ მდინარე მასაკრეს და ძარცვავდნენ აქაურებს, იპარავდნენ საქონელს, ქურდავდნენ სახლებს, ჩვენს გლეხებს სამუშაოს ართმევდნენ, კათოლიკურ რელიგიას დემონური მჩხიბავობით რყვნიდნენ, ჩვენს ქალებს აუპატიურებდნენ, ჩვენს კულტურას, ენასა და დასავლურ, ესპანურ ზნე-ჩვეულებებს ბღალავდნენ და საკუთარ, აფრიკულ, ბარბაროსულ ჩვევებს თავს გვახვევდნენ. უფროსმა მათ ბოლო მოუღო: „კმარა!“ დიდ გასაჭირს - დიდი გადაწყვეტილებები!“ არა მხოლოდ ამართლებდა ოცდაჩვიდმეტში ჰაიტიელების ამოხოცვას, არამედ რეჟიმის საგმირო საქმედ მიაჩნდა. განა ტრუხილიომ მეორედ არ დაიხსნა თავისი ისტორიის მანძილზე რესპუბლიკა გახრწნისა და ველური მეზობლებისგან? რა მნიშვნელობა აქვს ხუთი, ათი, ოცი ათასი ჰაიტიელის სიცოცხლეს თუ საქმე ქვეყნის გადარჩენას ეხება?

რომელიღაც მანქანიდან მამაკაცმა გამოჰყო თავი, ერთმანეთს თვალი თვალში გაუყარეს. იგრძნო, როგორ ჭამდნენ მამრის თვალები მის მკერდს, ფეხებს, საჯდომს. ოჰ, ეს გამოხედვა. ურანია ცდილობს, ქუჩა გადაჭრას და საკუთარ თავს, როგორც გუშინ ან გუშინწინ, კიდევ ერთხელ ახსენებს, რომ დომინიკელთა მიწაზეა. ნიუ-იორკში უკვე აღარავინ უყურებს ქალებს ასე უტიფრად, ისე, თითქოს ზომავენ, წონიან რამდენი კილო ხორცია ძუძუებსა და ბარძაყებზე, რამდენი თმაა ბოქვენზე, როგორია დუნდულების ზუსტი მოყვანილობა. თვალები დახუჭა, მსუბუქი გულყრის განცდა დაეუფლა. ნიუ-იორკში ლათინოსები - დომინიკელები, კოლუმბიელები, გვატემალელები ქალებს ასე აღარ უყურებენ. თავშეკავება ისწავლეს, მიხვდნენ, რომ არ შეიძლება ქალებს უყურებდე ისე, როგორც ხვადი - ძუკნას, ულაყი - ფაშატს ან ტახი - დედალ ღორს.

ტრუხილიომ რადიო ჩართო. „დომინიკის ხმა“ და „კარიბის რადიო“. წლების წინ საინფორმაციო გამოშვება დილის ხუთ საათზე იწყებოდა, მაგრამ, როდესაც მისმა ძმამ, პეტანმა, „დომინიკის ხმის“ მეპატრონემ, შეიტყო, რომ უფროსი ოთხ საათზე იღვიძებდა, გადაცემა ერთი საათით გადასწია. სხვა საინფორმაციო საშუალებებმაც მიბაძეს. იცოდნენ, რომ სანამ უფროსი იპარსავდა, იბანდა და იცვამდა, რადიოს უსმენდა ხოლმე, და მონდომებას არ აკლებდნენ.

ტრუხილიომ კუჭის თავთან სიმჟავე იგრძნო, როგორც ყოველთვის, საკუთარ შვილებზე რომ ფიქრობდა: წარმატებული ხელმოცარულები, ოცნებებისგან დაცლილები! პარიზში პოლოს თამაშობენ და ფრანგ ქალებს ჟიმავენ მაშინ, როცა მათი მამა გადარჩენისათვის სამკვდრო-სასიცოცხლო ბრძოლაშია ჩართული.

ქალაქ ტრუხილიოდან ესპანეთში გამგზავრებამდე პერონმა გააფრთხილა: „მღვდლებთან იყავი ფრთხილად, გენერალისიმუსო. არც ოლიგარქების ჯოგს და არც სამხედროებს არ დავუმარცხებივარ. ანაფორიანებმა დამდეს ბეჭებზე. ან შეეკარი, ან ერთხელ და სამუდამოდ ბოლო მოუღე“. ტრუხილიოს ვერ დაანარცხებენ, მაგრამ სისხლს უშრობენ. 1960 წლის 25 იანვრიდან დღე არ გასულა, რომ არ გაემწარებინათ: წერილები, ეპისტოლეები, საეკლესიო მსახურება, ქადაგება... ყველაფერი, რასაც ანაფორიანები მის წინააღმდეგ ამბობდნენ და აკეთებდნენ, საზღვარგარეთს აღაშფოთებდა, გაზეთები, რადიო, ტელევიზია - ტრუხილიოს გარდაუვალ დაცემაზე საუბრობდა ახლა, როდესაც მას „ეკლესიამ ზურგი შეაქცია“.

გსმენია გამოთქმა „ტირანიციდი“? განსაკუთრებულ შემთხვევებში ეკლესია მკვლელობის ნებას რთავს. წმინდა თომა აქვინელმა დაწერა.

ამადიტოს კარგად ახსოვდა, მისმა უშუალო ხელმძღვანელმა, მაიორმა ფიგეროა კარიონმა ლუდის ბოთლებით სავსე მაგიდასთან შეკრებილ სამხედრო მოსამსახურეებს შორის ამტყდარი დავის დროს როგორ დაიცვა SIM-ის უფროსი: „შესაძლოა პოლკოვნიკი დემონი იყოს, მაგრამ ტრუხილიოს დიდ სამსახურს უწევს: ყველა ბოროტება მას ბრალდება და ტრუხილიოს მხოლოდ კარგ საქმეებს მიაწერენ. განა არსებობს ამაზე დიდი სამსახური? ხელისუფლებაში ოცდაათი წელი რომ გაძლო, ჯონი აბესია საჭირო - განავალში რომ ჩაყოს ხელი. და, არა მხოლოდ ხელი, სხეული და თავიც, თუ საჭიროა. მტრების, და ხანდახან მეგობრების, სიძულვილის სამიზნე უნდა არსებობდეს. უფროსმა ეს კარგად იცის და ამიტომ არ იშორებს გვერდიდან. პოლკოვნიკი ზურგს რომ არ უმაგრებდეს, ვინ იცის თავს როდის დაატყდებოდა ის, რაც პერეს ხიმენესს - ვენესუელაში, ბატისტას - კუბაზე და პერონს - არგენტინაში“.

საქმე კარგად რომ შეასრულო, სიმშვიდე, ცივი გონება და გაყინული ყვერები უნდა გქონდეს.

როდესაც მივხვდი, რატომ სტუმრობდა გენერალისიმუსი თავისი მინისტრების ცოლებს, მათ უკვე აღარ შეეძლოთ ენრიკეს ურენიასავით მოქცეულიყვნენ. დონ ფროილანივით რქები უნდა მოეთმინათ. და, რადგან სხვა გზა არ იყო, სარგებელი მაინც ენახათ.

ეს ამბავი ბარაონაში ტრუხილიოს ეპოქის ბოლო წლებში მოხდა, უფროსის ერთერთი მორიგი ფარსის დროს, ასე ძალიან რომ უყვარდა. ტრუხილიომ გამოაცხადა, რომ მაგალითის მისაცემად და დომინიკის რესპუბლიკაში დემოკრატიის გამოსაცოცხლებლად, ხელისუფლებიდან მიდის (მარიონეტულ პრეზიდენტად თავისი ძმა, ექტორ ბიენვენიდო, მეტსახელად ელ ნეგრო დანიშნა) და მომავალში პრეზიდენტობისთვის კი არა, ყველაზე მივარდნილი პროვინციის გუბერნატორობისთვის იბრძოლებს. და თან, როგორც ოპოზიციონერი კანდიდატი! წარმოგიდგენიათ, -ტრუხილიო თავისივე რეჟიმის ოპოზიცია”. საარჩევნო კამპანიის დროს დონ ფროილაინ არალა, გენერალისიმუსის მარჯვენა ხელი, წარმოთქვამს სიტყვას და ახალი სამშობლოს მამას მოუწოდებს თავისი კანდიდატურა რომელიღაც პროვინციის გუბერნატორად კი არა, იმ პოსტზე წარადგინოს, დომინიკის რესპუბლიკის მოქალაქეთა გულებში რომ აქვს - ქვეყნის პრეზიდენტის პოსტზე. ყველას ეგონა, რომ დონ ფროილანი უფროსის მითითებებს ასრულებდა. ასე არ ყოფილა. ან, ყოველ შემთხვევაში, იმ ღამეს უკვე ასე არ იყო. ადვილი შესაძლებელია უფროსს დონ ფროილანისთვის ამის გაკეთება ებრძანებინა, შემდეგ აზრი შეეცვალა და ფარსის კიდევ რამდენიმე დღით გაგრძელება გადაეწყვიტა. ასე ხშირად იქცეოდა, არ ანაღვლებდა, თავის ყველაზე ნიჭიერ თანამოაზრეებს სასაცილო მდგომარეობაში რომ აგდებდა.

ამდენმა მილიონმა ადამიანმა -პროპაგანდით გაბრუებულმა, ინფორმაციას მოწყვეტილმა, დოქტრინებით გასასტიკებულმა, იზოლირებულმა, თავისუფლებაწართმეულმა - ნებაყოფლობით და შესაძლოა, შიშის, მლიქვნელობისა და მორჩილების ცნობისმოყვარეობით შეპრობილმა, ტრუხილიო გააღმერთა. არა მხოლოდ ეშინოდათ, უყვარდათ კიდეც, როგორც ავტორიტარული მშობლები უყვართ შვილებს, საკუთარ თავს რომ არწმუნებენ, გაროზგვა და დასჯა ჩვენთვის სასიკეთოაო.

მშვენიერი ქვეყანაა, ყველაფრის მიუხედავად, ჯანდაბა! კიდევ უფრო მშვენიერი იქნება იმ წყეულის სიკვდილის შემდეგ, რომელიც ოცდათერთმეტი წელია ამ ქვეყანას აუპატიურებს და წამლავს. ტრუხილიომ უფრო მეტი ტანჯვა მოუტანა დომინიკის რესპუბლიკას, ვიდრე ჰაიტიელების ოკუპაციამ, ესპანელებისა და ამერიკელების მიერ დაპყრობამ, სამოქალაქო ომებმა, პარტიზანულმა დაპირისპირებამ და ყველა უბედურებამ - მიწისძვრები, ციკლონები - დომინიკელებს ზეციდან, ზღვიდან და მიწის გულიდან რომ დაატყდათ თავს. მაგრამ მთავარი, რისი პატიებაც ვაცისთვის ანტონიოს არ შეეძლო, ის იყო, რომ ზუსტად ისევე გააბოზა ანტონიო დე ლა მასა, როგორც გააბოზა და გახრწნა მთელი ქვეყანა.

შეიძლება დიქტატორი იყო, მაგრამ ხალხი მაშინ უკეთ ცხოვრობდა.  მომდევნო საშინელი ხელისუფლების წყალობით, ახლა ხალხი ისევ ტრუხილიოს ნატრობს. დაავიწყდათ ძალადობა, მკვლელობები, კორუფცია, თვალ-თვალი, გარიყულობა, შიში. საშინელება მითად იქცა . „სამსახური ყველას ჰქონდა და ხალხი ამდენ დანაშაულს არ სჩადიოდა”. ამდენი ქურდი სახლებში არ შედიოდა, ამდენი ყაჩაღობა არ იყო, ქუჩაში გამვლელებს საფულეებს, საათებსა და მძივებს არ პარავდნენ, მაგრამ ხალხს კლავდნენ, ცემდნენ, აწამებდნენ და აქრობდნენ რეჟიმთან დაახლოებული პირები. მარტო ტრუხილიოს შვილს, მშვენიერ რამფისს რამდენი ჰყავდა გაუპატიურებული?

უდიდესი სიძულვილის მიუხედავად, რომელიც მქონდა და მაქვს ტრუხილიოს, მისი ოჯახისა და იმ ყველაფრის მიმართ, რასაც ტრუხილიოს სუნი ასდის, რამფისზე როცა ვფიქრობ ან ვკითხულობ, თანაგრძნობა მეუფლება, მებრალება . ისეთივე ურჩხული იყო, როგორიც მთელი მისი ოჯახი. მეტი რა შეეძლო ყოფილიყო, თუ იმის შვილი იყო, ვისიც იყო და ისე გაზარდეს, როგორც გაზარდეს? ვინ უნდა გამოსულიყო, ჰელიოგაბალუსის, კალიგულას ან ნერონის შვილი? როგორი უნდა ყოფილიყო ბავშვი, რომელსაც შვიდი წლისას კანონით მიანიჭეს პოლკოვნიკის წოდება და ათი წლისა უკვე გენერალი გახდა იმ საჯარო ღონისძიებაზე, რომელზეც მთელი დიპლომატიური კორპუსის თანდასწრებით ჯარმა სამხედრო პატივი მიაგო.

… ისეთი სახელი გაუთქვა, ყველა დომინიკელი მამამაკაცი კეთილშობილი თუ გარეწარი - რომ მიელტვის: დიდებული მტყვნელი, დაუღლელი ვაცი, ველური მრუში.

ამდენ იწელი ემსახურე უფროსს, წრფელი გული, სამართლიანობა და სინდისის ქენჯნის უნარი დაკარგე. ისევე როგორც შენმა კოლეგებმა. ისევე როგორც შესაძლოა, მთელმა ქვეყანამ. ეს იყო ხელისუფლებაში ყოფნის პირობა, სხვანაირად ზიზღი დაგახრჩობდა. უფროსივით ურჩხული უნდა გამხდარიყავი.

თავისი ორი ათასი წლის ისტორიის განმავლობაში, ეკლესია ჯერ არავის დაუმარცხებია.

ტრუხილიოიზმი ბანქოთი აგებული ხუხულასავითაა. უცებ დაიშლება.

ვაცმა ადამიანებს ის წმინდა უფლება წაართვა, მხოლოდ უფალი რომ ანიჭებს: თავისუფალი ნება.

ყველაზე ცუდი, რაც დომინიკელს შეიძლება შეემთხვეს, ისაა, რომ ჭკვიანი და ნიჭიერი გამოვიდეს, რადგან ადრე თუ გვიან, ტრუხილიო რეჟიმის სამსახურში გამოიძახებს და როცა მოიხმობს, უარის თქმის უფლება არ ექნება.

ერთი თვის წინ შეერთებულმა შტატებმა ღორების ყურეში დიდი მარცხი განიცადა. კომუნისტმა ფიდელ კასტრომ ასობით თავდამსხმელი შეიპყრო. რა შედეგები შეიძლება მოჰყვეს ამ მოვლენებს კარიბეში, საიმონ? - კუბელი პატრიოტების ამ ექსპედიციას პრეზიდენტმა კენედიმ უღალატა, - წაიბურტყუნა გულმოსულმა საიმონმა, - ხალხი სასიკვდილოდ გაგზავნეს. თეთრმა სახლმა საჰაერო თავდაცვასა და დაპირებულ არტილერიაზე უარი განაცხადა. კომუნისტებმა ათიანში გაარტყეს.

გველეშაპის (ტრუხილიოს) ბრალი იყო, ამდენი დომინიკელი ბოზებში, ბახუსსა და სხვა ცდუნებებში რომ ეძებდა სასოწარკვეთილების მალამოს, რადგან თავისუფლებადაკარგული და ღირსებააყრილი ცხოვრობდნენ იმ ქვეყანაში, სადაც ადამიანური სიცოცხლე ჩალის ფასიც არ ღირდა. ტრუხილიო დემონის ყველაზე ნაყოფიერი მოკავშირე იყო.

ერთი - სანთებელით, და მეორე - ანთებული ასანთის ღერით ხელში ათვალიერებენ სისხლით მოთხვრილ, სახედაფლეთილ, მწვანე ზეთისხილისფერ სამოსში გამოწყობილ სხეულს, რომელიც ასფალტზე დამდგარი სისხლის გუბეში წევს. გველეშაპი მკვდარია!

ცნობილი იყო, რომ „ფორო პუბლიკოში“ - გაზეთ „ელ კარიბეს“ ყველაზე წაკითხვად და სახიფათო სვეტში -  გამოქვეყნებული წერილები მთავრობის სასახლიდან იყო ნაკარნახევი და ქვეყნის პოლიტიკური ბარომეტრის საზომს წარმოადგენდა.  ამ ჯოჯოხეთურ სვეტს მინისტრები, სენატორები, გუბერნატორები და ბიუროკრატები არაერთხელ გაუხვევია კოცონის ალში.

პოლიტიკოსები გზას გვამებში იკვალავენ.

განსაცდელში ჩავარდნა გადამდები ავადმყოფობაა.

ორტეგა ი გასეტის ფრაზა უბის წიგნაკის ერთერთი გვერდის კუთხეში იპოვა. საკუთარი ხელით, ციცქნა ასოებით დაეწერა: „არაფერი იქიდან, ადამიანი რაც იყო, არის ან იქნება, არ ყოფილა, არ არის და არ იქნება მარადიულად. მხოლოდ ის არის მუდმივი, რაც გახდა ერთ მშვენიერ დღეს და მეორე, ასეთსავე მშვენიერ დღეს, აღარ იქნება“.

ერთ-ერთი სახლის კარზე დიდი, ბრჭყვიალა წარწერა იყო გაკრული: „ღმერთი და ტრუხილიო“. იქიდან მოყოლებული, დედაქალაქში და ქვეყნის შიგნით უამრავ ოჯახში ეკიდა მსგავსი წარწერა. არა, ეს არ ყოფილა მხოლოდ ფრაზა: არგუმენტები იყო, რომლებიც ალიანსს ადასტურებდა და რომელიც ტრუხილიომ უტყუარ ჭეშმარიტებად მიიღო.

დომინიკის რესპუბლიკაში, კათოლიციზმი, ესპანურ ენასთან ერთად, ნაციონალური ცნობიერების შემადუღაბებელი ძალაა.

პატარა ერებში დიდი ჯოჯოხეთი დუღს ხოლმე.

***

იცი, რა, ჭკუის კოლოფო? მე ერთ წამს არ ვიყოყმანებდი. არა იმიტომ, უფროსის ნდობა თავიდან რომ მომეპოვებინა, არც იმის გამო, ნებისმიერი მსხვერპლშეწირვისთვის რომ მზად ვარ. უბრალოდ, არაფერი მომანიჭებდა უფრო მეტ კმაყოფილებას, უფროსს ჩემი ქალიშვილისთვის რომ ესიამოვნებინა და თავად მისი მშვენიერებით დამტკბარიყო. არ ვაზვიადებ, აგუსტინ. ტრუხილიო ისტორიის ერთერთი ანომალიაა. ისეთი, როგორიც კარლოს დიდი, ნაპოლეონი, ბოლივარი - მათი ჯიშისაა. ისინი ბუნების ძალას განასახიერებენ, უფლის იარაღნი არიან, ერებს ქმნიან. ტრუხილიო ერთერთი მათგანია, ჭკუის კოლოფო. ბედმა გაგვიღიმა, მის გვერდით რომ ვართ, ვხედავთ, როგორ მოქმედებს, მასთან ვმუშაობთ. ამას ფასი არა აქვს.

უფროსმა იცის სილამაზის დაფასება. თუ ვეტყვი, „ჭკუის კოლოფი სიყვარულისა და ერთგულების დასტურად თავის მშვენიერ გოგონას გთავაზობს, რომელიც ჯერ კიდევ ქალწულია“, - უარს არ იტყვის. მე კარგად ვიცნობ. ის ნამდვილი კაბალიეროა, ღირსების ფაქიზი გრძნობა აქვს. გული ძალიან აუჩუყდება. დაგიძახებს. ყველაფერს დაგიბრუნებს, რაც წაგართვა. ურანიტას საიმედო მომავალი ექნება. მასზე იფიქრე, აგუსტინ, და გადაფერთხე მოძველებული შეხედულებები. ნუ იქნები ეგოისტი.

