Saturday, January 31, 2015

ჯეიმს ჯოისი - ნუ სჯით გარეგნობით

ბელვედერის კოლეჯში სწავლისას ჯეიმს ჯოისმა თავისი ყოველკვირეული თემებით თანაჯგუფელთა და მასწავლებელთა ყურადღება მიიქცია, მალე 1897-98 წლებში გამართულ საუკეთესო ინგლისური თხზულების კონკურსზე გამარჯვებისათვის, ეროვნული აღიარებაც მოიპოვა. საკონკურსოდ გაიტანეს გადასაყვან გამოცდებზე შესრულებული თემები. ჯოისის თემებიდან მხოლოდ ეს ერთი თხზულება „ნუ სჯით გარეგნობით“ შემოგვრჩა, რომელიც ჩვენი ვარაუდით, 1896 წელს უნდა იყოს დაწერილი, როცა ჯეიმსი თოთხმეტი წლისა იყო. ასე რომ, ჩვენთვის ცნობილი მისი ნაწერებიდან ყველაზე ადრეული ეს თხზულება გახლავთ.

არაფერია მშვენიერ გარეგნობაზე უფრო მაცდური და მომხიბლავი. თვალს ატკბობს ზაფხულის თაკარა მზის ქვეშ გარინდული ზღვა, მოწმენდილ ცაზე შემოდგომის უძალო და ქარვისფრად აბრწყინებული მზის ნათელი; მაგრამ როგორ იცვლება გარემო, როცა ბუნების ძალთა ველური მრისხანება ქაოსსა და უწესრიგობას გამოაღვიძებს.

როგორ განსხვავდება დუჟმორეული ოკეანე, საკუთარ ქაფში რომ იხრჩობა, აუღელვებელი, მოსარკული ზღვისაგან, რომელიც ცელქად ნანაობდა და ლაპლაპებდა მზის სხივებში. მაგრამ გარეგნობის ცვალებადობის საუკეთესო ნიმუში ბედი და ადამიანია. ქლესა და მონური მზერა, ამაყი და დიდგული გამომეტყველება ერთნაირად ფარავენ მანკიერ ხასიათს. ბედი, ეს ზიზილპიპილებიანი ტიკინა, რომლის ბრწყინვალება აცდუნებს და თავის ნებაზე ათამაშებს გლახაკსაც და ამპარტავანსაც, ქარივით ცვალებადია. და მაინც არის „რაღაც“, რაც ადამიანის ხასიათს წარმოგვიჩენს, ესაა თვალი, ერთადერთი გამცემი, რომელსაც დემონური ბოროტმოქმედის უბოროტესი განზრახვაც კი ვერ დათრგუნავს.

თვალი უჩვენებს ადამიანს ცოდვასა და უმანკოებას, ნაკლსა და ღირსებას სულისას. ეს ერთადერთი გამონაკლისია შეგონებისა: ნუ სჯით გარეგნობით, ყველა სხვა შემთხვევაში ჭეშმარიტი ღირსება საძებნელია, მონარქიული თუ დემოკრატიული საბურველი მხოლოდ აჩრდილია, რომელსაც ადამიანი თავს დააღწევს. „რა საბრალოა ღატაკი, უფლისწულთა მოწყალების იმედი რომ აქვს“. მუდმივ ცვალებად ბედის მოქცევას თან მოაქვს სიკეთე ან ბოროტება. რა მშვენიერია, როცა სიკეთეს გვაუწყებს და რა შემზარავი, როცა ბოროტის მაცნეა! მეფის გულმოწყალებას მინდობილი ადამიანი უკიდეგანო ოკეანეში ჩაკარგული ციცქნა ნავია.

ასე რომ, გარეგნობამ არ უნდა შეგვაცდინოს. ქლესა ადამიანი, არამზადის ყველაზე უარესი ნაირსახეობა, ღირსეული თავდაჭერის მიღმა მალავს ყველაზე დიდ ბიწიერებას. სატანა, რომლის სალოცავიც იღბალია, სიმდიდრის წინაშე მუხლებზე ფორთხავს და კუდს უქიცინებს, მაგრამ ადამიანს, ვისაც არ გააჩნია პატივმოყვარეობა, სიმდიდრე და სხვა ფუფუნება, გარდა კმაყოფილებისა, არ შეუძლია დამალოს აღტაცება, წმინდა სინდისიდან და უღრუბლო გონებიდან რომ მოედინება.

