Monday, June 20, 2016

ჩარლზ ბუკოვსკი - ქალები

მწერლობას ვცდილობდი. ჩემს პირველ რომანს ვწერდი და შიშისგან ყოველ ღამე ერთ პინტაზე (ნახევარი ლიტრი) მეტ ვისკისა და ექვს ბოთლ ლუდს ვყლურწავდი. ამდენი ცხოვრებაში არ მისვამს. გარიჟრაჟამდე იაფ სიგარებს ვეწეოდი, საბეჭდ მანქანას ვატკაცუნებდი და რადიოში კლასიკურ მუსიკას ვუსმენდი. ღამეში ათი გვერდის დაწერა მქონდა დასახული, მაგრამ დილამდე ვერ ვიგებდი რამდენი გამომდიოდა, დილას კი ჯერ გულს ავირევდი, მერე წინოთახში ვბრუნდებოდი და ტახტზე დაყრილ ფურცლებს ვითვლიდი. როგორც წესი, ათ გვერდზე მეტი მხვდებოდა. ზოგჯერ ჩვიდმეტიც, თვრამეტი, ოცდასამი, ან ოცდახუთი. რასაკვირველია, ყოველი ღამის ნამუშევარი გასასწორებელი და გასაწმენდი იყო, ან სულაც გადასაყრელი. ჩემი პირველი რომანის დაწერაზე ოცდაერთი ღამე დამჭირდა. 

როგორც წესი, წერას საღამოს შვიდის თვრამეტ წუთამდე არ ვიწყებდი. ეს სიმბოლური დრო, ჩემს ყოფილ საფოსტო ტერმინალში ცვლის დამთავრებას ნიშნავდა.

წერას დაბნელებამდე არ ვიწყებ. დღის საათებში არაფერი გამომდის.

მაინც ჩავაღწიე ქვევით და ლოკვა დავიწყე. ლიდიას დახატული სურათი ზუსტი აღმოჩნდა; ყველაფერი თავის ადგილას დამხვდა. ლიდიას სუნთქვა დაუმძიმდა. ამან კიდევ უფრო აღმაგზნო და კარგად ამიდგა. მერე კლიტორიც გამოჩნდა, ოღონდ ვარდისფერი კი არ იყო, არამედ, ღაჟღაჟა წითელი. ენით ვეთამაშებოდი. ლიდია ხვნეშოდა და კვნესოდა. მერე ვიღაცამ მისი შემოსასვლელი კარი გააღო და დახურა. ნაბიჯების ხმა მომესმა. თავი ავწიე და დავინახე, რომ ჩვენს ლოგინთან ხუთიოდე წლის შავკანიანი ბიჭი იდგა.
- აქ რა ჯანდაბა გინდა? - შევეკითხე.
- ცარიელი ბოთლები ხომ არ გაქვთ? - მკითხა ბავშვმა.
- არა, არ გვაქვს ცარიელი ბოთლები, - ვუპასუხე.
 ბიჭუნა საძინებლიდან წინა ოთახში გავიდა, მერე კი წინკარით სახლი დატოვა.

კიდევ ის მომეწონა, - მითხრა ლიდიამ, რომ ჭუჭყიანი ბინა გქონდა და მთელი იატაკი ლუდის ბოთლებით იყო სავსე. სადაც არ გავიხედავდი, ყველგან რაღაც ნაგავი ეყარა. გაურეცხავი ჭურჭელი და უნიტაზის რგოლი, ტურტლიანი აბაზანა, ნიჟარაში ძველი ჟანგიანი სამართებლები, ვიცოდი, რომ ამდენი ჭუჭყის პატრონი, საშოზე ცხვირს არ აიბზიკავდი.

გამოჩენილი ხალხი, ყველაზე მარტოხელა ხალხია დედამიწაზე.

აუდიტორიას ისიც ვუთხარი, რომ როცა კარგ ხასიათზე ვარ, თეფშს საჭმლის შეჭმისთანავე ვრეცხავ.

მის პირზე ჩემი ტუჩების მიდება მომინდა. ქალს მოკლე კაბა ეცვა, ხოლო მისი ტრუსებიდან მშვენიერი ფეხები გამოჩრილიყო, რომლებსაც ის ხან ერთ მხარეს გადააჯვარედინებდა, ხან მეორე მხარეს, თან სვამდა, იცინოდა, და თავის ურც კაბას დროდადრო ქვევით ქაჩავდა. გვერდით მივუჯექი და ვუთხარი: - მე ვარ.
- ვიცი ვინცა ხარ. შენი პოეზიის საღამოზე ვიყავი.
- გმადლობ. სიამოვნებით შევჭამდი შენს ფისოს. ბოლო დროს საკმაოდ კარგად გამომდის. ჭკუიდან გადაგიყვან.
- ალენ გინსბერგზე რა აზრის ხარ?
- მოიცა ახლა, თემიდან ნუ უხვევ. შენი ტუჩების დაგემოვნება მინდა, შენი ფეხებისა და ტრაკის.
- კარგი, მომიგო მან.
- მაშინ დაბლა დაგელოდები, ჩემს საძინებელში.

ქერათმიანი გოგო მმოვიდა, უჩარჩო სათვალითა და პირზე ღიმილით. ცხრამეტი წლის იქნებოდა. ასევე მომღიმარმა მომახალა პირში: - შენი გაჟიმვა მინდა, რაღაცნაირი სახე გაქვს.
- როგორი?
- არაჩვეულებრივი. მინდა, რომ ჩემი ფუჩუთი სახე მოგისპო.
- შეიძლება პირიქითაც მოხდეს.
- ეჭვი მეპარება.
- მართალი ხარ. ფუჩუების მოსპობა შეუძლებელია.

ვიწექი და ბოთლის ნამსხვრევებს ვუყურებდი, ჩემგან სულ ერთ ნაბიჯში რომ მოპნეულიყო. ბოთლის ძირის ნარჩენში ერთი ბეწო ვისკი ესხა. ხელით გადავწვდი და პირთან მივიტანე. სანამ ვისკის ნარჩენს ვსვამდი, შუშის წაგრძელებულმა ნატეხებმა კინაღამ თვალი ამომთხარა. მერე ავდექი და სახლში შევედი. საშინლად მწყუროდა. ძველ ლუდის ბოთლებს დავუარე ძირზე დარჩენილი სითხის მოსაყლურწად. ერთგან პირი სიგარეტის ფერფლით გამევსო, რადგან ზოგჯერ ბოთლებს საფერფლედ ვიყენებდი.

რა კარგია, როცა იცი ვისთან წახვიდე, როცა დაგენძრევა. შორეული წასრული მომაგონდა, როდესაც წასასვლელი არსად მქონდა, როგორი დარხეულიც არ უნდა მქონოდა. შეიძლება იმ დროს ეგ უფრო მომიხდა. მაგრამ ახლა მე აღარ მაინტერესებდა, რა მიხდებოდა და რა მავნებდა. მე ის მაინტერესებდა, თუ როგორ ვგრძნობდი თავს და როგორ არ დამეშვა ცუდ ხასიათზე ყოფნა, როცა საქმე ისე არ მიდიოდა, როგორც მე მქონდა წარმოდგენილი. ის, თუ რა უნდა მექნა, თავი ისევ კარგად რომ მეგრძნო.

ნიუ იორკი არ მიყვარდა. არც ჰოლივუდი. არც როკ-მუსიკა. საერთოდ არაფერი. შეიძლება უბრალოდ მეშინოდა. ალბათ ასეც იყო. მინდოდა ფარდაჩამოფარებულ ოთახში ვმჯდარიყავი. ეგ იყო ჩეი დროსტარება. აი, ასეთი ახირებული კაცი ვიყავი. დარტყმული.

რაც ერთს ემართება, სხვებსაც გვემართება. და რომ თითოეულის ცხოვრება არც ისე განსხვავდება სხვისი ცხოვრებისგან - როგორც არ უნდა გვეგონოს, რომ განსხვავებულია.

ტკივილი უცნაური რამეა. კატა, რომელიც ჩიტს კლავს, ავტოკატასტროფა, ხანძარი... ბახ, და საიდანღაც ტკივილი დაგეცემა, ზედ გაზის და არ გიშვებს. ვერსად წაუხვალ, ხოლო გარეშე პირთათვის, სასაცილო ხდები. გეგონება უცბად იდიოტად იქეცი. ტკივილის წამალი არ არსებობს, თუ ისეთ ვინმეს არ იცნობ, რომელსაც ესმის, თუ როგორ გრძნობ თავს და იცის, რით შეუძლია შენი შველა.

მწერლისთვის ყველაზე მავნე რამე ის არის, როცა მეორე მწერალს იცნობს, იმაზე უარესი კი, როცა რამდენიმე მწერალს იცნობს. მაშინი ისინი ბუზებს ემსგავსებიან, რომლებიც ერთსა და იმავე განავალს შესევიან.

უხეშობას შიში მაიძულებს.

ჰოლივუდის სასაფლაო მანქანით შემოვიარეთ. საფლავთა უმეტესობა შემოღობილი იყო. პატარა სახლებს მაგონებდნენ თავისი სვეტებითა და საფეხურებით. ყოველ საფლავს კლიტეზე ჩაკეტილი რკინის კარები ჰქონდა. გარეთ გადმოვედით. ერთი საფლავის კარს დაეჯაჯგურა. მე კი ვიდექი და ვუყურებდი, როგორ არხევდა ტრაკს სანამ კარს ეჯაჯგურებოდა. ნიცშე მომაგონდა: გერმანელი ულაყი და ებრაელი ფაშატი. ჩემი წინაპართა სამშობლო იამაყებდა ჩემით.

ოთხმოც წლამდე ცხოვრება მქონდა გადაწყვეტილი. წარმოიდგინე, ოთხმოცი წლის რომ ხარ და თვრამეტი წლის გოგონას რომ ჟიმავ. თუ სიკვდილის გაცურების რაიმე ხერხი იარსებებდა, უსათუოდ ეს იქნებოდა.

მიხაროდა, რომ შეყვარებული არ ვიყავი და რომ მსოფლიოთი უკმაყოფილო ვიყავი. მომწონს, როცა ყველას და ყველაფერს ემდური. შეყვარებული ხალხი ხისტი და საშიში ხდება ხოლმე. ფართე პერსპექტივაში ხედვის უნარს კარგავენ, ისევე როგორც იუმორის გრძნობას. ისინი ნერვიული მუდოები ხდებიან, ფსიქოპათური გადახრებით. ზოგჯერ მკვლელებიც.

- დღეს დაწერე რამე?
- ცოტა.
- შედეგიანად?
- მაგის გასაგებად თვრამეტი დღეა საჭირო.

ხალხი ძალიან ცივად ეპყრობა ერთმანეთს.

შეიძლება სულელი ვიყო, მაგრამ უშუალო ბოროტების არ მჯერა...

მსოფლიო ძალიან ცივი ადგილია.თუ ხალხი ერთმანეთს მეტს დაელაპარაკება და საქმეებს გაარკვევს, ისე აღარ ეციება.

- შემომხედე რომ გელაპარაკები! მოტყანი არა, მართალს არ ვამბობ?
- არა, არაფერი არ მიქნია.
- აბა ამდენ ხანს რა ჯანდაბას შვრებოდი. შეხე, სახეც კი დაგიკაწრა!
- ხომ გეუბნები, ჩვენ შორის არაფერი მომხდარა-მეთქი.
- პერანგი გაიძრე, ზურგი დამანახე.
- ნუ დაიწყე რა გატრაკება, ლიდია.
- გაიძრე-მეთქი პერანგი და მაისური!
ერთიც და მეორეც გავიძრე, ლიდიამ კი შემომიარა და ზურგზე მომაჩერდა.
- ეს რა ნაკაწრი გაქვს?
- სად ხედავ ნაკაწრს?
- აი, აქ... ერთი გრძელი ნაკაწრი გაქვს... ქალის ფრჩხილი იქნება.
- თუ იმ ადგილს გულისხმობ, ეგ შენი ნახელავია...
- კაი, ახლავე გავარკვევთ.
- როგორ?
- ლოგინში ჩავწვეთ.
- ასე იყოს.
ლიდიას ტესტი წარმატებით გავიარე, მაგრამ მერე დავფიქრდი, კაცმა ქალი როგორ უნდა გამოცადოს-მეთქი? უსამართლოდ მომეჩვენა ეგ ყველაფერი.

ნიკოლი ჰაქსლიზე, ლორენსზე და მათ მიერ იტალიაში გატარებულ დროზე მელაპარაკებოდა. მორჩი გატრაკებას-მეთქი, ვუთხარი და შევახსენე, რომ მსოფლიოს ყველაზე მაგარი მწერალი მაინც კნუტ ჰამსუნი იყო. ნიკოლმა გაკვირვებული თვალები მომაპყრო, გეგონებოდა არ ელოდა, რომ ჰამსუნის შემოქმედებას ვიცნობდი.

ზოგჯერ სიკეთეს შუა ჯოჯოხეთში აღმოაჩენ ხოლმე.

ამერიკა ბანძი ადგილი იყო საჟიმაოდ.

რასაკვირველია, მე ასოციალური ტიპი ვიყავი. ერთ ქალთან ცხოვრება სრულიად მყოფნიდა. მასთან ჭამა, ძილი და ქუჩაში ერთად სეირნობა საკმარისი იყო ჩემთვის. არც ხალხთან საუბარი მჭირდებოდა და არც რაღაც ღონისძიებებზე სიარული, გარდა დოღისა და კრივის ორთაბრძოლებისა. ტელევიზორის მუღამი არ მესმოდა. არც ის, რატომ უნდა გადამეხადა ფული კინოში წასასვლელად, რათა კინოდარბაზში სხვა ხალხის ემოციები გამეზიარებინა. ფართიზე სიარული ხომ მთლად გულს მირევდა. ვერ ვიტანდი მაგ ბინძურ თამაშებს; არშიყობას, ახალბედა ლოთებს და სხვა მუდოებს.

- ეული და განდეგილი კაცი ვარ, ხალხი არ მჭირდება. წერა მარტოობას ითხოვს.
- მწერალი თუ ხარ, ხალხი როგორ უნდა შეიცნო, თუ მათ მოერიდები?
- მე მათზე უკვე ყველაფერი ვიცი, რაც საჭიროა.
[...]
- ვერ განვითარდები, რადგან ყველაფერს არასწორად აკეთებ.
- იმიტომაც გამომდის, რომ არასწორად ვაკეთებ.
- რა გამოგდის? ვინ ჩემი ფეხები გიცნობს? შენც მყავდე რა მილერი, ანდა ტრუმენ კაპოტე.
- მათ წერა არ იციან.
- მაშ მხოლოდ შენ გცოდნია წერა! მხოლოდ შენ, ჩინასკი!
- ჰო, ასე მეჩვენება.
- შენი თავი ცნობილი გგონია? ნიუ-იორკში რომ წახვიდე, გგონია ვინმე გიცნობს?
- მისმინე, ეგ მე ფეხებზე მკიდია. მხოლოდ ჩემი წერის ამბავი მადარდებს და სულ არ მჭირდება, რომ ეგ მთელ ქვეყანას მოვდო.
- რომ შეგეძლოს, მთელ მსოფლიოსაც მოსდებდი.
- შესაძლებელია.
- შენ თავს იკატუნებ, ვითომ ცნობილი ხარ.
- მე სულ ასე ვიქცეოდი. მაშინაც სანამ წერას დავიწყებდი.
- იცი, რომ ცნობილებში, მე ვინც კი შემხვედრია, ყველაზე ნაკლებად ცნობილი შენ ხარ.
- უბრალოდ ამბიციური არ ვარ.
- არაფერიც. უბრალოდ ზარმაც-კიკო ხარ. გინდა, რომ ლანგარზე მოგართვან ყველაფერი. როდის ასწრებ წერას, მითხარი? ან ლოგინში გორაობ, ან მთვრალი ხარ, ან დოღზე მიეთრევი.
- რა ვიცი, რა მნიშვნელობა აქვს.

მე ხომ უამრავ ქალს ვიცნობდი. რად მინდოდა უფრო და უფრო მეტი? რას ვაღწევი ამით? ახალი ინტრიგების გაბმა საინტერესო იყო, მაგრამ ეს კაი გარჯასაც მოითხოვდა. პირველ კოცნასა და პირველ ჟიმაობაში იყო რაღაც დრამატულობა. მაგრამ მოგვიანებით, ქალში უსათუოდ იჩენდა თავს სიგიჟე და მენსტრუალური ხუშტურები. მათ თვალში უფრო და უფრო უმნიშვნელო ტიპი გავხდებოდი; ისინი კი ჩემს თვალში. მე უკვე ბებერი და უშნო ვიყავი. შეიძლება სწორედ მაგიტომ ვკაიფობდი ახალგაზრდების ხეხვაზე. კინგ-კონგი და ფერიები. რისი იმედი მქონდა, რომ ახალგაზრდებთან ჟიმაობით უკვდავი გავხდებოდი? ანდა მათთან ურთიერთობა არ დამაბერებდა, თავს ბებრად არ მაგრძნობინებდა? ჰო, დაჩაჩანაკება არ მინდოდა. ანუ, ცხოვრებასთან გამომშვიდობება, იქამდე, სანამ სიკვდილი კარზე მომიკაკუნებდა.

ზოგჯერ ვეჭვიანობდი, მაგრამ როცა ვხედავდი, რომ საქმე ცუდად მიდიოდა, უბრალოდ გული მეორეოდა და ჩემს გზაზე მივდიოდი.

სექსზე ჩემი წარმოდგენები მქონდა. მუდამ ახურუშებული ვიყავი და წამდაუწუმ ვანძრევდი. სექსი იმდენად აღმაგზნებდა თავისი აკრძალულობით, რომ ლამის გამერეკა. გეგონება, რაღაც ცხოველი ყოფილიყოს, რომელიც სხვა ცხოველს ეუფლება.

რომ გავათავე, მომეჩვენა, რომ მთელი ჩემი ოჯახის პატიოსნება თეთრი სპერმით გავწუწე. ქალად რომ დავბადებულიყავი, ნამდვილად მეძავი ვიქნებოდი. მაგრამ ვინაიდან ამ ქვეყანას კაცად მოვევლინე, მუდმივად ქალის ძებნაში ვიყავი. რაც უფრო დაბალი სოციალური კლასის იქნებოდა, მით უკეთესი. მაგრამ „კარგი ქალების“ მეშინოდა, რადგან ისინი საბოლოო ჯამში სულს ითხოვდნენ, ჩემი სულისგან კი ბევრი რამ არ დარჩენილიყო, ხოლო რაც დარჩა, ჩემთვის მჭირდებოდა. სინამდვილეში, მეძავები მჭირდებოდა, მდაბიო ქალები, რომლებიც ჩემგან პირადს არაფერს ითხოვნდნე, მაგრამ ადრე თუ გვიან ბოლოს მომიღებდნენ. თუმცა ჯერჯერობით საღ-სალამათი ვრჩებოდი. ისინი მიდიოდნენ ჩემი კი არაფერი მიდიოდა. მაგრამ ამავდროულად, გული კარგი და კეთილი ქალისკენ მიწევდა, მიუხედავად ამ ჭარბი ფასისა, რადაც მათთან ყოფნა მიჯდებოდა. ორივე შემთხვევაში მენძრეოდა. ძლიერი კაცი ერთსაც მიაგდებდა და მეორესაც, მაგრამ მე ძლიერთა რიცხვს არ ვეკუთვნოდი. ამიტომ განვაგრძობდი ქალებთან ბრძოლას. აგრეთვე ბრძოლას ქალის იდეისთვის.

დავრწმუნდი, რომ ძალიან დიდი ეჭვით უნდა მოეკიდო ადამიანს, რომელიც თავის რომანს სხვებს ხმამაღლა უკითხავს. ასეთი მწერალი განწირულია.

ბევრ ლამაზმანს ვერ ნახავ, რომელსაც ხალხში არ მეორიდება კაცის საკუთრებად თავის გასაღება.

მე წერაში ვერაფერი შემიშლის ხელს, რადგან შეპყრობილი ვარ მაგ საქმით.

ქალები ან კრივის ორთაბრძოლებზე დამყავდა, ან დოღზე.

ასეა თუ ისე, მარტო ყოფნა არასდროს არ მიმაჩნდა სწორ არჩევნად; ზოგჯერ მომწონდა, მაგრამ, სწორად არასოდეს მიმაჩნდა.

კრივის, ან თუნდაც დოღის ყურება, მწერალს ბევრ რამეს ასწავლის, თუ ის მოინდომებს. ზოგადად გზავნილი ბოლომდე ცხადი არაა, მაგრამ მეც ეგ მომწონდა. მნიშვნელოვანი სწრედ მისი გაურკვევლობა იყო. უსიტყვო გზავნილი ხანძარივით, ან მიწისძვრასავით, ან წყალდიდობასავით იყო, ანდა მანქანიდან გადმომსვლელი ქალივით, რომელიც თავის ბაყვებს განახებს. მე არ ვიცოდი, თუ რა სჭირდებოდათ სხვა მწერლებს, თუმცა ფეხებზე მეკიდა, რადგან მათ მაინც ვერ ვკითხულობდი. ჩემს საკუთარ ჩვევებსა და ცრურწმენებში ვიყავი ჩაკეტილი. რა იყო ცუდი სიმუნჯეში, ან რაიმეს უცოდინრობაში, თუკი ის უცოდინრობა მთლიანად შენ გეკუთვნოდა.

ადვილი, ბოზებზე წერაა, მაგრამ კარგ ქალებზე წერა გაცილებით უფრო რთული რამეა.

მაყურებლები ყვიროდნენ, ღრიალებდნენ და ლუდს ყლურწავდნენ. მათ ცოტა ხნით თავი დაეღწიათ ქარხნებიდან, საწყობებიდან, საყასბოებიდან, მანქანის სამრეცხაოებიდან. რა თქმა უნდა, ხვალ ისინი ისევ მათი სამსახურების განკარგულებაში იქნებოდნენ, მაგრამ ამ საღამოს თავისუფლებისგან გაველურებულიყვნენ. ისინი არ ფიქრობდნენ ადამიანის დამამონებელ სიღარიბეზე, და არც მატერიალური კეთილდღეობისა და საჭმლის მონობაზე. ჩვენ, დანარჩენები, იქამდე ვიქნებით კარგად, სანამ ღარიბები თავიანთ სარდაფებში ისხდებიან და ჩუმ-ჩუმად ატომურ ბომბებს გამოჩარხავენ.

მაყურებლებს ნოკაუტები უყვარდათ. ისინი ღრიანცელს იწყებდნენ, როცა ერთ-ერთი მოკრივე ითიშებოდა, თითქოს მას ისინი თვითონ უბაგუნებდნენ. ასეც იყო. მათ წარმოსახვაში, დარეტიანებული მოკრივე ალბათ მათი დირექტორი იყო, ან ცოლი. ვინ იცოდა? ანდა ვის ადარდება?

ჩემი დევიზი მომაგონდა: „თუ გინდა ჩემი ქალი წაიყვანე, მაგრამ მანქანას ხელი არ ახლო“. არ იციან, რომ მართლა შემიძლია ჩემი მანქანის ქურდის მოკვლა.

მუდამ ვთვლიდი, რომ თუ წაგება გიწერია, მნიშვნელობა არა აქვს, ერთიანად რამდენს წააგებ; გამარჯვებული კი იქამდე ხარ, სანამ ვიღაც არ დაგამარცხებს.

- ყვითელი სახე აქვს, ჰენკ. მისი თვალები დაინახე? ავადაა.
- ოცნებითაა დაავადებული, - ვუპასუხე. დოღზე თავშეყრილებს, ყველას ეგ სენი გვჭირს.

მე ხომ მხოლოდ მავნე მიდრეკილებები გამაჩნდა: სმა მიყვარდა, ზარმაცი ვიყავი, ღმერთის არ მწამდა, პოლიტიკა ფეხებზე მეკიდა, არც იდეა გამაჩნდა და არც იდეალი. არარაობაში ვარსებობდი და უკვე შევგუებოდი კიდეც. ვითომ რატომ უნდა ვყოფილიყავი საინტერესო პიროვნება? თუმცა, არც მინდოდა რომ ვყოფილიყავი, რადგან მაგ თვისების შენარჩუნებაზე ცალკე უნდა მეზრუნა. ერთადერთი რაც მართლა მინდოდა, მშვიდი, ნისლიანი ადგილსამყოფელი იყო, სადაც მარტო ვიქნებოდი, ყველასგან მოსვენებული. მეორეს მხრივ, რომ ვთვრებოდი, ვღრიალებდი, ვბობოქრობდი და ხელიდან მივდიოდი. ურთიერთსაპირისპირო საქციელი ვიცოდი, მაგრამ, ეს არც მედარდებოდა.

რამდენიც უნდა მეჯიჯღინა ამ თემაზე, განათლება ადამიანს ძალიან ადგება, მაგალითად, როცა მენიუს ირჩევს, ანდა სამსახურს ეძებს. განსაკუთრებით მენიუს შერცევისას. პროფესიონალი მიმტანების წინაშე მუდამ არასრულფასოვნების კომპლექსი მაწუხებდა. მე გვიან შემოვედი ამ სამყაროში და სატრაბახოც დიდი არაფერი მქონდა. მიმტანები როგორც წესი, ტრუმენ კაპოტეს კითხულობდნენ. მე კი დოღის შედეგებს ვკითხულობდი.