***

ღმერთო ჩემო, მომანიჭე ეს სიამოვნება. აუცილებლია ამ ღამეს ისე ვიხმარო იოლანდა ესტერელი, როგორც საჭიროა. უნდა ვიგრძნო, რომ არ მოვმკვდარვარ. რომ არ დავბერებულვარ. რომ კვლავ შემიძლია შეგენაცვლო და წინ წავწიო ეს უგუნურებით დაწყევლილი ქვეყანა. არ მანაღვლებენ მღვდლები, გრინგოები, შეთქმულები, გადასახლებულები. მხოლოდ მე, ტრუხილიო ვეყოფი მთელ ამ ნაგავს გადასახვეტად. მაგრამ იმ გოგოს მოსატყნავად შენი დახმარება მჭირდება. ნუ იქნები მზაკვარი და ძუნწი. მომეცი, მომეცი!“

ეს იყო პეტრონიუსისა და სოლო მონ მეფის რეცეპტი: კვირტივით თოთო სარცხვინელი - ახალ გაზრდობის დასაბრუნებლად იმ ვეტერანისთვის, სამოცდაათი გაზაფხული რომ მოიყარა.

როგორც უამრავ ოფიცერსა და უამრავ დომინიკელს, ტრუხილიოს წინაშე, გამბედაობა და ღირსების გრძნობა უკვალოდ უქრებოდა. ქველმოქმედი მათ გონებრივ სიმტკიცესა და ფიზიკურ ძალას თრგუნავდა, მორჩილებასა და თვინიერებას უნერგავდა.

პოლიტიკა ხანდახან გულის გაპობას მოითხოვს.

სიცოცხლის უკანასკნელ წლებს ტრუხილიო პენსიაზე გასული სახელმწიფო მოღვაწესავით უცხოეთში არ გაატარებს. ბოლო ამოსუნთქვამდე იმ ქვეყანაში იცხოვრებს, რომელიც მისი წყალობით აღარ არის ტრიბუ, ურდო, კარიკატურა და რესპუბლიკად იქცა.

ხედავდა ოდნავ მოფამფალებულ მუცელს, თეთრთმიან ბოქვენს, პატარა მკვდარ ფალოსსა და უთმო, გალოკილ ფეხებს. ეს იყო გენერალისიმუსი, სამშობლოს ქველმოქმედი, ახალი სამშობლოს მამა, ფინანსური დამოუკიდებლობის რესტავრატორი.


ესპანურიდან თარგმნა ლანა კალანდიამ

Monday, June 20, 2016

ჩარლზ ბუკოვსკი - ქალები

მწერლობას ვცდილობდი. ჩემს პირველ რომანს ვწერდი და შიშისგან ყოველ ღამე ერთ პინტაზე (ნახევარი ლიტრი) მეტ ვისკისა და ექვს ბოთლ ლუდს ვყლურწავდი. ამდენი ცხოვრებაში არ მისვამს. გარიჟრაჟამდე იაფ სიგარებს ვეწეოდი, საბეჭდ მანქანას ვატკაცუნებდი და რადიოში კლასიკურ მუსიკას ვუსმენდი. ღამეში ათი გვერდის დაწერა მქონდა დასახული, მაგრამ დილამდე ვერ ვიგებდი რამდენი გამომდიოდა, დილას კი ჯერ გულს ავირევდი, მერე წინოთახში ვბრუნდებოდი და ტახტზე დაყრილ ფურცლებს ვითვლიდი. როგორც წესი, ათ გვერდზე მეტი მხვდებოდა. ზოგჯერ ჩვიდმეტიც, თვრამეტი, ოცდასამი, ან ოცდახუთი. რასაკვირველია, ყოველი ღამის ნამუშევარი გასასწორებელი და გასაწმენდი იყო, ან სულაც გადასაყრელი. ჩემი პირველი რომანის დაწერაზე ოცდაერთი ღამე დამჭირდა. 

როგორც წესი, წერას საღამოს შვიდის თვრამეტ წუთამდე არ ვიწყებდი. ეს სიმბოლური დრო, ჩემს ყოფილ საფოსტო ტერმინალში ცვლის დამთავრებას ნიშნავდა.

წერას დაბნელებამდე არ ვიწყებ. დღის საათებში არაფერი გამომდის.

მაინც ჩავაღწიე ქვევით და ლოკვა დავიწყე. ლიდიას დახატული სურათი ზუსტი აღმოჩნდა; ყველაფერი თავის ადგილას დამხვდა. ლიდიას სუნთქვა დაუმძიმდა. ამან კიდევ უფრო აღმაგზნო და კარგად ამიდგა. მერე კლიტორიც გამოჩნდა, ოღონდ ვარდისფერი კი არ იყო, არამედ, ღაჟღაჟა წითელი. ენით ვეთამაშებოდი. ლიდია ხვნეშოდა და კვნესოდა. მერე ვიღაცამ მისი შემოსასვლელი კარი გააღო და დახურა. ნაბიჯების ხმა მომესმა. თავი ავწიე და დავინახე, რომ ჩვენს ლოგინთან ხუთიოდე წლის შავკანიანი ბიჭი იდგა.
- აქ რა ჯანდაბა გინდა? - შევეკითხე.
- ცარიელი ბოთლები ხომ არ გაქვთ? - მკითხა ბავშვმა.
- არა, არ გვაქვს ცარიელი ბოთლები, - ვუპასუხე.
 ბიჭუნა საძინებლიდან წინა ოთახში გავიდა, მერე კი წინკარით სახლი დატოვა.

კიდევ ის მომეწონა, - მითხრა ლიდიამ, რომ ჭუჭყიანი ბინა გქონდა და მთელი იატაკი ლუდის ბოთლებით იყო სავსე. სადაც არ გავიხედავდი, ყველგან რაღაც ნაგავი ეყარა. გაურეცხავი ჭურჭელი და უნიტაზის რგოლი, ტურტლიანი აბაზანა, ნიჟარაში ძველი ჟანგიანი სამართებლები, ვიცოდი, რომ ამდენი ჭუჭყის პატრონი, საშოზე ცხვირს არ აიბზიკავდი.

გამოჩენილი ხალხი, ყველაზე მარტოხელა ხალხია დედამიწაზე.

აუდიტორიას ისიც ვუთხარი, რომ როცა კარგ ხასიათზე ვარ, თეფშს საჭმლის შეჭმისთანავე ვრეცხავ.

მის პირზე ჩემი ტუჩების მიდება მომინდა. ქალს მოკლე კაბა ეცვა, ხოლო მისი ტრუსებიდან მშვენიერი ფეხები გამოჩრილიყო, რომლებსაც ის ხან ერთ მხარეს გადააჯვარედინებდა, ხან მეორე მხარეს, თან სვამდა, იცინოდა, და თავის ურც კაბას დროდადრო ქვევით ქაჩავდა. გვერდით მივუჯექი და ვუთხარი: - მე ვარ.
- ვიცი ვინცა ხარ. შენი პოეზიის საღამოზე ვიყავი.
- გმადლობ. სიამოვნებით შევჭამდი შენს ფისოს. ბოლო დროს საკმაოდ კარგად გამომდის. ჭკუიდან გადაგიყვან.
- ალენ გინსბერგზე რა აზრის ხარ?
- მოიცა ახლა, თემიდან ნუ უხვევ. შენი ტუჩების დაგემოვნება მინდა, შენი ფეხებისა და ტრაკის.
- კარგი, მომიგო მან.
- მაშინ დაბლა დაგელოდები, ჩემს საძინებელში.

ქერათმიანი გოგო მმოვიდა, უჩარჩო სათვალითა და პირზე ღიმილით. ცხრამეტი წლის იქნებოდა. ასევე მომღიმარმა მომახალა პირში: - შენი გაჟიმვა მინდა, რაღაცნაირი სახე გაქვს.
- როგორი?
- არაჩვეულებრივი. მინდა, რომ ჩემი ფუჩუთი სახე მოგისპო.
- შეიძლება პირიქითაც მოხდეს.
- ეჭვი მეპარება.
- მართალი ხარ. ფუჩუების მოსპობა შეუძლებელია.

ვიწექი და ბოთლის ნამსხვრევებს ვუყურებდი, ჩემგან სულ ერთ ნაბიჯში რომ მოპნეულიყო. ბოთლის ძირის ნარჩენში ერთი ბეწო ვისკი ესხა. ხელით გადავწვდი და პირთან მივიტანე. სანამ ვისკის ნარჩენს ვსვამდი, შუშის წაგრძელებულმა ნატეხებმა კინაღამ თვალი ამომთხარა. მერე ავდექი და სახლში შევედი. საშინლად მწყუროდა. ძველ ლუდის ბოთლებს დავუარე ძირზე დარჩენილი სითხის მოსაყლურწად. ერთგან პირი სიგარეტის ფერფლით გამევსო, რადგან ზოგჯერ ბოთლებს საფერფლედ ვიყენებდი.

რა კარგია, როცა იცი ვისთან წახვიდე, როცა დაგენძრევა. შორეული წასრული მომაგონდა, როდესაც წასასვლელი არსად მქონდა, როგორი დარხეულიც არ უნდა მქონოდა. შეიძლება იმ დროს ეგ უფრო მომიხდა. მაგრამ ახლა მე აღარ მაინტერესებდა, რა მიხდებოდა და რა მავნებდა. მე ის მაინტერესებდა, თუ როგორ ვგრძნობდი თავს და როგორ არ დამეშვა ცუდ ხასიათზე ყოფნა, როცა საქმე ისე არ მიდიოდა, როგორც მე მქონდა წარმოდგენილი. ის, თუ რა უნდა მექნა, თავი ისევ კარგად რომ მეგრძნო.

ნიუ იორკი არ მიყვარდა. არც ჰოლივუდი. არც როკ-მუსიკა. საერთოდ არაფერი. შეიძლება უბრალოდ მეშინოდა. ალბათ ასეც იყო. მინდოდა ფარდაჩამოფარებულ ოთახში ვმჯდარიყავი. ეგ იყო ჩეი დროსტარება. აი, ასეთი ახირებული კაცი ვიყავი. დარტყმული.

რაც ერთს ემართება, სხვებსაც გვემართება. და რომ თითოეულის ცხოვრება არც ისე განსხვავდება სხვისი ცხოვრებისგან - როგორც არ უნდა გვეგონოს, რომ განსხვავებულია.

ტკივილი უცნაური რამეა. კატა, რომელიც ჩიტს კლავს, ავტოკატასტროფა, ხანძარი... ბახ, და საიდანღაც ტკივილი დაგეცემა, ზედ გაზის და არ გიშვებს. ვერსად წაუხვალ, ხოლო გარეშე პირთათვის, სასაცილო ხდები. გეგონება უცბად იდიოტად იქეცი. ტკივილის წამალი არ არსებობს, თუ ისეთ ვინმეს არ იცნობ, რომელსაც ესმის, თუ როგორ გრძნობ თავს და იცის, რით შეუძლია შენი შველა.

მწერლისთვის ყველაზე მავნე რამე ის არის, როცა მეორე მწერალს იცნობს, იმაზე უარესი კი, როცა რამდენიმე მწერალს იცნობს. მაშინი ისინი ბუზებს ემსგავსებიან, რომლებიც ერთსა და იმავე განავალს შესევიან.

უხეშობას შიში მაიძულებს.

ჰოლივუდის სასაფლაო მანქანით შემოვიარეთ. საფლავთა უმეტესობა შემოღობილი იყო. პატარა სახლებს მაგონებდნენ თავისი სვეტებითა და საფეხურებით. ყოველ საფლავს კლიტეზე ჩაკეტილი რკინის კარები ჰქონდა. გარეთ გადმოვედით. ერთი საფლავის კარს დაეჯაჯგურა. მე კი ვიდექი და ვუყურებდი, როგორ არხევდა ტრაკს სანამ კარს ეჯაჯგურებოდა. ნიცშე მომაგონდა: გერმანელი ულაყი და ებრაელი ფაშატი. ჩემი წინაპართა სამშობლო იამაყებდა ჩემით.

ოთხმოც წლამდე ცხოვრება მქონდა გადაწყვეტილი. წარმოიდგინე, ოთხმოცი წლის რომ ხარ და თვრამეტი წლის გოგონას რომ ჟიმავ. თუ სიკვდილის გაცურების რაიმე ხერხი იარსებებდა, უსათუოდ ეს იქნებოდა.

მიხაროდა, რომ შეყვარებული არ ვიყავი და რომ მსოფლიოთი უკმაყოფილო ვიყავი. მომწონს, როცა ყველას და ყველაფერს ემდური. შეყვარებული ხალხი ხისტი და საშიში ხდება ხოლმე. ფართე პერსპექტივაში ხედვის უნარს კარგავენ, ისევე როგორც იუმორის გრძნობას. ისინი ნერვიული მუდოები ხდებიან, ფსიქოპათური გადახრებით. ზოგჯერ მკვლელებიც.

- დღეს დაწერე რამე?
- ცოტა.
- შედეგიანად?
- მაგის გასაგებად თვრამეტი დღეა საჭირო.

ხალხი ძალიან ცივად ეპყრობა ერთმანეთს.

შეიძლება სულელი ვიყო, მაგრამ უშუალო ბოროტების არ მჯერა...

მსოფლიო ძალიან ცივი ადგილია.თუ ხალხი ერთმანეთს მეტს დაელაპარაკება და საქმეებს გაარკვევს, ისე აღარ ეციება.

- შემომხედე რომ გელაპარაკები! მოტყანი არა, მართალს არ ვამბობ?
- არა, არაფერი არ მიქნია.
- აბა ამდენ ხანს რა ჯანდაბას შვრებოდი. შეხე, სახეც კი დაგიკაწრა!
- ხომ გეუბნები, ჩვენ შორის არაფერი მომხდარა-მეთქი.
- პერანგი გაიძრე, ზურგი დამანახე.
- ნუ დაიწყე რა გატრაკება, ლიდია.
- გაიძრე-მეთქი პერანგი და მაისური!
ერთიც და მეორეც გავიძრე, ლიდიამ კი შემომიარა და ზურგზე მომაჩერდა.
- ეს რა ნაკაწრი გაქვს?
- სად ხედავ ნაკაწრს?
- აი, აქ... ერთი გრძელი ნაკაწრი გაქვს... ქალის ფრჩხილი იქნება.
- თუ იმ ადგილს გულისხმობ, ეგ შენი ნახელავია...
- კაი, ახლავე გავარკვევთ.
- როგორ?
- ლოგინში ჩავწვეთ.
- ასე იყოს.
ლიდიას ტესტი წარმატებით გავიარე, მაგრამ მერე დავფიქრდი, კაცმა ქალი როგორ უნდა გამოცადოს-მეთქი? უსამართლოდ მომეჩვენა ეგ ყველაფერი.

ნიკოლი ჰაქსლიზე, ლორენსზე და მათ მიერ იტალიაში გატარებულ დროზე მელაპარაკებოდა. მორჩი გატრაკებას-მეთქი, ვუთხარი და შევახსენე, რომ მსოფლიოს ყველაზე მაგარი მწერალი მაინც კნუტ ჰამსუნი იყო. ნიკოლმა გაკვირვებული თვალები მომაპყრო, გეგონებოდა არ ელოდა, რომ ჰამსუნის შემოქმედებას ვიცნობდი.

ზოგჯერ სიკეთეს შუა ჯოჯოხეთში აღმოაჩენ ხოლმე.

ამერიკა ბანძი ადგილი იყო საჟიმაოდ.

რასაკვირველია, მე ასოციალური ტიპი ვიყავი. ერთ ქალთან ცხოვრება სრულიად მყოფნიდა. მასთან ჭამა, ძილი და ქუჩაში ერთად სეირნობა საკმარისი იყო ჩემთვის. არც ხალხთან საუბარი მჭირდებოდა და არც რაღაც ღონისძიებებზე სიარული, გარდა დოღისა და კრივის ორთაბრძოლებისა. ტელევიზორის მუღამი არ მესმოდა. არც ის, რატომ უნდა გადამეხადა ფული კინოში წასასვლელად, რათა კინოდარბაზში სხვა ხალხის ემოციები გამეზიარებინა. ფართიზე სიარული ხომ მთლად გულს მირევდა. ვერ ვიტანდი მაგ ბინძურ თამაშებს; არშიყობას, ახალბედა ლოთებს და სხვა მუდოებს.

- ეული და განდეგილი კაცი ვარ, ხალხი არ მჭირდება. წერა მარტოობას ითხოვს.
- მწერალი თუ ხარ, ხალხი როგორ უნდა შეიცნო, თუ მათ მოერიდები?
- მე მათზე უკვე ყველაფერი ვიცი, რაც საჭიროა.
[...]
- ვერ განვითარდები, რადგან ყველაფერს არასწორად აკეთებ.
- იმიტომაც გამომდის, რომ არასწორად ვაკეთებ.
- რა გამოგდის? ვინ ჩემი ფეხები გიცნობს? შენც მყავდე რა მილერი, ანდა ტრუმენ კაპოტე.
- მათ წერა არ იციან.
- მაშ მხოლოდ შენ გცოდნია წერა! მხოლოდ შენ, ჩინასკი!
- ჰო, ასე მეჩვენება.
- შენი თავი ცნობილი გგონია? ნიუ-იორკში რომ წახვიდე, გგონია ვინმე გიცნობს?
- მისმინე, ეგ მე ფეხებზე მკიდია. მხოლოდ ჩემი წერის ამბავი მადარდებს და სულ არ მჭირდება, რომ ეგ მთელ ქვეყანას მოვდო.
- რომ შეგეძლოს, მთელ მსოფლიოსაც მოსდებდი.
- შესაძლებელია.
- შენ თავს იკატუნებ, ვითომ ცნობილი ხარ.
- მე სულ ასე ვიქცეოდი. მაშინაც სანამ წერას დავიწყებდი.
- იცი, რომ ცნობილებში, მე ვინც კი შემხვედრია, ყველაზე ნაკლებად ცნობილი შენ ხარ.
- უბრალოდ ამბიციური არ ვარ.
- არაფერიც. უბრალოდ ზარმაც-კიკო ხარ. გინდა, რომ ლანგარზე მოგართვან ყველაფერი. როდის ასწრებ წერას, მითხარი? ან ლოგინში გორაობ, ან მთვრალი ხარ, ან დოღზე მიეთრევი.
- რა ვიცი, რა მნიშვნელობა აქვს.

მე ხომ უამრავ ქალს ვიცნობდი. რად მინდოდა უფრო და უფრო მეტი? რას ვაღწევი ამით? ახალი ინტრიგების გაბმა საინტერესო იყო, მაგრამ ეს კაი გარჯასაც მოითხოვდა. პირველ კოცნასა და პირველ ჟიმაობაში იყო რაღაც დრამატულობა. მაგრამ მოგვიანებით, ქალში უსათუოდ იჩენდა თავს სიგიჟე და მენსტრუალური ხუშტურები. მათ თვალში უფრო და უფრო უმნიშვნელო ტიპი გავხდებოდი; ისინი კი ჩემს თვალში. მე უკვე ბებერი და უშნო ვიყავი. შეიძლება სწორედ მაგიტომ ვკაიფობდი ახალგაზრდების ხეხვაზე. კინგ-კონგი და ფერიები. რისი იმედი მქონდა, რომ ახალგაზრდებთან ჟიმაობით უკვდავი გავხდებოდი? ანდა მათთან ურთიერთობა არ დამაბერებდა, თავს ბებრად არ მაგრძნობინებდა? ჰო, დაჩაჩანაკება არ მინდოდა. ანუ, ცხოვრებასთან გამომშვიდობება, იქამდე, სანამ სიკვდილი კარზე მომიკაკუნებდა.