თარგმნეს პაატა და როსტომ ჩხეიძეებმა

შოთა რუსთაველი - ვეფხისტყაოსანი, მხატვრის წიგნი

სინთეზური ხელოვნება - მხატვრის წიგნი „ვეფხისტყაოსანი“ - „სინთეზური ხელოვნება - მხატვრის წიგნი“ - ეს არის პროექტი, რომლის მიზანია სინთეზური ხელოვნების ერთ-ერთი ჟანრის - მხატვრის წიგნის (Artist’s book) შექმნა და მისი სერიული გამოშვება.

ამ სერიის პირველ წიგნად შოთა რუსთაველის „ვეფხისტყაოსანი“ შეირჩა, არჩევანი ნაწარმოების კულტურულმა ღირებულებამ და მისმა მნიშვნელობამ განსაზღვრა.

„ვეფხისტყაოსნის“ მხატვრის წიგნად გარდაქმნაში მონაწილეობა მიიღეს თანამედროვე ქართული ხელოვნების წარმომადგენლებმა და ახალი ვიზუალით, ესთეტიკით წარმოაჩინეს ნაწარმოები.

მხატვრის წიგნის ორიგინალის სრული ექსპოზიცია უსასყიდლოდ გადაეცემა საქართველოს ეროვნულ მუზეუმს.

ფატმანი ნესტან-დარეჯანს წერილს უგზავნის, გიორგი ალექსი-მესხიშვილი

მონა ტყვე ნესტანს ფარულად ნახავს, გიორგი ალექსი-მესხიშვილი

„აწ ვინმე მოყმე მოვიდა შვენიერითა პირითა...“, გიორგი ალექსი-მესხიშვილი

ნესტან-დარეჯანი მონის მონათხრობს იჯერებს, გიორგი ალექსი-მესხიშვილი

ტარიელი ავთანდილს ფრიდონის გაცნობის ამბავს უყვება, მიშა გოგრიჭიანი

ფრიდონი ტარიელს თავის სამეფოს უჩვენებს, მიშა გოგრიჭიანი

ტარიელი ფრიდონის ბიძაშვილებს ეომება, მიშა გოგრიჭიანი

ფრიდონი ზღვაში ნავს ხედავს, მიშა გოგრიჭიანი

ფრიდონი ავთანდილს ცხენს ჩუქნის, მიშა გოგრიჭიანი

ფრიდონი ტარიელს ემშვიდობება, მიშა გოგრიჭიანი
ტარიელი ავთანდილს ფრიდონის სამეფოს გზას უჩვენებს, მიშა გოგრიჭიანი

ავთანდილი ორბს ისარს ესვრის, მიშა გოგრიჭიანი

ავთანდილი ფრიდონს ეცნობა, მიშა გოგრიჭიანი

ტარიელი და ავთანდილი ფრიდონის ლაშქარს ეხუმრებიან, მიშა გოგრიჭიანი

ტარიელი, ნესტანი და ავთანდილი ფრიდონთან მიდიან, მიშა გოგრიჭიანი
ფრიდონი ნესტანსა და ტარიელს ქორწილს უხდის, მიშა გოგრიჭიანი