ნიუ იორკელი მძღოლები თავიანთი მშობლიური ქალაქივით იყვნენ: ყველაფერი ფეხებზე ეკიდათ და დათმობა არ იცოდნენ. არც თანაგრძნობის გაეგებოდათ რამე, არც ზრდილობის. მათი მანქანები ერთმანეთს ბუფერს ბუფერზე აბჯენდნენ და გზას ისე იკვლევდნენ.

მწერლები თავისებურად პრობლემატური ხალხია: თუ მწერალს ნაწარმოები გამოუცხეს და დიდი ტირაჟი გაუყიდეს, ის თავის თავს დიდ მწერლად თვლის. თუ საშუალოდ დიდი ტირაჟი დაუბეჭდეს და გაუყიდეს, თავი მაინც დიადი მწერალი ჰგონია. თუ მას მცირე ტირაჟი დაიბეჭდეს და ასე თუ ისე გაუყიდეს, მაშინაც გამოჩენილ მწერლად მიაჩნია თავი. მაგრამ თუ მისთვის არც ერთი წიგნი არ დაუბეჭდავთ და შესაბამისად, არც გაუყიდიათ, ხოლო მას იმის ტრაკი არა აქვს, რომ ბეჭდვა მაინც თვითონ დააფინანსოს, მაშინ ხომ საერთოდ ფასდაუდებელ მწერლად მიაჩნია თავი. სინამდვილეში კი სიდიადე იეთი იშვიათია, რომ არც კი ჩანს. ლამის საერთოდ არ არსებობს. მაგრამ გარწმუნებთ, რომ ყველაზე უგვანო მწერლები ყველაზე თავდაჯერებულები არიან და თავიანთ სიდიადეში ეჭვი არ ეპარებათ. ამიტომ, მერჩივნა, მწერლები საერთოდ თავიდან ამეცილებინა. მაგრამ ეს თითქმის შეუძლებელი იყო. ისინი ძმობას, თუ ერთიანობას ელოდნენ ერთმანეთისგან. მაგრამ ამ ერთიანობას წერასთან საერთო არაფერი ჰქონდა. ერთი ბეწოთი არ აუმჯობესებდა მწერლის შემოქმედებას.

ჰოლივუდში რომ ვყოფილიყავით, თემის მანქანები შეუჩერებდნენ და შავები დაბმას დაუწყებდნენ, კაცები ყველა მხრიდან დაესეოდნენ, ქათინაურებს არ დაიშურებდნენ და შეიძლება ტაში დაეკრათ. მაგრამ ნიუ იორკი სულ სხვანაირი იყო; გასავათებული და ღონემიხდილი ქალაქი, რომელსაც სძულდა ლამაზი სხეულები.

აუდიტორიისთვის კითხვა სიქას მაცლიდა. სულს მწოვდა.

მართალია, რომ პოეზიის საღამოებზე სატყნავი ქალის დათრევა შეიძლება. როკ-მუსიკოსებიც კონცერტებზე ითრევენ ქალებს. წარმატებული მოკრივეები კი შეჯიბრებისას. ტორეროებს ხომ საერთოდ ქალიშვილები აძლევენ. მართალი რომ ვთქვა, სწორედ ეგენი იმსახურებენ ქალიშვილებს.

სიმღერა ისეთი რამეა, ათასჯერ შეგიძლია დაუკრა და ხალხი მაინც მოუსმენს. მაგრამ ლექსები სხვა რაღაცაა. მსმენელს მუდამ ახლები სჭირდება.

- შენ აუდიტორიის გეშინია. განა მართალი არ ვარ?
- ჰო, მაგრამ ეგ სცენის შიში არაა. მე ის მადარდებს, რომ მათი გამრთობის როლში ვარ. მოსწონთ, რომ საკუთარი მძღნერის ჭამა მიწევს. მაგრამ რას იზამ, მაგ ფულით შუქის გადასახადს ვიხდი და დოღზე დავდივარ. ეს კი საკმარისი საბაბია პოეზიის საღამოების გასამართად.

აუდიენციის სათანადოდ ვერ დაფასება დაუშვებელია; ისინი ფულს იხდიან დარბაზში მოსახვედრად; სასმელს უკვეთავენ; შენგან რაღაცას ელიან და თუ იმ რაღაცას არ მისცემ, შეუძლიათ ოკეანეში ჩაგახრჩონ.

ზასაობა ჟიმაობაზე უფრო ინტიმური რამეა. იმიტომაც ვბრაზობდი, როცა ჩემი ნაშები სხვა კაცებს ეზასავებოდნენ. მერჩივნა, რომ სულაც მიეცათ.

მთელი კვირის განმავლობაში დღე და ღამე გადაბმულად ვსვამდი. შედეგად დავწერე ოცდახუთიდან ოცდაათამდე სევდიანი ლექსი დაკარგულ სიყვარულზე.

უკვე გამოვითვალე და დავგეგმე, რომ ორი ათას წლამდე ვიცხოვრო. ოთხმოცი წლის უნდა შევსრულდე. მრგვალი ციფრია. მაგიტომაც მომწონს.

თუ ქალმა გადაწყვიტა და ზურგი შეგაქცია, შენი საქმე წასულია. მათ შეუძლიათ შენი სიყვარული, მაგრამ თუ თავში რაღაც გადაეკეტათ, შეუძლია წყნარად გიყურონ მომაკვდავს კანალიზაციაში, ანდა მანქანაგადავლილს და ზედაც არ შემოგაფურთხონ.

იმ ღამეს კდიევ ერთი პოეზიის ცუდი საღამო ჩავატარე. მაგრამ ფეხებზე მეკიდა. მსმენელებსაც ფეხებზე ეკიდათ. თუ ვიღაც ჯონ ქეიჯმა ათასი დოლარი ვაშლის ჭამაში აიღო, რატომ არ მეკუთვნოდა ხუთასი დოლარი ავიაბილეთების ჩათვლით იმისთვის, რომ რეგვენი მეთამაშა.

ჭიქას რომ ვივსებდი, ვიფიქრე, რომ სმაში ცუდი სწორედ ისაა, რომ როცა რამე ცუდი ხდება, დავიწყებას ცდილობ და თვრები; თუ რამე კარგი გემართება, გიხარია და აღნიშნავ; მაგრამ თუ არაფერი ხდება, იმის იმედით სვამ, რომ რაღაც მოახდინო.

მიუხედავად იმისა, რომ სიკვდილზე ბევრი რამ ვიცით და მასზე თითქმის ყოველ დღე ვფიქრობთ, თუ მოულოდნელად გარდაცვლილი ადამიანი კეთილი და გამორჩეული პიროვნებაა, ეს მოვლენა ძალიან მძიმედ გადაგვაქვს და ვერანაირ ნუგეშს ვერ ვპოულობთ იმაში, რომ მის გარდა კიდევ უამრავი ადამიანი მიდის ცხოვრებიდან; კარგებიც, ცუდებიც და უცნობებიც.

ჩემთვის ან დალევა, ან ჟიმაობა რომ აეკრძალათ, უარს უფრო ჟიმაობაზე ვიტყოდი.

სიყვარული იმათთვისაა, ვინც ფიზიკურ გადატვირთვას უძლებს, წარმოიდგინე, რომ შარდის მჩქეფარე მდინარეში ფონს გადიხარ და მხარზე ნაგვით სავსე ტომარა გკიდია. სიყვარული ცრურწმენის ერთ-ერთი ფორმაა. მე კი ცრურწმენები ისედაც არ მაკლია.

ხალხში ჰარმონიის დამყარება შეუძლებელი იყო: ზოგი კომუნიზმით იყო შეპყრობილი, ზოგი ჯანსაღი საკვებით, ზოგი მედიტაციით, ზოგი სერფინგით, ზოგი ბალეტით, ჰიპნოტიზმით, ზოგი ჯგუფური შეკრებებით, ორგიებით, ველოსიპედებით, ბალახეულით, კათოლიციზმით, მძიმე წონის აწევით, მოგზაურობით, განდგომით, ვეგეტარიანელობით, ინდოეთით, ხატვით, წერით, სკულპტურით, მუსიკის წერით ან დირიჟორობით, ტურიზმით, იოგით, სექსით, აზარტული თამაშებით, სმით, ბირჟაობით, გაყინული იოგურტით, ბეთჰოვენით, ბახით, ბუდათი ან ქრისტეთი, სავაჭრო ბრენდით, ჰეროინით, სტაფილოს წვენით, თვითმკვლელობით, კერძოდ შეკვეთილი კოსტიუმებით, კერძო თვითმფრინავით მგზავრობით, ნიუ-იორკით. მაგრამ ერთხელაც ეს ყველაფერი სადღაც ორთქლდებოდა, ან იშლებოდა და ხალხი იძულებული ხდებოდა რამე ახალი საქმიანობა ეპოვნა და ამ ახალი საქმის კეთებაში დალოდებოდა აღსასრულს. მაინც მიმაჩნდა, რომ არჩევნის ქონა კარგი რამე იყო.

- ნაპირზე პატარა მაღაზია მაქვს. ნაირ-ნაირი სამშვენისით ვვაჭრობ. ძირითადად ნაგავია.
- მართლა? მაშ ჩვენ რაღაც საერთო გვქონია, რადგან მეც ნაგავს ვწერ.
- თუ ცუდი მწერალი ხარ, რატომ წერ?
- საჭმელი და ტანსაცმელი მჭირდება. ასევე ჭერი თავს ზემოთ.

ხორცს ვჭამდი, ღმერთი არ მყავდა, ბუნება არ მაინტერესებდა, ტყნაური მიყვარდა, არჩევნებში ხმას არავის ვაძლევდი, ომები მევასებოდა, გარე სამყარო კი მაღიზიანებდა. ბეისბოლი არ მიყვარდა. არც ისტორია მიტაცებდა და არც ზოოპარკები.

***

სასტუმრო „ჰოლიდეი ინის“ სასტუმრო ნომერში ვიჯექი. ჩემი პრომოუტერი ჯო ვაშინგტონი ფანჯარასთან დამდგარიყო. უცბად დაგვიძახა: - აქეთ მოდი, უილიამ ბეროუზი ქუჩაზე გადმოდის. შენ პირდაპირ ნომერში ცხოვრობს. ხვალ კი მისი პოეზიის საღამოა. 

ფანჯარასთან მივედი და დავრწმუნდი, რომ ქვევით მართლაც ბეროუზი მოდიოდა. მაგიდასთან მივბრუნდი და ლუდი გავხსენი. ჩვენ მეორე სართულზე ვიყავით. ბეროუზმა საფეხურები ამოიარა, ჩემს ფანჯარას ჩაუარა, თავისი კარი გააღო და ოთახში სევიდა.

- გინდა შეგახვედრებ?
- არა.
[...]

ჯო ვოშინგტონი მობრუნდა. - ბეროუზმა მითხრა, რომ თავის ნომერში გელოდება. ვუთხარი, ჰენრი ჩინასკი შენს გვერდით ნომერში ზის-მეთქი. ნუთუ მართალს მეუბნებიო. კი-მეთქი. იმან კი არა, არ მინდაო.

[...]

ყინულის მანქანის საპოვნელად გავედი და ბეროუზის ნომრის შუშაბანდიდან კარს რომ ჩავუარე, დავინახე, რომ ბეროუზი ფანჯარასთან მიდგმულ სავარძელში იჯდა და გულგრილი მზერით მიყურებდა.

[...]

- დარწმუნებული ხარ, რომ ბეროუზთან შეხვედრა არ გინდა?
- ჰო.
- ამ საღამოს აპირებს თავისი ლექსების კითხვას. იქნებ დარჩე?
- არა. ლოს ანჟელესში უნდა დავბრუნდე.
- როდესმე დასწრებიხარ მის პოეზიის საღამოს?
- ჯო, მე მხოლოდ შხაპის მიღება და აქედან გაჯმა მინდა. მიმიყვან აეროპორტამდე?
- რა თქმა უნდა.

სასტუმროდან რომ გავდიოდით, ბეროუზი ისევ ფანჯარასთან მიდგმულ სავარძელში იჯდა და ან ვერ მხედავდა, ანდა თავს იკატუნებდა. ერთიც შევხედე და ჩავიარე. ჯიბეში ჩეკი მედო და მეშინოდა, რომ დოღზე არ დამეგვიანა...

***

საერთოდ, ხალხი წერილებში უფრო კარგ შთაბეჭდილებას ტოვებდა, ვიდრე ცხოვრებაში. პოეტების არ იყოს.

ჩემთვის ქალში მთავარი ფეხები იყო.

მე დიდი მოაზროვნე არ ვარ. მაგრამ ყველა ქალი თავისებურია. ზოგადად, ყველანი საუკეთესოსა და უარესის კომბინაციისგან შედგებით. ზღაპრულისა და კოშმარის ნაზავი ხართ. თუმცა მაინც მიხარია, რომ ქალები არსებობენ.

ასეა ხალხთან ურთიერთობა. რაც უფრო დიდხანს ხარ მათთან, მით უფრო იჩენს თავს მათი ექსცენტრიკულობა. განსხვავება იმაშია, რომ თავიდან ეს გამოვლინებები სასაცილოდ გეჩვენება და გახალისებს.

მეც გერმანიაში დავიბადე; 1920 წელს, ქალაქ ანდერნახში. ის სახლი, სადაც მე მშობეს, ბორდელად ექციათ.

- მე მხატვრულ ჟანრს ვწერ.
- რა არის მხატვრული ჟანრი?
- ცხოვრების გაუმჯობესებაა.
- ანუ ტყუილებს წერთ?
- ისე, რა.

წუთში დაახლოებით თვრამეტ სიტყვას ვწერ.

ნეტა საიდან ჩნდებოდა ამდენი ქალი? მათი არჩევანი ამოუწურავი იყო. ხოლო ყოველი მათგანი ინდივიდუალური და განსხვავებული. საშოებიც განსხვავებული ჰქონდათ, კოცნაც სხვანაირი იცოდნენ, ძუძუებიც სხვანაირი ჰქონდათ, მაგრამ დედამიწაზე კაცი არ დაიარებოდა, ვინც მათ ყველას გაუმკლავდებოდა. მსოფლიოში ძალიან ბევრი ქალი იყო, ვინც ფეხს ფეხზე გადაიდებდა და კაცებს გვაგიჟებდა. განა ეს ქეიფს არ სჯობდა?!

***

ბარში მაგიდასთან ვიჯექი და ვსვამდი. ჩემთან ერთი ასაკოვანი, ღირსეული შესახედაოების ქალბატონი მოვიდა და გამეცნო. ინგლისურის მასწავლებელი ყოფილა და ერთი მისი მოწაფე მოეყვანა. პუტკუნა ბავშვი იყო, სახელად ნენსი ფრიზი. მთხოვეს, მათი კლასისთვის რამდენიმე კითხვაზე პასუხი გამეცა. 

- შეუდექით, - ვუთხარი მათ.
- ვინ იყო თქვენი საყვარელი მწერალი?
- ფანტე.
- ვინა?
- ჯონ ფ-ა-ნ-ტ-ე. „მტვერს შეეკითხე“. „დაელოდე გაზაფხულს“. „ბანდინი“.
- სად შეგვიძლია მისი წიგნების შოვნა?
- ცენტრალურ ბიბლიოთეკაში ვიშოვე. თუ არ ვცდები, „Fifth & Olive“ ჰქვია.
- რატომ მოგწონთ ეს ავტორი?
- ცარიელი ემოციაა. ძალიან მამაცი კაცი იყო.
- კიდევ ვინ?
- სელინი.
- რატომ?
- იმიტომ, რპომ კაცი ლამის გამოშიგნეს, ის კი სიცილით კვდებოდა. ისიც ძალიან მამაცი კაცი იყო.
- თქვენ გჯერათ სიმამაცის?
- სიმამაცე ყველა თავის გამოვლინებაში მიყვარს; ცხოველების, ფრინველების, ქვეწარმავლებისა თუ ადამიანების.
- რატომ?
- რატომ? იმიტომ რომ ყველა ცოცხალ არსებას ამშვენებს. თუნდაც ხიფათის წინაშე გადარჩენის ერთი შანსიც არ ჰქოდნეს.
- ჰემინგუეი გიყვართ?
- არა.
- რატომ?
- ნამეტანი პირქუში და სერიოზულია. კარგი მწერალია. ლამაზად წერს. თუმცა მისთვის ცხოვრება ცარიელი ომი იყო. ერთხელ არ მოშვებულა. ერთხელ არ უცეკვია.

მასწავლებელმა და მისმა მწაფემ თავიანთი რვეულები დახურეს და გაუჩინარდნენ. ვეღარ მოვასწარი იმის თქმა, რომ ყველაზე უშუალო გავლენა გეიბლისგან, ქეგნისგან, ბოგარტისგან და ეროლ ფლინისგან მქონდა მიღებული.

***

მიუხედავად ჩემი სიმაღლისა, მრცხვენოდა ასეთი პატარა ხელების. ყველაზე მძაფრად ეს ფილადელფიაში შევიგრძენი, როცა ბარში კასრებს დავათრევდი. წარმოდგენა არ მქონდა, როგორ ვიმარჯვებდი შემთხვევით ჩხუბებში მიახლოებით მესამედს.

ზოგჯერ შენს წარმატებას სხვები განაპირობებენ. ზოგჯერ კი შენ თვითონ. მაგრამ ძირითადად ის შენზეა დამოკიდებული.

ლიდიას სიტყვები გამახსენდა: თუ დალევა გინდა, დალიე. თუ ჟიმაობა გინდა მაშინ მოისროლე ეგ ოხერი ბოთლი. ჩემი დილემა ის იყო, რომ ერთიც მინდოდა და მეორეც.

ერთი პერიოდი კოკაინზე შევჯექი, მაგრამ ძალიან მძიმედ გამოვდიოდი კაიფიდან. დილაობით სამზარეულოში გასვლის მეშინოდა, რადგან იქ ყასბის დანა ინახებოდა. ყველაფერს რომ თავი დავანებოთ, დღეში ორმოცდაათიდან სამოცდათხუთმეტ დოლარამდე ხარჯი მეტისმეტად ჩემი ჯიბისათვის.

ყველა იმ ქალს ვჟიმავდი, რომელსაც ნაღვლიანი თვალებით შევცქეროდი ათას ცხრაას ოცდაჩვიდმეტი წლიდან მოყოლებული. ეს იყო კრიზისის უკანასკნელი და უმძიმესი წელი, როცა ბულვარზე დამდგარი ქალი ორი დოლარი ღირდა, კაცებს კი მასზე ხელი ვერ მიუწვდებოდათ, რადგან ხალხს არც ფული გააჩნდა და არც იმედი.

ხალხი და ხალხმრავლობა არ მიყვარდა. მხოლოდ საკუთარი პოეზიის საღამოებზე შემეძლო მათი ატანა. ხალხი მამცირებდა და სისხლს მიშრობდა. ჩემი დევიზიც ასეთი იყო: კაცობრიობა ყოველთვის არ არსებობდა.

როცა ჩემს ყოველდღიურ ცხოვრებას სტრესი და სიგიჟე აკლდებოდა, არ ვიცოდი რაზე ვყოფილიყავი დამოკიდებული.

***

განშორებები ძალიან მიჭირდა, თუმცა სწორედ ვიღაცასთან განშორება ხდიდა შესაძლებელს სხვა ქალთან შეხვედრას. ხოლო ქალთა შესაცნობად, მათ სულში ჩასახედად, ბევრი ქალი უნდა გამეცნო. როგორც კაცს, ადვილად გამომდიოდა სხვა კაცის გუნებაში ჩახედვა და მის აზროვნებაში ჩაწვდომა. მაგრამ ქალის ბუენბისა და აზროვნების წარმოდგენა, ან წიგნში ქალის პერსონაჟის გამოგონება, ჩემთვის შეუძლებელი იყო, თუ ქალის ჯერ პირადად არ გავიცნობდი. ამიტომ, ქალებს შეძლებისდაგვარად ვუახლოვდებოდი, მათში ჩვეულებრივ ადამიანებს ვპოულობდი. ხოლო სანამ მათი გაცნობის ფაზა არ დასრულდებოდა, ჯობდა წერაზე არც კი მეფიქრა. ხოლო რასაც შემდგომ ქაღალდზე დავწერდი, ის მხოლოდ და მხოლოდ მემკვიდრეობა იყო ამ ურთიერთობისა. იმას არ ვგულისხმობ, რომ კაცს აუცილებლად ქალი უნდა ჰყავდეს, თავი კაცად რომ იგრძნოს. თუმცა, რამდენიმეს წესიერად შეცნობა კაცს ნამდვილად არ აწყენდა. თუ მისი ურთიერთობა დასრულდებოდა, იგი საკუთარ თავზე შეიგრძნობდა, თუ რა მურტალია მარტოობა. ასევე გაიგებდა, თუ რას უნდა დაუპირისპირდეს, როცა მისი აღსასრულის ჟამი დადგებოდა.

ჩემს სენტიმენტალურობას ბევრი რამ განაპირობებდა: ქალის ფეხსაცმელი ლოგინის ქვეშ; სარკესთან დატოვებული თმის სამაგრი, ან თმის რეზინი; ხმის ტონი, როგორითაც ქალი თავის მამაკაცს ეუბნება, რომ მოსაფსმელად მიდის... ნაშუადღევს მათთან ერთად ქუჩაში ბოდიალი; სასმლით გაჟღენთილი და სიგარეტის კვამლით გაბუღული გრძელი ღამეები და საუბრები; უთანხმოება და ჩხუბები; თვითმკვლელობაზე ფიქრი; ერთად ჭამა და ცხოვრებით ტკბობა; ხუმრობები და მოულოდნელი სიცილი; ჰაერში ჯადოსნურობის შეგრძნება; ავტოსადგომზე დაყენებულ მანქანაში ერთად ჯდომა; ღამის სამ საათზე ჩავლილ სიყვარულებზე ფიქრი და ამჟამინდელთან მათი შედარება; ღამე გაღვიძება და მისი ხვრინვის მოსმენა; დედები, ქალიშვილები, ბიჭები, კატები, ძაღლები; ზოგჯერ ერთ-ერთის სიკვდილი, ან განქორწინება, რის მერეც მაინც გიწევს ფეხზე წამოდგომა და ყველაფრის გადალახვა; იაფ ბისტროში გაზეთის კითხვა და გულისრევა იმისგან, რომ შენი ყოფილი ქალი ახლა წარმატებულ და გონებამახვილ ექიმზეა გათხოვილი; დოღები, პარკები, პიკნიკები ამ პარკებში; ზოგჯერ ციხეები; ანდა მისი მოსაწყენი დაქალები; ან შენი მოსაწყენი ძმაკაცები; შენი დალევები და მისი ცეკვები; ან შენი, ან მისი არშიყობა სხვებთან; მისი დამოკიდებულება აბებზე; შენი მხრიდან ღალატები, ან და მისი მხრიდან; ერთად ძილი...

მაგრამ გასაკიცხი არავინ იყო. ურთიერთობაში არ არსებობდა ცუდი და კარგი. ყველაფერი საკუთარ არჩევანზე იყო დაყვანილი. გააჩნია რა უფრო გიღირდა და რისი ამტანი იყავი ცხოვრებაში: ზოგი უფრო კეთილი იყო, ზოგი უბრალოდ შენით უფრო იყო დაინტერესებული. ზოგჯერ კი, სწორედ გარეგნულად ლამაზი და შინაგანად ცივი გერჩივნა, სასტიკი და ვერაგული დარტყმების მიუხედავად, რომლებსაც ისინი გაყენებდნენ. იმ ჩათლახობის მიუხედავად, რომლებსაც ისინი გაყენებდნენ. იმ ჩათლახობის მიუხედავად, რომელსაც გიჩალიჩებდნენ. ისევე, როგორც ხალხს ფილმებში უყვარს ამ ყველაფრის ყურება. კეთილი ქალები უკეთ ჟიმაობდნენ, უფრო მეტს დებდნენ სექსში, ხოლო მათთან გატარებული დროის მერე, ისინი უფრო ლამაზებად გეჩვენებოდნენ, რადგან შინაგანად იყვნენ ლამაზები.

***

მაგნიტოფონებს ვერ ვიტანდი. როცა ღარიბ უბანში ცხოვრობ, სულ სხვისი მუსიკის და ტყნაურის სმენა გიწევს. ამ უკანასკნელს კიდევ არა უშავს, მაგრამ რამდენიმე საათის განმავლობაში სხვისი მუსიკის მოსმენა გულის ამრევი იყო. განსაკუთრებით, როცა მეზობლები ფანჯრებს ღიას ტოვებდნენ, რათა ჩემთვისაც გაეზიარებინათ თავიანთი სიხარული.