ზოგჯერ ვეჭვიანობდი, მაგრამ როცა ვხედავდი, რომ საქმე ცუდად მიდიოდა, უბრალოდ გული მეორეოდა და ჩემს გზაზე მივდიოდი.

სექსზე ჩემი წარმოდგენები მქონდა. მუდამ ახურუშებული ვიყავი და წამდაუწუმ ვანძრევდი. სექსი იმდენად აღმაგზნებდა თავისი აკრძალულობით, რომ ლამის გამერეკა. გეგონება, რაღაც ცხოველი ყოფილიყოს, რომელიც სხვა ცხოველს ეუფლება.

რომ გავათავე, მომეჩვენა, რომ მთელი ჩემი ოჯახის პატიოსნება თეთრი სპერმით გავწუწე. ქალად რომ დავბადებულიყავი, ნამდვილად მეძავი ვიქნებოდი. მაგრამ ვინაიდან ამ ქვეყანას კაცად მოვევლინე, მუდმივად ქალის ძებნაში ვიყავი. რაც უფრო დაბალი სოციალური კლასის იქნებოდა, მით უკეთესი. მაგრამ „კარგი ქალების“ მეშინოდა, რადგან ისინი საბოლოო ჯამში სულს ითხოვდნენ, ჩემი სულისგან კი ბევრი რამ არ დარჩენილიყო, ხოლო რაც დარჩა, ჩემთვის მჭირდებოდა. სინამდვილეში, მეძავები მჭირდებოდა, მდაბიო ქალები, რომლებიც ჩემგან პირადს არაფერს ითხოვნდნე, მაგრამ ადრე თუ გვიან ბოლოს მომიღებდნენ. თუმცა ჯერჯერობით საღ-სალამათი ვრჩებოდი. ისინი მიდიოდნენ ჩემი კი არაფერი მიდიოდა. მაგრამ ამავდროულად, გული კარგი და კეთილი ქალისკენ მიწევდა, მიუხედავად ამ ჭარბი ფასისა, რადაც მათთან ყოფნა მიჯდებოდა. ორივე შემთხვევაში მენძრეოდა. ძლიერი კაცი ერთსაც მიაგდებდა და მეორესაც, მაგრამ მე ძლიერთა რიცხვს არ ვეკუთვნოდი. ამიტომ განვაგრძობდი ქალებთან ბრძოლას. აგრეთვე ბრძოლას ქალის იდეისთვის.

დავრწმუნდი, რომ ძალიან დიდი ეჭვით უნდა მოეკიდო ადამიანს, რომელიც თავის რომანს სხვებს ხმამაღლა უკითხავს. ასეთი მწერალი განწირულია.

ბევრ ლამაზმანს ვერ ნახავ, რომელსაც ხალხში არ მეორიდება კაცის საკუთრებად თავის გასაღება.

მე წერაში ვერაფერი შემიშლის ხელს, რადგან შეპყრობილი ვარ მაგ საქმით.

ქალები ან კრივის ორთაბრძოლებზე დამყავდა, ან დოღზე.

ასეა თუ ისე, მარტო ყოფნა არასდროს არ მიმაჩნდა სწორ არჩევნად; ზოგჯერ მომწონდა, მაგრამ, სწორად არასოდეს მიმაჩნდა.

კრივის, ან თუნდაც დოღის ყურება, მწერალს ბევრ რამეს ასწავლის, თუ ის მოინდომებს. ზოგადად გზავნილი ბოლომდე ცხადი არაა, მაგრამ მეც ეგ მომწონდა. მნიშვნელოვანი სწრედ მისი გაურკვევლობა იყო. უსიტყვო გზავნილი ხანძარივით, ან მიწისძვრასავით, ან წყალდიდობასავით იყო, ანდა მანქანიდან გადმომსვლელი ქალივით, რომელიც თავის ბაყვებს განახებს. მე არ ვიცოდი, თუ რა სჭირდებოდათ სხვა მწერლებს, თუმცა ფეხებზე მეკიდა, რადგან მათ მაინც ვერ ვკითხულობდი. ჩემს საკუთარ ჩვევებსა და ცრურწმენებში ვიყავი ჩაკეტილი. რა იყო ცუდი სიმუნჯეში, ან რაიმეს უცოდინრობაში, თუკი ის უცოდინრობა მთლიანად შენ გეკუთვნოდა.

ადვილი, ბოზებზე წერაა, მაგრამ კარგ ქალებზე წერა გაცილებით უფრო რთული რამეა.

მაყურებლები ყვიროდნენ, ღრიალებდნენ და ლუდს ყლურწავდნენ. მათ ცოტა ხნით თავი დაეღწიათ ქარხნებიდან, საწყობებიდან, საყასბოებიდან, მანქანის სამრეცხაოებიდან. რა თქმა უნდა, ხვალ ისინი ისევ მათი სამსახურების განკარგულებაში იქნებოდნენ, მაგრამ ამ საღამოს თავისუფლებისგან გაველურებულიყვნენ. ისინი არ ფიქრობდნენ ადამიანის დამამონებელ სიღარიბეზე, და არც მატერიალური კეთილდღეობისა და საჭმლის მონობაზე. ჩვენ, დანარჩენები, იქამდე ვიქნებით კარგად, სანამ ღარიბები თავიანთ სარდაფებში ისხდებიან და ჩუმ-ჩუმად ატომურ ბომბებს გამოჩარხავენ.

მაყურებლებს ნოკაუტები უყვარდათ. ისინი ღრიანცელს იწყებდნენ, როცა ერთ-ერთი მოკრივე ითიშებოდა, თითქოს მას ისინი თვითონ უბაგუნებდნენ. ასეც იყო. მათ წარმოსახვაში, დარეტიანებული მოკრივე ალბათ მათი დირექტორი იყო, ან ცოლი. ვინ იცოდა? ანდა ვის ადარდება?

ჩემი დევიზი მომაგონდა: „თუ გინდა ჩემი ქალი წაიყვანე, მაგრამ მანქანას ხელი არ ახლო“. არ იციან, რომ მართლა შემიძლია ჩემი მანქანის ქურდის მოკვლა.

მუდამ ვთვლიდი, რომ თუ წაგება გიწერია, მნიშვნელობა არა აქვს, ერთიანად რამდენს წააგებ; გამარჯვებული კი იქამდე ხარ, სანამ ვიღაც არ დაგამარცხებს.

- ყვითელი სახე აქვს, ჰენკ. მისი თვალები დაინახე? ავადაა.
- ოცნებითაა დაავადებული, - ვუპასუხე. დოღზე თავშეყრილებს, ყველას ეგ სენი გვჭირს.

მე ხომ მხოლოდ მავნე მიდრეკილებები გამაჩნდა: სმა მიყვარდა, ზარმაცი ვიყავი, ღმერთის არ მწამდა, პოლიტიკა ფეხებზე მეკიდა, არც იდეა გამაჩნდა და არც იდეალი. არარაობაში ვარსებობდი და უკვე შევგუებოდი კიდეც. ვითომ რატომ უნდა ვყოფილიყავი საინტერესო პიროვნება? თუმცა, არც მინდოდა რომ ვყოფილიყავი, რადგან მაგ თვისების შენარჩუნებაზე ცალკე უნდა მეზრუნა. ერთადერთი რაც მართლა მინდოდა, მშვიდი, ნისლიანი ადგილსამყოფელი იყო, სადაც მარტო ვიქნებოდი, ყველასგან მოსვენებული. მეორეს მხრივ, რომ ვთვრებოდი, ვღრიალებდი, ვბობოქრობდი და ხელიდან მივდიოდი. ურთიერთსაპირისპირო საქციელი ვიცოდი, მაგრამ, ეს არც მედარდებოდა.

რამდენიც უნდა მეჯიჯღინა ამ თემაზე, განათლება ადამიანს ძალიან ადგება, მაგალითად, როცა მენიუს ირჩევს, ანდა სამსახურს ეძებს. განსაკუთრებით მენიუს შერცევისას. პროფესიონალი მიმტანების წინაშე მუდამ არასრულფასოვნების კომპლექსი მაწუხებდა. მე გვიან შემოვედი ამ სამყაროში და სატრაბახოც დიდი არაფერი მქონდა. მიმტანები როგორც წესი, ტრუმენ კაპოტეს კითხულობდნენ. მე კი დოღის შედეგებს ვკითხულობდი.

ნიუ იორკელი მძღოლები თავიანთი მშობლიური ქალაქივით იყვნენ: ყველაფერი ფეხებზე ეკიდათ და დათმობა არ იცოდნენ. არც თანაგრძნობის გაეგებოდათ რამე, არც ზრდილობის. მათი მანქანები ერთმანეთს ბუფერს ბუფერზე აბჯენდნენ და გზას ისე იკვლევდნენ.

მწერლები თავისებურად პრობლემატური ხალხია: თუ მწერალს ნაწარმოები გამოუცხეს და დიდი ტირაჟი გაუყიდეს, ის თავის თავს დიდ მწერლად თვლის. თუ საშუალოდ დიდი ტირაჟი დაუბეჭდეს და გაუყიდეს, თავი მაინც დიადი მწერალი ჰგონია. თუ მას მცირე ტირაჟი დაიბეჭდეს და ასე თუ ისე გაუყიდეს, მაშინაც გამოჩენილ მწერლად მიაჩნია თავი. მაგრამ თუ მისთვის არც ერთი წიგნი არ დაუბეჭდავთ და შესაბამისად, არც გაუყიდიათ, ხოლო მას იმის ტრაკი არა აქვს, რომ ბეჭდვა მაინც თვითონ დააფინანსოს, მაშინ ხომ საერთოდ ფასდაუდებელ მწერლად მიაჩნია თავი. სინამდვილეში კი სიდიადე იეთი იშვიათია, რომ არც კი ჩანს. ლამის საერთოდ არ არსებობს. მაგრამ გარწმუნებთ, რომ ყველაზე უგვანო მწერლები ყველაზე თავდაჯერებულები არიან და თავიანთ სიდიადეში ეჭვი არ ეპარებათ. ამიტომ, მერჩივნა, მწერლები საერთოდ თავიდან ამეცილებინა. მაგრამ ეს თითქმის შეუძლებელი იყო. ისინი ძმობას, თუ ერთიანობას ელოდნენ ერთმანეთისგან. მაგრამ ამ ერთიანობას წერასთან საერთო არაფერი ჰქონდა. ერთი ბეწოთი არ აუმჯობესებდა მწერლის შემოქმედებას.

ჰოლივუდში რომ ვყოფილიყავით, თემის მანქანები შეუჩერებდნენ და შავები დაბმას დაუწყებდნენ, კაცები ყველა მხრიდან დაესეოდნენ, ქათინაურებს არ დაიშურებდნენ და შეიძლება ტაში დაეკრათ. მაგრამ ნიუ იორკი სულ სხვანაირი იყო; გასავათებული და ღონემიხდილი ქალაქი, რომელსაც სძულდა ლამაზი სხეულები.

აუდიტორიისთვის კითხვა სიქას მაცლიდა. სულს მწოვდა.

მართალია, რომ პოეზიის საღამოებზე სატყნავი ქალის დათრევა შეიძლება. როკ-მუსიკოსებიც კონცერტებზე ითრევენ ქალებს. წარმატებული მოკრივეები კი შეჯიბრებისას. ტორეროებს ხომ საერთოდ ქალიშვილები აძლევენ. მართალი რომ ვთქვა, სწორედ ეგენი იმსახურებენ ქალიშვილებს.

სიმღერა ისეთი რამეა, ათასჯერ შეგიძლია დაუკრა და ხალხი მაინც მოუსმენს. მაგრამ ლექსები სხვა რაღაცაა. მსმენელს მუდამ ახლები სჭირდება.

- შენ აუდიტორიის გეშინია. განა მართალი არ ვარ?
- ჰო, მაგრამ ეგ სცენის შიში არაა. მე ის მადარდებს, რომ მათი გამრთობის როლში ვარ. მოსწონთ, რომ საკუთარი მძღნერის ჭამა მიწევს. მაგრამ რას იზამ, მაგ ფულით შუქის გადასახადს ვიხდი და დოღზე დავდივარ. ეს კი საკმარისი საბაბია პოეზიის საღამოების გასამართად.

აუდიენციის სათანადოდ ვერ დაფასება დაუშვებელია; ისინი ფულს იხდიან დარბაზში მოსახვედრად; სასმელს უკვეთავენ; შენგან რაღაცას ელიან და თუ იმ რაღაცას არ მისცემ, შეუძლიათ ოკეანეში ჩაგახრჩონ.

ზასაობა ჟიმაობაზე უფრო ინტიმური რამეა. იმიტომაც ვბრაზობდი, როცა ჩემი ნაშები სხვა კაცებს ეზასავებოდნენ. მერჩივნა, რომ სულაც მიეცათ.

მთელი კვირის განმავლობაში დღე და ღამე გადაბმულად ვსვამდი. შედეგად დავწერე ოცდახუთიდან ოცდაათამდე სევდიანი ლექსი დაკარგულ სიყვარულზე.

უკვე გამოვითვალე და დავგეგმე, რომ ორი ათას წლამდე ვიცხოვრო. ოთხმოცი წლის უნდა შევსრულდე. მრგვალი ციფრია. მაგიტომაც მომწონს.

თუ ქალმა გადაწყვიტა და ზურგი შეგაქცია, შენი საქმე წასულია. მათ შეუძლიათ შენი სიყვარული, მაგრამ თუ თავში რაღაც გადაეკეტათ, შეუძლია წყნარად გიყურონ მომაკვდავს კანალიზაციაში, ანდა მანქანაგადავლილს და ზედაც არ შემოგაფურთხონ.

იმ ღამეს კდიევ ერთი პოეზიის ცუდი საღამო ჩავატარე. მაგრამ ფეხებზე მეკიდა. მსმენელებსაც ფეხებზე ეკიდათ. თუ ვიღაც ჯონ ქეიჯმა ათასი დოლარი ვაშლის ჭამაში აიღო, რატომ არ მეკუთვნოდა ხუთასი დოლარი ავიაბილეთების ჩათვლით იმისთვის, რომ რეგვენი მეთამაშა.

ჭიქას რომ ვივსებდი, ვიფიქრე, რომ სმაში ცუდი სწორედ ისაა, რომ როცა რამე ცუდი ხდება, დავიწყებას ცდილობ და თვრები; თუ რამე კარგი გემართება, გიხარია და აღნიშნავ; მაგრამ თუ არაფერი ხდება, იმის იმედით სვამ, რომ რაღაც მოახდინო.

მიუხედავად იმისა, რომ სიკვდილზე ბევრი რამ ვიცით და მასზე თითქმის ყოველ დღე ვფიქრობთ, თუ მოულოდნელად გარდაცვლილი ადამიანი კეთილი და გამორჩეული პიროვნებაა, ეს მოვლენა ძალიან მძიმედ გადაგვაქვს და ვერანაირ ნუგეშს ვერ ვპოულობთ იმაში, რომ მის გარდა კიდევ უამრავი ადამიანი მიდის ცხოვრებიდან; კარგებიც, ცუდებიც და უცნობებიც.

ჩემთვის ან დალევა, ან ჟიმაობა რომ აეკრძალათ, უარს უფრო ჟიმაობაზე ვიტყოდი.

სიყვარული იმათთვისაა, ვინც ფიზიკურ გადატვირთვას უძლებს, წარმოიდგინე, რომ შარდის მჩქეფარე მდინარეში ფონს გადიხარ და მხარზე ნაგვით სავსე ტომარა გკიდია. სიყვარული ცრურწმენის ერთ-ერთი ფორმაა. მე კი ცრურწმენები ისედაც არ მაკლია.

ხალხში ჰარმონიის დამყარება შეუძლებელი იყო: ზოგი კომუნიზმით იყო შეპყრობილი, ზოგი ჯანსაღი საკვებით, ზოგი მედიტაციით, ზოგი სერფინგით, ზოგი ბალეტით, ჰიპნოტიზმით, ზოგი ჯგუფური შეკრებებით, ორგიებით, ველოსიპედებით, ბალახეულით, კათოლიციზმით, მძიმე წონის აწევით, მოგზაურობით, განდგომით, ვეგეტარიანელობით, ინდოეთით, ხატვით, წერით, სკულპტურით, მუსიკის წერით ან დირიჟორობით, ტურიზმით, იოგით, სექსით, აზარტული თამაშებით, სმით, ბირჟაობით, გაყინული იოგურტით, ბეთჰოვენით, ბახით, ბუდათი ან ქრისტეთი, სავაჭრო ბრენდით, ჰეროინით, სტაფილოს წვენით, თვითმკვლელობით, კერძოდ შეკვეთილი კოსტიუმებით, კერძო თვითმფრინავით მგზავრობით, ნიუ-იორკით. მაგრამ ერთხელაც ეს ყველაფერი სადღაც ორთქლდებოდა, ან იშლებოდა და ხალხი იძულებული ხდებოდა რამე ახალი საქმიანობა ეპოვნა და ამ ახალი საქმის კეთებაში დალოდებოდა აღსასრულს. მაინც მიმაჩნდა, რომ არჩევნის ქონა კარგი რამე იყო.

- ნაპირზე პატარა მაღაზია მაქვს. ნაირ-ნაირი სამშვენისით ვვაჭრობ. ძირითადად ნაგავია.
- მართლა? მაშ ჩვენ რაღაც საერთო გვქონია, რადგან მეც ნაგავს ვწერ.
- თუ ცუდი მწერალი ხარ, რატომ წერ?
- საჭმელი და ტანსაცმელი მჭირდება. ასევე ჭერი თავს ზემოთ.

ხორცს ვჭამდი, ღმერთი არ მყავდა, ბუნება არ მაინტერესებდა, ტყნაური მიყვარდა, არჩევნებში ხმას არავის ვაძლევდი, ომები მევასებოდა, გარე სამყარო კი მაღიზიანებდა. ბეისბოლი არ მიყვარდა. არც ისტორია მიტაცებდა და არც ზოოპარკები.

***

სასტუმრო „ჰოლიდეი ინის“ სასტუმრო ნომერში ვიჯექი. ჩემი პრომოუტერი ჯო ვაშინგტონი ფანჯარასთან დამდგარიყო. უცბად დაგვიძახა: - აქეთ მოდი, უილიამ ბეროუზი ქუჩაზე გადმოდის. შენ პირდაპირ ნომერში ცხოვრობს. ხვალ კი მისი პოეზიის საღამოა. 

ფანჯარასთან მივედი და დავრწმუნდი, რომ ქვევით მართლაც ბეროუზი მოდიოდა. მაგიდასთან მივბრუნდი და ლუდი გავხსენი. ჩვენ მეორე სართულზე ვიყავით. ბეროუზმა საფეხურები ამოიარა, ჩემს ფანჯარას ჩაუარა, თავისი კარი გააღო და ოთახში სევიდა.

- გინდა შეგახვედრებ?
- არა.
[...]

ჯო ვოშინგტონი მობრუნდა. - ბეროუზმა მითხრა, რომ თავის ნომერში გელოდება. ვუთხარი, ჰენრი ჩინასკი შენს გვერდით ნომერში ზის-მეთქი. ნუთუ მართალს მეუბნებიო. კი-მეთქი. იმან კი არა, არ მინდაო.

[...]

ყინულის მანქანის საპოვნელად გავედი და ბეროუზის ნომრის შუშაბანდიდან კარს რომ ჩავუარე, დავინახე, რომ ბეროუზი ფანჯარასთან მიდგმულ სავარძელში იჯდა და გულგრილი მზერით მიყურებდა.

[...]

- დარწმუნებული ხარ, რომ ბეროუზთან შეხვედრა არ გინდა?
- ჰო.
- ამ საღამოს აპირებს თავისი ლექსების კითხვას. იქნებ დარჩე?
- არა. ლოს ანჟელესში უნდა დავბრუნდე.
- როდესმე დასწრებიხარ მის პოეზიის საღამოს?
- ჯო, მე მხოლოდ შხაპის მიღება და აქედან გაჯმა მინდა. მიმიყვან აეროპორტამდე?
- რა თქმა უნდა.

სასტუმროდან რომ გავდიოდით, ბეროუზი ისევ ფანჯარასთან მიდგმულ სავარძელში იჯდა და ან ვერ მხედავდა, ანდა თავს იკატუნებდა. ერთიც შევხედე და ჩავიარე. ჯიბეში ჩეკი მედო და მეშინოდა, რომ დოღზე არ დამეგვიანა...

***

საერთოდ, ხალხი წერილებში უფრო კარგ შთაბეჭდილებას ტოვებდა, ვიდრე ცხოვრებაში. პოეტების არ იყოს.

ჩემთვის ქალში მთავარი ფეხები იყო.

მე დიდი მოაზროვნე არ ვარ. მაგრამ ყველა ქალი თავისებურია. ზოგადად, ყველანი საუკეთესოსა და უარესის კომბინაციისგან შედგებით. ზღაპრულისა და კოშმარის ნაზავი ხართ. თუმცა მაინც მიხარია, რომ ქალები არსებობენ.

ასეა ხალხთან ურთიერთობა. რაც უფრო დიდხანს ხარ მათთან, მით უფრო იჩენს თავს მათი ექსცენტრიკულობა. განსხვავება იმაშია, რომ თავიდან ეს გამოვლინებები სასაცილოდ გეჩვენება და გახალისებს.

მეც გერმანიაში დავიბადე; 1920 წელს, ქალაქ ანდერნახში. ის სახლი, სადაც მე მშობეს, ბორდელად ექციათ.

- მე მხატვრულ ჟანრს ვწერ.
- რა არის მხატვრული ჟანრი?
- ცხოვრების გაუმჯობესებაა.
- ანუ ტყუილებს წერთ?
- ისე, რა.

წუთში დაახლოებით თვრამეტ სიტყვას ვწერ.

ნეტა საიდან ჩნდებოდა ამდენი ქალი? მათი არჩევანი ამოუწურავი იყო. ხოლო ყოველი მათგანი ინდივიდუალური და განსხვავებული. საშოებიც განსხვავებული ჰქონდათ, კოცნაც სხვანაირი იცოდნენ, ძუძუებიც სხვანაირი ჰქონდათ, მაგრამ დედამიწაზე კაცი არ დაიარებოდა, ვინც მათ ყველას გაუმკლავდებოდა. მსოფლიოში ძალიან ბევრი ქალი იყო, ვინც ფეხს ფეხზე გადაიდებდა და კაცებს გვაგიჟებდა. განა ეს ქეიფს არ სჯობდა?!

***

ბარში მაგიდასთან ვიჯექი და ვსვამდი. ჩემთან ერთი ასაკოვანი, ღირსეული შესახედაოების ქალბატონი მოვიდა და გამეცნო. ინგლისურის მასწავლებელი ყოფილა და ერთი მისი მოწაფე მოეყვანა. პუტკუნა ბავშვი იყო, სახელად ნენსი ფრიზი. მთხოვეს, მათი კლასისთვის რამდენიმე კითხვაზე პასუხი გამეცა. 

- შეუდექით, - ვუთხარი მათ.
- ვინ იყო თქვენი საყვარელი მწერალი?
- ფანტე.
- ვინა?
- ჯონ ფ-ა-ნ-ტ-ე. „მტვერს შეეკითხე“. „დაელოდე გაზაფხულს“. „ბანდინი“.
- სად შეგვიძლია მისი წიგნების შოვნა?
- ცენტრალურ ბიბლიოთეკაში ვიშოვე. თუ არ ვცდები, „Fifth & Olive“ ჰქვია.
- რატომ მოგწონთ ეს ავტორი?
- ცარიელი ემოციაა. ძალიან მამაცი კაცი იყო.
- კიდევ ვინ?
- სელინი.
- რატომ?
- იმიტომ, რპომ კაცი ლამის გამოშიგნეს, ის კი სიცილით კვდებოდა. ისიც ძალიან მამაცი კაცი იყო.
- თქვენ გჯერათ სიმამაცის?
- სიმამაცე ყველა თავის გამოვლინებაში მიყვარს; ცხოველების, ფრინველების, ქვეწარმავლებისა თუ ადამიანების.
- რატომ?
- რატომ? იმიტომ რომ ყველა ცოცხალ არსებას ამშვენებს. თუნდაც ხიფათის წინაშე გადარჩენის ერთი შანსიც არ ჰქოდნეს.
- ჰემინგუეი გიყვართ?
- არა.
- რატომ?
- ნამეტანი პირქუში და სერიოზულია. კარგი მწერალია. ლამაზად წერს. თუმცა მისთვის ცხოვრება ცარიელი ომი იყო. ერთხელ არ მოშვებულა. ერთხელ არ უცეკვია.

მასწავლებელმა და მისმა მწაფემ თავიანთი რვეულები დახურეს და გაუჩინარდნენ. ვეღარ მოვასწარი იმის თქმა, რომ ყველაზე უშუალო გავლენა გეიბლისგან, ქეგნისგან, ბოგარტისგან და ეროლ ფლინისგან მქონდა მიღებული.

***

მიუხედავად ჩემი სიმაღლისა, მრცხვენოდა ასეთი პატარა ხელების. ყველაზე მძაფრად ეს ფილადელფიაში შევიგრძენი, როცა ბარში კასრებს დავათრევდი. წარმოდგენა არ მქონდა, როგორ ვიმარჯვებდი შემთხვევით ჩხუბებში მიახლოებით მესამედს.

ზოგჯერ შენს წარმატებას სხვები განაპირობებენ. ზოგჯერ კი შენ თვითონ. მაგრამ ძირითადად ის შენზეა დამოკიდებული.

ლიდიას სიტყვები გამახსენდა: თუ დალევა გინდა, დალიე. თუ ჟიმაობა გინდა მაშინ მოისროლე ეგ ოხერი ბოთლი. ჩემი დილემა ის იყო, რომ ერთიც მინდოდა და მეორეც.

ერთი პერიოდი კოკაინზე შევჯექი, მაგრამ ძალიან მძიმედ გამოვდიოდი კაიფიდან. დილაობით სამზარეულოში გასვლის მეშინოდა, რადგან იქ ყასბის დანა ინახებოდა. ყველაფერს რომ თავი დავანებოთ, დღეში ორმოცდაათიდან სამოცდათხუთმეტ დოლარამდე ხარჯი მეტისმეტად ჩემი ჯიბისათვის.

ყველა იმ ქალს ვჟიმავდი, რომელსაც ნაღვლიანი თვალებით შევცქეროდი ათას ცხრაას ოცდაჩვიდმეტი წლიდან მოყოლებული. ეს იყო კრიზისის უკანასკნელი და უმძიმესი წელი, როცა ბულვარზე დამდგარი ქალი ორი დოლარი ღირდა, კაცებს კი მასზე ხელი ვერ მიუწვდებოდათ, რადგან ხალხს არც ფული გააჩნდა და არც იმედი.

ხალხი და ხალხმრავლობა არ მიყვარდა. მხოლოდ საკუთარი პოეზიის საღამოებზე შემეძლო მათი ატანა. ხალხი მამცირებდა და სისხლს მიშრობდა. ჩემი დევიზიც ასეთი იყო: კაცობრიობა ყოველთვის არ არსებობდა.

როცა ჩემს ყოველდღიურ ცხოვრებას სტრესი და სიგიჟე აკლდებოდა, არ ვიცოდი რაზე ვყოფილიყავი დამოკიდებული.

***

განშორებები ძალიან მიჭირდა, თუმცა სწორედ ვიღაცასთან განშორება ხდიდა შესაძლებელს სხვა ქალთან შეხვედრას. ხოლო ქალთა შესაცნობად, მათ სულში ჩასახედად, ბევრი ქალი უნდა გამეცნო. როგორც კაცს, ადვილად გამომდიოდა სხვა კაცის გუნებაში ჩახედვა და მის აზროვნებაში ჩაწვდომა. მაგრამ ქალის ბუენბისა და აზროვნების წარმოდგენა, ან წიგნში ქალის პერსონაჟის გამოგონება, ჩემთვის შეუძლებელი იყო, თუ ქალის ჯერ პირადად არ გავიცნობდი. ამიტომ, ქალებს შეძლებისდაგვარად ვუახლოვდებოდი, მათში ჩვეულებრივ ადამიანებს ვპოულობდი. ხოლო სანამ მათი გაცნობის ფაზა არ დასრულდებოდა, ჯობდა წერაზე არც კი მეფიქრა. ხოლო რასაც შემდგომ ქაღალდზე დავწერდი, ის მხოლოდ და მხოლოდ მემკვიდრეობა იყო ამ ურთიერთობისა. იმას არ ვგულისხმობ, რომ კაცს აუცილებლად ქალი უნდა ჰყავდეს, თავი კაცად რომ იგრძნოს. თუმცა, რამდენიმეს წესიერად შეცნობა კაცს ნამდვილად არ აწყენდა. თუ მისი ურთიერთობა დასრულდებოდა, იგი საკუთარ თავზე შეიგრძნობდა, თუ რა მურტალია მარტოობა. ასევე გაიგებდა, თუ რას უნდა დაუპირისპირდეს, როცა მისი აღსასრულის ჟამი დადგებოდა.

ჩემს სენტიმენტალურობას ბევრი რამ განაპირობებდა: ქალის ფეხსაცმელი ლოგინის ქვეშ; სარკესთან დატოვებული თმის სამაგრი, ან თმის რეზინი; ხმის ტონი, როგორითაც ქალი თავის მამაკაცს ეუბნება, რომ მოსაფსმელად მიდის... ნაშუადღევს მათთან ერთად ქუჩაში ბოდიალი; სასმლით გაჟღენთილი და სიგარეტის კვამლით გაბუღული გრძელი ღამეები და საუბრები; უთანხმოება და ჩხუბები; თვითმკვლელობაზე ფიქრი; ერთად ჭამა და ცხოვრებით ტკბობა; ხუმრობები და მოულოდნელი სიცილი; ჰაერში ჯადოსნურობის შეგრძნება; ავტოსადგომზე დაყენებულ მანქანაში ერთად ჯდომა; ღამის სამ საათზე ჩავლილ სიყვარულებზე ფიქრი და ამჟამინდელთან მათი შედარება; ღამე გაღვიძება და მისი ხვრინვის მოსმენა; დედები, ქალიშვილები, ბიჭები, კატები, ძაღლები; ზოგჯერ ერთ-ერთის სიკვდილი, ან განქორწინება, რის მერეც მაინც გიწევს ფეხზე წამოდგომა და ყველაფრის გადალახვა; იაფ ბისტროში გაზეთის კითხვა და გულისრევა იმისგან, რომ შენი ყოფილი ქალი ახლა წარმატებულ და გონებამახვილ ექიმზეა გათხოვილი; დოღები, პარკები, პიკნიკები ამ პარკებში; ზოგჯერ ციხეები; ანდა მისი მოსაწყენი დაქალები; ან შენი მოსაწყენი ძმაკაცები; შენი დალევები და მისი ცეკვები; ან შენი, ან მისი არშიყობა სხვებთან; მისი დამოკიდებულება აბებზე; შენი მხრიდან ღალატები, ან და მისი მხრიდან; ერთად ძილი...

მაგრამ გასაკიცხი არავინ იყო. ურთიერთობაში არ არსებობდა ცუდი და კარგი. ყველაფერი საკუთარ არჩევანზე იყო დაყვანილი. გააჩნია რა უფრო გიღირდა და რისი ამტანი იყავი ცხოვრებაში: ზოგი უფრო კეთილი იყო, ზოგი უბრალოდ შენით უფრო იყო დაინტერესებული. ზოგჯერ კი, სწორედ გარეგნულად ლამაზი და შინაგანად ცივი გერჩივნა, სასტიკი და ვერაგული დარტყმების მიუხედავად, რომლებსაც ისინი გაყენებდნენ. იმ ჩათლახობის მიუხედავად, რომლებსაც ისინი გაყენებდნენ. იმ ჩათლახობის მიუხედავად, რომელსაც გიჩალიჩებდნენ. ისევე, როგორც ხალხს ფილმებში უყვარს ამ ყველაფრის ყურება. კეთილი ქალები უკეთ ჟიმაობდნენ, უფრო მეტს დებდნენ სექსში, ხოლო მათთან გატარებული დროის მერე, ისინი უფრო ლამაზებად გეჩვენებოდნენ, რადგან შინაგანად იყვნენ ლამაზები.

***

მაგნიტოფონებს ვერ ვიტანდი. როცა ღარიბ უბანში ცხოვრობ, სულ სხვისი მუსიკის და ტყნაურის სმენა გიწევს. ამ უკანასკნელს კიდევ არა უშავს, მაგრამ რამდენიმე საათის განმავლობაში სხვისი მუსიკის მოსმენა გულის ამრევი იყო. განსაკუთრებით, როცა მეზობლები ფანჯრებს ღიას ტოვებდნენ, რათა ჩემთვისაც გაეზიარებინათ თავიანთი სიხარული.

კაცი კი არა, ტრაკი ვიყავი, ბინძური თამაშების ოსტატი. მაგრამ რისი გულისთვის ვთამაშობდი? რის გამო ვიძიებდი შურს? საკუთარ თავს ვატყუებდი, რომ ჩემი ბოზანდარობით ქალის ბუნებას ვიკვლევდი? არ ვუფიქრდებოდი ქმედებებს და მათ შედეგებს, ყველაფერი თვითდინებით მქონდა მიშვებული. არაფერი მადარდებდა, გარდა საკუთარი ეგოისტური და იაფი სიამოვნებისა. ერთი უბრალო განებივრებული კოლეჯის მოსწავლესავით ვიქცეოდი. ნებისმიერ მეძავზე უარესი ვიყავი; მეძავი თავის კუთვნილ ფულს აიღებს და აღარაფერს გთხოვს. მე კი სხვისი ცხოვრებებით და სულებით ვჟონგლიორობდი, თითქოს ჩემი სათამაშოები ყოფილიყვნენ. და ამის მერე ჩემს თავს კაცს ვეძახდი? რანაირი პოეტი ვიყავი? რაზე უნდა მეწერა ლექსები? პოეტი კი არა, მარკიზ დე სადი პროვოკაცია ვიყავი და სხვა არაფერი. მაგის განათლება მაინც მქონოდა? მკვლელიც და მოძალადეც ჩემზე ალალი და გულწრფელი იყო. მე ხომ არავის მივცემდი ნებას, ჩემი სულით ეთამაშათ და მასხრად აეგდოთ, ან ზედ რომ დაეფსათ; მაგდენი მაინც ხომ მესმოდა. არავის არაფერში ვადგებოდი. მაგრამ ყველაზე უარესი ის იყო, რომ სხვებთან თავს სწორედ იმად ვასაღებდი, რაც არ ვიყავი: კეთილ ადამიანად. ხალხი კი იმიტომ მიშვებდა თავის ცხოვრებაში, რომ ბევრის ნდბოას ვიწვევდი. ასეთი მარტივი გზით ვეწეოდი ჩემს ბინძურ საქმიანობას. ბარემ ამეღო და ლექსების ნაცვლად, „აფთრის სასიყვარული ზღაპარი“ დამეწერა.

სირზე დავიხედე, ვუთხარი: შე ბინძურო ბოზისშვილო შენა! რომ იცოდე რამდენ გულისტკივილს მაყენებ შენი იდიოტური შიმშილით!

ორმოცდაათ წლამდე მუშათა კლასს ვეკუთვნოდი, მერე კი ავიღე და ცნობილი პოეტი გავხდი. იმიტომ, რომ ფხიანი ვიყავი. ამიტომაც ვაჯვამდი თავზე ყველა დირექტორსა და მენეჯერს, რადგან ერთ დროს ისინი მაჯვამდნენ თავზე, როცა მე უსუსური ვიყავი. ახლა კი მეც მათსავით ვიქცეოდი. ისეთივე განებივრებული, დამპალი ლოთი და ახვარი გავმხდარიყავი. ამ თვითანალიზმა უკეთ ვერ გამხადა.

ქალები გვჯობდნენ კაცებს. ცხოვრებას გაცილებით უკეთ გეგმავდნენ და უკეთ იყვნენ ორგანიზებულნი. სანამ კაცები ფეხბურთის ჩემპიონატს ვუყურებდით, ბოულინგს ვთამაშობდით და ლუდით ვიჭყიპებოდით, ქალები ჩვენზე ფიქრობდნენ, გვაკვირდებოდნენ, გვსწავლობდნენ და წყვეტდნენ - ვვარგოდით მათთვის, თუ არა, სხვაში გავეცვალეთ, მოვეკალით, თუ უბრალოდ მივეტოვებინეთ. საბოლოო ჯამში, ეს არავის ადარდებდა; რაც უნდა გვექნა, მაინც მარტონი ვრჩებოდით.

ახალგაზრდობაში სულ დეპრესიები მაწუხებდა. მაგრამ ამას თვითმკვლელობამდე არ მივუყვანივარ. ამ ასაკში კი სულაც გამოვრიცხავდი, რადგან ისედაც უკვე თითქმის ყველაფერი მკვდარი იყო. მე მომწონდა სიბერე და სრულიად ვეთანხმებოდი იმ მოსაზრებას, რომ მწერალი ორმოცდაათი წლის მაინც უნდა იყოს, სანამ მის ნაწერებში სიცხადე იქნება. რაც უფრო მეტი მდინარე გადაგიცურავს, მით უფრო მეტი გაიგე მდინარეებზე. იმის თქმა მინდა, რომ ორმოცდაათ წლამდე იმდენჯერ გიწევდა თეთრი წყლის გადაცურვა და რიფებზე თავის გატეხვა, რომ ვინც გადარჩებოდა, მართლაც ბევრი რამის გაეგებოდა. თუმცა კაი რთული გამოცდილება იყო.

გასაგებია, რომ მორალი ადამიანის თავისუფლებებს ზღუდავდა, მაგრამ მორალის მცნება ხომ საუკუნეების გამოცდილების შედეგად ჩამოყალიბდა. ზოგ შემთხვევაში, ის ქარხანაში მუშათა შენარჩუნებას ემსახურებოდა, ანდა საეკლესიო მრევლის შენარჩუნებას და ერის ერთგულებას სახელმწიდოსადმი. ზოგ შემთხვევაშიც, მორალი საღ გონებას აქეზებდა.

ცოტა ვარჯიში არ მაწყენდა, თუკი სიბერეში, კნუტ ჰამსუნივით, სქელი რომანების წერას ვაპირებდი.

თანამედროვე საზოგადოებამ თვითონ შექმნა თავისი თავი და ახლა მისი წარმომადგენლები ერთმანეთსვე ჭამდნენ.

მხოლოდ ერთს ვისურვებდი, რომ იპოდრომთან ახლოს დამასაფლავონ... დოღის ცხენების ჩლიქების ბაკუნი რომ გავიგონო.

გარანტია არ არსებობს, როცა საქმე ადამიანის საქციელს ეხება.

კაცს ბევრი ქალის ყოლა მხოლოდ მაშინ ეპატიება, როცა არც ერთი არ ვარგა. მაგიტომაც ეძებს ახალს. მაგრამ გაუთავებელ ტყნაურში კაცი თავის იდენტურობას კარგავს.


ინგლისურიდან თარგმნა დიმიტრი გოგოლაშვილმა
გამომცემლობა „ოჩოპინტრე“, 2016წ.