„ჰე ღმერთო ერთო...“, თამაზ ვარვარიძე

„მე, რუსთველი, ხელობითა ვიქმ საქმესა ამა დარი...“, თამაზ ვარვარიძე

ინდოეთის სამეფო, თამაზ ვარვარიძე
„ქალსა შევხედენ, ლახვარი მეცა ცნობასა და გულსა...“, თამაზ ვარვარიძე
ტარიელი უიმედო სიყვარულს მალავს, თამაზ ვარვარიძე
ტარიელი ხატაელებს ეომება, თამაზ ვარვარიძე
ტარიელი ინდოეთის მეფეს ხატაეთიდან წერილს უგზავნის, თამაზ ვარვარიძე
ტარიელი ხვარაზმშას შვილს კლავს, თამაზ ვარვარიძე
ტარიელი ნესტან-დარეჯანის დაკარგვის ამბავს იგებს, თამაზ ვარვარიძე
„გასრულდა მათი ამბავი ვითა სიზმარი ღამისა“, თამაზ ვარვარიძე
„რომელმან შექმნა სამყარო...“, თამარ კვესიტაძე
„რომელმან შექმნა სამყარო...“, თამარ კვესიტაძე
„რომელმან შექმნა სამყარო...“, თამარ კვესიტაძე
„რომელმან შექმნა სამყარო...“, თამარ კვესიტაძე
„რომელმან შექმნა სამყარო...“, თამარ კვესიტაძე
„რომელმან შექმნა სამყარო...“, თამარ კვესიტაძე
ფატმანი ვაჭრების ცოლებს მასპინძლობს, თამუნა მელიქიშვილი
ფატმანთან მყოფი ნესტანი განუწყვეტლივ ტირის, თამუნა მელიქიშვილი
ავთანდილი გულანშაროში ვაჭრობს, თამუნა მელიქიშვილი
ფატმანი მებაღე ავთანდილს გულანშაროს აცნობს, თამუნა მელიქიშვილი
ფატმანს ავთანდილის ნახვა ახარებს, თამუნა მელიქიშვილი
ფატმანი ავთანდილს ჭაშნაგირის მკვლელობას ავალებს, თამუნა მელიქიშვილი
ფატმანი კოშკიდან ნავში მყოფ ნესტანს ხედავს, თამუნა მელიქიშვილი
ფატმანი ქმრისგან ფიცს ითხოვს, თამუნა მელიქიშვილი
ფატმანის ქმარი ზღვათა მეფეს ნესტანის ამბავს უყვება, თამუნა მელიქიშვილი
„ნახეთ, თუ ოქრო რასა იქმს, კვერთხი ეშმაკთა ძირისა!“, თამუნა მელიქიშვილი
ფატმანისა და ავთანდილის ღამე, თამუნა მელიქიშვილი
ტარიელი ზღვატა მეფეს ქაჯეთის სამეფოს ჩუქნის, თამუნა მელიქიშვილი
ფატმანი ნესტანს სახლიდან აპარებს, ია მჭედლიშვილი
ფატმანი ოთხი მონის საუბარს უსმენს, ია მჭედლიშვილი
ფატმანი ავთანდილს ნესტან-დარეჯანის ქაჯთაგან შეპყრობის ამბავს უყვება, ია მჭედლიშვილი
ფატმანი ავთანდილს ქაჯების შესახებ უყვება, ია მჭედლიშვილი
დატყვევებული ნესტანი ტარიელს სიყვარულს ეფიცება, ია მჭედლიშვილი
ტარიელი და ავთანდილი ქაჯეთის შესახებ ფრიდონის მონათხრობს ისმენენ, ია მჭედლიშვილი
ტარიელი, ავთანდილი და ფრიდონი ქაჯეთის ციხეს იღებენ, ია მჭედლიშვილი
„ნახეს, მზისა შესაყრელად გამოეშვა მთვარე გველსა...“, ია მჭედლიშვილი
ზღვათა მეფეს ტარიელის მისვლა აცნობეს, ია მჭედლიშვილი
„ფრიდონისგან უსაზომო ქორწილია დღესა რვასა...“, ია მჭედლიშვილი
„შიგან მათთა საბრძანისთა თხა დამგელი ერთგან სძოვდეს...“, ია მჭედლიშვილი
ავთანდილი უცხო მოყმეს ეძებს, კოტე სულაბერიძე