კაცი კი არა, ტრაკი ვიყავი, ბინძური თამაშების ოსტატი. მაგრამ რისი გულისთვის ვთამაშობდი? რის გამო ვიძიებდი შურს? საკუთარ თავს ვატყუებდი, რომ ჩემი ბოზანდარობით ქალის ბუნებას ვიკვლევდი? არ ვუფიქრდებოდი ქმედებებს და მათ შედეგებს, ყველაფერი თვითდინებით მქონდა მიშვებული. არაფერი მადარდებდა, გარდა საკუთარი ეგოისტური და იაფი სიამოვნებისა. ერთი უბრალო განებივრებული კოლეჯის მოსწავლესავით ვიქცეოდი. ნებისმიერ მეძავზე უარესი ვიყავი; მეძავი თავის კუთვნილ ფულს აიღებს და აღარაფერს გთხოვს. მე კი სხვისი ცხოვრებებით და სულებით ვჟონგლიორობდი, თითქოს ჩემი სათამაშოები ყოფილიყვნენ. და ამის მერე ჩემს თავს კაცს ვეძახდი? რანაირი პოეტი ვიყავი? რაზე უნდა მეწერა ლექსები? პოეტი კი არა, მარკიზ დე სადი პროვოკაცია ვიყავი და სხვა არაფერი. მაგის განათლება მაინც მქონოდა? მკვლელიც და მოძალადეც ჩემზე ალალი და გულწრფელი იყო. მე ხომ არავის მივცემდი ნებას, ჩემი სულით ეთამაშათ და მასხრად აეგდოთ, ან ზედ რომ დაეფსათ; მაგდენი მაინც ხომ მესმოდა. არავის არაფერში ვადგებოდი. მაგრამ ყველაზე უარესი ის იყო, რომ სხვებთან თავს სწორედ იმად ვასაღებდი, რაც არ ვიყავი: კეთილ ადამიანად. ხალხი კი იმიტომ მიშვებდა თავის ცხოვრებაში, რომ ბევრის ნდბოას ვიწვევდი. ასეთი მარტივი გზით ვეწეოდი ჩემს ბინძურ საქმიანობას. ბარემ ამეღო და ლექსების ნაცვლად, „აფთრის სასიყვარული ზღაპარი“ დამეწერა.

სირზე დავიხედე, ვუთხარი: შე ბინძურო ბოზისშვილო შენა! რომ იცოდე რამდენ გულისტკივილს მაყენებ შენი იდიოტური შიმშილით!

ორმოცდაათ წლამდე მუშათა კლასს ვეკუთვნოდი, მერე კი ავიღე და ცნობილი პოეტი გავხდი. იმიტომ, რომ ფხიანი ვიყავი. ამიტომაც ვაჯვამდი თავზე ყველა დირექტორსა და მენეჯერს, რადგან ერთ დროს ისინი მაჯვამდნენ თავზე, როცა მე უსუსური ვიყავი. ახლა კი მეც მათსავით ვიქცეოდი. ისეთივე განებივრებული, დამპალი ლოთი და ახვარი გავმხდარიყავი. ამ თვითანალიზმა უკეთ ვერ გამხადა.

ქალები გვჯობდნენ კაცებს. ცხოვრებას გაცილებით უკეთ გეგმავდნენ და უკეთ იყვნენ ორგანიზებულნი. სანამ კაცები ფეხბურთის ჩემპიონატს ვუყურებდით, ბოულინგს ვთამაშობდით და ლუდით ვიჭყიპებოდით, ქალები ჩვენზე ფიქრობდნენ, გვაკვირდებოდნენ, გვსწავლობდნენ და წყვეტდნენ - ვვარგოდით მათთვის, თუ არა, სხვაში გავეცვალეთ, მოვეკალით, თუ უბრალოდ მივეტოვებინეთ. საბოლოო ჯამში, ეს არავის ადარდებდა; რაც უნდა გვექნა, მაინც მარტონი ვრჩებოდით.

ახალგაზრდობაში სულ დეპრესიები მაწუხებდა. მაგრამ ამას თვითმკვლელობამდე არ მივუყვანივარ. ამ ასაკში კი სულაც გამოვრიცხავდი, რადგან ისედაც უკვე თითქმის ყველაფერი მკვდარი იყო. მე მომწონდა სიბერე და სრულიად ვეთანხმებოდი იმ მოსაზრებას, რომ მწერალი ორმოცდაათი წლის მაინც უნდა იყოს, სანამ მის ნაწერებში სიცხადე იქნება. რაც უფრო მეტი მდინარე გადაგიცურავს, მით უფრო მეტი გაიგე მდინარეებზე. იმის თქმა მინდა, რომ ორმოცდაათ წლამდე იმდენჯერ გიწევდა თეთრი წყლის გადაცურვა და რიფებზე თავის გატეხვა, რომ ვინც გადარჩებოდა, მართლაც ბევრი რამის გაეგებოდა. თუმცა კაი რთული გამოცდილება იყო.

გასაგებია, რომ მორალი ადამიანის თავისუფლებებს ზღუდავდა, მაგრამ მორალის მცნება ხომ საუკუნეების გამოცდილების შედეგად ჩამოყალიბდა. ზოგ შემთხვევაში, ის ქარხანაში მუშათა შენარჩუნებას ემსახურებოდა, ანდა საეკლესიო მრევლის შენარჩუნებას და ერის ერთგულებას სახელმწიდოსადმი. ზოგ შემთხვევაშიც, მორალი საღ გონებას აქეზებდა.

ცოტა ვარჯიში არ მაწყენდა, თუკი სიბერეში, კნუტ ჰამსუნივით, სქელი რომანების წერას ვაპირებდი.

თანამედროვე საზოგადოებამ თვითონ შექმნა თავისი თავი და ახლა მისი წარმომადგენლები ერთმანეთსვე ჭამდნენ.

მხოლოდ ერთს ვისურვებდი, რომ იპოდრომთან ახლოს დამასაფლავონ... დოღის ცხენების ჩლიქების ბაკუნი რომ გავიგონო.

გარანტია არ არსებობს, როცა საქმე ადამიანის საქციელს ეხება.

კაცს ბევრი ქალის ყოლა მხოლოდ მაშინ ეპატიება, როცა არც ერთი არ ვარგა. მაგიტომაც ეძებს ახალს. მაგრამ გაუთავებელ ტყნაურში კაცი თავის იდენტურობას კარგავს.


ინგლისურიდან თარგმნა დიმიტრი გოგოლაშვილმა
გამომცემლობა „ოჩოპინტრე“, 2016წ.

Wednesday, June 8, 2016

ჯაბა იოსელიანი - სანიტარული მატარებელი

ეს მოთხრობა შეთხზულია ცნობილი ქართველი მოღვაწის ზურაბ ავალიშვილის მოგონებების (ერთი ეპიზოდიდან აღებული ფაქტების) კვალდაკვალ. ამიტომაც მსურს გავიმეოროთ მისი სიტყვები: „ისტორიის... მოვლენათა სწრაფ თრთოლვაში საჭიროა მოვნახოთ ძირითადი თემები, მუდმივი განმეორებული მტკიცე ძაფები, ხალხთა მისწრაფება თავისუფლებისადმი, დამოუკიდებელი შემოქმედებითი არსებობისადმი, საიდუმლოებით მოცული ერთობა ეროვნული კოლექტივისა - აი, ეს არის ერთი ამ თემათაგანი, ერთი მხოლოდ მოჩვენებითი გაწყვეტილი ძაფთაგანი...“

1917 წლის გადატრიალებამ, დამფუძნებელი კრების გარეკვის ფაქტმა, რუსეთის იმპერიის დედაქალაქში არასტაბილურმა სულიერმა და მატერიალურმა ვითარებამ ქართველთა ახალშენის უმრავლესობას სამშობლოში დაუყოვნებლივი დაბრუნების სურვილი აღუძრა.

- ბატონო ლადი, რა უნდათ ამ ახალგაზრდა ქართველებს რუსეთის მთავრობაში, ან რაში ესაქმებათ მათი დავიდარაბა? ვინ არიან მერე? შუმი გლეხები, ორი ღერი რუსული არ იციან და რუსეთის ბედ-იღბლის გადაწყვეტაში ყოფენ ცხვირს!
- ქალბატონო შუნია, - წარბები აზიდა ლადი ჭყონიამ, - ქართველი ადამიანის ამპარტავნობისა და პატივმოყვარეობის ჰიპერტროფირებულ გრძნობას არ ყოფნის ქართული მიწა-წყლის და ხალხის სიმცირე, ამიტომ ასპარეზად დიდ ერს ირჩევს.
- ჰოდა, ამიტომ ჩვენ ჯერ კიდევ დიდხანს უნდა ვიყოთ ნაციონალური მონობის ქვეშ, რომ თითოეულ ადამიანში მოტყდეს ეს უსაფუძვლო ამპარტავნული მანია, - წარმოთქვა ქალბატონ შუნიას ქალიშვილმა ნინო იშხნელმა, რომელიც ფანჯარასთან მიმჯდარიყო და ძველი ჟურნალის ილუსტრაციებს ზერელედ ათვალიერებდა.
- ასეთი ქვეცნობიერი ლტოლვა მხოლოდ ასიმილაციის შემდეგ შეიძლება დაკმაყოფილდეს, - დაამთავრა თავისი აზრი ლადი ჭყონიამ, - საერთოდ კი პატარა ერის სარკე დიდი ერია.

რა რევოლუცია და რის თავისუფლება! ბავშვებს, უბრალოდ, სწავლა ეზარებათ, უსწავლელად უნდათ კარიერა გაიკეთონ!

***

- აბა ავიღოთ პროფესიონალი რევოლუციონერის ცხოვრება, რომლისაც გნებავთ, გადავხედოთ, თუ „ნედაუჩივში“ სტუდენტი არ გამოდგეს! რად უნდათ ბატონო სწავლა, როდესაც ერთბაშად შეიძლება მიაღწიონ ყველაფერს. ჯოჯოხეთიც „ნეუდაჩნიკებისა“ და შურისმაძიებლების მოგონილია, ამქვეყნიურ ცხოვრებაში რომ ვერავის ვერაფერი დააკლეს - საიქიო გამოიგონეს.

- ასე ნუ მოვთხრით რევოლუციას და მის მოღვაწეებს, რევოლუცია აერთიანებს დაჩაგრულთ, ცხოვრებაში ბევრ რამეს მოკლებულ ადამიანებს მათ ოცნებაში, იმედში, მათ განუხორციელებელ ლტოლვაში, ნდომაში, სურვილში და ეს ვნებათა ნაკადულები რევოლუციის სახით ჰქმნიან ბობოქარ ოკეანეს, ამიტომ ბელადებს დემაგოგიის უდიდესი ნიჭი უნდა ჰქონდეთ. ეს უბრალო საქმე როდია.

- მე კი მგონია, ბელადი შეზღუდული ჭკუისა უნდა იყოს, წინააღმდეგ შემთხვევაში ბრბო მას არ აჰყვება და არ დაუჯერებს.

- რევოლუცია ველურობისკენ შემობრუნებაა, ეს არის საზოგადოებრივი ატავიზმი.

- სამაგიეროდ რევოლუციის სამზადისი და მისი წინადღე ჰუმანიზმის აპოთეოზია, ვინაიდან ერთი მხრივ, ხალხის უმრავლესობა მიილტვის მშვენიერი და უკეთესი ცხოვრებისკენ, მეორე მხრივ, მთავრობა მაქსიმუმ სირბილესა და ადამიანობას იჩენს.

- საქართველომ უნდა ისარგებლოს მომენტით, რადაც არ უნდა დაუჯდეს, უნდა აღიდგინოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობა. ქართველმა კაცმა, რომელსაც საუკუნეების განმავლობაში უებარი მეომრის სახელი ჰქონდა მოხვეჭილი, უნდა დაიცვას თავისი ინტერესები.

- არა, გენაცვალე, არა! - მე მაგის არ მჯერა!.. სადღაც წამიკითხავს, რომ ქართველები ჯერ კიდევ მონღოლებს შემწვარი ქათმებით უმასპინძლდებოდნენ. ჰო, ქათმის ტაბაკათი ქრთამავდნენ და ისე აღწევდნენ პოლიტიკურ მიზნებს, ბრძოლებში კი არა, პურ-მარილში ატარებდნენ დროს და სადღეგრძელოების გამოთქმით იკლავდნენ პატრიოტული გრძნობების ჟინს.

***

რამდენადაც მე ვიცი, საქართველოს პოლიტიკური ხელმძღვანელების უმრავლესობა სოციალ-დემოკრატები არიან, რომელნიც თავის ძირითად მოძღვრებად ბოლშევიკებისდაგვარად იგივე კლასთა ბრძოლის პროპაგანდას თვლიან, რაც რომაული „დევიდე ეტ იმპერას“ ახლებური ფორმულაა და ერის დაქუცმაცებას, შინაგანი ქიშპობის წყაროა. აგრარული რეფორმის განხორციელება ძირითად მოსახლეობას - გლეხობას ინდიფერენტულს ხდის პოლიტიკური წყობილებისადმი. ხალხთა ზნე-ჩვეულების, ადათ-წესის სისტემატური უარყოფა ერის თვითმყოფადობის მოშლისა და სულიერი ეროზიისათვის არის გამიზნული, ჩვენს რელიგიას საერო საქმისათვის ორივე ხელი აქვს წაჭრილი, მართლმადიდებელ ეკლესიას არაფერი აქვს დასაპირისპირებელი სხვა ერის მართლმადიდებლურ ეკლესიასთან. მეორე მხრივ ურჯულოებისა და ათეისტების ნამუშაკარის წყალობით (რასაც ჩვენი ლიდერები პროგრესულ მოვლენად თვლიან), სარწმუნოების გავლენა თანამედროვე ქართველ კაცზე მეტად უმნიშვნელოა. მაშ რაღა რჩება იმ ეროვნული ფასეულობიდან, რომელსაც უნდა შესწიროს თავი ქართველმა მეომარმა? იქნებ ის ორიოდ დიდებული, ან ბოგანოდ ქცეული ორიოდ მესაკუთრე, რომელთა უმრავლესობაც ქართული წარმოშობისა არ არის? და, ბოლოს, ვინ დაუჯერებს ჩხეიძესა და წერეთელს, რომ მათ პარტიული დავალებებისა და ყრილობების შემდეგ მამულიშვილური პრობლემები აწუხებთ, ისინი ხომ რუსეთის რევოლუციის წიაღიდან არიან გამოსულნი?

ყოველი ადამიანის ცხოვრების აზრი ერთხელ მაინც ჩაივლის მისთვის განკუთვნილ, აფეთქების არეში, ერთხელ მაინც დაენახება ამა თუ იმ სახით თავის პატრონს და თუ ადამიანი შეიცნობს, დაედევნება, ჩასჭიდებს მას ხელს, სულ მალე დიდი მეხი გავარდება ან შუშხუნასამებრ მრავალფერად გადიკამარებს.

***

მის ინტერნაციონალისტობას იმ დღიდან შეეპარა კრიტიკის ჭია, როდესაც თბილისში სადიხოვის ქარვასლაში მიიყვანეს, სადაც ფარულად ხდებოდა სპარსეთის რევოლუციის მოხალისეთა მოკრეფა.

შენობის შესასვლელში კონსპირაციის მიზნით ხილაბანდის თვალებზე აკვრა მოუნდომეს, ამან ირონიულად განაწყო: სხვა თუ არაფერი, იგი ამ უბანში იყო გაზრდილი, ზემოთ კი უძვირფასეს ნოხზე ნახევარრკალად მსხდომარე სპარსელი სოვდაგრების დანახვამ, რომელთაც დღისით ხალიჩებით ჩაებნელებინათ დიდი დარბაზი და ვერცხლის შანდლებში ჩაჭედილი სანთლების შუქზე ფეხმორთხმულნი ჩაის შეექცეოდნენ. „ათას ერთი ღამის“ ზღაპარი მოაგონა და თავშესაქცევი სანახაობის სახილველად მოამზადა. მაგრამ საქმე სულ მთლად ასე არ გახლდათ. მდიდარმა ვაჭრებმა მისი დანახვისთანავე ნაქარგი ბალიშები, დიბის მუთაქები მოიტანეს და ისე დაყვავებით მიიპატიჟეს, რომ ეტყობოდა, მისი ვინაობის შესახებ ორიოდ სიტყვა აქ უკვე შეწეული იყო. მათ პირმოთნე ღიმილით ილაპარაკეს თავისუფლების იდეებზე, ადამიანის ვაჟკაცობაზე, კოსმოპოლიტიზმზე და შემპარავად შესთავაზეს მოქმედების გეგმა. ყურს უგდებდა ამ ოქრო-ვერცხლის ხურჯინებზე მსხდომ (როგორც მას მოეჩვენა) ცბიერთვალება ადამიანებს და ვერაფრით ვერ დაეჯერებინა, რომ ისინი უბრალო ხალხის სვე-ბედით და ინტერნაციონალისტური იდეებით იყვნენ შეწუხებულნი. კიდევ მეტ საგონებელში ჩააგდო მოხალისეთა შემადგენლობამ, რომელიც თვით ირანის რევოლუციის ხელმძღვანელმა, თბილისელი მოლას გარეგნობის მქონე სათარ-ხანმა გააცნო.

აქ იყვნენ რუსი, ებრაელი და ქართველი პროფესიონალი რევოლუციონერები; ულუკმაპუროდ დარჩენილი იაპონიის ომის ვეტერანები, ერთი ქართველი ნასტუდენტარი და გამოქცეული კატორღელები. ისინი ირანის შინაგან პრობლემებს არ იცნობდნენ, არც მის ხალხსა და ისტორიას. მათ უმეტესობას ამ კამპანიაში მონაწილეობის საკუთარი მიზეზები ჰქონდა - ერთნი რუსეთის 1905 წლის რევოლუციით გამოწვეულ რეაქციის წლებს არიდებდნენ თავს, მეორენი საშოვარზე იყვნენ ჩამოსულნი, სხვანი პოლიციის ძიებაში იმყოფებოდნენ.

ერთ ღამეს, კოკისპირულ წვიმაში ქალაქ ყაზვინზე თავდასხმის მომზადების დროს, მათთან ბანაკში ცხენები მოყარეს. დიდი, ახმახი და ჩოფურა მეჯოგე ქართველი გამოდგა. მან ცხენებთან ერთად რაღაც წერილი გადასცა რაზმის უფროსს, პასუხს აღარ დაელოდა და წვიმისგან გალუმპული ავდარში გაუჩინარდა. შუაღამე გადასული იყო, როდესაც მომავალი ბრძოლის ფიქრებით ძილგატეხილმა „მებომბე ნიკომ“ სხვათაშორის თქვა:

- ეს მეჯოგე გიგლა ბერბიჭაშვილია - ილია ჭავჭავაძის მკვლელი. სოციალ-დემოკრატებმა მოარიდეს იგი პოლიციას და აქეთ გამოგზავნეს.

***

რუსეთს სხვა ერთა აღმოჩენებისა თუ მიღწევების მზამზარეულად მონელებისა ანუ ჩინებული მემკვიდრის ნიჭი აქვს, რუსულ ყაიდაზე გარდაქმნილი ყოველი პოლიტიკური, კულტურული, მეცნიერული ან სხვა მოვლენა, მართალია, გარეგნულად ნაკლებად მიმზიდველია, მაგრამ ყოველთვის უფრო ღრმაა და შედეგიანი თავის პროტოტიპთან შედარებით.

მაღალი იდეალების სახელით იმდენი ბოროტებაა ჩადენილი, რომ იქნებ ბოროტებისათვის ბრძოლა ნაკლებ სიავეს გამოიწვევდა ქვეყანაზე.

გადაგდებული იარაღი წინააღმდეგობის შეწყვეტას ნიშნავს, დამარცხებულად თავის აღიარებას, გამარჯვებულის სამოწყალოდ დარჩენას. ამ მთის ყოველი ნატეხი, ყოველი პისტოლეტი წართმეული თავისუფლების ექვივალენტი იყო.

შიში არ იძლევა ფიქრის საშუალებას და როგორც ადამიანის ჯერ კიდევ ბუნებრივი მოთხოვნილება, იქვე სადღაც მოძრაობს აზრი.

- თავდაცვის შეუგრძნებელი ინსტინქტი თუ მოქმედებს, თორემ ყველაფერი სინამდვილედ რომ მიიღოს ადამიანმა, შეიძლება გაგიჟდეს.
- ხომ შეიძლება ინსტინქტი მარადიული მეხსიერების გამოვლინება იყოს?
- თუკი ადამიანის სული უკვდავია, მას მარადიული მეხსიერებაც უნდა ჰქონდეს. ყოფნა - მეხსიერებით არსებული საგანთა ორგანიზებული სახეა.

არის მოვლენა, რომელიც უსახელოა და დაუბრკოლებლად მოქმედებს თავის სტიქიაში, ის არც გარეშე დამოკიდებულებას, არც რაიმე დაქვემდებარებას არ საჭიროებს, მაგრამ საკმარისია სიტყვიერ ფორმაში გამოიხატოს, იმ წამსვე უამრავი წინააღმდეგობა წარმოიშობა: აუცილებელი შეიქმნება მისი შედარება, ალტერნატივად წარმოდგენა, განსაზღვრება, დაკანონება ან უარყოფა.

ყველა ბავშვია, დიდობა მოგონილი სისულელეა.

მტაცებელს გაცილებით დიდხანს სძინავს, ვიდრე მის მსხვერპლს.

- ერთი, თუ კაცი ხარ, სულ მინდა გკითხო, ეს ბოლშევიკები და მენშევიკები, თუ გაგეგება, რა არის?
- შარაგზაზე ნეხვი ხომ გინახავს?
- მაგან არ მამკლა?!
- ჰოდა, აი, ურემი რომ გადაუვლის, ესე ჩაჭრის, რა, ხომ დაკვირვებიხარ, ორ ნაწილად, დიდი აქეთ - პატარა იქით. ისე სწორედ იშვიათად გამოდის, რომა ზედ ხაზზე მოხვდეს და ტოლ ნახევრებად  ჩაჭრას, ასე არაა?

ხალხი წერამწერალივით ზუსტად ხაზავს ისტორიულ აუცილებლობათა სვლაგეზს, კრიზისულ მომენტთა შესახვევი იქნება ეს, თუ კანონზომიერი გზატკეცილი: მითქმა-მოთქმითა თუ შეთხზული ამბით თითქმის ყოველთვის წინ უსწრებს ისტორიულ მოვლენათა აღნიშვნა-გაფორმებას. 1918 წლის 7 აპრილს, ორი დღით ადრე, ვიდრე სინამდვილეში „დე იურე“ გამოცხადდებოდა რუსეთიდან დამოუკიდებელი კავკასიის ფედერაცია, მგზავრები ერთმანეთს ულოცავდნენ კავკასიის კომისარიატის გაუქმებას, რომელიც არ სცნობდა საბჭოთა ხელისუფლებას და სრულიად რუსეთის გაუქმებულ დამფუძნებელ კრებას ერთგულებდა.

კიდევ გაჩხრიკეს, მაგრამ არავინ გადარეულა, ოღონდ როდესაც ქ-ნ შუნიას ლოგინი აყარეს, ვერ მოითმინა და მიუხედავად იმისა, რომ ჭყონიას წარბები მაღლა აედრიკა და თვალით რაღაცას ანიშნებდა, ყველას გასაგონად ხმამაღლა თქვა: - У меня создается впечатление, что большевики потеряли что-то у себя, а ишут у других.

ისტორიულად ყოველი მონა მშიშარაა, რადგამ მან უკვე ერთხელ სიკვდილს მონობა ამჯობინა. იგი მუხანათიცაა, რადგან უნდა დაიბრუნოს თავისუფლება.

წინა ხაზზე გამოუსადეგარნი ხშირად დარბევისა და შეშინების შესანიშნავი ოსტატები არიან.

მოიძებნა შესაფერი სიტყვა - „ლიკვიდაცია“, რაც ნიღბავდა ყოველგვარ განუკითხავ ძალადობას, მიზნის მისაღწევ საშუალებატა განურჩევლობას და საეჭვო ღონისძიებათა შეფასებას სქოლასტიკური მსჯელობის ლაბირინთში სტყორცნიდა.

მოსწონთ რევოლუციის შემდეგ რევოლუციონერად ყოფნა, ისე მრავლდებიან, როგორც ნაწვიმარზე სოკო.

ჩავატარებინოთ კონცერტი, ხალხი შევყაროთ, ცირკი, სიმღერა ახალისებს ადამიანს. ეს შექმნის სიმყარისა და კეთილდღეობის შთაბეჭდილებას.

საგანგებო კომისიის არსებობის პირველ ხანებში სამხედრო ადმინისტრაციას მთელ რუსეთში „ჩეკას“ თანამშრომლებთან ურთიერთობის ირონიულ-შემწყნარებლური და, ამავე დროს, გამკილავი დამოკიდებულება გაუჩნდა, მაგრამ სულ მალე ამ დამოკიდებულების ქვეტექსტი, რომ ჟანდარმერია ჟანდარმერიაა, რაც არ უნდა დაარქვა მას, შიშმა და მოკრძალებამ შეცვალა. მათთან შეხუმრებას და ქარაგმებს კონტრრევოლუციონერების აღმოჩენის შესახებ ვეღარავინ ბედავდა. ისე გამოდგა, რომ „ჩეკას“ ყოველ წევრს რაიმე ისეთის დაბრალება შეეძლო - თავს ვეღარსად გაიმართლებდი. მათთან ფამილარობა უმაღლესი თანამდებობის პირთა ფუფუნებად შემორჩა ჯერ-ჯერობით, როგორც რევოლუციის ეჭვმიუტანელ მოღვაწეთა პრივილეგია.

იქ, სადაც ძალა შეგვწევს, აუცილებლად მასირებულად უნდა ვიმოქმედოთ! ეს ყოველგვარი წინააღმდეგობის მადას აფუჭებს!

მთავარია შიშის მონოპოლიზირება. ვინც უფრო დაუნდობელი იქნება, ის გაიმარჯვებს!

ყველაფერი, რასაც კი ცხოვრებას უწოდებენ, სიკვდილზე ფიქრის აცილების ფანდთა სისტემაა. მარტივად - კაცობრიობა იმ ერთ დიდ რიგად შეიძლება წარმოიდგინო, რომელიც ყოველ სეკუნდში სასაკლაოსკენ მიიწევს.

ალბათ, ბედნიერნი არიან მორწმუნენი... თუ ღმერთიც ფანდია?.. მაშ რა დანიშნულება აქვს ადამიანს?

ჩეკისტებს არ უფიქრიათ, რომ ვინმეს შეეძლო წინააღმდეგობის გაწევა, ასეთი შემთხვევისათვის არაფრით იყვნენ მომზადებული.

უსამართლობა თავს ყოველთვის ცილისწამებით იმართლებს.

პატრიოტიზმი საუცხოო გრძნობაა, მაგრამ საკუთარი ერის გადაჭარბებულ სიყვარულს სიძულვილის დიდი პოტენცია აქვს.

ტანჯვის მიყენების ძალა თუ აღემატება კეთილდღეობის მინიჭების ძალას, ასეთ სახელმწიფოს შეუძლია იმპერია შექმნას. სხვა სიტყვებით, იმპერია ძლევამოსილი მხოლოდ მაშინაა, როცა მას აქვს უკეთესი იარაღი, ციხე, სახრჩობელა, ბაწარი და უარესი საჭმელი, ჩასაცმელი, სახლ-კარი.

კაცი ფიქრსა და განსჯას თუ მიჰყვა, ყველა პრინციპს საცინად აიგდებს, ყოველ კეთილშობილ საქციელს ამპარტავნობად მონათლავს, ან მიზანშეუწონელ მოქმედებად მიიჩნევს. როგორი სულის სიმდაბლეც უნდა გამოიჩინოს, გასამართლებელ საბუთს მოიძებნის, ერთი სიტყვით, საკმარისია კრიტიკულ მომენტში გადაფასების ცდუნებას მიეცეს, რომ ყველაფერი დასაშვები და იოლი აღმოჩნდეს.

1980წ.

Tuesday, June 7, 2016

ჩარლზ ბუკოვსკი - ფოსტა

„ფოსტა“ ჩარლზ ბუკოვსკის პირველი ბიოგრაფიული ნაწარმოებია, რომელიც სამ კვირაში დაიწერა. მწერალი საკუთარ გამოცდილებას ჰენრი ჩინასკის სახელით გადმოსცემს.

ვასაღებ მხატვრულ ლიტერატურად და არავის არ ვუძღვნი

ყველაფერი შეცდომით დაიწყო.

საშობაო გაწამაწიის, მგონი, მეორე დღე იყო, როცა ერთი ფაშფაშა ქალი ამეტორღიალა - სადაც რამე მქონდა მისატანი, ყველგან თან გამომყვა. ფაშფაშა-მეთქი, რომ ვთქვი - საჯდომი ჰქონდა დიდი და თახთახა, ძუძუები კი - ვეებერთელა, მოკლედ, რაც საჭიროა, ზუსტად ის ჰქონდა დიდი და ხორციანი. ცოტა შექანებული კი ჩანდა, მაგრამ მე თვალი მის სხეულზე დამრჩა, დანარჩენი რაში მეკითხებოდა.

კაი ქალი იყო ნამდვილად, მაგრამ როგორც ზოგადად, ნაშების ამბავში ხდება ხოლმე, მესამე თუ მეოთხე ღამის მერე ინტერესი საერთოდ დავკარგე და აღაც დავბრუნებივარ.

სამუშაოზე ის მეცვა, რაც ყოველთვის მაცვია ხოლმე. მე და ბეტი, ჩემი მაშინდელი ქალი, იმდენს ვსვამდით, ჩასაცმელის ფული ვის დარჩებოდა. [...] შუაღამეს რომ გადასცდებოდა, სმას მაშინ ვამთავრებდი ხოლმე.

ქინძაობა მინდოდა და, ჯონსტონის წყალობით, კიდეც მეღირსა, ოღონდ მე თვითონ მიხმარეს.

მერე წვიმების სეზონი დაიწყო. ფულის უმეტესი ნაწილი სასმელზე მიმდიოდა, ამიტომ ფეხსაცმლის ლანჩებში ნახვრეტები გამიჩნდა, საწვიმარი მოსასხამი კი დამეხა და წვიმაში თავიდან ფეხებამდი ვილუმპებოდი - თავიდან ფეხებამდე მეთქი, რომ ვამბობ, ზუსტად ეგრე უნდა გაიგოთ: წინდებიდან პერანგამდე ყველაფერი გასაწური მქონდა.

ნიფხავი რომ დაგისველდება, მერე გძვრება და რაც უფრო დიდხანს გაქვს სველი - მით უფრო მეტად; დუნდულებზე გეკრობა და სველ რეზინს მარტო შარვლის უბე აკავებს თეძოებზე.

ნუთუ იდიოტი ვარ? კაცი რომ ამდენ შარში მოახერხებს გახვევას, იმაზე სხვა რა უნდა იფიქრო? ძალიანაც შესაძლებელია, ალბათ, მართლა იდიოტი ვარ. იმის შანსიც არსებობს, რომ სულ მთლად არანორმალური გამოვდგე. ბედის წყალობაა, ჯერ რომ სული მიდგას.

სადაც არ უნდა მიმეტანა ფოსტა, ადამიანებს ერთნაირი ხმები ჰქონდათ. თქმითაც სულ ერთსა და იმავე რამეებს მეუბნებოდნენ:
- მოსვლა დაგიგვიანდათ!
- ძველი ფოსტალიონი სად არის?
- ძია სემს გაუმარჯოს!
- ფოსტალიონო, ფოსტალიონო, ეს ჩვენი არ ყოფილა!

იღლიებიდან პირდაპირ ვისკი და ლუდი გადმომჩქეფდა შადრევანივით, მე კი იმ ტვირთით ზურგზე, ვითარცა მძიმე ჯვრით, დავძრწოდი აღმა-დაღმა და ვარიგებდი ჟურნალებს, დავატარებდი ათასობით წერილს ბარბაც-ბარბაცით, მზის გულზე დამწვარი და დახრუკული.

ამერიკელი დედების ნახევარს, უზარმაზარი ძვირფასი მუტლების და ძვირფასი პატარა გოგოცუნების პატრონებს, მაგარი ბინძური ტვინები აქვთ.

დინამიტია საზოგადოება! საზოგადოება დინამიტია!

დოღზე რაღაც იღბლიანი ტალღა დამეწყო და ნელ-ნელა თავდაჯერება და კმაყოფილება მემატებოდა. ყოველდღე რაღაც ფულს ვაკეთებდი, ასე, თხუთმეტიდან ორმოც დოლარამდე მაინც. მეტი რა გინდა ადამიანს, თუ ცხოვრებისგან მეტისმეტს არ მოითხოვ. თავიდანვე რომც ვერ მოგეგო, მომდევნო ჯერზე ფსონს ოდნავ მოუმატებდი, იმდენად, რომ თუ ცხენი ფინიშამდე მიაღწევდა, რაღაც მოგება მაინც დაგრჩებოდა. დღეები გადიოდა, დოღიდან ყოველდღე მოგებული ვბრუნდებოდი.

როგორც კი ქალი სამსახურს იწყებს, ცვლილება ეგრევე ეტყობა.

ყოველ ღამე ძველებურად ვილეწებოდით, დილაობით კი ბეტი ჩემზე ადრე მიდიოდა სამსახურში, წუხანდელი სმისგან თავგასიებული. ახლა კი გაიგო ბეტიმ, რას ნიშნავდა ჩემთან ერთად ცხოვრება. [...] მე დაახლოებით თერთმეტის ნახევარზე ვდგებოდი, ზანტად ვწრუპავდი ყავას, ზედ ორ მოხარშულ კვერცს ვაყოლებდი, ძაღლს ვეთამაშებოდი, უკანა ეზოში მცხოვრები მექანიკოსის ახალგაზრდა ცოლს ვეარშიყებოდი და არც ქუჩის გადაღმა მცხოვრებ სტრიპტიზის მოცეკვავე გოგოს ვაკლებდი ყურადღებას. პირველი საათისთვის უკვე იპოდრომის სარბენ ბილიკთან ვიყავი ხოლმე დარჭობილი, მერე, მოგებული ფულით ჯიბეში, სახლში ვბრუნდებოდი და, ძაღლთან ერთად, ავტობუსის გაჩერებაზე ვხვდებოდი სამსახურიდან დაბრუნებულ ბეტის. ავიწყვე, მოკლედ, ცხოვრება.  [...] - ჰენკ, უკვე შეუძლებელია ამის ატანა! - რის ატანაა შეუძლებელი, საყვარელო? - ამ სიტუაციის. - რომელი სიტუაციის, ჩემო გოგო? - მე ვმუშაობ, შენ - მთელი დღე გორაობ. უკვე ყველა მეზობელს ჰგონია, რომ მე გარჩენ. - კი, მაგრამ ადრე ხომ მე ვმუშაობდი და შენ გორაობდი? - ეგ სულ სხვა რამეა. შენ კაცი ხარ, მე - ქალი. - უი, მართლა? არ ვიცოდი. მე მეგონა, თქვენ, წაკლებს, თანასწორუფლებიანობაზე ტლიკინი გიყვარდათ.

პროფესიონალმა იპოდრომზე კენტად უნდა იაროს. მე კი თავი გამონაკლისი მეგონა. მალე აღმოვაჩინე, რომ გამონაკლისი არ ვყოფილვარ. მეც ისევე სწრაფად მეცლებოდა ფული ხელიდან, როგორც ნებისმიერ სხვა ადამიანს.

კარგი რა, საბავშვო ბაღია? რამე სამსახურის პოვნა ყველა რეგვენს შეუძლია; უსამსახუროდ ცხოვრებაა ძნელი და ჭკვიანი ადამიანის შესაფერისი საქმე. მაგას ჩვენ ადრე დარდიმანდობას ვეძახდით. მე, მაგალითად, დარდიმანდობა მირჩევნია.

ორი განცხადება წავიკითხე, ორ ადგილას მივედი და ორივე ადგიალს ამიყვანეს. პირველ ადგილას ნამდვილი სამსახურის სუნი მეცა, ამიტომ მეორე ავირჩიე.

წვრილმანი ბაცაცობა მე არ მაინტერესებდა. ამ სამყაროსგან ან ყველაფერი მინდოდა, ან - არაფერი.

ყველა მეთვალყურეს და ზედამხედველს ეგეთი სიფათი აქვს - ისე გიყურებენ, თითქოს მძღნერი იყო დახვავებული.

საწოლიდან ძლივს წამოვიზლაზნე, სამზარეულოში გავედი, ფინჯანი წყლით ავავსე, მერე გალიასთან მივედი და ბოლო წვეთამდე შევასხი თუთიყუშებს. - დედამოტყნულებო! - თან მივაყოლე. გალუმპული ბუმბულიდან ავი თვალებით გამომხედეს. და, სხვათა შორის, მოკეტეს! წყლის თერაპიაზე უკეთესი ჯერ კაციშვილს არაფერი გამოუგონია. მეთოდს ტვინის მქერავ ფსიქოანალიტიკოსებს დავესესხე.

ადამიანებს, ჩიტებს, ყველა არსებას აქვს არჩევანი გასაკეთებელი ამ ცხოვრებაში. დაუნდობელია ეს თამაში.

მთელი ამერიკის კანტორებში ხალხი ერთი და იმავე წესით ერთობა. მოწყენილობისგან აღარ იციან, რომელ კედელს ახალონ თავი და ამიტომ შეყვარებულობანას თამაშს იწყებენ. უფრო ხშირად ეგ არაფერს სერიოზულს არ ნიშნავს - უბრალოდ, დროის მოსაკლავად თამაშობენ. დიდი-დიდი ვიღაცამ მოახერხოს და სამსახურის გარეთ ერთი-ორჯერ წაიქინძაოს. მაგრამ ეგეთ შემთხვევებშიც კი ეს ყველაფერი მხოლოდ გართობაა, როგორც ბოულინგი, ტელევიზორის ყურება ან წინასაახალწლო წვეულება სამსახურში. ჯობია, წინასწარ იცოდე, რომ ეგ ყველაფერი არასერიოზულია, მერე რომ გული არ გეტკინოს.

პროჭებში რაა ცუდი, ჩემო პატარა? შენცა გაქვს პროჭი, მეცა მაქვს პროჭი! მაღაზიაში რომ მიდიხარ და საუკეთესო ჩამონაჭერს ყიდულობ სტეიკად, პროჭი ადრე იმასაც ჰქონდა! პროჭებითაა ეს დედამიწა სავსე! გარკვეული თვალსაზრისით, ხეებსაც აქვთ პროჭები, მაგრამ შენ იმათ ვერ დაინახავ, მარტო ფოთლების ცვენას ხედავ. შენი პროჭი, ჩემი პროჭი, მსოფლიო მილიარდობით პროჭითაა გაძეძგილი, პრეზიდენტს პროჭი აქვს, მანქანების მრეცხავ ბიჭს პროჭი აქვს, მოსამართლეს და მკვლელსაც აქვთ პროჭები... შინდისფერქინძისთავიანსაც კი აქვს პროჭი!

შექუჩებული ხალხიდან ვიღაცის ხმა შემომესმა: „ყველა გენიოსი ლოთია, მოგეხსენებათ!“ გეგონება, ეგ ამბავი რაღაცას ამართლებდა ან განმარტებად გამოდგებოდა.

- მითხარით, როგორ მოვახერხო 12 საათი ღამის ცვლაში მუშაობა, ძილი, ჭამა, ბანაობა, სამსახურში მოსვლა-წასვლა, სამრეცხაოდან სარეცხის გამოტანა, ბენზინის ყიდვა, ბინის ქირის გადახდა, საბურავების გამოცვლა - მოკლედ, ამ პატარ-პატარა, მაგრამ აუცილებელი საქმეების კეთება - და თან კიდე ამ სქემის სწავლა? - ვკითხე ერთხელ ერთ ინსტრუქტორს.
- ძილი ამოგდე, - მიპასუხა. შევხედე. ხომ არ გგონიათ, რომ ამ დროს ტუჩის ჰარმონიკზე „დიქსის“ უკრავდა? სერიოზულად მეუბნებოდა ეს წყეული ბრიყვი.

ბინაში არავინ იყო. ავეჯი ძველი და გაქექილი იყო, ნოხი - თითქმის ფერდაკარგული. იტაკზე ლუდის ცარიელი ქილები ეყარა. ახლა კი იქ ვიყავი, სადაც ჩემი ადგილი იყო.

დოღებზე მე სულ უცნობ ცხენებს ვარ დადარაჯებული, ისეთებს, ფავორიტების დამარცხება რომ შეუძლიათ. თუ დავინახავ, რომ ფავორიტის დამმარცხებელი არ ჩანს, მაშინ ფსონს ფავორიტზე ვდებ.

დოღი, მოგეხსენებათ, ლოგიკას არ ექვემდებარება. მწვრთნელები ცხენებს, რასაც ჰქვია, არასასურველ პირობებს უქმნიან ხოლმე, ფული რომ სულ ერთ ცხენზე არ დაიდოს.

მაყურებელს მეხსიერება მარტო ერთ გარბენზე ჰყოფნის. ეს ნაწილობრივ იმით შეიძლება აიხსნას, რომ გარბენებს შორის შესვენება 25 წუთია. ხალხი მარტო იმას იაზრებს, რაც მის თვალწინ ხდება ან წუთის წინ მოხდა.

თუ ცხენზე დიდ ფსონს დებ, ის ცხენი აგებს. ან, უფრო ხშირად, შენვე გადაიფიქრებ ხოლმე და ფული სხვა ცხენზე გადაგაქვს. ათიანი მოგებაზე - მშვენიერი ფსონია.

ეგეთია ქალის ბუნება. მოსწონთ ჭუჭყიანი საცვლების გაცვლა-გამოცვლა, ცოტა გაწიწმატება, ცოტა დრამატიზმი. მერე შერიგება. ბოლოს - სიყვარულის ფიცის გაცვლა-გამოცვლა.

არც ერთ ქალს არ მოსწონს, როცა ბოთლს მასზე მეტ დროს უთმობენ.

- მაინც ამას გეტყვი, დაჯექი შენთვის ერთ პატარა ბინაში და წერე.
- ჰო, მაგრამ რაღაც დასაყრდენი ხომ მჭირდება!
- კიდევ კარგი, ყველა შენსავით არ ფიქრობდა. კარგია, რომ ვან გოგი არ ფიქრობდა ეგრე.
- ვან გოგს საღებავებით მისი ძმა ამარაგებდა! მომაძახა ბალღმა.

ოცნებაში კარგი რამეების წარმოდგენა დავიწყე: აი, ზღვის პირას მდგარი პატარა სახლი მე - მშვენივრად ჩაცმულ-დახურული, დამშვიდებული, დილაობით ადრე ვდგები, იმპორტულ მანქანაში ვჯდები და აუჩქარებლად მივუყვები იპოდრომის გზას; კიდევ... მზამზარეული სადილები, ბიფშტექსები და კაი-კაი სასმელები - სადილამდე და სადილის შემდეგ - ფერად-ფერად ჭიქებში ჩამოსხმული... ოფიციანტებს ფულს ვჩუქნი. ძვირფას სიგარებს ვეწევი... და კიდევ ქალები, ქალები, რამდენიც გინდა, სულო და გულო. ეგეთ ფიქრებში გადავარდნა ძალიან ადვილია, როცა იპოდრომის სალაროდან მსხვილ-მსხვილ კუპიურებს გაწვდიან; როცა ერთ ექვსფარლონგიან გარბენზე კეთდები, და, ვთქვათ, წუთა და ცხრა წამში დაახლოებით იმდენს შოულობ, რამდენსაც სამუშოზე მთელ თვეში გიხდიან.

ჯიბეში ფულს ვგრძნობდი და თვითონაც კაი ტკიცინა კუპიურასავით გამოვიყურებოდი.

ჩემი სტანდარტული ფსონი ნებისმიერ ცხენზე ორმოცდაათი დოლარი იყო. ორმოცდაათდოლარიანი ფსონის დადებას რომ შეეჩვევი, მერე თავს ისე გრძნობ, თითქოს 5 ან 10 დოალრს ხარ ჩამოსული.

ცხოვრებაში ძალიან გრძელი გზა გამოვიარე, სადღა იყო ის ბიჭი, სასაკლაოებზე რომ დაძვრებოდა, რკინიგზის მუშებთან ერთად ქვეყანას აღმა-დაღმა სერავდა, ძაღლების ორცხოლების ფაბრიკაში მუშაობდა, პარკებში ხის მერხებზე ეძინა და ამ ქვეყნის ათასობით ქალაქში გრშოების ფასად იწყვეტდა წელს.

ღმერთია თუ ვინც არის, სულ ნაირ-ნაირ ქალებს ქმნის და ქუჩაში კარტივით ყრის, ჰოდა, ზოგს ძალიან დიდი ტრაკი აქვს, ზოგს ძალიან პატარა ძუძუები, ვიღაცა გიჟია, ვიღაცა - გადარეული, ერთს რელიგიაზე აქვს კრამიტი დაცურებული, მეორე ჩაის ნაყენზე მკითხაობს, რომელიღაცა კუილს ვერ იკავებს, ვიღაცას ძალიან დიდი ცხვირი აზის, ვიღაცას გაძვალტყავებული ფეხები აქვს... თუმცა ხანდახან ისეც ხდება, რომ გამოგეცხადება, მაგრამ რა გამოგეცხადება - ქალი კი არა, მწიფე ნაყოფი, იმისთანა, კაბა სადაცაა ტანზე თავისით რომ შემოეხევა... სექსისთვის შობილი ქმნილება, წყევლა, ყველაფრის წერტილი და დასასრული.

ოკეანე, ნაპირს ურტყამს, ეხახუნება. ამ ყველფრის ქვეშ თევზებია, საცოდავი პატარა თევზები, ერთმანეთს ებრძვიან, თავს არ აჭმევინებენ. ჩვენ აქეთა მხარეს ვართ, თორემ ზუსტად ამ თევზებივით ვართ. ერთი შეცდომა, ერთი არასწორი მოძრაობა და გათავებულია შენი საქმე. მაგარი შეგრძნებაა, როცა ჩემპიონი ხარ. მაგარია, როცა იცი, რა მოძრაობა გაქვს გასაკეთებელი.

მესმოდა, როგორ აწყდებოდნენ ტალღები აქეთ-იქით და მეჩვენებოდა, რომ მთელ ოკეანესთან ერთად ვათავებდი, რომ ეს არასოდეს, არასოდეს დამთავრდებოდა. მერე მოვწყდი და გვერდზე გადავგორდი. - ღმერთო ჩემო! - აღმომხდა, - ოჰ, ღმერთო ჩემო! აზრზე არ ვარ, როგორ ახერხებს ღმერთი სულ ამნაირ ამბებში გახვევას.

ეს ხალხი საკუთარ ცხოვრებას მოცემულობად აღიქვამდა. ასეთია მონური სიბრძნე.

თუთიყუშებივით, დიდხანს ვიცხოვრე გალიაში, მერე ხვრელი ვიპოვე და გამოვფრინდი, როგორც ცაში გასროლილი ტყვია. ცა იყო ვითომ? რას გაიგებ.

ერთხელ, ღამით, სამზარეულოში, ყასბის დანა დავიდე ყელზე, მაგრამ მერე თავს ვუთხარი: რა დღეში ხარ, ბიჭო, ჭკუით, გონს მოდი, იქნებ შენს პატარა გოგოს მოუნდეს, ზოოპარკში წაიყვანო, ნაყინი აჭამო, შიმპანზეები აჩვენ, ვეფხვები, მწვანე და წითელი ჩიტები, მთელი ამბავი, მერე მზე დაეშვება და კეფაზე აუბრჭყვიალდება, დაეშვება მზე, მკლავებზე მოგეფერება და ბანჯგვლებში შეგიძვრება... აზრზე მოდი-მეთქი.

მოკლედ, როცა ფული აღარ გაქვს, ცხოვრებაც აღარ გაქვს.

დილით კი დილა იყო და მეც ჯერ ვტოკავდი.
იქნებ რომანი დამეწერა-მეთქი, გავიფიქრე.
ჰოდა, დავწერე.

ინგლისურიდან თარგმნა ქეთი ქანთარიამ
დაფინანსებულია საქართველოში აშშ-ის საელჩოს წიგნების თარგმნის პროგრამის ფარგლებში

Monday, June 6, 2016

ჯონ სტაინბეკი - რუსული დღიური

სადილად ოთხასი გრამი არაყი, დიდი თასი სავსე შავი ხიზილალით, კომბოსტოს წვნიანი, სტეიკი, შემწვარი კარტოფილი, ყველი და ორი ბოთლი ღვინო მოგვართვეს. ას ათ დოლარამდე დაგვიჯდა ხუთ კაცს. იმ დროს საელჩოში დოლარად თორმეტ რუბლს ყიდულობდი. მომსახურებისთვის ორ საათნახევარი დასჭირდათ, რამაც ოდნავ შეგვაშფოთა. მოგვიანებით აღმოვაჩინეთ, რომ შეკვეთის ასე გვიან მოტანა რუსული რესტორნებისთვის დამახასიათებელი ყოფილა და ისიც გავიგეთ, რა არის გაჭიანურების მიზეზი.

რადგან ყველაფერი საბჭოთა კავშირში, ყოველი ტრანზაქცია, მთავრობის მიერ კონტროლდება ან კიდევ იმ მონოპოლიების მიერ, რომლებსაც თავის მხრივ მთავრობა მართავს, საბუღალტრო აღრიცხვა უსასრულოდ დიდხანს გრძელდება. მიმტანი ძალიან ნელა იწერს შეკვეთას. მაშინვე არ მიდის საჭმლის მოსათხოვად სამზარეულოში, ჯერ მიდის ბუღალტერთან, რომელიც ინიშნავს შეკვეთას და გასცემს ქვითარს სამზარეულოში გასაგზავნად. შემდეგ ხელახლა იწერს და მხოლოდ ამის შემდეგ ითხოვს კერძს. როდესაც საჭმელი მზადდება, გაიცემა ქვითარი, რომ საჭმელი მომზადდა და გადაეცემა მიმტანს. მაგრამ ამის შემდეგაც არ მოაქვთ საჭმელი მაგიდასთან. ეს ქვითარი მიმტანს მიაქვს ბუღალტერთან, რომელსაც საბუღალტრო წიგნში შეაქვს ჩანაწერი, რომ ის საჭმელი, რომელიც მოითხოვეს, მომზადდა. ბუღალტერი მიმტანს აძლევს ამის დამადასტურებელ ქვითარს, რის საფუძველზეც მიმტანს გამოაქვს სამზარეულოდან საჭმელი სტუმრებთან და თავის წიგნაკში იწერს, რომ საჭმელი, რომელიც შეუკვეთეს, მომზადდა, მოიტანეს და ახლა უკვე მაგიდაზეა. ამ საბუღალტრო აღრიცხვას ძალიან დიდი დრო მიაქვს. მოთმინებაც რომ დაკარგო, ვერაფერს შეცვლი, რადგან ამას ვერაფერი მოუხერხდება. ეს პროცესი გარდაუვალია.

***

1936 წელს რამდენიმე დღით ვიყავი მოსკოვში, და მას შემდეგ საგრძნობლად შეცვლილიყო ქალაქი. ახლა გაცილებით სუფთა ჩანდა, ვიდრე ადრე. ქუჩები მორეცხილი და მოპირკეთებული იყო, მე ტალახიანი და ჭუჭყიანი მახსოვდა. ამ თერთმეტი წლის განმავლობაში დიდი მშენებლობა დაწყებულიყო. იქ რომ ვიყავით, ქალაქს აწესრიგებდნენ, შენობების გარშემო ყველგან ხარაჩოები იყო. ღებავდნენ შენობებს, ჩამონგრეულ ნაწილებს აშენებდნენ, რამდენიმე კვირის შემდეგ ქალაქის რვაასი წლის იუბილე უნდა აღენიშნათ დიდი ზარ-ზეიმით. რამდენიმე თვეში კი ნოემბრის რევოლუციიდან ოცდაათი წელი გადიოდა.

ერთი რუსული თამაშის შესახებ ბევრი რამ გვსმენოდა, ჩვენ მას “რუსულ გამბიტად” მოვიხსენიებთ, ამბობდნენ, ცოტა თუ იმარჯვებს ამ თამაშშიო, წესები კი საკმაოდ მარტივია. სახელმწიფო ბიუროს წევრი, რომლის ნახვაც გინდა, იქ არაა, სადაც აკითხავ, ავადაა, საავადმყოფოშია, ან შვებულებაშია გასული. ასე შეიძლება წლობით გაგრძელდეს. და თუ თავდასხმას რომელიმე მის თანამშრომელზე მოინდომებ, ისიც ქალაქგარეთ აღმოჩნდება, ან საავადმყოფოში, ან ისიც შვებულებაში იქნება გასული. ერთხელ უნგრული კომიტეტი, რომელსაც ერთი ისეთი პეტიციის წარდგენა სურდა, რომელიც, როგორც ვხვდები, საბჭოთა მთავრობისთვის მოსაწონი არ იყო, სამი თვე იცდიდა ერთ კაცთან შესახვედრად იმის გასარკვევად, რომ სინამდვილეში სხვა ვინმეს უნდა დალოდებოდა. იმ სხვა ვინმესთან შეხვედრა კი აღარ მოხერხდა. ერთი ამერიკელი პროფესორი კი, ჭკვიანი, განათლებული, კეთილი კაცი, რამდენიმე კვირა იცდიდა მისაღებში, რომ სტუდენტების გაცვლით პროგრამაზე გაგზავნის წინადადებით შესულიყო ამაზე პასუხისმგებელ პირთან. მაგრამ ის არავინ მიიღო. “რუსულ გამბიტს” ვერაფრით დაუპირისპირდები, მისგან თავს ვერ დაიცავ, ამიტომ ისღა დაგრჩენია, მოდუნდე.

ამ პირველს ჰგავდა სხვა ყველა საბჭოთა კავშირის სააბაზანო. შესაძლოა სადმე სხვანაირებიც იყო, მაგრამ ჩვენ არ გვინახავს. ყველა ონკანიდან წვეთავდა - ხელსაბანშიც და აბაზანაშიც. ყველა წყალსადენი კი თითქოს წყალგაუმტარი იყო. ხელსაბან ნიჟარას თუ აავსებდი, სავსე დარჩებოდა. აბაზანის ტრაპიდანაც რომ ამოიღებდი საცობს, წყლისგან არ იცლებოდა აბაზანა. საქართველოში კი ერთ სასტუმროში იმხელა ხმაზე მოწვეთავდა წყალი, იძუUლებული ვხდებოდით, სააბაზანოს კარი მაგრად მიგვეხურა, რომ დაძინება შეგვძლებოდა.

თუ ომი ერთადერთი პასუხია, რომელსაც მთავრობის წევრები გვცემენ, მაშინ უბედურ დროში გვიცხოვრია და ეგაა.

ავუხსენით მისტერ კარაგანოვს, რომ ამერიკაში მწერ ლებს სხვა ადგილი უკავიათ, სელაპებზე ოდნავ მაღლა და აკრობატებზე დაბლა დგანან. ასეც უნდა იყოს. ჩვენ ვფიქრობთ, რომ მწერალი, განსაკუთრებით ეს ახალგაზრდა მწერლებს ეხებათ, რომელიც ძალიან სწრაფად გაითქვამენ ხოლმე სახელს, იმ კინომსახიობი ქალივით, რომლის შესახებაც ჟურნალ-გაზეთებში ბევრს წერენ, სწრაფად თვრებიან წარმატებისგან. აი, კრიტიკის ქარცეცხლში გატარება კი კარგად მოუხდებათ ხოლმე. ჩვენ ასე გვგონია, რომ რუს და ამერიკელ, თუნდაც ბრიტანელ მწერლებს შორის განსხვავება მთავრობისადმი მათი დამოკიდებულებით გამოიხატება. რუსებს ასწავლიან, წვრთიან, აქეზებენ, აჯერებენ რომ მათი მთავრობა კარგია, მათი მთავრობის ყველა გადაწყვეტილება სწორია, და რომ მათი, მწერლების მოვალეობა ისაა, ყველაფერში მხარი დაუჭირონ სახელმწიფოს და ხალხს აცნობონ, რა კარგ რამეს აკეთებს ქვეყნის მთავრობა.

ამერიკელები და ბრიტანელები კი იმ მძაფრი გრძნობით არიან შეპყრობილი, რომ ყველა მთავრობა როგორღაც საშიშია, რომ რაც შეიძლება ნაკლები უნდა იყოს მთავრობის წილი ადამიანის ცხოვრებაში, რომ მთავრობის ძალაუფლების ზრდა ცუდია, რომ მოქმედ მთავრობას გამუდმებით ყურადღებით უნდა ადევნო თვალყური, სასტიკად გააკრიტიკო და თითის წვერებზე აწეული ამყოფო.

მხატვარს თუ უნდა საჯარო გალერეებში გამოფინონ მისი ნამუშევრები, აქ კი მხოლოდ ასეთი გალერეებია, მაშინ ფოტოგრაფიული მხატვრობით უნდა დაკავდეს. ის, ყოველ შემთხვევაში საჯაროდ მაინც, ფერებისა და კონტურების მოხაზულობაში ექსპერიმენტებს არ გააკეთებს, არც ახალ ტექნიკას შეიმუშავებს და არანაირ სუბიექტურ მიდგომას არ გამოავლენს თავისი ხელობისადმი.

მგზავრობის დროს კაპას თან წიგნები აღმოაჩნდა. არ ვიცოდი, საიდან ჰქონდა, მოგვიანებით მივხვდი, რომ წიგნებს იპარავს ხოლმე. თვითონ ამბობს, ვთხოულობო. როგორც წესი, ჩაიდებს ჯიბეში წიგნს და თუ გამოიჭერენ, წამოიძახებს ხოლმე, დავაბრუნებ აუცილებლად, დროებით უნდა გეთხოვოთ, ძალიან მინდა წავიკითხოო. მაგრამ იშვიათად თუ აბრუნებს წიგნებს უკან. მისმა უტიფრობამ პიკს ედ გილმორთან მიაღწია. მოსკოვში მყოფ კორესპონდენტებს შორის წიგნები ძალიან ფასობს, ამერიკიდან ახალი დეტექტივებისა თუ თანამედროვე რომანების გამოგზავნა კი დიდი სიხარულის საბაბია. ისე მოხდა, რომ ედ გილმორს ახალი მიღებული ჰქონდა ელერი ქუინის წიგნი. ხუთი თავი წაეკითხა მხოლოდ, როცა მას ვესტუმრეთ და, რა თქმა უნდა, ჩვენ რომ მივედით, წიგნი გვერდით გადადო, რომ დაგვლაპარაკებოდა. როცა წამოვედით, წიგნი მოიძია და ვერსად იპოვნა, კაპას “ეთხოვა” მისგან.

ამასობაში ჩვენი საბუთები მოსკოვში გაიგზავნა ვიზისთვის და მისაღებ დროში უკანაც დაგვიბრუნდა. ნიუ-იორკში რუსეთის საკონსულოში მივედი და გენერალურმა კონსულმა მითხრა, გეთანხმებით, კარგი რამ გამოვა ამ საქმიდან, მაგრამ ფოტოგრაფი რაღაში გჭირდებათ, საბჭოთა კავშირში უამრავი ფოტოგრაფი გვყავსო.

კაპა ამბობს, მუზეუმი ეკლესიაა რუსებისთვისო. უზარმაზარი, მოკაზმული შენობები მოსწონთ. მოსწონთ სიხალვათე.

კაპა მიიჩნევს, რომ წვიმა მისთვის ზეციდან მოვლენილი რისხვაა, რადგან წვიმაში ფოტოებს ვერ იღებს. ამინდი მან ოთხ თუ ხუთ ენაზე გამოლანძღა. კაპა ფოტოკადრებზე წუხს მუდმივად. აქაოდა, სინათლე აკლიაო, ხანაც ზედმეტი განათებააო. ნეგატივია ცუდად გამჟღავნებულიო, ცუდად არის დაბეჭდილიო, ფოტოაპარატია დაზიანებულიო. მუდმივად წუხს, მუდმივად. აი, წვიმა კი პირდაპირ მისთვის განკუთვნილი ღვთა­ებრივი სასჯელია.

გათენდა თუ არა, თარიღს დავხედეთ, 9 აგვისტო ყოფილა. მხოლოდ ცხრა დღის ჩამოსული ვყოფილვართ საბჭოთა კავშირში. მაგრამ იმდენი რამ ვნახეთ, იმდენმა რამემ მოახდინა ჩვენზე შთაბეჭდილება, რომ ბევრად მეტი დრო გვეგონა გასული.

მოსკოვში კაპამ წიგნები მოიპარა და თან წამოიღო, სამი დეტექტივი იყო, “მაქსიმ გორკის დღიურები”, “ამაოების ბაზარი” და 1927 წლის ამერიკის შეერთებული შტატების სოფლის მეურნეობის სამინისტროს მოხსენება.

ერთი ქალი შეარჩია კაპამ სურათის გადასაღებად, სანდომიანი სახე ჰქონდა და ლაღად იცინოდა. სოფლის ხუმარა ეგ იყო. “მე მხოლოდ კარგი მუშა როდი ვარ, ორჯერ დავქვრივდი, ამიტომ ბევრ კაცს ჩემი ეშინია”, ეს უთხრა კაპას და ფოტოაპარატის წინ კიტრი აუქნია. კაპამ უკან არ დაიხია, “რას იტყვი იმაზე, ახლა მე რომ გამომყვე ცოლად?” ქალმა თავი უკან გადააგდო და ახითხითდა. “რას გეტყვი, იცი! ღმერთს რომ კიტრი კაცზე უწინ გაეჩინა, სამყაროში ახლა ნაკლები უბედური ქალი იქნებოდა!” - ამის გაგონებაზე მთელმა მინდორმა სიცილი დააყარა კაპას.

***

აეროპორტის კომენდანტმა გუშინდელი შეცდომის გამო უამრავჯერ მოგვიბოდიშა. სურდა, როგორმე გავებედნიერებინეთ. იმაზე იზრუნა, რომ ჩაი არ მოგვკლებოდა და ჩვენს გასამხიარულებლად მოიგონა კიდეც რაღაც. გვითხრა, რომ ჩვენ გარდა არავინ იმგზავრებდა იმ თვითმფრინავით, რომელიც ახლა შავი ზღვიდან მოფრინავდა. როგორც აღმოჩნდა, ჩვენ რომ ხმარსკის შევუტიეთ, ხმარსკიმ მას შეუტია. ყველას დაწყვეტაზე ჰქონდა ნერვები და ჰაერში დიდი დაძაბულობა იგრძნობოდა. აეროპორტში ცხელოდა და მტვრიანი, მშრალი, ცხელი ქარი ქროდა შენობის გარეთ. ესეც იწვევდა ადამიანების გაღიზიანებას და ისინი ერთმანეთს აჯავრებდნენ, ჩვენც არაფრით ჩამოუვარდებოდით მათ. ბოლოს და ბოლოს ჩვენი თვითმფრინავიც დაეშვა საფრენ ბილიკზე. და იმის მაგივრად, რომ მარტო გვეფრინა, თავი მგზავრებით გადაძეძგილ თვითმფრინავში ამოვყავით. ძირითადად მგზავრები ქართველები იყვნენ, მოსკოვში მიფრინავდნენ, ქალაქის დაარსების რვაასი წლის აღსანიშნავად. თავიანთი ბარგი თვითმფრინავის შუაგულში დაელაგებინათ და თითქმის ყველა ადგილი დაკავებული იყო. საჭმელიც მოემარაგებინათ. ჩემოდნები გამოტენილი ჰქონდათ კერძებით. კარი როგორც კი დაიხურა, მაშინვე ჩაიხუთა იქაურობა, მზე ლითონის კედლებს ახურებდა, რაც კიდევ უფრო ზრდიდა ტემპერატურას თვითმფრინავში. შემზარავი სუნი იდგა, ადამიანების, დაღლილი ადამიანების. ლითონის სკამებზე ვისხედით, რომლებიც კაფეტერიის ლანგრებზე ბევრად კომფორტული ვერ იქნებოდა. ბოლოს და ბოლოს, თვითმფრინავი აფრინდა, და მაშინვე ჩემ გვერდით მჯდომმა კაცმა ჩემოდანი გახსნა, იქიდან ნახევარი ფუნტი ლორი ამოიღო, რომელიც სიცხეში დნებოდა, და იმის გაღეჭვა დაიწყო, ცხიმი კი ნიკაპზე ჩამოეწუწა. კეთილი კაცი იყო, მხიარული თვალები ჰქონდა, მეც კი შემომთავაზა ლორის ნაჭერი, მაგრამ უარი ვუთხარი, არ ვიყავი მაგის განწყობაზე. თვითმფრინავში თავიდან კი ცხელოდა, მაგრამ მალე ტემპერატურა რადიკალურად შეიცვალა. ოფლი სხეულზე შეგვეყინა. ვიყინებოდით. საბრალობლად ვიმგზავრეთ მოსკოვამდე, რადგან თხელი ტანსაცმლის გარდა თან არაფერი გვქონდა. საწყალი ქართველები ერთმანეთს ეხუტებოდნენ, ისინი ხომ ტროპიკული სარტყლიდან არიან და შეუჩვეველნი უნდა იყვნენ ასეთ სიცივეს.

***

ბოლოს და ბოლოს ფოსტაც მივიღეთ. ჩვენ მხოლოდ ოცდახუთი დღის ჩამოსული ვიყავით რუსეთში, და უკვე გვეჩვენებოდა, რომ რამდენიმე წლის მანძილზე მოვშორებოდით ჩვენიანებს.

***

სადაც არ უნდა ვყოფილიყავით, მოსკოვში, უკრაინასა თუ სტალინგრადში, ყველგან, გამუდმებით საქართველოს ჯადოსნური სახელი ჩაგვესმოდა.

ეს საოცარი ქართველები ყველაფრით გვჯობდნენ. ჭამაც ჩვენზე მეტი შეეძლოთ, სმაც, ცეკვაც, სიმღერაც. ისინი იტალიელებივით მხიარულები იყვნენ და ბურგუნდიელებივით ძლიერები. ყველაფერი გამოსდიოდათ, რასაც ხელს მოკიდებდნენ. ბევრად განსხვავდებოდნენ სხვა რუსი ხალხებისგან, რომლებიც იქამდე გვენახა, და ადვილი მისახვედრი იყო, სხვა საბჭოთა რესპუბლიკების მოქალაქეები რატომ აღმერთებდნენ მათ, ქართველებს. ტროპიკული კლიმატია მათი ენერგიის წყარო. ვერაფერი მათ სულს ვერ დასცემს, და მათ თვითმყოფადობას ვერ დაუკარგავს. ამის მცდელობაში ამაოდ იყვნენ საუკუნეების მანძილზე დამპყრობლები, მეფის რუსეთის არმიები, მტარვალები, და აქაური წვრილი თავადაზნეურებიც. ყველას ქართველების გატეხვა სურდა, მაგრამ კვალიც ვერ დაამჩნიეს მათ ძლიერ სულისკვეთებას.

***

სადილი, რომელზეც მოსკოველმა მწერლებმა დაგვპატიჟეს, ქართულ რესტორანში გაიშალა. დაახლოებით ოცდაათი მწერალი და მათი კავშირის წარმომადგენელი იყო სადილად მოწვეული, მათ შორის სიმონოვი და ილია ერენბურგი. ამ დროს უკვე არყის დალევა აღარ შემეძლო. ჩემი მომნელებელი სისტემა ამ ალკოჰოლურ სასმელს ვეღარ ეგუებოდა. აი, მშრალი ქართული ღვინო კი გემრიელი იყო. ასეთი ღვინოები დანომრილია. ამიტომ კაცმა უნდა იცოდეს, რომ სამოცი ნომერი არის ძლიერი წითელი ღვინო, ოცდაათი ნომერი კი მსუბუქი თეთრი ღვინო. ეს რიცხვები არასწორია, მხოლოდ ის ვიცით, რომ ორმოცდახუთი ნომერი ღვინო - მშრალი, მსუბუქი, არომატული და წითელი - ძალიან მოგვეწონა და შემდეგ მუდამ იმას ვუკვეთავდით. შამპანურიც იყო, ისიც კარგი. რესტორანში ქართული ორკესტრი მღეროდა, მოცეკვავეებიც იყვნენ, კერძები კი ისეთივე გემრიელი იყო, როგორც საქართველოში, - საუკეთესო მთელ რუსეთში.

გამომცემლობა „არტანუჯი“, 2015წ.

Sunday, June 5, 2016

ფიოდორ დოსტოევსკი - ყმაწვილი

გასაგებად რომ დაწერო კაცმა, მგონი, ამის მარტო სურვილი არ კმარა. იმასაც ვიტყვი, რომ მგონი, არც ერთ ევროპულ ენაზე ისე ძნელი არ არის წერა, როგორც რუსულად.

როგორ ხდება, რომ ჭკვიანი კაცის თქმული გაცილებით სულელურია იმაზე, რაც მის გულში რჩება?!

დაბნეული და დარცხვენილი, ხამი მოსწავლე პირველად რომ მივა სკოლაში (რომელშიც გნებავთ), საყოველთაო მსხვერპლი ხდება: მასზე მბრძანებლობენ, აჯავრებენ, ლაქიასავით ეპყრობიან. ჯანიანი და ჩასკვნილი ბიჭი უცბად წინ გამოეჭიმა თავის მსხვერპლს და რამდენიმე წამს მკაცრი და ამპარტავნული თვალით აკვირდება. ახალმოსული ხმაამოუღებლად დგას მის წინ, თუ გულდედალი არ არის, უბღვერს და ელის, რა მოხდება.

გარყვნილი კაცებისგან გამიგონია, მამაკაცი დედაკაცს რომ შეეყრება, ძალზე ხშირად სრულიად ხმაამოუღებლივ იწყებსო, რაც, რა თქმა უნდა, ყოველად საშინელი და გულისამრევი რამაა;

ფულის მოთხოვნა, თუნდაც ჯამაგირისა - უსაძაგლესი ამბავია, თუ სადღაც, სინდისის კუნჭულებში გრძნობ, რომ მაინცდამაინც არ დაგიმსახურებია ეს ფული.

ვიდრე ეს ოქროსკულულებიანი, უმანკო პაწია ბავშვები დაფარფატებენ შენ თვალწინ და შემოგცქერიან თავიანთი ნათელი სიცილითა და ნათელი თვალებით, - ასე გგონია, ღვთის ანგელოზები ან უცხო ჩიტუნიები არიანო; მერე კი... მერე ხანდახან ისეც ხდება, ნეტავი სულაც არ გაზრდილიყვნენო!

რასაც უნდა ქადაგებდეს ქალი, მთელი მისი ცხოვრება არის მარადიული ძალა იმისა, თუ ვის დაემონოს - ასე ვთქვათ, წყურვილი დამონებისა. არ დაგავიწყდეს - გამონაკლისი არც ერთი ქალი არაა.

ძლიერების იდუმალი შეგნება გაცილებით უფრო საამურია, ვიდრე აშკარა ბატონობა.

როგორ შეიძლება კაცს უთხრა, გასაკეთებელი არაფერიაო? ვერ წარმომიდგენია ისეთი მდგომარეობა, რომ ოდესმე აღარაფერი იქნეს გასაკეთებელი! იშრომეთ კაცობრიობისთვის და დანარჩენზე ნუ ზრუნავთ. საქმე იმდენია, რომ ამისთვის მთელი სიცოცხლე არ გვეყოფა, თუკი დაკვირვებით მიმოვიხედავთ.

ბევრ ადამიანს ლოგიკური დასკვნა ხანდახან გადაექცევა ხოლმე უძლიერეს გრძნობად, რომელიც დაეუფლება მთელ მის არსებას და რომელსაც ასე იოლად ვერც განდევნი და ვერც გადაასხვაფერებ. ასეთი კაცი რომ განკურნო, თვითონ ის გრძნობა უნდა შეუცვალო. ეს კი შეუძლებელია, თუ სანაცვლოდ არ მოინახა რომელიმე სხვა, ისეთივე სიძლიერის გრძნობა. ეს მუდამ ძნელია, ხოლო ხშირ შემთხვევაში - შეუძლებელიც.

რა დიდი რამ უნდა მშვენიერი იდეის უარყოფას? მთავარი ისაა, ასევე მშვენიერით ჩაანაცვლო იგი.

მგონი, ბევრ ძლიერ ადამიანს აქვს რაღაცნაირად ბუნებრივი მოთხოვნილება - იპოვოს ვინმე ან რაიმე, რის წინაშეც ქედს მოიხრის. ძლიერ ადამიანს ხანდახან ძალიან უმძიმს საკუთარი სიძლიერის ატანა.

სადღაა ახლა ზენობრივი იდეები; უცებ აღმოჩნდა, რომ არც ერთი ზნეობრივი იდეა აღარაა, და, რაც მთავარია, ეს იმგვარად მოხდა, თითქოს არც არასოდეს ყოფილა ეს იდეები.

მე რომ რევოლვერი მქონდეს, სადმე ცხრაკლიტურში დავმალავდი, ღმერთს გეფიცებით, დიდი მაცდუნებელი რამაა. მე, იქნებ, არც მჯერა თვითმკვლელობის ეპიდემიის, მაგრამ თუ აი, ეს ყოველ წუთს თვალში გეჩხირება კაცს, - ღმერთმანი, არის ხოლმე წუთები, რომ შეიძლება გაცდუნოს.

ყველაზე უბრალოს მხოლოდ სულ ბოლოს გაიგებ კაცი, როცა მოსინჯავ ყველაფერს, რაცაა ბრძნული და რაცაა ბრიყვული.

რარიგ მიიჩქარიან თავიანთ კუთხეში სამუშაოდან და საშოვრიდან მომავალი მდაბიო, დაღვრემილი ადამიანები! ყველას სახეზე აწერია თავისი მძიმე საფიქრალი და ამ ბრბოში იქნებ ერთიც არაა საერთო, გამაერთიანებელი აზრი!

ყველაზე ძნელი გასაგები სწორედ ის იდეებია, რომლებიც ყველაზე მარტივია და ნათელი.

ქუჩის მეცნიერება ისეთივე მეცნიერებაა, როგორიც სხვა მეცნიერება, მას შეუპოვრობით, ყურადღებით და ნიჭით დაძლევს კაცი.

სად გაგონია, იმდენად კერპად აქციო გამოცდილება და ქუჩის მეცნიერება, რომ უსათუოდ მარცხი იწინასწარმეტყველო! ამას მუდამ ის გაიძახის, ვისაც არასოდეს არაფერი უცდია, არანაირი ცხოვრება არ დაუწყია, რაც ღმერთს მოუცია, იმას დასჯერებია და ასე მიაჩანჩალებენ თავის წუთისოფელს.

მოგებაში და, რაც მთავარია, დაგროვებაში განუწყვეტლობა და შეუპოვრობა უფრო ძალუმია, ვიდრე თუნდაც ასჯერ ასი პროცენტით მიღებული წამიერი მოგება!

სწორედ იმაშია ჩემი „იდეა“, მისი ძალა, რომ ფული ერთადერთი გზაა,რომელიც არარაობა ადამიანსაც კი პირველ ადგილზე წამოჭიმავს.

ფული, ცხადია, დესპოტური ძალაა, მაგრამ ამავე დროს, უზენაესი თანასწორობაცაა, და ამაშია მისი მთავარი ძალა. ფული ასწორებს ყველა უთანასწორობას.

ცნობისმოყვარეობა ვნებას შობს.

მარტო სინამდვილე ამართლებს ხოლმე ყველაფერს.

ყველაფერს, რაც იაფფასიანია, გამძლეობა აკლია, როცა რაიმეს სწრაფად იგებენ - ეს მხოლოდ ამ გასაგების უგვანობას მოასწავებს.

ვერ გაიგებ, რა აცინებს ხანდახან ხალხს.

როცა ჭკუაში გაგიჯდება რაღაც უძრავი, მარადიული, ძლიერი, რომლის გარდა სხვა არაფრისთვის აღარ გცალია, - ამით თითქოს ქვეყნიერებას ერიყები და უდაბნოში გადადიხარ, და ყველაფერი, რაც ხდება, თითქოს სადღაც შენს მიღმა მიმდინარეობს, მთავარის გვერდის ავლით. შთაბეჭდილებებიც კი არასწორად აღიქმება. და, გარდა ამისა, მთავარი ისაა, რომ მუდამ გაქვს თავის გასამართლებელი. რარიგ ვაწვალებდი მთელი ეს ხანი დედას, რა სამარცხვინოდ ვტოვებდი ჩემს დას: „ე, მე „იდეა“ მაქვს, სხვა დანარჩენი კი წვრილმანია“,  - აი, თითქოს რას ვეუბნებოდი ჩემს თავს. მეც მაყენებდნენ შეურაცხყოფას, და მტკივნეულადაც, - მოვდიოდი შეურაცხყოფილი და მერე უცებ ვეუბნებოდი ჩემს თავს: „ე, მე სულმდაბალი ვარ, მაგრამ მაინც მაქვს „იდეა“, მათ კი არაფერი იციან ამის შესახებ“. „იდეა“ მანუგეშებდა და მიადვილებდა შერცხვენასაც და არარაობასაც; ჩემი ყველა სისაძაგლეც თითქოს ამ იდეის უკან იმალებოდა; ის, ასე ვთქვათ, მიმსუბუქებდა ყველაფერს, მაგრამ თან ბურუსითაც ფარავდა, რაც რამ იყო ჩემ წინ; მაგრამ შემთხვევათა და საგანთა ასეთ ბუნდოვან გაგებას, რა თქმა უნდა, შეუძლია ავნოს თვით „იდეასაც“ კი, სხვა რომ არაფერი ვთქვათ.

ა! შენც იტანჯები ხოლმე ხანდახან, რომ ფიქრები სიტყვებად ვერ ჩამოიქნა! ეგ კეთილშობილი ტანჯვაა, ჩემო მეგობარო, და მხოლოდ რჩეულთა ხვედრია; ბრიყვი მუდამ კმაყოფილია თავისი ნათქვამის და თანაც, მუდამ უფრო მეტს იტყვის, ვიდრე საჭიროა.

საერთოდ, როცა ხმას არ იღებენ - ისინი ყველაზე უარესნი არიან ხოლმე.

ეს უნარი - პატივი სცე საკუთარ თავს შენსავე მდგომარეობაში - მეტად იშვიათია ამქვეყნად, ყოველ შემთხვევაში, ისევე იშვიათია, როგორც ჭეშმარიტი პირადი ღირსება...

კაცის ცხოვრებაში ყველაფერი თითქოს იმდენად ექსცენტრიკული წადილი და ოცნებაა, რომ ერთი შეხედვით შეუცდომლად შეიძლება სიგიჟედ ჩაითვალოს.

ბრბო და ქუჩა მუდამ მხოლოდ წარმატებას სცემდა თაყვანს.

რეალიზმი, რომელიც საკუთარი ცხვირის წვეტით განისაზღვრება, ყველაზე უგუნურ ფანტასტიკურობაზე უფრო საშიშია, ვინაიდან ბრმაა.

გამონაკლისი, რომელიც განუწყვეტლივ მეორდება, უკვე ზოგად კანონად იქცა.

ჩვენი ძვლები ისე ბერდებიან, რომ ლამის მომწიფებასაც ვერ ასწრებენ.

ყველაზე წესიერ საზოგადოებაშიც კი წააწყდები ადამიანებს, ვისაც სურთ იცრუონ, რათა გააბედნიერონ მოყვასი, ვინაიდან ყველას გვჭირს ეს თავშეუკავებლობა გულისა.

შეუძლებელია, გიყვარდეს ადამიანები ისეთნი, როგორნიც არიან. და მაინც უნდა გიყვარდეს. ამიტომ მოერიე შენს გრძნობებს, ცხვირზე ხელი მოიჭირე, თვალები დახუჭე (ეს უკანასკნელი აუცილებელია), და ისე თესე სიკეთე. მოითმინე მათგან სიავე, შეძლებისდაგვარად, გულს ნუ მოიყვან, „გახსოვდეს, რომ შენც ადამიანი ხარ“. ცხადია, მკაცრად მოქცევა გმართებს, რაკი საშუალოებზე ცოტათი ჭკვიანი მაინც გაუჩენიხარ გამჩენს. ადამიანები თავიანთი ბუნებით სულმდაბალნი არიან და მოსწონთ, როცა შიშის გამო უნდა უყვარდეთ ვინმე; არ წამოეგო ასეთ სიყვარულზე და განუწყვეტლივ გეზიზღებოდეს. ყურანში ალაჰი უბრძანებს თავის წინასწარმეტყველს, „ჭირვეულთ“ ისე მოეპყარი, როგორადაც თაგვებს, სიკეთე უყავი და გვერდი აუარეო - ცოტა ქედმაღლური ნათქვამია, მაგრამ მართალია. შეძელი, გეზიზღებოდეს მაშინაც კი, როცა კარგები არიან, ვინაიდან მეტწილად სწორედ აქ არიან ხოლმე ისინი ცუდები.

ვინაიდან სამყაროს შექმისას ჩემთვის არაფერი უკითხავთ, ამიტომ მეც ვიტოვებ უფლებას, ამ მხრივ საკუთარი შეხედულება ვიქონიო.

რუსეთს მე უცნაური თვალსაზრისითაც კი ვუყურებ: ჩვენ გავუძელით თათართა შემოსევას, მერე ორსაუკუნოვან მონობას და, რა თქმა უნდა, იმიტომ, რომ ერთიცა და მეორეც მოგვეწონა. ახლა თავისუფლება გვაქვს მონიჭებული და უნდა გავუძლოთ: შევძლებთ კი? მოგვეწონება ეს თავისუფლება? - აი, კითხვა.

ქალზე არ უნდა უამბო მესამე პირს; კონფიდენტი ვერ მიგიხვდება. ანგელოზი რომ ანგელოზია, ისიც ვერ მიგიხვდება. თუ ქალს პატივს სცემ - ნუ გაიჩენ კონფიდენტს!

საკმარისია რუსი კაცი თუნდაც ოდნავ ამვოარდეს მისთვის ჩვეულებით დაკანონებული კალაპოტიდან - და მაშინვე აღარ იცის რა ქნას. როცა კალაპოტშა, ყველაფერი ნათელია: შემოსავალი, ჩინები, მდგოამრეობა მაღალ საზოგადოებაში, ეკიპაჟი, დარბაზობები, სამსახური, ცოლი. ხოლო როგორც კი რამე შეიცვლება - რაღა ვარ? ფოთოლი, რომელსაც ქარი მიაქროლებს.

უბრალოება, კაცმა რომ თქვას, უმაღლესი ეშმაკობაა.

ვინც მეტად გიყვარს, სხვა მეტად მას ვატკენთ გულს.

ფული თუმცა ღმერთი არაა, მაგრამ მაინც ნახევარღმერთია - უდიდესი ცდუნებაა.

ჩვენ გულწრფელად გვინდა პატიოსნები ვიყოთ.

ქალმა თუ შეიყვარა, ისიც უყვარს, როცა მკაცრად ეპყრობიან. ქალს მამაკაცში ხასიათი უყვარს. ხოლო წერილით რომ ფეთებას აჩვენებ, იმ საათიდანვე დაანახებ კიდეც შენს ხასიათს. „ერთი უყურეთ, იტყვის, რა ყმაწვილია და ხასიათი კი ჰქონიაო“.

ერთად თავმოყრილი სიბრიყვე და უტიფრობა დიდი ძალაა.

მე რომ მეკითხებოდეს, ყოველ განვითარებულ ადამიანს მცნებად დავუსახავდი, რომ თავისი სიცოცხლის მანძილზე აუცილებლად და რაღაცით გააბედნიეროს თუნდაც ერთი არსება, ოღონდ პრაქტიკულად, ესე იგი ნამდვილად გააბედნიეროს; ასევე კანონად ან ბეგარად დავაკისრებდი ყოველ გლეხკაცს თავისი სიცოცხლის მანძილზე დარგოს თუნდაც ერთი ხე.

უზენაესი და განვითარებული ადამიანი, უზენაეს აზრს რომ ემსახურება, ზოგჯერ სულ გადაუხვევს ხოლმე არსებითს, და სასაცილო, ჟინიანი და ცივი, ანდა უბრალოდ გეტყვი - სულელი ხდება ხოლმე, და არა მხოლოდ პრაქტიკულ ცხოვრებაში, არამედ დასასრულ, თავის თეორიებში კი სულელი ხდება.

Saturday, June 4, 2016

მარკუს ზუზაკი - წიგნის ქურდი

ცოტა ხნის წინ ქუჩაში, რომელიც ზეთით დალაქავებულ ფურცელს ჰგავდა, ბავშვები კლასობანას თამაშობდნენ. მე რომ მივედი, ექოდ ჯერ ისევ ისმოდა ხტუნაობის ხმა, ისმოდა კისკისიც, ღიმილით შეზავებული, მაგრამ მალე მიწყდა. შემდეგ ბომბები. ამჯერად მეტისმეტად გვიანი იყო. სირენები. გუგულის ძახილი რადიოთი. მეტისმეტად გვიანი იყო. სულ რამდენიმე წუთში ბეტონისა და მიწის ყორღანები აღიმართა გზებზე, ქუჩები გადაგლეჯილ ვენებს დაემსგავსა. სისხლი მანამ მოედინებოდა, სანამ არ შედედდა და გამოჩნდა ადამიანთა სხეულები, როგორც მორები ღვარცოფის შემდეგ.

ბრბო იმას აკეთებდა, რაც საერთოდ ევალება.

ღატაკები ყოველთვის ცდილობენ იმოძრაონ. ჰგონიათ, ადგილის შეცვლა დაეხმარებათ. არ უნდათ, აღიანო, რომ გზის დასასრულს ძველი პრობლემები ელოდებათ.

განმარტება, რომელიც ლექსიკონში არ იძებნება - არდატოვება: ნდობისა და სიყვარულის აქტი, რომელსაც მაშინვე გრძნობენ ბავშვები.

ალბათ ფიქრობთ, რომ ესეც უცნაურად ჟღერს, მაგრამ თუ გინდა, სიცოცხლე შეიგრძნო, სუნთქვას უნდა მიუგდო ყური.

იმ ბიჭზე უარესი, რომელსაც ეზიზღები, ის ბიჭია, რომელსაც უყვარხარ.

ხომ იცი, ვიღაც იტყვის, ნაცისტური გერმანია ანტისემიტიზმმა წარმოშვა, ან მეტისმეტად მონდომებულმა ლიდერმა და სიძულვილით აღსავსე ფანატიკოსმა ერმაო, მაგრამ რაც უნდა იყოს, ამას ვერავინ უარყოფს - გერმანელებს ერთი რამ განსაკუთრებით უყვარდათ: დაწვა. რას აღარ წვავდნენ: მაღაზიებს, სინაგოგებს, რაიხსტაგებს, სახლებს, პირად ნივთებს, დახოცილ ადამიანებს და, რა თქმა უნდა, წიგნებს. წიგნების დაწვა ძალიან მოსწონდათ და ამით, წიგნის მოყვარულებს შესაძლებლობას აძლევდნენ, ისეთი გამოცემები მიეთვისებინათ, რომელთა შოვნასაც სხვა ვითარებაში ვერაფრით მოახერხებდნენ.

თოვლიან სახურავებზე გაწოლილი ვარდისფერი სინათლის ზოლები მოჩანდა. - შეხედე ამ ფერებს, ძნელია, არ მოგეწონოს კაცი, რომელიც ფერებს კი არ ხედავს მხოლოდ, არამედ მათით საუბრობს.

მამობილმა „მოლკინგის ექსპრესის“ ასლი მიიტანა შინ, მასში განცხადება იყო დაბეჭდილი: ქალაქის მოედანზე ნაცისტები კოცონის გაჩაღებას აპირებდნენ, მას აუცილებლად დაესწრებოდნენ „ჰიტლერიუგენტის“ ადგილობრივი განყოფილების წევრები. კოცონი ფიურერის დაბადების დღის გარდა (20 აპრილი), მტრებზე გამარჯვებასა და პირველი მსოფლიო ომის სამარცხვინო ბორკილებისგან თავის დაღწევას ეძღვნებოდა. გაზეთში ეწერა: „ყველანაირი მასალა, რაც ამ დრომდე შემოგრჩათ: გაზეთები, პლაკატები, წიგნები, დროშები - მტრული პროპაგანდის ნებისმიერი ნიმუში, მიუნხენის ქუჩაზე მდებარე ნაცისტური პარტიის ოფისში მიიტანეთ“. შილერის ქუჩაზეც კი - ყვითელი ვარსკვლავების ქუჩაა - რომელიც ცოტა ხანში უნდა განეახლებინათ, უკანასკნელად გაჩხრიკეს, რათა ფიურერის პატივსაცემად კოცონზე დასაწვავი ნივთები ეპოვათ. არც ის გამიკვირდება, პარტიის წევრებს მოსახლეობის მორალურად გამხრწნელი, ათასობით წიგნი და პლაკატი კოცონზე დასაფერფლად, საგანგებოდ დაებეჭდათ.

დასაწვავ ნივთებს ურიკებით ეზიდებოდნენ, ქალაქის მოედნის შუაგულში აგროვებდნენ და ზემოდან მოტკბო სითხეს ასხამდნენ. წიგნები, ქაღალდები და სხვა ნივთები გროვიდან ცვიოდა, მაგრამ უკან აბრუნებდნენ. შორიდან გროვა ვულკანს ჰგავდა, ან რაღაც გროტესკულ, უცხო სანახაობას, რომელიც, საოცარი შემთხვევითობის წყალობით, ქალაქის შუაგულში გამართულიყო. ეს სანახაობა აუცილებლად უნდა დასრულებულიყო, რაც შეიძლება სწრაფად.

ადამიანებს იზიდავს განადგურების სურათები. ქვიშის სასახლეები, ბანქოს სახლები - აი, რისგან იწყებენ. მოვლენების ესკალაციის უდიდესი ნიჭი აქვთ.

ბრბო ხომ, საერთოდ, ასეთია. ვერ დაძრავ, ვერ დაუძვრები, მისი სუნთქვით უნდა ისუნთქო, სიმღერებს აჰყვე და კოცონს დაელოდო.

ნარინჯისფერი ალი ხელებს უქნევდა ბრბოს და ქაღალდსა და ნაბეჭდ სტრიქონებს ნთქავდა, სიტყვებს გლეჯდა წინადადებებიდან. დამაბრმავებელი, მოგიზგიზე ალის მიღმა, მეორე მხარეს, ყავისფერმუნდირიანებმა და სვასტიკიანებმა ხელი ჩასჭიდეს ერთმანეთს. ხალხის დანახვა შეუძლებელი გახდა, უნიფორმებსა და სიმბოლოებს თუ გამოარჩევდი. კოცონის თავზე ჩიტები ტრიალებდნენ. კამარას კრავდნენ. ალი მანამ იზიდავდა მათ, სანამ მეტისმეტად არ მიუახლოვდებოდნენ. იქნებ ჩიტები კი არა, ადამიანები იყვნენ? რა თქმა უნდა, სიცხეს მნიშვნელობა არ ჰქონდა.

ყველანაირ თანმდიმდებრობას ოდესმე რამე აუცილებლად დაარღვევს, ერთხელაც ყველაფერი აირევა, გზიდან გადავა.

ომი ლოგიკასა და ცრურწმენას შორის ადვილად შლის ზღვარს.

სულელი ვარ და კეთილიც. ეს კი მსოფლიოში ყველაზე დიდ იდიოტად მაქცევს.

ომი, რა თქმა უნდა, ისედაც გულისხმობს სიკვდილს, მაგრამ ადამიანს მიწა ეცლება ფეხქვეშ, როცა ის ადამიანი კვდება, რომელიც ოდესღაც მის გვერდით ცხოვრობდა და სუნთქავდა.

მომაკვდავი ადამიანები რატომღაც ისეთ შეკითხვებს სვამენ, რომელზეც პასუხი იციან. ალბათ უნდათ, მართლები წარდგნენ სიკვდილის წინაშე.

ინგლისურიდან თარგმნა ნათია ჩუბინიძემ   

Friday, May 6, 2016

ჯაბა იოსელიანი - ლიმონათის ქვეყანა

ვუძღვნი ქართული მშვენიერების მარგალიტებს - მედეა ჯაფარიძესა და რეზო თაბუკაშვილს

ციხის გარდა, ერთადერთი ადგილი, სადაც პატიმრის „სანიტარული დამუშავება“ - დაბანა, გაპარსვა, მათი ტანსაცმლისა და ჩიხი-მახოების დეზინფექცია შეიძლება, „კეპეზეს“ აბანო გახლავთ. ციხე კი მხოლოდ დაპურებულ და „სანიტარულად დამუშავებულ“ პატიმარს იღებს. ეს თითქმის ყველამ იცის და თუ ვინმე „გულუბრყვილო“ გამოერევა, პურს ან „ბალანდას“ მოითხოვს, ზედამხედველებს სასაცილოდ არ ჰყოფნით.

შეძლებულად ითვლებოდა ის პატიმარი, ვინც ამანათს - „პერედაჩას“ იღებდა, ან ფული, თუთუნი თუ რაიმე ნივთი შემოიყოლა, რომლის გაცვლა-გაყიდვა მარიფათიანი ჯარისკაცის მეხოებით, ზედამხედველის დაბმა-დაინტერესებით მოხერხდებოდა მომავალში.

კომკავშირში მიღების ასაკმაც მოაწია. პირველნი - წარჩინებული მოსწავლეები უნდა ყოფილიყვნენ, შემდეგ, რასაკვირველია, ყველას ღებულობდნენ. ასეთი თავდაფასება იმით აიხსნებოდა, ვითომდა კომკავშირში მარტო რჩეულებისთვის შექმნილი და არა ახალგაზრდობის საყოველთაო ვალდებულება ყოფილიყოს. „ტროცკისტების“ შვილების მიღებაც შეიძლებოდა პრინციპში. ბევრ მათგანს იღებდნენ კიდეც, მაგრამ ახსოვდათ, რომ სტალინის ლოზუნგმა - „შვილი მამის გამო პასუხს არ აგებს“, - გასულ მატარებელზე რამოდენიმე წუთით დააგვიანა. ეს „სამართლიანი“ მოწოდება მაშინ გავრცელდა, როცა მამები ფიზიკურად აღარ არსებობდნენ და შვილებს უკვე დიდი ხანია არეული ჰქონდათ ცხოვრება.

ქალაქი ისე ცხოვრობდა, თითქოს აქ უწინაც სულ ომი ყოფილიყოს. ხალხი შეეჩვია ყოველგვარ არანორმალურობას; ისე, კაცმა რომ თქვას, არც ომამდე იყვნენ ხამად: პროდუქტის ნაკლებობა, ხელმოკლეობა, შიში - ახალი წყობილების თანამდევ სენად ითვლებოდა, თუმცა ოფიციალურად ამის ობიექტური - სულ სხვა მიზეზები არა და არ გამოილია. აბა, ახლა ქუჩაში, სკოლაში, დაწესებულებაში, თეატრში, კინოში, სადგურზე პლაკატი პლაკატზე ეკრა. ფაშისტური სვასტიკის დამამსხვრეველი წითელარმიელი, თმაგაშლილი ქალი წარწერით - „დედა სამშობლო გეძახის!“, ტუჩზეთითმიდებული ქალი, რომლის ქვეშაც ეწერა - „ნუ ლაყბობ!“ და სხვა.

წითელარმიელს რუსული იარაღის სახელოვანი ტრადიციების გამგრძელებლად რომ წარმოედგინა თავი, კვლავ ძველი სახელი - ჯარისკაცი უწოდეს. ხოლო რადგან ჯერ კიდევ ბევრს ახსოვდა, როგორც შინ, ისე გარეთ, რომ ჯარის კაცის სახელი უკვე აბუჩად აგდებული, ჩაგვრის სინონიმი იყო და სალდათობა ცარიზმის ერთ-ერთ ანტიჰუმანურ, სამარცხვინო ინსტიტუტად ჰქონდათ ბოლშევიკებს გამოცხადებული და მის წინააღმდეგ ბრძოლა სხვა პოლიტიკური ამოცანების კონტექსტში საპროგრამოდ ითვლებოდა, - სახელის აღდგენა საჩოთირო რომ არ ყოფილიყო, განსხვავების მოსაჩვენებლად სიტყვა ჯარისკაცს ეპითეტი - საბჭოთ მიუმატეს. ამრიგად საბჭოთა ჯარისკაცის მიზანდასახულობას კომუნისტური მესიანიზმის შარავანდედთან ერთად ამიერიდან რუსული პატრიოტიზმის მემკვიდრეობის ღრმა ფესვებიც მიაწვდიდა საზრდოს.

ომის გამოცხადების პირველ დღეებში, ნაძალადევად მხნე, ოფიციალურად დაგეგმილი ხმაურის პარალელურად, ხალხში ჩუმ-ჩუმად მოსწრებული სიტყვები და ანეგდოტები დადიოდა კოლექტივზე, გადასახადების გაუსაძლისობაზე, თავჩამოხრჩობილ დედლებზე, რომლებმაც დაგეგმილი ორი კვერცხის დადება ვერ შეძლეს დღე-ღამეში, საველე ცოლებზე და ზურგში დარჩენილ ორდენოსნებზე. „ინფორმბიუროს“, რომელიც უკანასკნელ ცნობებს გამოსცემდა, ხალხმა „ინჭორბიურო“ შეარქვა და სხვა.

ახალმა ძალაუფლებამ მუდმივი ტერორის გამოყენების ფონზე კიდევ გაუთავებელი რეპრესიების კამპანიები შემოიღო. 1921 წელს კონტრრევოლუციის წინააღმდეგ, 1924 წელს - გამოსვლების მოსასპობად, 1927 - „შახტის საქმე“, 1932-34 - ე.წ. „პრომპარტები“ და „კონდრატევშჩინა“. ირგვლივ თითო-ოროლა ნაცნობ-მეგობარიც აღარ შემორჩა. შემდეგ - 1937-38 წლები.

***

კომუნისტები თავიანთ ნაცად გზას დაადგნენ, საალბათო შიშს აუცილებელი და უფრო ძლიერი შიში დაუპირისპირეს: ყველა პარტიული და სამეურნეო დაწესებულების ხელმძღვანელს საველე ტრიბუნალის წინაშე პასუხისგებით ევალებოდა ევაკუაციის შემთხვევაში გაენადგურებინა ყველაფერი, რისი გადამალვა და თან წაღებაც არ ხერხდებოდა, იქნებოდა ეს მანქანები, დაზგები, ნედლეული, ხორბალი, არქივი თუ სხვა რამ მტრისათვის სავარაუდოდ გამოსაყენებელი ფასეულობა. უკან დახევისას სამხედრო ნაწილები აფეთქებდნენ ხიდებს, რკინიგზას, გამოუყენებელ საჭურველს, ზოგ შემთხვევაში ქარხნებსაც და შენობებს. შინსახკომების მისახედი პატიმრები იყვნენ: თუ ვერ მოუნახავდნენ საიმედო ადგილს, მათი (პატიმრების) ლიკვიდაცია ბრძანებულების დარღვევად არ ჩაითვლებოდა. ყველაფერი ორგანიზებული ძალდატანების შედეგად ხდებოდა.

საყოველთაო მობილიზაციის ფორმების ნაგულისხმევი წესი ერთი იყო: ჩათრევას ჩაყოლა სჯობია. ეს ეხებოდა როგორც მოხალისეს, ასევე წვევამდელს. სამოქალაქო ომის გამოცდილება ამბობდა, რაც უფრო ცუდ მდგომარეობაში იმყოფებოდა ახალგაზრდა, მით იოლად ხერხდება მისი ჯარში წაყვანა. დეზერტირობისათვის მხოლოდ ფრონტიდან გაქცეულებს ხვრეტდნენ; ფიცმიუღებელ ან მობილიზაციის თავარიდებულ ყმაწვილს გაქცევისას ასამართლებდნენ, პატიმრობას უსჯიდნენ, მაგრამ პატიმრობა ციხეში ჯდომას როდი გულისხმობდა. „შტრაფნოი ბატალიონებში“ ან „შტრაფნოი როტებში“ უკრავდნენ თავს ფრონტის ყველაზე სახიფათო ხაზზე.

1942 წლის 28 ივლისს #227 ბრძანებულება ყველა ხელქვეითს ადგილზე დახვრეტის უფლებას აძლევდა უბრალო ჩინიან სამხედროსაც კი და ამას „პანიკიორების და ლაჩრების ჩაძაღლება“ ერქვა. შემოღებული იქნა ე.წ. „ზაგრად ოტრიადები“ - კარგად აღჭურვილი და მომარაგებული ჩეკისტების საგანგებო ნაწილები, რომლებიც ფრონტის ყველა წინახაზელებს ზურგში იყვნენ მოკალათებულნი. მათ იმდენად გერმანელებთან ბრძოლა კი არ ევალებოდათ, რამდენად თავისივე საბჭოთა ჯარის განადგურება - უკუქცევის შემთხვევაში. მართალია, სტალინმა ომის ამ პრინციპის ავტორად ჰიტლერი გამოაცხადა, მაგრამ ცილს სწამებდა. ჯერ ერთი, ეს ტაქტიკა ისევ სამოქალაქო ომში ჰქონდათ გამოყენებული ბოლშევიკებს: პირველი მსოფლიო ომიდან რუსეთში ჩარჩენილი ტყვეებითა და დაქირავებული ჯარისკაცებით შედგენილ ე.წ. ინტერნაციონალურ საგანგებო ჯარის ნაწილებს, რომლებიც ხშირად ზურგში ედგნენ წითელ არმიას, ევალებოდათ უკუქცეული მებრძოლების ადგილზევე განადგურება.

[...]

სტალინმა კარგად იცოდა საქართველოს ისტორია - კრწანისის ომში აღამაჰმად-ხანის ფანდი: სპარსული ჯარის „გასამხნევებლად“ ზურგში ხმალამოღებული ქურთი მეომრების ამბავი. ერთი სიტყვით, - წინ - წყალი, უკან - მეწყერი.

შეიქმნა დანაშაულის „სისხლით გამოსყიდვის“ ინსტიტუტი. „შტრაფნოი ბატალიონებში“ და „როტებში“ გამწესებულ ახალგაზრდას თუ ბედი ეწეოდა და პირველივე ბრძოლაში დაიჭრებოდა, მაშინ ჰოსპიტალში ეღირსებოდა მოხვედრა; მხოლოდ უთოფოდ მოყვანილს არ იღებდნენ ჰოსპიტლის უფროსის სათანადო განკარგულების გარეშე. გზავნიდნენ, როგორც უკვე ჩვეულებრივ ჯარისკაცს, „რომელმაც სისხლით გამოისყიდა დანაშაული“. ფრონტის წინა ხაზზე ყოფნა ერთ შეღავათს ანიჭებდა ჯარისკაცს - მეთაურები ნაკლებად დესპოტობდნენ.

[...]

ფრონტზე ძნელ მდგომარეობაში ჩავარდნილ ჯარისკაცებს არაყს ასმევდნენ და იერიშზე ასეთი შეძახილებით გადაჰყავდათ: „სამშობლოსთვის, სტალინისთვის - წინ, ვაშა!!!“ შტაბიდან მივლინებული პოლიტკომისრები, პროპაგანდისტები, შეტევის წინ მიტინგებს აწყობდნენ, ზოგს იქვე კომუნისტურ პარტიაში იღებდნენ, ფიცს ადებინებდნენ, პატრიოტულ სიტყვებს წარმოთქვამდნენ და თვითონ საღსალამათნი უკანვე შტაბში ბრუნდებოდნენ. კორესპონდენტები რუსი - ანუ საბჭოთა ჯარისკაცის გმირობის ამბებს ავრცელებდნენ. პოეტები სტალინზე, ბელადებზე, სამხედრო ხელმძღვანელებზე და გმირის წოდებით დაჯილდოებულებზე წერდნენ ლექსებს. მწერლებმა პირველი სამხედრო მოთხრობები გამოუშვეს გერმანელთა მხეცობის შესახებ. კინოში ომის ქრონიკის შერჩეულ ფირებს ატრიალებდნენ. რადიოში დღე და ღამე ჰიმნები, მარშები, სიმღერები გადაიცემოდა - სტალინზე, ვოროშილოვზე, ბერიაზე, ტიმოშჩენკოზე, კაგანოვიჩზე და სხვა ბელადებზე და პარტიაზე. პატრიოტული სულისკვეთების ასამაღლებლად რუსეთის ისტორიის გამოჩენილი მთავარსარდლები, მთავრები და მეფეებიც კი გაიხსენეს, გამრავლდა მათი სახელობის ორდენები.

ჩეკა მძვინვარებდა, როგორც ჯარში, ასევე ხალხში. ყველა პოლკში ოპერრწმუნებული იყო, რომლის მთავარ საქმეს დამბეზღებლების შტატის გაფართოება წარმოადგენდა. ყელა წერილი იკითხებოდა. ბეზღობა დიდი ხანია კომუნისტური მორალის ეთიკურ კატეგორიად შეირაცხა, ხოლო ომმა იგი საბჭოთა სახელმწიფოს პოლიტიკური საყრდენების უძირითადეს ბურჯად აქცია.

***

დედა კი საოჯახო ალბომებიდან ამოაძრობდა ძველ ფოტოებს, მელნით უშავებდა სახეებს დაპატიმრებულ ნათესავებსა და ნაცნობებს. „ნუ შვრები!“ - ყვიროდა მამა. „შენ გინდა ჩვენც ციხეში წავიდეთ?“ - ჩურჩულით პასუხობდა გაბრაზებული დედა. „მაგას სჯობს, სულ დაწვა“. და მართლაც, ზოგიერთ სურათს დაწვის მეტი აღარაფერი ეშველებოდა, იმდენი გაშავებული სახეები, მელნის ნიღბები ჰქონდა.

1917 წელს, ონის მოსამართლე ტატიშვილმა თბილისიდან დეპეშა მიიღო: „მთავრობაძე სკონჩალსია“. პეტებურგიდან მიღებული ამ ცნობის შემდეგ, „ვიშენაჩალნოე უჩილიშჩეს“ მეოთხე კლასის მოწაფეებმა მეფე ნიკოლოზ მეორეს პორტრეტს ქვები დაუშინეს; ხალხი გარეთ გამოვიდა: გლეხები, მასწავლებლები, წვრილი ჩინოვნიკები, უფროსი კლასის მოსწავლეები, ქალები, ბავშვები, ბაზრის ამაღლებულ ადგილას შეკრებილიყვნენ. ნაკატორღალ, ჭკუაზე ცოტა შექანებულ, გრძელთმიან და წვეროსან ლუკა ბერიაშვილს პლაკატი გამოეტანა: „გაუმარჯოს მუშათა და ჯარისკაცთა საბჭოს თავმჯდომარეს კარლო ჩხეიძეს“. სინაგოგის რაბინი დავით ბააზოვი შუაში იდგა და გარშემორტყმულ ხალხს უხსნიდა რევოლუციისა და რეაქციის შინაარსს: „მომფრინდა შავი ყორანი და გადამყლაპა წითელი არწივი - ეს არის 1905 წლის რევოლუცია. მერე მომმფრინდა წითელი არწივი და გადაყლაპა შავი ყორანი - ეს არის დღევანდელი რევოლუცია“. ხალხის სიხარულს საზღვარი არ ჰქონდა. გრიალებდა ტაში, გაისმოდა შეძახილები, სიცილი.

საქართველოს გასაბჭოების კვირაძალს მომავალი ძალაუფლების მექანიზმები რუსეთის საელჩოში ყალიბდებოდა. საბჭოთა რუსეთის ელჩის, პროფესიონალი რევოლუციონერის, სერგო მირონის ძე კიროვის დანიშნულებას და სულსწრაფ მიზანს საქართველოში არეულობის გამოწვევა და კვლავ მისი ანექსიისათვის ნიადაგის მომზადება შეადგენდა, მით უმეტეს, რომ მას ამ საქმის დიდი გამოცდილება ჰქონდა მიღებული ჩრდილო კავკასიაში. ბოლშევიკები არას დაგიდევდნენ იმ „პიორიბოთობას“, რომ ელჩის საერთაშორისო სტატუსი დაუშვებლად მიიჩნევს სუვერენულ სახელმწიფოს შინაურ საქმეებში ჩარევას, ამიტომაც დღისით-მზისით საბჭოთა რუსეთის საელჩოში საქართველოს ტერიტორიაზე მცხოვრები ბოლშევიკების კრებები და მიტინგები იმართებოდა, სადაც მგზნებარე ტრიბუნის როლში გამოსული ოფიციალური ელჩი შეიარაღებული აჯანყების მზადებისკენ მოუწოდებდა ადგილობრივ კომუნისტებს და ამას დამოუკიდებელი საქართველოს მენშევიკური მთავრობა დემოკრატიის სახელით შემწყნარებლურად შესცქეროდა. საბჭოთა რუსეთი ომის გამოუცხადებლად შემოესია კავკასიას. საქართველოს მობილიზაციი ნაცვლად მენშევიკურმა მთავრობამ ჯარის დემობილიზაცია გამოაცხადა დემონსტრაციულად - ნამუსზე სურდათ შეეგდოთ თავისი ყოფილი თანამოპარტიე მარქსისტები.

***

სუყველა დიდ შიშში ვიყავით, თუ რა ან როგორ იქნება რუსის ჯარის შემოსვლა. მენშევიკები მიდიოდნენ, თანდათან იხევდნენ.

მშვენიერი დილა გათენდა. გადავწყვიტეთ გავპარულიყავით ერევნის მოედანზე. გაგებული გვქონდა - იქიდან შემოვა მეთერთმეტე პოლკიო, თან გვეშინოდა, თანაც ძალზე გვაინტერესებდა. ქუჩაში გავედით. სუფთა, სასიამოვნო ჰაერი, ფიფქებნარევი წვიმა, ქალაქში სიჩუმე და იდუმალება სუფევდა. არავითარი მოძრაობა, ირგვლივ არავინ ჩანდა. დავადექით ვარდისუბნის ქუჩას, გავედით ოლღას ქუჩაზე, ახლა რომ ლენინის ქუჩა ჰქვია. იქიდან შევუდექით გოლოვინსკს, ვიხედებით აქეთ-იქით, მეეზოვეებსაც ვერ ვხედავთ. ისეთი შთაბეჭდილებაა, თითქოს თბილისი დაცარიელებულა. მთავრობის სასახლის ბაღში ირმები და ცხოველები მიუხედავები დარბიან, ბღავიან. ალშვანგის ბროწეულის მაღაზიასთან, ბაშაროვის მზა ტანსაცმლის და საცვლების მაღაზიასთან, „სევერნიე ნომერას“ სასტუმროსთან - არსად კაცის ჭაჭანება არაა. ჩავუარეთ ამ მაღაზიებს, სამხედრო შტაბს, ერევნის მოედანზე გავედით და ქარვასლას ამოვეფარეთ. უკვე კარგა გათენებულიყო, შევხედეთ ქალაქის საბჭოს საათს - 9 საატია. აქა-იქ გამოჩნდნენ ადამიანები, ნელ-ნელა იკრიბებიან ჩვენთვის სულ უცნობი სახეები. გვეშინოდა, ვერ ვჩნდებოდით სახლიდან გამოპარულები. მაშინ გოლოვინსკზე ტრამვაი დადიოდა ხუთ-ხუთი კაცის დასაჯდომი ადგილით, მარჯვნივ და მარცხნივ შესასვლელით. მოვინდომეთ იქითკენ წასვლა. უცებ ვიღაც მოთავე გადაგვიდგა და გვიბრძანა - ყველა გამვლელ-გამომვლელი, ჩვენსავით თავშეფარებული, გამოსულიყო და ერთად დამდგარიყო.

ქალაქში სერგო ორჯონიკიძისაგან უკვე განკარგულება ყოფილა, რომ ტაბახმელიდან მომავალ რუსის ჯარს თბილისის მოქალაქეები შეხვედროდნენ სრული სიმშვიდით; შესაგებებლად კი აერჩიათ კარგი შეხედულების, ნაცადი, რუსულის მცოდნე ვინმე. მოედანზე ოცი-ოცდაათი კაცი შეგროვდა, მეტწილად სომხები და ებრაელები. გაისმა თქარათქური, სოლოლაკიდან ჩამოვიდა ცხენოსნების ერთი გუნდი სამხედრო ლაბადებში, წოწოლა ქუდებზე დაკერებული წითელი ვარსკვლავებით. გავიხედე, პირველ რიგში რაღაც ნაცნობი სახეა. გამიკვირდა, რუსის ცხენოსნებში ამას რა უნდა, ეს აბაშიძე არ არის მეთქი, - ჩურჩულით ვკითხულობ, - ყოფილი სამხედრო? ამ აბაშიძემ გამოაცხადა, - გაგვათავისუფლესო. ხალხმა ტაში დაუკრა. მერე სიტყვა რუსმა სამხედრომ ჩამოართვა. წითელი არმია შემოვიდა, - თქვა მან, - მოსამსახურეები სამუშაოზე უნდა გამოვიდნენ, სკოლებმა სწავლა განაგრძონ, ყველაფერი თავის რიგზე დარჩეს, მაღაზიებმა ივაჭრონო, მაგრამ მაღაზიების მეტი ნაწილი უკვე გაქურდული იყო. ქალაქის კომენდანტად ეს აბაშიძე დააყენეს მერე.

[...]

რუსის ჯარი თბილისში ძველ, თავისსავე აგებულ ყაზარმებსი განლაგდა. მეთაურები, არჩევით, დაცარიელებულ სახლებსა თუ ოჯახებში ჩამოდგნენ. საქართველოს რაიონებში კი კვლავ მეფისდროინდელი სადგომები იქნა დისლოცირებული. ბოლშევიკურმა მთავრობამ ფაქტობრივად უკვე ყოფილ რუსეთის საელჩოში დაიდო ბინა. რუსი პარტიული ჩინოვნიკები, ჩეკისტები და სამხედროები ჩაუდგნენ სათავეში ყველა ქმედით სახელმწიფო ორგანოს. ქართველი და სხვა ეროვნების პროფესიონალი რევოლუციონერები კი ის პირველი ფუნქციონერები იყვნენ, რომლებსაც ემყარებოდა წითელი რუსეთი.

ახალი ძალაუფლება ტოტალური მიჩემებით ჩაერია ადამიანის ყველა სასიცოცხლო სფეროში: პოლიტიკიდან დაწყებული ოჯახით დამთავრებული. დაუქმებულად გამოცხადდა არსებული პოლიტიკური პარტიები. მთავრობა ვიდრე ფეხს მოიკიდებდა, ბოლშევიკური პარტია მუშების, გლეხების და ლოიალური ინტელიგენციის გარდა, იღებდა აგრეთვე სხვა პარტიების ყოფილ წევრებსაც. მჟავედ უღიმოდა „თანამგრძნობლებს“, როგორც უწოდებდნენ ისინი საზოგადოებას ინერტულ და აპოლიტიკურ ნაწილს. იცოცხლე, შემდეგ, როცა ძალაუფლება მომაგრდა, ცხვირიდან ძმრად ადინეს ამ დროებითი დამოუკიდებლობით თავმოწონება. იდგა გაუთავებელი მიტინგობია და იაფფასიანი დემაგოგია. ყველა არეულობა, გაჭირვება, შიშიანობა - რევოლუციის გარდამავალი პერიოდით მართლდებოდა. როგორც ჭირისუფალი აღიქვამს მარჩენალის დაკარგავს უკვე ცხოვრების მსვლელობაში, ასევე ახლა გამოიფშვნიტა ყურები ხალხმა. თბილისში ახალგაზრდობას მღელვარება ეტყობოდა, განსაკუთრებით ყოფილ ოფიცერთა წრეში.

[...]

1922 წლის სექტემბერში ქაქუჩა ჩოლოყაშვილის თაოსნობით ხევსურეთი აჯანყდა. ქარადქორადად შეფენილი სახლების ბანებზე ქალები და ბავშვები გამოეფინენ, მამაკაცებმა კი ბოლშევიკებზე, როგორც რუსების დამქაშებზე, ნადირობა დაიწყეს. თბილის არალეგალურად შეიქმნა ე.წ. „პარიტეტული კომიტეტი“, სადაც გაერთიანდნენ ყველა არალეგალური პარტიის წარმომადგენლები.

[...]

ბოლოს ქაიხოსროსაც შეეპარა ეჭვი „პარიტეტული კომიტეტის“ ეფექტიანობაში, როცა ამ მოძრაობის ლიდერებმა აჯანყებულ ქაქუცა ჩოლოყაშვილს დახმარების ნაცვლად ბრძანება გაუგზავნეს, მორჩი მაგ პროვოკაციასო, არადა, ხევსურეთის გარდა, უკვე კახეთშიც იქმნებოდა პარტიზანული ჯგუფები.

[...]

1924 წლის გამოსვლების მოთავეების სახელები როცა გაიგო: „პარიტეტული კომიტეტის“ თამვჯდომარე მენშევიკ კონსტანტინე ანდრონიკაშვილის, ესერთა პარტიის წევრის მიხეილ ბოჭორიშვილის და ნაციონალ-დემოკრატ მიხეილ იშხნელის (ამ უკანასკნელს კარგად იცნობდა, პოპულარული მსახიობის არადელ იშხნელის ძმა იყო), მის სკეპტიკურ აზრებს კიდევ ერთი მტკიცება შეემატა: მას არ მიაჩნდა ეს ადამიანები იმ პოლიტიკურ ძალად, რომელსაც საქართველოს ბედ-იღბლის გადაწყვეტა შეეძლო. სხვა თუ არაფერი, ისინი არ იყვნენ ისეთი ავტორიტეტული ან პოპულარული მოღვაწეები, ვისაც ხალხი დაუფიქრებლად გაჰყვებოდა; თვით ის არჩევანიც, რომ მათ მცხეთის ჯვრის მონასტერში დაიდეს ბინა, როანტიკულ პოზად უფრო ეჩვენა, ვიდრე აჯანყებულთა შტაბის შესაფერ ადგილად. თუმცა, ამაში მართლაც იყო რაღაც სილამაზე, სიმბოლური ჟესტი: საქართველოს გულში, მისი წმინდა ადგილიდან ეროვნული გაბრძოლების ცდა. მეტეხის ციხეში გერმანული დელეგაციისთვის მიცემულ ინტერვიუ-თავისმართლებაში (კომუნისტები მაშინ ჯერ კიდევ ლიბერალობას თამაშობდნენ და ანგარიშს უწევდნენ საერთაშორისო საზოგადოებრივ აზრს) კიდევ ერთხელ დაინახა ვალერიანმა, რომ ჭეშმარიტად თავდადებული და ამაღლებული ლიდერები საქართველოს არ ჰყავდა.

„ოთხ სექტემბერს ჩვენ - მეთაურები დაგვაპატიმრეს, იმ ღამესვე გავგთოკეს და მივყავდით დასახვრეტად, - აძლევდა ჩვენებას აჯანყების ერთ-ერთი მეთაური კოტე ანდრონიკაშვილი, - მაგრამ ამ დროს ლავრენტი ბერიამ წინადადება მოგვცა, გამოგვეშვა მოწოდება აჯანყებულებისადმი, რომლებიც შიგადაშიგ კიდევ განაგრძობდნენ ბრძოლას, რომ მათ დაეყარათ იარაღი, რათა შეჩერებულიყო უაზრო სისხლისღვრა და მასობრივი ხვრეტა, რომელსაც განაგრძობდა ხელისუფლება, თანაც დაუმატა - თუ მოწოდებას გამოვუშვებდით, ხვრეტას შეაჩერებდნენ, მაგრამ ერთი პირობით კი - მომხდარი აჯანყებისათვის უნდა გვეწოდებინა ავანტიურა; აი, ამიტომ დავთანხმდით სიტყვა ავანტურაზე“.

ამ დროს ეს კომუნისტებს სჭირდებოდათ იმიტომ, რომ გაეიოლებინათ წინააღმდეგობის დათრგუნვა, ამავე დროს გაბაიბურებულ იქნა თვით აჯანყების ფაქტი.

სრულიად საქართველოს კათალიკოს-პატრიარქის ამბროსის გასამართლების შესახებაც იცოდა, ვისაც საბჭოთა მთავრობამ ბრალად დასდო რომის პაპთან წერილის გაგზავნა; ხოლო როგორც კათალიკოსის დამცველი ვექილი კირილე ნინიძე არწმუნებდა - თვით წერილის შინაარსი არავითარ კრიმინალს არ შეიცავდა.

[...]

გასაბჭოებამდე რამდენიმე დღით ადრე კოჯორ-ტაბახმელის ბრძოლებში დაღუპული ორი ქართველი სტუდენტის ცხედარი ჩამოასვენეს და „სობოროსთან“ - მთავრობის სახლის გვერდით, დიდ ნაძვის ხესთან დამარხეს სამშობლოს თავისუფლებას შეწირულები.

***

ციხეში ეპიდემია რომ არ შეიპაროს, ახლადმოყვანილ პატიმრებს რამდენიმე დღით კარანტინში ათავსებენ. კარანტინი არავის ქვეყანაა... აქ ყველა არეულია - დიდი, პატარა, ქურდი, მკვლელი, დეზერტირი, გამფლანგველი, „პროგულშჩიკი“, მათხოვარი, ბოგანო, ყარიბი, პოლიტიკური, ნადიდკაცარი, ალალ-მართალი დამნაშვენი. აქ ჯერ არავითარი კანონი არ მოქმედებს მოსწრებისა და ღიად მორევის გარდა. შემთხვევით შეკრებილ ადამიანებს ჰგონიათ ერთმანეთს აღარასოდეს შეხვდებიან. თითქოს ბაზარში მოულოდნელად დაბნელდა და მყიდველი მძრაცველად იქცა. ზემოთ, კორპუსებში, როცა დანაშაულის მიხედვით დაახარისხებენ და კამერებში გაანაწილებენ, რაღაც ერთს ეწევიან. ან ციხის ადმინისტრაციის შინაგანაწესს დაემორჩილებიან, რაც ასე თუ ისე სამარცხვინო ცხოვრებას გულისხმობს, ვინაიდან პატიმრის გამაუბედურებლის ინტერესებს ემთხვევა და გარეთ, თავისუფლებაზე არსებული კანონის გაგრძელებაა, რომლის მსხვერპლსაც შეგნებულად თუ შეუგნებლად თვლის თავს ყველა პატიმარი და განაწყენებულია მასზე, ან - ქურდულს, საპირისპიროდ განსხვავებულ მორალურ და ტრადიციულ წეს-ჩვეულებას. ყოველ კამერაში ისეთი წესრიგია, როგორი პატიმარიცაა. მხოლოდ კარანტინში, სადაც ყველა ჯურისამ ერთად უნდა გაატაროს რამდენიმე დღე და შემდეგ, შესაძლოა, მართლაც აღარასოდეს შეხვდნენ ერთმანეთს, მხოლოდ აქ ვერა ცნობს ძაღლი პატრონს და მეტწილად ძალაუფლებას ვიგინდარები იგდებენ ხელში. გამოცდილებმა იციან, ამღვრეულ წყალში თევზის დაჭერას თუ ლამობ - ეცადე, ახალბედას პირველი შთაბეჭდილება გამოიყენო და თუ გინდა არაფერი დაკარგო - აგრესორის პირველ დაწოლას გაუძელი.

[...]

ციხეში ინფორმაციის შემომტანი ძირითადად კარანტინის ხალხია: კარანტინშივე ხდება ახალბედათა გათვიცნობიერება. აქ სასამართლოზე გაყვანილმა და სხვადასხვა მიზეზით დაბრუნებულმა პატიმარმა იცის გარეთ რა ხდება, იმიტომ რომ სასამართლოზე მშობლები, ნათესავები, ცოლ-შვილი, ამხანაგები ნახა. მან იცის, ვინ ზის „პადვალში“, ვინ „ჟიგანსკი კამერაში“, ვინ ელის სასიკვდილო განაჩენს და ისიც, თუ ვინ განთავისუფლდა.

ციხეში კორპუსები ასე იყოფა: პირველი სართული პირველი კორპუსია, მეორე - მეორე და ა.შ. სულ ოთხი სართული და ოთხი კორპუსია. მეოთხე „გამფლანგველების“ კორპუსია. შიგადაშიგ იქაც შეიპარებიან ხოლმე დარბაისელი გარეგნობის ქურდები, ვინაიდან ციხე გადატენილია და პირად საქმეებში ჩაღრმავების დრო არ აქვთ კომენდატურაში, თვალს ენდობიან და ეს გამოცდილი თვალიც ტყუვდება ხოლმე. მესამე კორპუსი - „ჟიგანსკი კამერა“ - გარდა იმისა, რომ რეციდივისტების საიზოლაციო საკანია, ამავე დროს პატიმართა დასაშინებელი ადგილიცაა. იქ ე.წ. კანონიერ ქურდებს ხანდახან ციხის რეჟიმის დამრღვევ პატიმრებსაც უგდებენ, ან სასეიროდ - ვინმე ბობოლა არიფს. ამ კამერაში ქურდული კანონები შეუნიღბავად მოქმედებენ. „ჟიგანსკის“ მოსახლეობის მეტი ნაწილი ამანათებს და მატერიალურ სხვა რამ დახმარებას არსაიდან იღებს, ვინაიდან რუსეთიდან ბაქოდან, ერევნიდან, შუა აზიიდან ჩამოსული „გასტროლიორები“ არიან. ვინც კი აქაურია, უკვე იმდენჯერ არის ნასამართლები, რომ მშობლებს და ახლობლებს მობეზრებული ჰყავთ. მავანმა ისიც იცის, - შვილისთვის თუ მათი ახლობლისთვის ციხე მეორე სახლია, არ დაიკარგება და არავითარი აზრი არა აქვს ამ შიმშილობის დროს უკანასკნელი ლუკმა პური გაუყო იმას, ვინც თავი მოგაბეზრა და ვისაც, არც თუ მაინც და მაინც, ესაჭიროება დახმარება.

„ჟიგანსკში“ შიმშილია, „პაიკის“ გარდა ზედმეტი იშვიათად ხვდება აქ. სხვა კამერიდან შემთხვევით თუ შემოაღწევს „სათბობი“, როგორც სანოვაგეს, ან საერთო რაიმე დახმარებას ეძახიან. ასევე იშვიათად, მაგრამ მაინც ხდება ხოლმე რამდენიმე დღით „ბობოლას“ შემოხეთქება, რომელსაც „ჟიგანსკში“ წაართმევენ, რაც წასართმევია, შეუჭამენ, რაც შესაჭმელია და თუ რაიმე პრეტენზია გამოამჟღავნა, ერთი მაგრადაც დაუზილავენ გვერდებს. უნდა აღინიშნოს, რომ გვერდებში რტყმევა ქურდული ჩვეულებაა; სახის დასისხლიანება რაღაც არაკეთილშობილურ საქციელად არის მიჩნეული.

პირველ კორპუსში მცირეწლოვანები სხედან, ქურდებზე განაწყენებული ე.წ. „ობიჟნიკები“. ისინი ადმინისტრაციის განსაკუთრებული ზედამხედველობის ქვეშ იმყოფებიან. ჯერ კიდევ მიუსჯელებში იწყება მათდამი გამასწორებელი მეთოდების გამოყენება. არასრულწლოვნად პატიმარი 16 წლამდე ითვლება, ვიდრე პასპორტი არა აქვს. „ობიჟნიკების“ კამერების „სტაროსტები“ ნამდვილი ტირანებივით იქცევია. გარდა იმისა, რომ ფიზიკურად ძლიერები და წლოვანებით უფროსები არიან თავიანთ თანამესაკნელებთან შედარებით, ადმინისტრაციის მიერ მათ ათასგვარი პრივილეგია და ხელშეუხებლობის გარანტიაც აქვთ.

სტაროსტა უფლებამოსილია ნებისმიერ დროს კამერიდან გავიდეს, აღმზრდელებთან (ასე უწოდებენ მცირეწლოვანთა უფროსებს, ჩეკისტ ლეიტენანტებს) შეხვედრა მოითხოვოს. ზედამხედველებსა და ჯარისკაცებსაც ეშინიათ მათი. ისინი ადმინისტრაციის წარმომადგენლებს მოახსენებენ ხოლმე მინდობილი კამერის შინაურ ამბავს, ვისაც როგორ დაახასიათებენ, უფროსებიც ისე ექცევიან. ხშირად, როცა გამომძიებლები ციხეში მცირეწლოვან პატიმართა დასაკითხავად მოდიან, მათ სტაროსტები ეხმარებიან საქმის გახსნაში, გაჯიუტებული პატიმრისგან მონანიების გამოძალვაში, თანამოსაქმეების მიკვლევაში. გამასწორებელი მუშაობის ერთ-ერთ მთავარ მაჩვენებლად ადმინსტრაციას მიაჩნია მცირეწლოვან ბოროტმოქმედთა წრეში ქრუდულ წეს-ჩვეულებათა გაუვრცელებლობა და თუკი ეს მაინც როგორღაც უკვე მომხდარია - მისი ძირფესვიანი აღმოფხვრა. ამის მისაღწევად სტაროსტებს ყველა უფლება აქვთ მინიჭებული. ჯერ კიდევ მაქსიმ გორკის, მაკარენკოს და ძერჟინსკის თაოსნობით შემქნილ ბავშვთა კოლონიებსი თავისთავად გამოუმუშავდა გამასწორებელი მუშაობის რამდენიმე მეთოდი: პატიმარმა სტაროსტის მოთხოვნით, რომელიც მთელი კოლექტივის სახელით მოქმედებს, უნდა ამხილოს რეჟიმის დამრღვევი, სხვა სიტყვებით, დააბეზღოს ამხანაგი, დასაჯოს იგი, მიეხმაროს ადმინისტრაციას და იმორიგეოს, გაიკეთოს წითელი ხელსახვევი, თვალი ადევნოს პატიმრებს, ყოველგვარი ამხანაგობის გარეშე მოემსახუროს აქტივისტებს, რიგ-გარეშე გაწმინდოს საპირფარეშო. სტაროსტას ნება აქვს თავის კამერაში ისე მოიქცეს, როგორც გაეხარდება. მოისურვებს, სიკვდილის პირამდე მიიყვანს, რამდენიმე დღე უჭმელს დატოვებს მცირეწლოვანს; მშობლების ნახვის უფლების გაცემაც მისი შუამავლობით ხდება. რაღა თქმა უნდა, რომ ამანათი, ფული და სხვა კანონიერად და უკანონოდ საკანში მოხვედრილი და მატერიალური ფასეულობა სტაროსტის განკარგულებაშია.

ასე რომ ეს 18-20 წლის ახალგაზრდები იმ შიმშილობის დროს კისერგასუქებული საჯიშე ულაყებივით დაძრწიან კამერიდან კამერაში და მავან ბავშვთან სქესობრივ კავშირსაც იჭერენ ხანდახან. ხშირად ეს ადმინისტრაციის წარმომადგენელთათვის საიდუმლოდ არ რჩება, მაგრამ თვალს ხუჭავენ. გამოცდილი სტაროსტები იოლი საპოვნელი არ არიან. მერე ისინი ხომ ქრთამსაც აძლევენ ზოგიერთ მათგანს.

მცირეწლოვან ქურდებს გარედან, თავისუფლებიდან ყურმოკრული, ან უკვე შეთვისებული აქვთ ყველა დროისა და ყველა ქვეყნის ბოროტმოქმედთა ძირეული მცნებანი, როგორიცაა: არ გაცემა, თანამზრახველის წინაშე პატიოსნება, მამაკაცური თავმოყვარეობის შენარჩუნება, პროფესიულ, ე.წ. აზარტულ თამაშობებში ბანკროტად არყოფნა. ამას ემატება გარკვეული პერიოდისთვის დამახასიათებელი წესები, რომლებიც თუ პირობითობისა და ეთიკის სფეროს არ ეკუთვნიან, უტილიტარულ და თანადროულ მოთხოვნილებათა შესაბამისად არიან გამიზნული.

ამ დაუწერელი კანონების მიმდევარ ყმაწვილებს ციხეში ასეთი დაწნეხვის შემდეგ იშვიათად ჰყოფნოდათ სიმხნევე და აქტივისტები ხდებოდნენ, როგორც ოფიციალურად ეწოდებათ „სტაროსტის“ დამქაშებსა და მამათმავლებს. იყო შემთხვევა, როცა კამერები სტიქიურად აჯანყდნენ, „სტაროსტები“ გალახეს, დერეფანში გამოყარეს. ორგანიზატორებად ადმინისტრაციამ მაშინვე რამდენიმე ბავშვი მიიჩნია, ტერორიზმი დააბრალა, ციხეშივე გაასამართლა, დაუმატა სასჯელი და შორეულ „ლაგერებში“ გაგზავნა. ამავე ბუნტის მომიზეზებით რეჟიმი კიდევ უფრო გააძლიერეს, მშობლებთან შეხვედრის უფლება დიდი ხნით აღკვეთეს, კამერები ჩაკეტეს, როცა მანამდე პირველი კორპუსის დერეფანში მცირეწლოვანები შედარებით თავისუფლად დადიოდნენ. ასეთ პირობებში მოხვედრილი ბავშვები, რაღაც არაჩვეულებრივი საქციელით, გაუტეხავი ნებისყოფის გამოჩენით თუ შესძლებდნენ თავი დაეღწიათ ჩეკას გამასწორებელი მეთოდებისაგან. ისინი იჭრიდნენ ვენებს, ყლაპავდნენ ალუმინის კოვზებს, ჭადრაკის ფიგურებს, ამოისვრებოდნენ განავალში, რომ არავინ მიჰკარებოდათ და კამერაში არ შედიოდნენ, აცხადებდნენ შიმშილობას, ან მარჯვე სიმულიანტობის წყალობით რამდენიმე ხნით საავადმყოფოს აფარებდნენ თავს.

***

ციხეებში და ლაგერებში პატიმრების ალიანსები სხვადასხვა საფუძველზე იქმნება: მატერიალური დაინტერესება, ავტორიტეტი, ურთიერთსიმპათიები, მოვალეობა, წლოვანება და სხვა ცხოვრებისეული დროებითობანი.

„შეუძლებელია ციხეში პური არ მოიტანონ, „პაიკა“ პური, პატიმრის სისხლია“. არსებობს გარდაუვალი კანონი, საერთაშორისოდ მიღებული, წმინდათა წმინდა - როგორც კი პატიმარს პურს არ მისცემენ, უნდა გაუშვან. თუ სახელმწიფოს მისი შენახვის თავი არა აქვს, უფლებაც არ აქვს დაკავებული ჰყავდესო. ეს ყველას სჯერა.

დახვრეტის ირგვლივ ყოველგვარი ცნობა სახელმწიფო საიდუმლოებას წარმოადგენდა. ამიტომ ეჭვის, გაუგებრობის, კივილ-წივილის თავიდან ასაცილებლად პატიმართან სიმწრით მოტანილ ამანათს უკან აღარ უბრუნებდნენ ახლად დახვრეტილის ჭირისუფალს.

მსოფლიო ლიტერატურის გმირები ერთ მკვლელობას ეწირებიან, უძილობა ემართებათ, ჭკუაზე იშლებიან, სტალინი კი მილიონს დახვრეტს და ტკბილად ხვრინავს, დილით ძლივს აღვიძებენო.

ბადრაგმა გარიჟრაჟზე ჩაიბარა ეტაპი. მეთევზის ვედროდან წყალში გადამხტარი თევზებივით ცვიოდნენ პატიმრები ვაგონებიდან, მაგრამ შვების თავბრუდამხვევი ბედნიერი შეგრძნება წამიერი გამოდგა. ჩახმახების ჩხაკუნმა, ნაგაზების წკავ-წკავმა, დაუნდობელმა - რაღაც შურისმაძიებლურმა, უხეშმა შეძახილებმა, გინებამ, პანიკაში ჩააგდო ისინი. სადავეშეკავებული დაგეშილი ძაღლების თანხლებით სირბილ-სირბილით მიაღწიეს ლაგერამდე. ვახტთან აქეთ-იქით ჩამწკრივებული ხელკეტიანი ჯარისკაცები შემოგებნენ. როგორც კი პატიმრების პირველი რიგი შევიდა ამ ცოცხალ დერეფანში, საიდანღაც ჩეკისტთა ჭაღარა მეთაური გამოენთო კეტით ხელში. ეს სიგნალი გამოდგა. ჯარისკაცები დაერივნენ პატიმრებს, რომლებიც ძირს ვარდებოდნენ, ერთმანეთს ეფარებოდნენ. გადარჩენის ერთი შანსიღა რჩებოდა - როგორმე შეეღწიათ სტუმართმოყვარედ მოფრიალებულ ვახტის კარში.

მოგონება სხვაა, ვიდრე მომხდარი ამბავი, შელამაზდება ხოლმე, რაღაც მიემატება, ან დააკლდება. წარსული მაინც აწმყოა მოგონებისას.

გერმანიიდან, ვიდრე დრო იყო, ქარხნების და ფაბრიკების დემონტაჟი დაიწყეს და საბჭოთა კავშირში გზავნიდნენ.

ბოროტმოქმედება კაცის ბედია და მეტი არაფერი.

რა ეშველებოდა ადამიანს, მხოლოდ კარგ და მშვიდ ცხოვრებაში რომ ყოფილიყო, ხომ გადაირეოდა დარდით? სულ თავისი სიკვდილის რიგზე იფიქრებდა ძალაუნებურად. ადამიანის ყველა ცხოვრებისეული ფიქრის დაბოლოება ხომ ეს არის.

ყოველი ახალი პატიმრის შემოსვლა დამხვურისთვის რაღაც იმედია, ახალი ამბავია, ყურადღების გადატანაა. მაგრამ რახან გუშინ განტვირთვის დღემ ჩაიარა და ამ საკნიდანაც გაიყვანეს დასახვრეტად პატიმრები - ყველაფერი ჩამკვდარია. ცოცხლად დარჩენილები კიდევ უფრო მეტად რწმუნდებიან საკუთარი ბედის გარდაუვალობაში, თუმცა ამჯერად გადარჩენის სიხარულიც დამამშვიდებელ მალამოდ მოსცხებიათ გულზე. საერთოდ, განტვირთვის შემდეგ, პირველ დღეებში, შედარებით მშვიდად იძინებენ, მერე კი ღამღამობით ფხიზლობენ, ყოველ ხმაურს ყურს უგდებენ; უტყუარად ხვდებიან კორპუსის რომელ კართან რა ჩამი-ჩუმია, ნაბიჯებით ცნობენ, ვინ არიან დღეს მორიგეები. გისოსებს მიღმა გამოჩენილი ერტი ციცქნა ცის ნაგლეჯი როცა გარუხდება, მაშინ დაიძინებენ განაწვალებნი, ისიც კეთილი მორიგეების დროს, ვინაიდან დილით ძილი წესით აკრძალულია. მხოლოდ 2-დან 3 საათამდე ცინიკურად წოდებული - მკვდარი საათის განმავლობასი შეიძლება ლოგინზე წამოწოლა; დამრღვევებს პირველი შემთხვევისათვის ლოგინს ართმვენ რამდენიმე დღით, განმეორებისას კი ცალკე კამერაში გადაჰყავთ. ასე რომ, მთელი დღე გაბრუებულნი დაბორიალობენ, ან სხედან და თვლემენ. სასაცილო უნდა იყოს, რომ ადამიანს, რომელიც ყოველ დღე გარდაუვალ სიკვდილს ელის, ასეთი იაფფასიანი ხერხით აშინებენ.

თვით ადამიანიც სიკვდილის შეგნებამ გააადამიანა. უკვდავების ძიებამ რელიგია მოიტანა, რეალობის შეგუებამ - ფილოსოფია. მაშ სხვა რაღაა ადამიანობა?!

სიკვდილით დასჯა თვით ღმერთმა შემოიღო, მან ხომ ურჩობისათვის ადამიანთა მთელი მოდგმა დასაჯა. მოკვდავთა სიკვდილით დასჯა რაღაა - უბადრუკი მიმბაძველობა.

ძალაუფლებას, რწმენას ერთგულების გამოსავლენი სიმბოლო ესაჭიროება და რაც უფრო კონკრეტულია იგი, მით იოლია აღსაქმელად, კონტროლის გასაწევად. დაე, მიეცეს გაქანება ადამიანის ბუნებრივ მოთხოვნილებას! მასებისათვის ეს განმუხტვის აუცილებელი პირობაა.

ქურდული წესის თანახმად, ქურდი არა თუ ჯარში არ უნდა ყოფილიყო ნამსახური, საერთოდ თავისუფლებაზე ყოფნის დროს არსად არ უნდა ემუშავა, მაგრამ ახლა, ომის შემდეგ ბევრი ჯარში ნამყოფი ქურდიც მოიძებნებოდა, რომელსაც ვერაფერს წამოსძახებდი, ისე იყო არეული მონასტერი - ყველაფერი შეიძლებოდა მომხდარიყო, ყველამ იცოდა, რომ ფრონტზე „შტრაფნოი“ ბატალიონებში პირდაპირ ციხიდან, ლაგერიდან, სასამართლოდან მიჰყავდათ ბადრაგის თანხლებით მსჯავრდებულნი. ეს ფაქტი გამოიყენებოდა ხოლმე თავის გასამართლებლად, როცა სინამდვილეში უმეტესი მათგანი სხვადასხვა მიზნით, თუ მიზეზით მოხვდა ჯარში და შეიძლება მაშინ არც ქურდობა და არც ციხე არ იცოდა რა იყო, მაგრამ ახლა ამის დამტკიცება ძალზე ძნელი და ზოგ შემთხევაში შეუძლებელიც აღმოჩნდა. ამიტომ ხშირად ქურდები პირად საქმეებში ირიცხებოდნენ, როგორც ნაფრონტალები, ხოლო თვითონ ამბოდნენ, რომ ეს მართლმსაჯულების მოსატყუებელ ხრიკად გამოვიყენეთო. ზოგიც ისეთ ვითარებას აღწერდა, თითქოს მეტი გამოსავალი არ ჰქონდა და პირველივე ხელსაყრელ მომენტში გაქცევით უშველა თავს. ასეთებიც არსებობდნენ, ალბათ, მაგრამ, როგორც ითქვა, მათი სახელით მთელი ნაჯარისკაცლებისა და ნაფრონტალების არმია მოქმედებდა, ვინც ომის დამთავრების შემდეგ ვერსად მოეწყო, კაცის კვლას შეჩვეული, გაგულისებული, საზღვარგარეთ ნამყოფი, ცხოვრება ნანახი აღარ დასჯერდა მათხოვრულ ჯამაგირზე არსებობას და ქურდობას ან სხვა დანაშაულებრივ საქმეს მოჰკიდა ხელი.

გაახსენდა უფროსი მუშაკების ცინიკური ღიმილი და დაჯერებული ფრთოსანი ფრაზა: „კაცი იყოს და საქმე მოიძებნება“. მართლაც, მილიცია მილიონობით იჭერდა ხალხს და ლაგერებში გზავნიდა, ყველა რაიონს საორიენტაციო გეგმა ჰქონდა, რამდენი კაცი უნდა დაეჭირა თვეში. „რას იზამ, კომუნიზმი სხვაგვარად ვერ აშენდება, საჭიროა იაფი მუშახელი“.

მას შემდეგ, რაც ლაგერები სამეურნეო ანგარიშზე გადავიდნენ და მუშები ცოტაოდენ ჯამაგირს იღებდნენ, ზონაში ფული გამოჩნდა. ქურდებმაც საერთო კეთილდღეობის სახელით ნელ-ნელა, სხვადასხვა საჭიროებისათვის ფულის შეგროვება დაიწყეს და ხაზინა გაიჩინეს. ამ საერტო ფულს მეტწილად თვით ბრიგადირები ჰკრეფდნენ თავიანთი მუშებისგან. აქ მიიღო გავრცელება შემდეგ საბჭოთა კავშირის ერთ-ერთმა მასტიმულირებელმა, არალეგალურმა, მაგრამ ფაქტიურად, ძირითადმა ეკონომიკურმა კანონმა ე.წ. „მკვდარი სულების“ სისტემამ. როცა ბრიგადაში გაფორმებული ჰყავდათ კაცი, რომელცი არ მუშაობდა, მაგრამ განაწესში აფორმებდნენ მის მიერ ვითომდა შესრულებულ სამუშაოს მოცულობას, რის საფუძველზედაც შემდეგ ჯამაგირს იღებდნენ, იმ კაცს ხელს აწერინებდნენ და ფულს ინაწილებდნენ. ქურდების ხაზინა ჩაბარებული ჰქონდა ხაზინდარს, რომელსაც ელიტა ირჩევდა და საიდუმლოდ ინახავდა მის ვინაობას.

თუკი არსებობს ღმერთი, რომელმაც შექმნა სამყარო, საიდან გაჩნდა სატანა, რომელსაც ყოველივე ცუდი, აუხსნელი და ბოროტი ბრალდება? ისიც ღმერთმა შექმნა? რატომ? საცდუნებლად, გასართობად, გამოსაცდელად? თუ არა, მაშ ღმერთი ყოვლისშემძლე აღარ ყოფილა? ან თვით ადამიანთან დამოკიდებულებაში ღმერთი განა არ ჩაიჭრა? თუკი თავისთავად არსებობს ბოროტი და კეთილი, რატომ არ სურდა ღმერთს ეს ცოდნოდა ადამიანს? გამოდის - აწყობდა დებილები, მოტყუებულები? ღმერთის ამპარტავნოა არ იყო, როცა ცხოვრების ხის ნაყოფის მოწყვეტა აუკრძალა ადამიანს, რომ ამით ღმერთს არ დამსგავსებოდა? ამიტომ არ გააძევა იგი ედემიდან? ამიტომ არ გახადა იგი მოკვდავი, მაშასადამე განსხვავება მხოლოდ იმაშიღა გამოიხატება, რომ ადამიანი მოკვდავია და ღმერთი არა? იგი მხოლოდ მაშინ იგუებდა სამუდამოდ ადამიანს, თუკი იგი დებილი იქნებოდა? დედამიწაზე პირველი ბოროტება (თუ არ ჩავთვლით იგივე ვაშლის შეჭმას), კაენის საქციელია, მაგრამ რამ გამოიწვია იგი? რად იუკადრისა ღმერთმა შრომით მოწეული შესაწირავი, რატომ არიჩია აბელის შემონაწირი, უმიზეზოდ რატომ გაანაწყენა კაენი. განა მან დაიმსახურა ეს ქედმაღლური უგულებელყოფა? ან რა საჭიროა მსხვერპლშეწირვა, ეს ქებათა-ქება ღმერთისა, განა ეს ცუდდიდების ჩანერგვა არ არის ადამიანის სულში. ან სამოთხეზე გამიძნული სიკეთე განა ვაჭრობა არ არის და ასეთი სიკეთისაკენ სწრაფვა უნაყოფო სიყვარული?! არა, აქ რაღაც სხვა ამბავია, ან ღმერთი ადამიანის მოგონილია თავის ყაიდაზე, ან ბიბლიური ახსნა ღმერთის მოქმედებისა და მოვლენებისა მცდარია.

ქურდები, ე.ი. თითქმის მთელი კამერა ზემოთა ნარებზე ფეხმორთხმით და ჩაცუცქული შეიკრიბა და „სხოდკა“ - ქურდების ერთადერთი კანონმდებლური და აღმასრულებელი სხდომა გაიშალა.

ერთ-ერთი ეზოს მოტიტვლებულ ბეტონის კედელზე ნაზი მცენარე ამოწვერილა. - სასწაულია, ბეტონს მოერია! - ამბობენ პატიმრები. არავითარი სასწაული, არც ბრძოლა, არც გამარჯვება. ეს ცემენტით გადალესილი კედლები პატიმრისათვის ერთი მთლიანი ძალა, მონოლითური სამყაროა, მონობაა. ბალახის ღეროსათვის კი თავისუფლების მაქსიმალურ სივრცედ ნამცეცა ხვრელიც საკმარისია.

ერთადერთი, რაც შეიძლება კაცს ეკუთვნოდეს სანამ ცოცხალია, ეს ის საკუთარი ვიღაც, ვინც შენში ზის, შენი შექმნილი და შენი ბატონია. ამას ვერც ვერავინ მოგიგებს, ვერც მოგპარავს, ვერც წაგართმევს.

არადა, ხომ იყო ბედნიერი, ვიდრე არაფერი იცოდა. რა იოლი ყოფილა ბედნიერებაც და უბედურებაც. რწმენაზეა დამოკიდებული ყველაფერი, სიყვარულიც, სიცოცხლეც კი.

იშვიათად, ქალთა ლაგერში ვინმეს ცოლი ან ქმარი არ ჰყოლოდა. კაცებთან ეს პროცესი უფრო დიფერენცირებულად გაიშალა. ონანიზმი, ჰომოსექსუალიზმი, ნარკომანია, საქონელმრუშობა და სხვა ანომალიები გაკიცხვას კი არა, გაკვირვებასაც აღარ იწვევდა.

არა, მიჩვევა შეუძლებელი ყოფილა - სიკვდილს რამდენჯერაც შეხვდები პირისპირ - ყველაფერი თავიდან იწყება.

ყოველთვის ეჭვს ბადებს ის პატიმარი, ვინც მთავრობას აგინებს. ეს იმის უტყუარი ნიშანია, გარეთ პირველი შემძრომი მლიქვნელი იქნებოდა, სწორედ ეგეთი ტიპები აქებენ და ემსახურებიან ამ მთავრობას.

ცხოვრების სულ პირველი შთაბეჭდილება: მამის თბილ ხელისგულს ჩაჭიდებული. ავლაბრის ბაზარ-მოედანი. კინტოები წითელი პერანგებით და ბალთიანი ქამრებით, ყარაჩოხელები შავი ჩოხებით გაშვებულ შარვლებზე, მეხანჯლეები, ოქრომჭედლები, ზურნა-დუდუკი, ყოჩების ჭიდაობა. თეთრ ყოჩს წითლად აქვს შეღებილი ზურგი. ეტაკა მეორეს. „არაყში ჩაფუნჩხული ქერით არის მთვრალი“, - აღნიშნავს ვიღაც მათ გვერდით. რქების ჭახუნი. გაგიჟებული ყოჩები. ერთი დაბორიალდა, ნესტოდან სისხლი წასკდა. მოსხლეტით დაეცა ქვაფენილზე. გამარჯვებულმა რამდენიმეჯერ ჩასცხო რქა და ზედ შედგა. ატყდა ყვირილი, სტვენა, ყიჟინი. რაც ძალი და ღონე აქვს, ხელს უჭერს მამას და ტირილს იწყებს...

გამომცემლობა „აღმაშენებელი“, თბილისი, 1997წ.