ავთანდილი ხატაელი ძმებისკენ მიდის, კოტე სულაბერიძე
ავთანდილი კვლავ უთვალთვალებს ტარიელსა და ასმათს, კოტე სულაბერიძე
„ხანი წავლეს, სიარულმან მოჯობება დააჩინა“, კოტე სულაბერიძე
ავთანდილი და ტარიელი ერთმანეთს შორდებიან, კოტე სულაბერიძე
ავთანდილი მნათობებს მიმართავს, კოტე სულაბერიძე
ავთანდილი ვაჭრებს ზღვის პირას ხედავს, კოტე სულაბერიძე
ავთანდილი ვაჭრების ქარავანს ხვდება, კოტე სულაბერიძე
ავთანდილი მეკობრეებს ებრძვის, კოტე სულაბერიძე
ვაჭარივით შემოსილი ავთანდილი გულანშაროში მიდის, კოტე სულაბერიძე
„დავეკაზმენით საომრად ჯაჭვ-ჯავშანითა, ქაფითა...“, მაია სუმბაძე
„ერთსა კაცსა ეყოფოდეს, დიდებანი რომე მჭირდეს“, მაია სუმბაძე
„გავგზავნე ყოვლგან ლაშქარნი, ალაფი ავაღებინე...“, მაია სუმბაძე
„საჭურჭლენი სიმრავლითა რასმცა ვითა დავაგვანენ!...“, მაია სუმბაძე
„საჭურჭლენი გარდავნახენ თავის-თავის, კიდის-კიდე...“, მაია სუმბაძე
„ერთგან ვნახენ საკვირველი ყაბაჩა და ერთი რიდე...“, მაია სუმბაძე
„მეფისათვის დავარჩიე, საარმაღნოდ რაცა სჯობდა...“, მაია სუმბაძე
გმირები ქაჯეთისკენ მიდიან, ოლეგ ტიმჩენკო
ტარიელის, ავთანდილისა და ფრიდონის თათბირი, ოლეგ ტიმჩენკო
ფრიდონი ბავშვობაში ჯამბაზობას სწავლობს, ოლეგ ტიმჩენკო
ფრიდონი ტარიელსა და ავთანდილს თავის გეგმას აცნობს, ოლეგ ტიმჩენკო
ავთანდილის გემით ტარიელი და ფრიდონი ქაჯეთს მიადგნენ, ოლეგ ტიმჩენკო
„ხმა ესმას ჩემსა ხელ-მქმნელსა, ზედა გარდმოდგეს მზე ვითა...“, ოლეგ ტიმჩენკო
„მაგა ცხენსა ჩემეულსა მოასწრებენ კართა ვერა...“, ოლეგ ტიმჩენკო
ქაჯეთს ღვთის რისხვა ატყდება, ოლეგ ტიმჩენკო
ტარიელი ვეფხვის ტყავს ნესტანის სიმბოლოდ ირჩევს, მამუკა ცეცხლაძე
თინათინი ავთანდილს ტარიელთან მეორედ წასვლის გადაწყვეტილებას უწონებს, მამუკა ცეცხლაძე
„დაჯდა წერად ანდერძისად...“, მამუკა ცეცხლაძე
„სიყვარული აგვამაღლებს...“, მამუკა ცეცხლაძე
„ვერ დაიჭირავს სიკვდილსა გზა ვიწრო, ვერცა კლდოვანი...“, მამუკა ცეცხლაძე
ავთანდილის ანდერძი, მამუკა ცეცხლაძე
ავთანდილი ლოცულობს, მამუკა ცეცხლაძე
შერმადინი ტირის, მამუკა ცეცხლაძე
როსტევანი ავთანდილის გაპარვას დარდობს, მამუკა ცეცხლაძე
შერმადინს როსტევან მეფესთან ანდერძი მიაქვს, მამუკა ცეცხლაძე
ავთანდილი ასმათსა და ტარიელს უთვალთვალებს, რუსუდან ხიზანიშვილი (გობეჯიშვილი)
ტარიელი გამოქვაბულში ბრუნდება, რუსუდან ხიზანიშვილი (გობეჯიშვილი)
ასმათი ტარიელს აცილებს, რუსუდან ხიზანიშვილი (გობეჯიშვილი)
ავთანდილი ასმათს დანას აბჯენს, რუსუდან ხიზანიშვილი (გობეჯიშვილი)
ტარიელი, ასმათი და ავთანდილი გამოქვაბულში, რუსუდან ხიზანიშვილი (გობეჯიშვილი)
ტარიელის და ავთანდილის დამეგობრება, რუსუდან ხიზანიშვილი (გობეჯიშვილი)
ტარიელი ავტანდილს თავის ამბავს უყვება, რუსუდან ხიზანიშვილი (გობეჯიშვილი)
ტარიელი სიზმარს ხედავს, რუსუდან ხიზანიშვილი (გობეჯიშვილი)
არიელი დევებს ებრძვის, რუსუდან ხიზანიშვილი (გობეჯიშვილი)
ტარიელი, ავთანდილი, ფრიდონი და ასმათი გამოქვაბულში, რუსუდან ხიზანიშვილი (გობეჯიშვილი)
ტარიელი 160 მონასთან ერთად ნესტან-დარეჯანის საძებნელად ზღვაში შედის, უშანგი ხუმარაშვილი
ტარიელი ფრიდონს ზღვის პირას ხედავს, უშანგი ხუმარაშვილი
„შემომხედნა, მოვეწონე, სიარული დაითმინა...“, უშანგი ხუმარაშვილი
„მერე ფრიდონ მოიყვანა, მიძღვნა ესე ჩემი ცხენი...“, უშანგი ხუმარაშვილი
„ხელი მინდორს გავიჭრები...“, უშანგი ხუმარაშვილი
ავთანდილი დაბნედილ ტარიელს ასულიერებს, უშანგი ხუმარაშვილი
ტარიელი ლომ-ვეფხვს ხოცავს, უშანგი ხუმარაშვილი
ტარიელი და ავთანდილი ასმათთან გამოქვაბულში მიდიან, უშანგი ხუმარაშვილი
ქაჯთა ქალაქი, უშანგი ხუმარაშვილი
ტარიელი, ავთანდილი და ასმათი ფრიდონთან მიდიან, უშანგი ხუმარაშვილი
ტარიელი და ავთანდილი ფრიდონის ჯოგს დაერევიან, უშანგი ხუმარაშვილი
„ციხისა მცველი ყველაი იდვა მართ ვითა სნეული...“, უშნგი ხუმარაშვილი
ტარიელი ფრიდონი და ავთნდილი ინდოეთის გასათვისუფლებლად მიდიან, უშანგი ხუმარაშვილი
„იყო არაბეთს როსტევან...“, თემურ ჯავახიშვილი
როსტევანი თინათინს გვირგვინს ადგამს, თემურ ჯავახიშვილი
როსტევანი და ავთანდილი ნადირობენ, თემურ ჯავახიშვილი
„ნახეს უცხო მოყმე ვინმე...“, თემურ ჯავახიშვილი
ტარიელი როსტევანის მონებს ხოცავს, თემურ ჯავახიშვილი
ავთანდილი „იმღერდა და იხარებდა...“, თემურ ჯავახიშვილი
თინათინი ავთანდილს უცხო მოყმის მოძებნას ავალებს, თემურ ჯავახიშვილი
ავთანდილი უცხო მოყმის საძებრად მიდის, თემურ ჯავახიშვილი
ავთანდილი პრიველად ხვდება ტარიელს, თემურ ჯავახიშვილი
ავთანდილი არაბეთში ბრუნდება, თემურ ჯავახიშვილი
როსტევანი ვაზირს სკამს ესვრის, თემურ ჯავახიშვილი
ავთანდილი შერმადინს თავის ანდერძს გადასცემს, თემურ ჯავახიშვილი
როსტევანს „გულსა ჰქონდა ჭმუნვა დიდი“, თემურ ჯავახიშვილი
ტარიელი, ავთანდილი და ფრიდონი გამოქვაბულში, თემურ ჯავახიშვილი
თინათინი და ავთანდილი ქორწინდებიან, თემურ ჯავახიშვილი
„მე გული შენი ქაღალდად გულსავე ჩემსა ვაწები...“, მამუკა ჯაფარიძე
„შენი სიცოცხლე მეყოფის ჩემად იმედად გულისად...“, მამუკა ჯაფარიძე
ნესტანი ქაჯეთის ციხეში, მამუკა ჯაფარიძე
„ან თავსა კლდეთა ჩავიქცევ...“, მამუკა ჯაფარიძე
წიგნსი დიზაინი, ოთარ მურაჩაშვილი

პროექტის ხელმძღვანელები: ქეთი გალდავაძე, ნიკო ქარცივაძე,
ფინანსური მხარდამჭერი: საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტრო