Tuesday, September 30, 2014

ილიადა - ქება ოცდამეოთხე - ჰექტორის გამოსყიდვა

კრება დაშალეს. სპა კარვებს და გემებს მოედო. 
ყველა ჩქარობდა დანაყრებას ნოყიერ ვახშმით, 
საამო ძილით. აქილევსი კვლავ ქვითინედა, 
კვლავ იგონებდა ტკბილ მეგობარს და მის თვალს რული 
არ მიეკარა. 

ტრიალებდა საწოლზე დიდხანს,
პატროკლეს სიმხნეს იხსენებდა, სულს ამაღლებულს. 
რამდენი ბრძოლა და რა ჯაფა გადახდენიათ, 
როს მტერს ეკვეთნენ, როს იგემეს ზღვის მძვინვარება! 
აგონდებოდა ეს და ღვრიდა მხურვალე ცრემლებს. 
ხან მხართეძოზე, ხან პირაღმა, ხან პირქვე იწვა, 
სახით ეკვროდა სველს სასთუმალს. 
ბოლოს წამოდგა 
და სევდიანი გაჰყვა ნაპირს.

იქ განთიადსაც 
შეხვდა, ძოწისფრად ხმელეთის და ზღვის გამნათებელს. 
მყისვე შეკაზმა და შეაბა ფეხმარდი ცხენნი
და სათრეველად ეტლს მიაბა გვამი ჰექტორის. 
შემოუარა სამჯერ საფლავს მენეტიდისა, 
ბოლოს დაწყნარდა თავის კარავში, გვამი დააგდო 
პირქვე განრთხმული. 

მაგრამ მკვდარსაც აპოლონ ღმერთი 
ვნებას თავიდან აცილებდა, მკვდარსაც სწყალობდა. 
მის სხეულს ოქროს აიგიდით ფარავდა სულ მთლად, 
რომ ნაგვემ-ნათრევს კვალი რამე არ დასტყობოდა. 

რა ნახეს, გმირის მრისხანებით ღვთაებრივ ჰექტორს 
საქმე რომ სჭირდა სათაკილო, სათნო ღმერთები 
ჰერმესს ურჩევდნენ, მოეპარა გმირის ცხედარი. 
ყველას მიაჩნდა ეს სიკეთედ, გარდა ჰერასი, 
პოსეიდონის, თვალმცეცხლია ქალღმერთ პალასის. 
მათ ილიონი ძველებურად სძულდათ, თვით ხალხიც
და პრიამოსიც - ალექსანდრეს ცოდვათა გამო:
მან ქალღმერთები შეურაცხყო, ქოხში მისულნი 
და ის არჩია, ვინც არგუნა ავხორცი ვნება. 

დღის მაცნე ეოს მეთორმეტედ ამოდიოდა, 
როცა უკვდავებს აპოლონმა მიმართა ასე:
”ჰოი, ღმერთებო, უმადურნო! განა ჰექტორი 
თქვენ არ გიძღვნიდათ ზორვად ვერძთა, ხართა შიგნეულს?
თქვენ კი არ გინდათ, თუნდაც გვამი იხსნათ გმირისა 
და არ აღირსებთ ნახვას დედას, ძეს და მეუღლეს, 
მამა პრიამოსს, მოქალაქეთ, რომელნიც ვაჟკაცს
ცეცხლზე დაწვავდნენ და უზღავდნენ ღირსეულ პატივს! 
თქვენ მოწყალებით ხვდებით მხოლოდ მძარცველ აქილევსს, 
ვინც გონებიდან სამართალი, ხოლო გულიდან 
ამოიკვეთა სიბრალული, ბრდღვინავს ვით ლომი, 
თავხედი ლომი, დღენიადაგ ძალით რომ უნდა 
ნახირს დააცხრეს, საქონელი მიისაკუთროს. 

ასე დაკარგა მან სირცხვილი და სათნოება, 
კაცთათვის ეგზომ შესარიგიც და ეგზომ ურგები. 
ზოგი მოკვდავი კარგავს უფრო გულით საყვარელს, 
პირმშოს მოწიფულს, ანდა ძმას ერთწიაღისეულს, 
გლოვობს დანაკარგს და ბოლოს დარდს დაიცხრობს მაინც:
ამტანი სული მოირება მისცეს კაცისშვილს. 
მან კი წარსტაცა ჯერ სიცოცხლე ღვთაებრივ ჰექტორს, 
ახლა კი ეტლზე აბამს, ძვირფას მოძმის საფლავთან 
ტალახში ათრევს! უკადრისი საქმე ინება!
იგი ჩვენს რისხვას იმსახურებს, მიწას, მუნჯ მიწას 
არცხვენს და ბილწავს კაცი იგი გულბორგნეული!”     
                                                              
მრისხანედ უთხრა თეთრხელება ქალღმერთმა ჰერამ. 
”აღსრულდებოდა შენი სიტყვა, შორსმოისარი 
რომ აქილევსს და ჰექტორს ერთი წილი რგებოდათ. 
გმირ ჰექტორს, მოკვდავს, უწოვია ძუძუ ქალისა, 
ხოლო აქილევს იმ ქალღმერთის ძეა, სათუთად 
მე რომ ავღზარდე და სანუკვარ ცოლად ვარგუნე 
პელევსს,  სვენტარ ღვთაებათა საყვარელ ვაჟკაცს.
ყველა იყავით იმ ქორწილში და შენც ილხენდი 
ფორმინგით, ურცხვთა ქომაგო და მუდამ ვერაგო!”

მის საპასუხოდ ზევსმა ბრძანა ღრუბელთმარეკმა:
”ჰერავ, მეუღლევ, ნუ მრისხანებ ახლა ღმერთებზე.
მოკვდავთ თანაბარ ხვედრს ვერ მივცემთ! მაგრამ ჰექტორიც 
გვიყვარს, ვინც კია ილიონში, ყველაზე მეტად, 
მეც მიყვარს! იგი არ გვაკლებდა საამო ზორვას. 
უხვი ზვარაკით სავსე მქონდა საკურთხეველი - 
სურნელოვანით. ჩვენ შეგვფერსი ზორვა ასეთი. 
მაგრამ ნუ ვფიქრობთ მოტაცებას, ძნელი საქმეა, 
რომ ვერ გაიგოს აქილევსმა მოპარვა ცხედრის:
დედა პელიდთან დადის ხოლმე დღითა და ღამით. 
უკეთესია თეტისს ჩემთან მოუხმოს ვინმემ. 
ბრძნულ სიტყვით ვეტყვი: აქილევსმა უნდა აიღოს 
გამოსასყიდი პრიამესგან, დაუთმოს გვამი”.

ამის თქმა იყო და გაფრინდა ფრთიანი ირის. 
ღვინისფერ ზღვაში კლდოვან იმბროსს და სამოსს შუა 
უმალ ჩაეშვა და აკვნესდა მის ქვეშ მორევი, 
ზღვის ჯურღმულებში ჩაიკარგა, ვით მძიმე ბრპენი. 
მოზვრის რქას ბრპეს რომ მიაბამენ, ჩაიძირება 
წყალში ვერაგი და ხარბ თევზებს სიკვდილს უქადის. 
იქ, ღრმა მღვიმეში, მან იხილა დედა თეტისი, 
ზღვის ქალღმერთების შუა იჯდა, შვილს დასტიროდა, 
მის ხვედრს:

აქილევსს ბორცვებიან ტროის მხარეში
ელოდა, მამულს მოცილებულს, ბედი საზარი. 
დედის წინაშე დადგა, უთხრა მაცნე ირისმა: 
”ზევსი მოგიხმობს, შეუცდომელ აზრთა მფლობელი”. 

პასუხად უთხრა მას თეტისმა ვერცხლისფეხებამ:
”დიადი ღმერთი რას მიბრძანებს?
მრცხვენია კიდეც 
გამოვეცხადო უკვდავ ღმერთებს დარდით ტანჯული! 
მაგრამ მზადა ვარ, ის ამაოდ არ მეტყვის სიტყვას!”

ასე ბრძანა და საგლოველი ძაძა ჩაიცვა, 
ყველა სამოსზე უფრო თალხი წამოსასხამი. 
წინ მიუძღოდა მას ირისი ქარისფეხება 
და გაიშალნენ ზღვის ტალღები ქალღმერთთა ირგვლივ. 
ხმელეთს მიადგნენ და აიჭრნენ ზეცისკენ უმალ. 
იხილეს ზევსი, მის წინაშე ჩამომსხდარიყვნენ 
ნეტარნი ღმერთნი, შეკრებილნი ბჭობად ოლიმპოს. 
ათენამ ზევსთან მიუჩინა თეტისს ადგილი. 
ჰერამ მიართვა ოქროს თასი და ანუგეშა. 
დალია დედამ, დაუბრუნა უკან დედოფალს. 
სიტყვა დაიწყო მოკვდავთა და უკვდავთა მამამ:

”შენ ოლიმპოზე მოხვედ თეტის, გულდარდიანი. 
 ვიცი, რომ გეწვის უნუგეშო სევდით გულღვიძლი, 
მაგრამ გაუწყებს, თუ რად გიხმობ ოლიმპოს თხემზე. 
უკვდავთა შორის ცხრა დღეს იყო დიდი ცილობა, 
გმირმა ჰექტორმა და პელიდმა გაჰყვეს ნეტარნი:
ბევრი ჰერმესს თხოვს, მოიტაცოს ცხედარი გმირის.
მე კი აქილევსს მსურს დიდება კვლავ მივანიჭო, 
გულში მაქვს შენი სიყვარული და მოკრძალება. 
აქაველთ ბანაკს მიუბრუნდი, ამცნე, ქალღმერთო:
შემოსწყრომიან ღმერთნი პელიდს, ხოლო მათ შორის 
მე უფრო ვწუხვარ, მრისხანებას რომ აჰყოლია, 
საზღაოს არ იღებს და გემებთან იტოვებს ჰექტორს. 
თუ ჩემი რიდი აქვს, გაიღოს ჰექტორის გვამი. 
მე კი ვაგზავნი ქალღმერთ ირისს, რომ პრიამოსი 
ძის დასახსნელად აქაველთა გემებს ეწვიოს, 
გულის საამო საჩუქრები მიართვას პელიდს”.

ასე თქვა, ნებას დაჰყვა თეტის ვერცხლისფეხება, 
ოლიმპოს მთიდან მეყსეულად ძირს გადმოიჭრა, 
მალე მიადგა შვილის ბანაკს. ნახა კარავში. 
მოყმე მკვნესარი. მეგობრები იქვე იხილა, 
გულმოდგინებით ამზადებდნენ დილის საუზმეს. 
ვერძი დაეკლათ, ძირს დაედოთ ხშირმატყლიანი. 
მწუხარე შვილის გვერდით დაჯდა დედა-ღმერთქალი. 
ეფერებოდა, სახელდებით ეტყოდა ასე:
”გულს რატომ იკლავ, შვილო ჩემო, გლოვით და დარდით, 
აღარც კი გახსოვს პურისჭამა და სარეცელი. 
სანეტაროა ქალთა ტრფობით სიამტკბილობა. 
დიდი დღე როდი გიწერია, შენს წინაშეა 
თვითონ სიკვდილი, ბედისწერა აუცდენელი. 
ახლა მისმინე, მოციქული გახლავარ ზევსის. 
მან თქვა, ღმერთები გიწყრებიან, ხოლო მათ შორის 
ყველაზე მეტად მე ვჯავრობო: რისვას არ იშლის, 
ძვენს არ იღებსო და გემებთან იტოვებს ჰექტორს. 
გაეცი გვამი და მიიღე გამოსასყიდი!”

პასუხად უთხრა აქილევსმა, გმირმა ფეხმარდმა:
”მოვიდეს, ვინცა ძღვენს მთავაზობს, მიიღოს გვამი, 
თუკი გადაჭრით ასე ბრძანებს ოლიმპიელი”.
როს მირმიდონელთ ხომალდებთან შვილიდა დედა 
ერთმანეთს ასე მიმართავდნენ ფრთიანი სიტყვით, 
ზევსმა წარგზავნა ილიონში მარდი ირისი:
”გაფრინდი, ირის, უკან დაგრჩეს ოლიმპოს თხემი 
და ილიონში მოახსენე სულდიდ პრიამოსს, 
მივიდეს შვილის დასახსნელად აქაველთ გემთან, 
საზღოც აახლოს, რომ მოალბოს პელიდის გული. 
მაგრამ მივიდეს მარტო, მეფეს არავინ ახლდეს. 
მხოლოდ მოხუცი მაცნე წაჰყვეს, რათა ჯორები 
სწრაფი საზიდრით მიაგელვოს აქაველებთან 
და კვლავ ტროაში დააბრუნოს გმირის ცხედარი. 
სიკვდილზე ფიქრი, შიში გულში არ გაიკაროს, 
მეგზურს ვუშოვნი ისეთს - თვითონ ბრწყინვალე ჰერმესს. 
იგი გაჰყვება, სანამ მოხუცს პელიდს წარუდგენს. 
და როს მიიყვანს აქილევსის კარავთან, მტრულად 
ხელს არ აღმართავს მასზე გმირი, არც სხვას მიუშვებს:
ბრიყვი როდია, უპირსწყალო, ცოდვას ჩვეული, 
იგი ყოველთვის მავედრებელს მოწყალედ ხვდება”. 

ამის თქმა იყო და გაიჭრა მარდი ირისი, 
პრიამეს სახლში გოდება და ქვითინი დახვდა. 
მამის ეზოში, ზღურბლთან ისხდნენ მოხუცის ძენი, 
სამოსი ცრემლით სველი ჰქონდათ, მათ შუა იწვა 
სულ მთლად ქლაინით დაფარული მეფე პრიამოს. 
თავზე, კისერზე ეცხო ბედკრულ მოხუცს ტალახი, 
მიწად მხოხავმა თავი თვისი თვით წაიბილწა. 
რძალ-წულნი სახლში შეყუჟულნი ტიროდნენ უხმოდ, 
მოიგონებდნენ სამეფოის გულმაგარ მცველებს, 
არგიველთ ხელით ვის უდღეოდ აღმოხდა სული. 

ნელა მივიდა ზევსის მაცნე მოხუც მეფესთან, 
ჩუმად მიმართა, თუმც მის სახსრებს თრთოლვა მოჰგვარა:
”ო, დარდიანო, ჩემი ნუ გაქვს შიში, მე შენთან 
როდი მოვსულვარ მაუწყებლად საზარ ამბისა. 
კეთილმოსურნე მოციქული გახლავარ ზევსის:
მას, თუმც შორს არის, გული სტკივა შენზე, მოხუცო, 
გიბრძანებს, გვამი ჰექტორისა გამოისყიდო, 
ძღვენიც აახლე, რომ მოალბო პელიდის გული, 
მაგრამ ტროელი არვინ გახლდეს, მარტო შენ გასწი. 
მხოლოდ მოხუცი მაცნე წაგყვეს, რათა ჯორები 
სწრაფი საზიდრით მიაგელვოს აქაველებთან 
და კვლავ ტროაში დააბრუნოს გმირის ცხედარი. 
სიკვდილზე ფიქრი, შიში გულში არ გაიკარო, 
მეგზურს გიშოვნის ისეთს, თვითონ ბრწყინვალე ჰერმესს. 
იგი გაგყვება, სანამ მიხვალთ მძლე აქილევსთან. 
და როს შეგიყვანს აქილევსის ფართო კარავში, 
ხელს არ აღმართავს შენზე გმირი, არც სხვას მოუშვებს:
ბრიყვი როდია, უპირისწყლო, ცოდვას ჩვეული, 
იგი ყოველთვი მავედრებელს მოწყალედ ხვდება”.

თქვა და გაფრინდა კვლავ ირის ქარიშხლის მსგავსი. 
ვაჟებს უბრძანა ილიონის მხცოვანმა მეფემ 
ჯორკიდებული გამოეწყოთ და კიდობანი. 
მაღალჭერიან და კედროვან სავანეს თვისას 
ეწვია, სადაც განძეული ეგულებოდა. 
მეუღლეც იხმო და ჰეკაბეს მიმართა ასე:
”ბედშავო! ახლო ოლიმპიელთ მაცნემ მაუწყა - 
აქაველთ გემებს მივადგე და დავიხსნა შვილი, 
გულმოსალბობად პელიდს უნდა ძღვენი მივართვა. 
მითხარ, მეუღლევ საყვარელო, შენ რაღას ფიქრობ?
გულიც და გონიც მეუბნება, უნდა წავიდე 
დაუყოვნებლივ აქაველთა განთქმულ ბანაკში”.

ასე ამბობდა, აქვითინდა ცოლი და უთხრა:
”ვაგლახ! დაკარგე, ვგონებ გონი, რომლითაც უწინ 
ბრწყინავდა უცხო ტომთა შორის და სამეფოშიც!
გინდა მარტოკა აქაველთა გემებს ეწვიო, 
პირისპირ დადგა კაცთან, ვინცა ბევრნიც, ძლიერნიც 
შვილნი მოგისრნა? კაცო, რკინის გული გქონია! 
საკმარისია თვალი მოგკრას იმ სისხლისმსმელმა, 
უნდა მებრძოლმა და ულმობლად გაგისწორდება!
როდი დაგინდობს! სჯობს შორიდან ვიტიროთ პირმშო!. . .
ასეთი ბედი, ჩანს, მოირამ არგუნა ბედკრულს, 
ჩვენს შვილს. უბედურ დღეზე ქვეყნად გამიჩენია, 
რათა მოაკლდეს მშობელთ, იქცეს ძაღლთა ნადავლად 
უნდა კაცის წინ. რომ შემეძლოს, მკერდში ვწვდებოდი, 
გულს ამოვჭამდი, მივუზღავდი სამაგიეროს:
მან მოკლა ჩემი ძე, ჰექტორი ავკარგიანი, 
სამშობლოსათვის, ტროელთათვის თავდადებული, 
შიში და ლტოლვა ბრძოლის ველზე რომ არ ჩვეოდა”.

ჰეკაბეს უთხრა პრიამოსმა ღმერთის სადარმა:
”ჩემს სურვილს წინ ნუ აღუდგები, საკუთარ სახლში 
ნუ გამიხდები ყვავ-ყორანი ავის მორბედი. 
ვერ დამიტანხმებ, მიწისშვილს რომ ერჩია ჩემთვის - 
ქურუმს ან მისანს ილიონელს, ჩვენ მივიჩნევდით 
ამას სიცრუედ, უარვყოფდით, ცხადია, ზიზღით. 
ქალღმერთს მე თვითონ მოვუსმინე, ვხედავდი უკვდავს. 
მივალ და უქმად არ ჩაივლის ბრძანება ღვთისა. 
როდი ვინაღვლებ აქაველთა წინაშე სიკვდილს, 
თუ ეს მხვდა ბედად! დე, მიმიღოს სულთამხუთავმა, 
შვილს რომ დავკოცნი და ქვითინით გულს მოვიოხებ!”
ასე თქვა. ლამაზ კიდობანის თავი ასწია, 
და ამოიღო მოსასხამი მეფემ თორმეტი, 
ხამი ქლაინი იმდენივე, იმდენი ხალი, 
თეთრი კვართები, ქიტონები სიფრიფანები. 
ათი ტალანტი გადაწონა ოქროს სასწორით. 
ორი სამფეხა მოელვარე და ოთხი სინი, 
სხვაც ბევრი განძი, ოდესღაც რომ ელჩობისათვის 
თრაკიელთაგან მიუღია - საზღო უზღვავი - 
არ დაენანა, სული ისე ეწვოდა ჟინით - 
გამოესყიდა ძე ძვირფასი. ვინც კი მოადგა, 
კრულვით გააგდო და აიკლო ლანძღვა-გინებით:
”შორს დაწყევლილო, ბილწო მოდგმავ! განა ამ სახლში 
ისე ცოტაა ჭირი, რომ თქვენ ჭირს ზედ გვიმატებთ?
თუ გიხარიათ, რომ მოხუცი დასაჯა ზევსმა 
და ძე მოუკლა? მალე იგრძნობთ, რა დაგკლებიათ, 
რა საგანძური! რაც აღარ გყავს გმირი, მით უფრო 
გაუადვილეთ არგიველებს თქვენი დათრგუნვა! 
მე კი ვიდრემდის ტროას ვნახავ გაპარტახებულს, 
ჰადესის ჯურღმულს მიმაბარეთ, ეჰა, ღმერთებო!”
ასე ამბობდა და დევნიდა კვერთხით. შმაგ მოხუცს 
ვერ გადაურჩნენ. ისევ შვილებს დაატყდა რისხვად - 
ჰელენოსს, პარისს და ღვთაებრივ მოყმეს აგათონს, 
პამონოსს, შემდეგ ანტიფონოსს, ზვიად პოლიტეს, 
მამაც დიოსს და დეიფობსს თუ ჰიპოთოოს. 
ყვირილით, მკაცრად უბრძანებდა ვაჟებს მოხუცი:

”აბა ჰე, ყოვლად უმსგავსონო! ვფიცავ, მერჩია, 
ჰექტორის ნაცვლად მომკვდომოდით ყველანი ერთად! 
ვაი-უბედურს! ბევრი მყავდა დიად ტროაში 
შვილი მამაცი, მათგან ერთიც არ დარჩენილა! 
მესტორი არ მყავს, ტროილოსი ცხენთა მტერფავი, 
არ მყავხარ, ჰეტორ - კაცთა შორის მაღალო ღმერთო! 
მართლაც, კაცის შვილს არა ჰგავდა, ძეს ჰგავდა ღმრთისა!
მხნენი მომისპო არესმა და დამრჩნენ ეს ურცხვნი, 
ცრუპენტელები, უმაქნისი მეფერხისენი, 
თხა პარიები, ტარიგები ქურდბაცაცები! 
კიდევ დიდხანს გსურთ, ეტლი კაზმოთ და იზოზინოთ, 
ჩქარა თუ ჩადებთ სკივრში ზინათს, რომ შევძლო წასვლა?”
ასე ამბობდა. აშინებდათ მამის მუქარა, 
გამოაგორეს საზიდარი სწრაფად მსრბოლელი, 
კოხტა, ახალი. მიამაგრეს ზედ მძიმე სკივრი. 
სამსჭვალს ჩამოხსნეს საყევარი წიფელი ხისა, 
ზემოდან სალტით ხერხიანად შეკრულ-შეწნული. 
სიგრძე აპეურს ცხრა წყრთა ჰქონდა. უღელს მოარგეს, 
შემდეგ დაადგეს საყევარი მოლიპულ ხელნას, 
გარდიგარდმო და ბოლოებში შეკრეს კავები. 
შემოახვიეს ტყავი სამფად უღლის ზედაპირს, 
მაგრამ შეკრეს და ნასკვის ბოლოც შიგ ჩააყოლეს. 
შემდეგ დაუდეს საზიდარზე, რაც კი სახლიდან 
გამოეტანათ - ჰექტორისთვის საზღო უზღვავი. 
ჯორებს დაადეს ზედ უღელი მუხლებმოუღლელთ, 
მისიელებმა რომ არგუნეს ჯილდოდ პრიამოსს. 
ეტლთან ცხენები მიიყვანეს, რომელთაც მეფე 
თვითონ უვლიდა ხოლმე ლაღად ნაგებ თავლებში. 
ქონგურებიან სასახლის წინ ეტლში შეაბეს
ბრძნული ფიქრებით აღგზნებულმა მეფემ და მაცნემ. 
ამ დროს მოვიდა ნაღვლიანი დედა ჰეკაბე, 
თან მოიყოლა ღვინო, სიმხნის მომნიჭებელი, 
თასი ოქროსი, რომ წასვლის წინ მეფეს ზედაშე 
ესხურებინა. წინ დაუდგა ცხენებს და ბრძანა:

Monday, September 29, 2014

ჰომეროსი - ილიადა

ღმერთქალი გმირის ქერა კულულს ხელით შეეხო - 
მისთვის საჩინო, სხვათათვის კი უჩინოქმნილი.

ვინც ღმერთს მორჩილებს, მოწყალებას მისგანვე ელის.

სწრაფად წავიდა ელენესთან (აფროდიტე), მაღალ ქონგურზე 
ნახა ტროელი დიაცებით გარშემორტყმული
და ფრთხილად კეთილსურნელოვან კაბას შეეხო.

სიტყვის ძალა - აი ერთადერთი ღირსება, რაც მოხუცეს შერჩება ხოლმე.

რაც ცუდი ითქვა, უკვდავებმა გადაგვავიწყონ!

ლამაზთმიანი თეტისის ძე აქილევსიც ხომ 
მათთან არ იბრძვის, მას ფლობს რისხვა გულის დამღრღნელი.

ღმერთი (არესი) ცამეტი თვე სპილენძის დილეგში ეგდო.

... ასე უთხრა და მოუწმინდა უკვდავი სისხლი.  

არასდროს ემსგავსება ქვემეთრევ კაცთა ჯილაგს მოდგმა უკვდავ ღმერთების!

რაღას უდგანან, მაშ შეებან ღვთაებრივ ჰექტორს!
ასე ვამბობ და ზევსი იყოს ჩემი თავმდები:
თუ მძლე სპილენძით გულს გამიპობს წინამსაჯული,
აბჯარ - ბეთქარი თან წაიღოს ფართო გემებთან,
გვამი ქალაქში დააბრუნოს, რომ კოცონს შერთონ 
ტროელ კაცებმა და ტროელთა დედაკაცებმა.

... ამაყი მტრობით შენზე ძლიერს ნუ შეებმები

სიცოცხლეს რაღა შეედრება! - არც ეს სიმდიდრე,
რითაც ჰყვაოდა ილიონი გალაღებული,
მშვიდობიან დროს, აქაველთა შემოსევამდე,
არც განძი, სალი კლდის კამარა რომ ეფარება
პითოსს, სხივოსან აპოლონის დიად ტაძარში!
შეიძენ ყოველს: ხარებს, ცხოვარს ვერცხლისმატყლიანს,
მშვენიერ ცხენებს დარახტულებს, ოქროს სამფეხებს,
მაგრამ სულს როდი დაიბრუნებ, სულს ვერ მოიხვეჭ,
ვეღარ დაიჭერ, თუ ბაგიდან ერთხელ გაფრინდა.

არ არსებობს იმაზე დიდი სასწაული, ვიდრე სამშობლოსთვის ბრძოლა!

წინ - დიდებისკენ! ან დავეცეთ მტრის სადიდებლად !

ბოლო აქვს ყოველს - ძილისშორისს თუ ტრფიალებას,
ტკბილ ჰანგს, უმწიკვლო გოგოს ცეკვით აღძრულ ჟრუანტელს,
უფრო სანუკვარს, ვიდრე ბრძოლის ღრიანცელია.

ღმერთა და კაცთა დედოფალმა ღამემ მიშველა.

სად გაგონილა, უთვალავ სიკვდილს კაცთა მოდგმა გადაარჩინო!

კაცთა ხვედრი ასეთია: გვმართებს ახლობელთა გლოვა, მაგრამ პირველ რიგში ცოცხლებზე უნდა ვიფიქროთ.

ღმერთებმა, ყოვლის შემძლეებმა, ბედშავ მოკვდავებს
დარდი დაგვითმეს: უდარდელი მხოლოდ ღმერთია!

Sunday, September 28, 2014

ელინური მითები - დედალე და იკარე

Domenico Piola - Daedalus and Icarus, 1670
მთელს საბერძნეთში ათენის მკვიდრთა შორის დედალე საუკეთესო მოქანდაკედ და ხელოვნად იყო მიჩნეული. ამ დიდბუნებოვანი ხელოვნის თითოეულ უბრალო ნაწარმოებსაც კი აღტაცებაში მოჰყავდა დიდი და პატარა, მოხუცი და ახალგაზრდა, ქალი და კაცი.

მარმარილოს ქვებიდან გამოქანდაკებული ნაწარმოებები მნახველთა თვალში ისეთ შთაბეჭდილებას ტოვებდნენ, თითქო ცოცხალი ხორცი შეუსხამთ, ადამიანებივით სუნთქავენ, იხედებიან და მოძრაობენო.

დედალეს სახელი და დიდება დღითიდღე იზრდებოდა. თითოეული ქალაქი და დაწესებულება, შორეული და მივარდნილი სოფელიც კი დიდად აფასებდა ბუნებით დაჯილდოვებულ ჭეშმარიტ ხელოვანს და თავის მოვალეობად თვლიდა შეეძინა ამ იშვიათი მოქანდაკის ნაწარმოებები. დიდებულმა და უკვე შორს სახელგანთქმულმა ხელოვანმა მოწაფედ აიყვანა თავისი დისწული ტალი, რომელსაც იგი დღითიდღე წვრთნიდა, ასწავლიდა და აცნობდა თავის ხელოვნებას. ნიჭიერმა მოწაფემ სულ მოკლე ხანში შეითვისა მასწავლებლის ხელობა. ტალის მიერ გაკეთებულ თითოეულ ნაწარმოებს განცვიფრებაში მოჰყავდა მნახველი, რომელიც დიდ მომავალს უქადდა ჯერ კიდევ ჭაბუკ ხელოვანს.

დედალე შიშობდა, რომ ტალი თავისი ნიჭითა და შემოქმედებით სულ მოკლე ხანში დაჩრდილავდა თავისი მასწავლებლის სახელს და ამიტომ შურის თვალით დაუწყო ცქერა თავისი დისწულის წარმატებას ხელოვნების ასპარეზზე. ახალგაზრდა ხელოვანის უტყუარი ნიჭის გაფურჩქნა დედალეს  მოსვენებას არ აძლევდა და ამიტომ მეტოქის თავიდან მოსაშორებლად მისი მოკვლა გადაწყვიტა.

ერთხელ დედალე და ტალი ათენის სიმაგრეების მაღალ მწვერვალზე ისხდნენ და ირგვლივ მდებარე მიდამოებს ათვალიერებდნენ. ბიძა და დისწული მარტოდმარტონი ისხდნენ ამ მაღლობ ადგილას. ირგვლივ სამარისებური სიჩუმე იყო გამეფებული. ყველაფერი თითქოს რაღაც საიდუმლოებას მოეცვა. შეუბრალებელმა დედალემ ამ მოხერხებულ დროს უეცრად ხელი ჰკრა ახალგაზრდა ხელოვან ჭაბუკს და თვალუწვდენელი სიმაღლიდან ძირს ჩააგდო თავისი ნიჭიერი მოწაფე, თავისი ღვიძლი დისწული.

საბრალო ტალი უსულოდ დაეცა ათენის სიმაგრეების ქვემო კალთებზე, და სამუდამოდ გამოეთხოვა წუთისოფელს ბუნებით უხვად დაჯილდოვებული ნიჭიერი ხელოვანი. დედალე დაუყონებლივ ჩამოვიდა მწვერვალიდან და ფარულად შეუდგა საფლავის გათხრას, რომ ასე დაემალა თავისი ბოროტმოქმედება. მაგრამ ათენელებმა ყველაფერი გაიგეს და თავის სახელოვან მოქანდაკეს სიკვდილით დასჯა მიუსაჯეს იმ ბოროტმოქმედებისათვის, რომელიც მან ასე უსირცხვილოდ ჩაიდინა.

დედალე, სიკვდილით სასჯელი რომ თავიდან აეცილებინა, კუნძულ კრეტაზე გაიპარა, სადაც იმ დროს ღმერთების მამამთავრის ზევსისა და ფინიკიელთა მეფის აგენორის მშვენიერი ასულის ევროპას ვაჟიშვილი მინოსი მეფობდა. კუნძულ კრეტას ძლევამოსილმა მეფემ დიდის ლმობიერებით და სიყვარულით მიიღო მთელ საბერძნეთში სახელგანთქმული დიდებული მოქანდაკე და თავის მფარველობას, თავის მზრუნველობას არ აკლებდა.

დედალე დიდი გულმოდგინებით შეუდგა მუშაობას და სულ მოკლე ხანში მთელი კუნძული გაამდიდრა თავისი ნაწარმოებით. მეფე მინოსი დიდად აფასებდა საბერძნეთიდან გადმოხვეწილი დიდებული ხელოვანის ნიჭს და საშუალებას არ აძლევდა, რომ კუნძულ კრეტას საზღვრებს თუნდაც ერთი წამით გასცილებოდა. მეფეს სურდა, რომ დიდებული ხელოვანის შემოქმედება მხოლოდ და მხოლოდ მის და მისი სამეფოს კუთვნილებად დარჩენილიყო.

საბერძნეთის სახელგანთქმულ ხელოვანს მეფის ასეთი თავისებურება და ძალდატანება სრულიადაც არ მოსწონდა და ამიტომ იგი დღითიდღე სასოწარკვეთილებას ეძლეოდა, აწუხებდა თავისი განმარტოებული მდგომარეობა და სულ თავის სამშობლო მხარეს დაბრუნების ოცნებაში იყო. სამშობლოში დაბრუნების სურვილი თანდათან უფრო იპყრობდა დიდბუნებოვანი ხელოვანის მთელ არსებას, იგი ვერ შერიგებოდა იმ აზრს, რომ მისი შემოქმედებითი ნიჭი მხოლოდ და მხოლოდ კუნძულ კრეტას კუთვნილებად იყო მიჩნეული, და ამიტომ სულით ობლობას, გულით მარტოობას განიცდიდა. დიდებულმა ხელოვანმა საბოლოოდ გადაწყვიტა კუნძული კრეტა სამუდამოდ დაეტოვებინა და ამრიგად თავისი ტყვეობისათვის ბოლო მოეღო.

- თუ მინოსის ბრძანებით ხმელეთისა და ზღვით ჩემი მოგზაურობა აკრძალულია, ჰაერით რომ გადავფრინდე, ეს ხომ მოსახერხებელია? - სიხარულით წამოიძახა დედალემ. - დიახ, ტყვეობას შემიძლია თავი დავაღწიო მხოლოდ ჰაერში მოგზაურობით! აი ერთადერთი ჩემი მხსნელი გზა! ყველა გზა, მინოსის ბრძანებით, ჩემთვის შეკრულია. დარჩა მხოლოდ ჰაერი, ცის სივრცე, რომელზედაც მინოსის ძლევამოსილი უფლება არაა გავრცელებული. აი, ეს გზაა ჩემთვის სრულიად საიმედო, და აი, ამ მხრივ უნდა ავამოძრაო ჩემი ნიჭი და შემოქმედება, რომ უვნებლად დავაღწიო თავი კუნძულ კრეტას და მის ძლევამოსილ მეფე მინოსს, რომელიც აგრე ვიწრო ფარგლებით ზღუდავს ჩემს ხელოვნებას.

ამ გადაწყვეტილების მიღებისათანავე შეუდგა დედალე მუშაობას. დიდებულმა ხელოვანმა გადაწყვიტა გამოეგონა ისეთი საფრენი მანქანა, რომ მისი საშუალებით უვნებლად გადაელახა ცის სივრცე და თავისი გულითადი მისწრაფება განეხორციელებინა.

დედალემ მოაგროვა ფრთები, სელის ძაფებით შეკრა ეს ფრთები და წმინდა სანთლით გასანთლა მხრებზე მისამაგრებელი ადგილები, ოდნავ მოღუნა და ფრინველთა ფრთების სახე მისცა.

სწორედ იმ დროს, როცა დედალე ამ ახალს, ჯერ ყველასათვის სრულიად უცნობ გადასაფრენ მანქანას ამზადებდა, იქვე მამის გვერდით მხიარულად თამაშობდა მისი პატარა ვაჟიშვილი იკარე. ცნობისმოყვარე პატარა იკარე მამის მუშაობის დროს ხან ხელით იჭერდა ქარის გატაცებულ ფრთის ბუმბულს, ხან ხელით ჭყლეტდა დარბილებულ წმინდა სანთელს და ამრიგად უდარდელად ერთობოდა მამის მუშაობის დროს. დედალემ უკვე დაამთავრა გასაფრენი მანქანები. მანქანების ერთი წყვილი მარჯვედ მიიმაგრა ზურგსა და მხრებზე და წყნარად, ხელოვნური მხრების ქნევით დაიძრა დედამიწიდან.

მძლავრად მოქნეულმა ხელოვნურმა მხრებმა მოაშორეს ეს დიდებული ხელოვანი დედამიწას და გააფრინეს შორს, ჰაერის თვალუწვდენელ სივრცეში. განცვიფრებით შესცქეროდა პატარა იკარე თავის საყვარელ მამას, რომელიც ცის სივრცეში უზარმაზარ ფრინველივით მოხდენილად დანავარდობდა. როცა დედალე ჰაერში დიდი ხნის ნავარდობის შემდეგ დედამიწაზე ჩამოეშვა, პატარა იკარე მამას ყელზე მოეხვია და დაჟინებით მოსთხოვა მისთვისაც გაეკეთებინა ასეთი ხელოვნური მხრები და ჰაერში მოგზაურობის დროს ისიც თან წაეყვანა.

დედალე ხან უჯავრდებოდა, ხან ალერსიანად ამშვიდებდა თავის პატარა პირმშოს, მაგრამ როცა ამ გზით ვერაფერს გახდა, დათანხმდა მისთვისაც მოემზადებინა ხელოვნური მხრები, ხოლო ამასთანავე თავისი საყვარელი პატარა ვაჟიშვილი ასე გააფრთხილა:

„ჩემო საყვარელო, ძვირფასო იკარე, მე მზადა ვარ აგისრულო ასე დაჟინებული თხოვნა! გადაწყვეტილი მაქვს კუნძულ კრეტადან გადავფრინდე ჩვენს სამშობლო ათენში და, რასაკვირველია, შენც თან უნდა წაგიყვანო. მაგრამ წინასწარ გაფრთხილებ: როცა ჩემ მიერ მომზადებულ ხელოვნურ მხრებს შემოისხამ, დიდის დაკვირვებით და სიფრთხილით უნდა იფრინო ჰაერში! ჰაერით მოგზაურობა, კარგად უნდა იცოდე, ჯერჯერობით მეტად საშიში და სახიფათოა! გაფრთხილებ, ფრენის დროს ძლიერ ქვემოთ არ დაეშვა, თორემ ზღვის ზვირთები დაასველებენ შენს ფრთებს და ზღვაში ჩაგძირავენ, მაგრამ არც ძალიან მაღლა უნდა აფრინდე! იცოდე, რომ მზის სხივები, როცა მიუახლოვდები, დაადნობენ წმინდა სანთელს, რომლითაც ფრთები მიმაგრებულია მხრებზე, და სამუდამოდ დაიღუპები! ცის სივრცის შუა ადგილას უნდა იფრინო და არც ერთ წუთს მე არ მომშორდე! გახსოვდეს ეს ჩემი დარიგება, თუ გსურს მშვიდობიანად იმგზავრო ჰაერში და უვნებლად დავაღწიოთ თავი ამ სულისშემხუთავ საზარელ კუნძულს!“

ამ სიტყვებთან ერთად დედალემ მხურვალედ ჩაიკრა გულში თავისი საყვარელი პატარა შვილი. მამის მდუღარე ცრემლები ნამივით ეპკურებოდა იკარეს პირსახეს. მაგრამ ვერც საბრალო მამა და ვერც მისი საბრალო შვილი ვერ გრძნობდნენ, რომ ეს მხურვალე ამბორი, უსაზღვროდ მოსიყვარულე მშობლის გულის სიღრმიდან ამონახეთქი, უკანასკნელი გამოსათხოვარი „მშვიდობით“ იყო.

მამამ საფრენი ხელოვნური მხრები ჯერ შვილს მიუმაგრა ზურგსა და მხრებზე და შემდეგ თვითონაც მოიმარჯვა თავისი ხელოვნური მანქანა. დედალე და პატარა იკარე მსუბუქად და მოხდენილად მოწყდნენ დედამიწას და მწყობრად შეცურდნენ მტრედისფერი ცის თვალუწვდენელ სივრცეში.

მეთევზე, რომელსაც ანკესი თევზის დასაჭერად წყალში შორს გადაესროლა, მწყემსი, თავის სამწყესო ყავარჯენზე დაყრდნობილი, და მეგუთნე, რომელიც დედამიწის წიაღში ღრმა კვალს ავლებდა, განცვიფრებით შესცქეროდნენ ჰაერში ფრინველებივით მონავარდე მამა-შვილს და სრულიად დარწმუნებულნი იყვნენ, რომ ცის თვალუწვდენელ სივრცეში უბრალო მოკვდავნი კი არ დაფრინავენ, არამედ თვით ყოვლისშემძლე ოლიმპოს მბრძანებელი ღმერთები.

შორს, დიდ მანძილზე, მამა-შვილმა მარცხნივ დატოვეს კუნძულები სამოსი, დელოსი, და პაროსი, ხოლო მარჯვნივ კი ლებინფოსი და თაფლით უხვი კლიმნე. ელვის სისწრაფით მიფრინავენ შორს, შორს, სულ მაღლა, მწყობრად და მოხდენილად, ცის სივრცეში.

აი, ელადის მშვენიერი ნაპირებიც გამოჩნდა, და დედალეს სიხარულს საზღვარი არა ჰქონდა, იგი გამალებით მიისწრაფოდა საყვარელი სამშობლოსაკენ საყვარელი პირმშოს თანხლებით. იკარე აღტაცებაში მოდიოდა თავისი გაბედული მოგზაურობით. ამ უსაზღვრო აღტაცებამ დაავიწყა მზრუნველი მამისა და მასწავლებლის დარიგება და გაფრთხილება.

იკარემ განიზრახა ცას მიახლოვებოდა, უეცრად ჩამოშორდა საყვარელ მამას და გაბედულად შეცურა ცის მახლობლივ სივრცეში. მზის მხურვალე სხივებმა პირველი მიახლოვებისთანავე დაადნეს წმინდა სანთელი, რომლითაც მიმაგრებული იყო იკარეს მხრებზე ხელოვნურად გაკეთებული საფრენი ფრთები. დედალეს პირმშო მყისვე შურდულივით დაეშვა ცის თვალუწვდენელი სივრციდან და სამუდამოდ განუტევა სული ზღვის აბობოქრებულ ზვირთებში.

საბრალო მამამ, როცა უკან მოიხედა და თავისი საყვარელი შვილი მახლობლად ვერ დაინახა, შიშისაგან თავზარდაცემულმა საცოდავად შეჰყვირა: „იკარე! იკარე! ჩემო საყვარელო შვილო, სად ხარ? ხმა გამეცი, ჩემო ძვირფასო პირმშო, ჩემო მუდამჟამს გულის სიღრმიდან განუყრელო, ჩემო მარადის და ყველგან სათაყვანებელო შვილო!“

სამწუხაროდ, იკარე არსად ჩანდა და პასუხსაც არავინ სცემდა, ხოლო ამ დროს ზღვის გააფთრებული ზვირთები ერთიმეორეს მძლავრად ეხეთქებოდნენ და ზღვის ზედაპირზე უთავბოლოდ აქანავებდნენ საბრალო იკარეს მხრებიდან ჩამოცვენილ ხელოვნურად მომზადებულ ფრთებს. საბრალო დედალე მხოლოდ ახლა მიხვდა თავის უბედურების სამწუხარო ამბავს და თვალთაგან ცრემლი ნაკადულებრ წასკდა. ზღვის აბობოქრებული ტალღები კი ისევ მედგრად და შეუბრალებლად ეხეთქებოდნენ ერთი-მეორეს.

აბობოქრებულმა ზღვის ტალღებმა საბრალო იკარეს გვამი შორეული კუნძულის ნაპირას გარიყა. მწუხარებით აღსავსე მამამ თავისი პირმშო ამ კუნძულზე დაასაფლავა და საყვარელი შვილის სახელის აღსანიშნავად ამ შორეულ კუნძულს იკარია უწოდა. შვილის დასაფლავების შემდეგ დედალე სიცილიაში გადასახლდა. ამ კუნძულის მეფემ კოკალმა სთხოვა დიდებულ ხელოვანს სამუდამოდ სიცილიაში დარჩენილიყო და თავის მხრივ დიდი დახმარება აღუთქვა. დედალემ სიამოვნებით მიიღო მეფის საპატიო წინადადება და მთელი თავისი ცოდნა და გამოცდილება, მთელი თავისი ნიჭი სიცილიელთა საბედნიეროდ და საკეთილდღეოდ მიმართა.

დიდებულმა ხელოვანმა სიცილიის ერთერთ თვალსაჩინო ადგილას ისეთი ხელოვნური ტბა მოაწყო, რომ სიცილიის მთელი მოსახლეობა აღტაცებაში მოდიოდა. დიდი და პატარა, მოხუცი და ახალგაზრდა, ქალი და კაცი, ყველანი ამ თვალწარმტაცი ტბის მშვენიერებით იხიბლებოდნენ და უზომოდ აღტაცებულნი სიხარულის ცრემლებს ღვრიდნენ. ციცაბო კლდის თავზე, სადაც გარეულ ნადირსაც კი უჭირდა ფეხის მოკიდება, დიდებულმა ხელოვანმა საუცხოო კოშკი აღმართა, რომელიც მთელ კუნძულს ამაყად თავს დასცქეროდა. დიდი ხელოვნებითა და მხატვრული შემოქმედებით გამართა დედალემ კოშკის ყელამდე მიმავალი გზები. მეფე კოკალს ისე მოეწონა გემოვნებით გამართული კოშკი, რომ თავისი სასახლე ამ საუცხოვო კოშკში მოაწყო. დიდებულმა ხელოვანმა სიცილიაში აფროდიტე ქალღმერთის სახელობის მშვენიერი ტაძარი ააგო და ქალღმერთს ისეთი ოქროს ფიჭა შესწირა, რომ კაცს ეგონებოდა თითქოს ნამდვილი თაფლი გადმოღვენთსო.

კუნძულ კრეტას მეფემ, მინოსმა, დედალეს მოღვაწეობის ამბავი შეიტყო და დაუყონებლივ თავისი სამხედრო ამალით გაემგზავრა სიცილიაში, რომ დიდებული ხელოვანი ისევ თავის სახელმწიფოში დაებრუნებინა. მეფე მინოსის საუბედუროდ, კოკალის ქალიშვილებმა სთხოვეს მამას მინოსის მოთხოვნა შეესრულებინა, და მართლაც, მინოსი ისე მიიღეს სასახლეში, როგორც სტუმარი. მაგრამ კოკალის ქალიშვილებმა ცბიერება იხმარეს: როცა მინოსი აბაზანას ღებულობდა, მდუღარე წყალი თავზე გადაასხეს, და მინოსი საშინელი ტანჯვით მოკვდა. ამის შემდეგ დიდებული დედალე სიკვდილამდე სიცილიაში დარჩა.

დიდბუნებოვანმა ხელოვანმა მთელი სიცილია გაალამაზა და გაამშვენიერა, სიცილიელ მკვიდრთა ყოველდღიური ცხოვრება ბედნიერი და ლამაზი გახადა. სიცილია ბედნიერი, სიცილია ლამაზი და საამური კარგად გრძნობდა ხელოვნების დიდი ოსტატის უდიდეს ღვაწლს და ამიტომაც იყო, რომ დიდი და პატარა, ქალი და კაცი, ყველანი მწუხარედ იცრემლებოდნენ, როცა ამ დიდბუნებოვან ხელოვანს საუკუნო განსასვენებლისკენ მიაცილებდნენ.

Saturday, September 27, 2014

ლაშა ბუღაძე - მწერლები და ცენზურა

"ლიბერალიზმის სასწავლო ცენტრში" წაკითხული ლექცია - "მწერლები და ცენზურა"


Friday, September 26, 2014

ელინური მითები - სიზიფე

Franz von Stuck - Sisyphus
დევკალიონის შვილისშვილი, ეოლოსისა და ენარეტას ვაჟი სიზიფე, რომელსაც ქალაქ კორინთის დამაარსებლად თვლიან, მოკვდავთა შორის სახელგანთქმული იყო თავისი ცბიერებით.

ერთხელ სიზიფემ საიდუმლოდ შეატყობინა მდინარის ღმერთს ასონს, თუ სად ცხოვრობდა ღმერთების მამამთავარი ზევსი. ამ საიდუმლოს გამჟღავნებისათვის მდინარის ღმერთმა სიზიფეს აღუთქვა კორინთის მთების კალთებზე მდინარის გამოყვანა. მართლაც, ასონმა შეასრულა თავისი დაპირება, და კორინთის ხრიოკ მთაგრეხილებზე ამოჩუხჩუხდა პირენის შესანიშნავი წყარო, რომლის ანკარა ნაკადები კორინთის ადგილებს საამურად რწყავდა.

ოლიმპოს მბრძანებელს, ყოვლად შემძლებელ ზევსს, არ მოსწონდა სიზიფეს ცბიერება და ამიტომ გადაწყვიტა მისი სასტიკად დასჯა. ზევსმა თავისი გადაწყვეტილების შესრულება არ დააყოვნა და კორინთის ცბიერ მეფე სიზიფეს მოუვლინა სიცოცხლის მომსპობი ღმერთი თანატოსი. მაგრამ ცბიერმა მეფემ ვერაგულად დაიჭირა ზევსის მიერ მოვლენილი თანატოსი, მძიმე ხუნდებით შებორკა, და ადამიანის გვარეულობას სიკვდილი უკვე აღარ მოელოდა.

ოლიმპოს მბრძანებლის მრისხანებას საზღვარი არა ჰქონდა. ყოვლად შემძლებელი ღმერთების მამამთავრის ბრძანებით, დედამიწაზე ჩამოეშვა ომიანობის ღმერთი არესი, რომელმაც თანატოსი გაათავისუფლა, ხოლო ცბიერი მეფე სიზიფე საიქიოს სამეფოში გაგზავნა სასჯელის მოსახდელად. მაგრამ ცბიერმა მეფემ საიქიოს სამეფოშიაც მოახერხა ღმერთების შეცდომაში შეყვანა. სიზიფემ, სანამ საიქიოს სამეფოში გაგზავნიდნენ, ჯერ კიდევ სიცოცხლეშივე დაავალა თავის მეუღლეს მეროპეს მსხვერპლი არ შეეწირა და მიცვალებულთა შესახებ დაწესებული წესები არ შეესრულებინა. როცა საიქიოში შეიტყეს, რომ სიზიფეს გარდაცვალების შემდეგ მის მეუღლეს მერაპას მიცვალებულთა შესახებ დაწესებული წესები არ შეუსრულებია, მთელი საიქიოს სამფლობელო ამოძრავდა და განუსაზღვრულ აღშფოთებას გამოთქვამდა.

საიქიოს სამეფოს დედოფალმა მშვენიერმა პერსეფონემ ნება დართო სიზიფეს სააქაოს დაბრუნებულიყო და თავისი მეუღლე მეროპე გაეფრთხილებინა ღმერთების მიერ დაწესებული წესების შეუსრულებლობისათვის. მართლაც, პერსეფონეს ბრძანებით, სიზიფე თავის სამეფოში დაბრუნდა, მაგრამ პერსეფონეს დავალება აინუნშიაც არ მოსდიოდა და მისი შესრულების შესახებ სრულიადაც არა ფიქრობდა. ცბიერი მეფე ძველებური უდარდელი ცხოვრების ფერხულში ჩაება და ფუფუნებით ცხოვრობდა.

ერთხელ სიზიფე სასახლეში მდიდრულად გაშლილ სუფრას უჯდა და ნუგბარ სასმელ-საჭმელს შეექცეოდა. სწორედ ამ დროს, სრულიად მოულოდნელად, მეფეს გამოეცხადა სიკვდილის ღმერთი თანატოსი, რომელმაც ცბიერი სიზიფე მყისვე სიცოცხლეს გამოასალმა და მისი სული საიქიოს სამეფოში გადაგზავნა სასჯელის მოსახდელად.

ყოვლად შემძლებელმა ოლიმპოს მბრძანებელმა ზევსმა მუდამ დაუცხრომელი, მუდამ ცბიერი სიზიფე სასტიკად დასაჯა. ღმერთების ბრძანებით, კორინთის მეფეს, ცბიერ სიზიფეს, უზარმაზარი ლოდი უნდა აეტანა მაღალი მთის მწვერვალზე და იქვე კლდეზე მიემაგრებინა.

სიზიფე შეუდგა დავალების ამჟამად მაინც პირნათლად შესრულებას, დღედაღამ განუწყვეტლივ აუტანელ შრომას ეწეოდა და მეტის გაჭირვებისაგან ოფლში იწურებოდა. მაგრამ, სამწუხაროდ, როგორც კი სიზიფე მაღალი მთის მწვერვალს მიაღწევდა და კლდეზე ლოდის მიმაგრების თადარიგს შეუდგებოდა, ფეხი უსხლტდებოდა ციცაბო კლდეზე და დიდის გაჭირვებით ზემოთ ატანილი უზარმაზარი ლოდი მთის კალთებზე ტრიალ-ტრიალით ეშვებოდა და ნაპრალში თავის პირვანდელ ადგილს იჭერდა.

საბრალო სიზიფე ხელმეორედ იწყებდა ლოდის მთაზე ატანას, მაგრამ ყოველთვის ერთსა და იმავე შედეგს აღწევდა. მთის მწვერვალზე ატანილი უზარმაზარი ლოდი უკანვე ეშვებოდა და თავდავიწყებით მიექანებოდა უფსკრულისაკენ. ასე იტანჯებოდა კორინთის მეფე სიზიფე მთელი საუკუნეების განმავლობაში და მის ყოველდღიურ ვაებას საზღვარი არ ედებოდა.

Thursday, September 25, 2014

უილიამ ფოლკნერი - დაუდუმებელი ხმა ადამიანისა

ასე მგონია, მე კი არა, შემოქმედებას აჯილდოებენ-მეთქი - შემოქმედებას, ანუ მთელი ცხოვრების ჯაფასა და მოწამებრივ გარჯას, არა სახელის მოსახვეჭად ან, მით უმეტეს, გამორჩენისათვის, არამედ იმისათვის, რომ ადამიანური სულისაგან რაღაც მანამდე არარსებული შემექმნა. ასე რომ, ამ ჯილდოს მხოლოდ ნდობის გამოცხადებად ვთვლი.

ძნელი არ იქნებოდა პრემიის ფულადი ნაწილი დანიშნულებისამებრ გამომეყენებინა და გამეცა მისი მთავარი მიზნისა და მნიშვნელობის შესაბამისად. მაგრამ მსურს ამ წუთით ვისარგებლო და ეს ადგილი ვაქციო უმაღლეს ტრიბუნად, რათა ხმა მივაწვდინო იმ ჭაბუკებსა და ქალი¬შვილებს, ვისაც ამგვარივე ტანჯვა-წამებისათვის გადაუდია თავი. მათ შორის უკვე იქნება ის პიროვნება, რომელიც ერთ მშვენიერ დღეს აქ იდგება, მე რომ ვდგავარ.

ჩვენი დღევანდელი ტრაგედია საყოველთაო და ყოვლისმომცველი შიშია, რაც იმდენი ხანია გვაძრწოლებს, რომ ლამის შევეჩვიოთ კიდეც. სულიერ პრობლემებს ვიღა ჩივის. ყველას ერთი კითხვა აკვიატებია, როდის გააცამტვერებენ. ამიტომაცაა, რომ დღესდღეობით ახალგაზრდა მწერლებმა მიივიწყეს მთავარი - ადამიანის გულის ჭიდილი საკუთარ თავთან, ურომლისოდაც ღირებული ვერაფერი შეიქმნება, რადგან მხოლოდ ესაა დაწერის ღირსი, ღირსი ტანჯვისა და ოფლის ღვრისა.

ეს ყოველივე მწერალმა თავიდან უნდა ისწავლოს. უნდა შეიგნოს, რომ შიში ყველაზე სამარცხვინო გრძნობაა, შეიგნოს და სამუდამოდაც დაივიწყოს იგი, არაფერი დაიტოვოს თავის სახელოსნოში, გარდა გულის ძველისძველი ჭეშმარიტებისა და სიმართლისა - სიყვარულისა, პატიოსნებისა, ლმობიერებისა, სიამაყისა, თანაგრძნობისა და თავგანწირვისა, ურომლისოდაც ყოველი ნაწარმოები წარმავალი და განწირულია. უამისოდ მწერ¬ლის ღვაწლს მადლი არ ექნება. სიყვარულზე კი არ დაწერს, არამედ ავხორცობაზე ან მარცხზე, სადაც არაფერი ღირებული არ იკარგება; ან გამარჯვებაზე, რომელსაც სასოების ნატამალიც არ ახლავს და, რაც ყველაზე სავალალოა, არც თანაგრძნობა ახლავს და არც სიბრალული. მის ვაი-ვიშს ქვეყნის სატირალი არ გაერევა და ვერც ჭრილობას დააჩნევს გულში. ჯირკვლებზე დაწერს, გულზე კი არა. ვიდრე ყოველივე ამას ხელახლა ჩასწვდებოდეს, ისე დაწერს, თითქოს მოწმე იყოს კაცობრიობის აღსასრულისა.

ხოლო მე კაცობრიობის დაღუპვას ვერ შევეგუები. სათქმელად იოლია, ადამიანი უკვდავია თუნდაც იმიტომ, რომ ყველაფერს გაუძლებსო; მომაკვდავი საღამოს მეწამულ ფერებში უბადრუკ, პიტალო კლდეზე საბედისწერო ბოლო ზარი რომ ჩამორეკეს და მიჩუმდა, მაშინაც გაისმის ხმა, სუსტი, დაუდუმებელი ხმა ადამიანისაო. მაგრამ ამასაც ვერ ვირწმუნებ. მჯერა, ადამიანი არა მარტო გაუძლებს, გაიმარჯვებს კიდეც.

ადამიანი უკვდავია, განა იმიტომ, რომ სხვა ქმნილებათაგან განსხვავებით მხოლოდ მას აქვს დაუდუმებელი ხმა, არამედ იმიტომ, რომ სული აქვს მომადლებული, სული, რომელსაც თანაგრძნობის, თავგანწირვისა და ამტანობის უნარი შესწევს. პოეტის, მწერლის ვალი ამაზე წერაა. მისი დანიშნულებაა შეეწიოს ადამიანს, გული გაუმაგროს, კვლავაც მოაგონებდეს სიმამაცეს, პატიოსნებას, იმედს, სიამაყეს, თანაგრძნობას, ლმობიერებას, თავგანწირვას - დიდებით რომ მოსავდა ადამიანის წარსულს. პოეტის ხმა უსარგებლოდ არ უნდა იხარჯებოდეს, საყრდენად, ბურჯად უნდა ედგეს ადამიანს, შეეშველოს და გააძლებინოს.

ინგლისურიდან თარგმნეს - პაატა და როსტომ ჩხეიძეებმა

გამომცემლობა "ინტელექტი", ლექციები წაკითხული ნობელის პრემიის მიღებისას ლიტერატურის დარგში (1901-1960)

ფილიპ როთი - ადამიანური ლაქა

ოთხმოცდათვრამეტი წლის ზაფხული... ამერიკაში წესრიგმა და კეთილზნეობამ არნახულად გაშალა ფრთები, როდესაც ტერორიზმმა ჩვენი ქვეყნის უდიდესი საფრთხე - კომუნიზმი ჩაანაცვლა და თავად კი ორალურ სექსს დაუთმო ადგილი, როდესაც შუახნის პრეზიდენტმა და უდარდელმა ოცდაერთი წლის გოგონამ, როგორც მოზარდებმა ავტოსადგომზე, ოვალურ დარბაზში ამერიკის უძველესი ჟინი - შესაძლოა, ისტორიულად ყველაზე საბედისწერო და მავნებელი - ფარისევლობის ექსტაზი გააღვიძეს.

იმ დროს ქალიცა და კაციც დილით თვალს რომ გაახელდნენ, აღმოაჩენდნენ, რომ ღამით, როდესაც შურისა და ზიზღის სამყაროდან ძილის სამეფოში იყვნენ გადანაცვლებულნი, ქლინთონის თავხედობა ხიბლავდათ კიდეც.

იცით, რითი დაიწყო ევროპული ლიტერატურა? - ჰკითხავდა ხოლმე გამოძახებულ სტუდენტს, - ჩხუბით! მთელ ევროპულ სიტყვიერებას საფუძვლად დიდი აურზაური დაედო, - მერე გადაშლიდა „ილიადას“ დასაწყისს და ხმამაღლა იწყებდა კითხვას: „რისხვას, ქალღმერთო უგალობე აქილევსისა, აქაველთ თავს რომ დაატეხა ვნება ულევი... მტრად მოეკიდნენ ოდეს ერთურთს მამაცთა მეფე აგამემნონ და აქილევსი, ღმერთის სადარი“.

ხელმძღვანელობის თვალში წონის მოსამატებლად კაცი რას არ იზამს.

ეს ნაყარნუყარი ხალხი ისე მძაგს, როგორც კაცთა მოდგმა გულივერს, ცხენებთან რომ დაიწყო ცხოვრობა. არადა, ბიოლოგიურად სვიფტის ცხენები მუდამ სიცილს მგვრიდნენ. იცით, რას მაგონებენ? თეთრ ანგლოსაქსურ პროტესტანტურ ისტებლიშმენთს.

იმასაც შეამჩნევდა, რამხელა ბედნიერებას გრძნობდა იმის გამო, რომ სრულიად შემთხვევით ჰქონდა მინიჭებული სიცოცხლე, იმ ბავშვივით ხარობდა, ტუალეტის ქაღალდისა და სავარცხლის კომბინაციით უმარტივესი მოტივი რომ გამოიყვანა.

- ვკითხე, სამოცდათერთმეტი წლის კაცთან მოგწონს მეთქი? და იცი, რა მიპასუხა? მშვენიერია, რაც არის, ეგ არის, არც სიურპრიზებს ელი და არც ცვლილებებსო.
- ბრძენი ყოფილა.
- სიურპრიზების წყალობით. ოცდათოთხმეტი წელიწადი ხისტი სიურპრიზების კორიანტელმა სიბრძნე შემატა. მაგრამ ეს მეტისმეტად ვიწრო, ანტისოციალური სიბრძნეა. იმ ადამიანის სიბრძნე, რომელიც არავისგან არაფერს ელის. ეს მარტოობაში განზავებული სიბრძნეა და არა ის, რომელმაც დღითი დღე უფრო და უფრო სწორ გზაზე უნდა გატაროს. ის კი ცხოვრებისგან აღარაფერს მოელის, რადგან მთელი დღე და მოსწრება სულ თვითგადარჩენის ინსტინქტი ამოძრავებდა. ალბათ, აქედან აქვს ყველაფერი შეთვისებული.

იმ დროს, როდესაც კაცი კაცთან სექსზე იწყებს საუბარს, უთუოდ თქვენ შესახებაც გატყობინებთ რაღაცას.

„ვიაგრის“ წყალობით ჩავწვდი ზევსის სასიყვარული მეტამორფოზებს. სხვა რამე უნდა ერქვას ამ პრეპარატს, „ვიაგრა“ კი არა, „ზევსი“ უფრო მოუხდებოდა.

მრავალი წლის განმავლობაში ცოლიანი კაცი იყო. შვილებიც შეეძინა. კოლეჯის დეკანად მუშაობდა. მთელი ორმოცი წელიწადი თავის საქმეს აკეთებდა. სულ დაკავებული იყო, ამიტომ ბუნებრივი არსება - ცხოველი გალიაში ჰყავდა გამომწყვდეული. ახლა ეს გალია გახსნილია. დეკანობა, მამობა, ქმრობა, წიგნების კითხვა, ლექციების ჩატარება, დავალებების შემოწმება, ნიშნების წერა... აქედან აღარაფერი უნდა. ცხადია, სამოცდათერთმეტი წლისა ისე თვალადი მხეცი ვეღარ იქნები კაცი, ოცდაექვსისა რომ იყავი, მაგრამ ძველი მხეცის ნარჩენი, ნარჩენი შინაგანი არსებისა, მაინც რჩება, ქოულმენი კი სწორედ ამ ნარჩენებში აფათურებს ახლა ხელებს.

თუკი ყელამდე აღტაცებული გინდა იყო, ვინმეს მაინც უნდა გამოუტყდე ამაში.

სიბერეც რაღაც ამის მსგავსია, კუთხეში მიყუჟვას ჰგავს, როცა ყველა ერთობა.

რაღაც გაბრუნებს ამ ცხოვრებისკენ, მერე კი ისევ ის რაღაც გიღებს ბოლოს.

აქილევსის რისხვა, ფილოქტეტეს სიშმაგე, მედეას მძვინვარება, აიაქსის სიგიჟე, ელექტრას სასოწარკვეთილება, პრომეთეს ტანჯვა - ეს ყოველივე ნათელი მაგალითივით უჩვენებდა მას, რამხელა საშინელება შეიძლება დაატყდეს ადამიანს თავს, როდესაც გულისწყრომა, აღშფოთება უმაღლეს მწვერვალს მიაღწევს, როდესაც სამართლიანობის სახელით მიეგება სამაგიერო, როდესაც ორივე მხრიდან შლის ფრთებს მისაგებლის მიგების სურვილი.

ღმერთო, ერთხელ მაინც რომ მოუსმინოს ვინმემ ადამიანს, ხომ შეიძლება?

კარზე ოთხმოცდათვრამეტი წელი მოგვდგომია. ჯენის ჯოპლინმა და ნორმან ო. ბრაუნმა უკვე დიდი ხანია ყველაფერი უკეთესობისკენ შეცვალეს. მაგრამ აქ, ბერქშირში, გინდ უბრალოდ ადამიანი აიღეთ და გინდ პროფესორი, თითქმის ყველა ხისტად იცავს თავის ძველმოდურ შეხედულებებს და არასდიდებით არ სურს რაღაც-რაღაცეების გადაფასება, რადგან ამით სექსუალური რევოლუციისთვის მოუწევს გზის დათმობა. აქ ბევრი ჩლუნგი, რეტროგრადი მორწმუნეა, რომელსაც სხვისი, ან უფრო ზუსტად, თქვენნაირი უზნეო ადამიანის გაკიცხვა პურად უღირს. ისეთ ალში გაგხვევენ, თუ მოინდომეს, რომ „ვიაგრასაც“ კი გადააჭარბებენ.

თავის შეცნობა, ოღონდ ფარული. აი, ძლევამოსილების ნამდვილი წყარო.

სულ ცოტა სოფოკლე უნდა იყოს ადამიანი, რომ იმაზე იმტვრიოს თავი, შემთხვევითობა ქმნის ბედს თუ გარდაუვალი ქმნის შემთხვევითობას.

წარსულისათვის პატივის მიგება მისთვის გასაგები იყო, მაგრამ წარსულის კერპად ქცევას კი ნამდვილად ვერც იგებდა და ვერც იღებდა. ჯანდაბას ამისთანა ტყვეობაო, - იტყოდა ხოლმე.

თავისუფლება საშიში და სახიფათო ყოფილა. საკუთარი პირობებით თუ იწყებს კაცი საქმეს, წაბორძიკებასაც უნდა ელოდოს.

- ტრაკში უნდა მოეტყნა ქლინთონს და ისე გაეკმენდინებინა ენა. მაგ კაცზე სულ სხვა წარმოდგენა გვქონდა, სინამდვილეში კი დონდლო აღმოჩნდა. ოვალურ დარბაზში უნდა გადაეკუზა და უკნიდან გაეყარა, აი, მერე კი ნაღდად არ მოხდებოდა, რაც მოხდა.

ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტს ერთი შეხედვით ყველაფერზე მიუწვდებოდა ხელი, მაგრამ ვერაფერს კი ვერ აკარებდა ამ ხელს. ჯოჯოხეთში ყოფნასავით არის.

მწერლისთვის კატასტროფა ხომ პურია არსობისა.

თავისუფლების შეტევა სამოცდაათი წლის ასაკში - წინანდელი ცხოვრებისათვის ზურგის შექცევა. „აშენბახის სიგიჟე“ - ასე უწოდებენ ხოლმე ზოგჯერ. „და, აი, იგივე დღე, - გვაუწყებს უკანასკნელი ფრაზა რომანში „სიკვდილი ვენეციაში“, - შეძრულმა და პატივდებულმა სამყარომ შეიტყო მისი გარდაცვალება“. არა, არაფერში სჭირდება ტრაგიკული პერსონაჟის გზის განმეორება.

ყველაფერი მტკივნეული ვნებაშია გამოწრთობილი.

ყოველი ჩვენგანი ხომ საკუთარ აღსასრულს თავისებურად ასრულებს.

ფორტეპიანო და გარგანტუელი? ეს ხომ სასაცილოა. ...აქამდე ინსტრუმენტზე მსგავსი შეტევა არ მინახავს.

ყველა ხიდი გადამწვარია, მომავლისაც და წარსულისაც. საჯაროდ და საზოგადოდ ფიქრს მოეშვი. ნეტავ საერთოდ რას გვერჩის ეს დიდებული საზოგადოება? რად გვაქცევს? „შენ უნდა, უნდა უნდა...“ ჯანდაბას მაგათი თავი. ვინც უნდა იყო და რაც უნდა აკეთო, მაინც ბოლოს მოგიღებენ.

ჩვენ ლაქას, კვალს, ანაბეჭდს ვტოვებთ. სიბინძურე. სისასტიკე. ძალადობა, განავალი, თესლი - სხვანაირად, ალბათ, არც შეგვიძლია ცხოვრება. არც ისაა საქმის არსი, რომ დამორჩილებაზე ვაცხადებთ უარს. არც ღვთის წყალობა და მონანიებაა არაფერ შუაში. ეს ყველა ჩვენგანშია. მოუცილებელია. თანდაყოლილია. განმსაზღვრელია. ლაქა, რომელიც წინ უსწრებს დაუმორჩილებლობასა და არავითარ ახსნას არ ექვემდებარება. ამიტომაც ნებისმიერი მცდელობა ამ ლაქის მოცილებისა, სიცილის მომგვრელია და მეტი არაფერი. ბარბაროსული სიცილის მომგვრელი. სიწმინდის ფანტაზია საზარელია. სიგიჟეა.

რამდენი სიგიჟე ახლავს ვნებას! რამდენი გარყვნილება, რაოდენი ბიწი. უხეში, ხისტი სიამე.

ბრალდების წარდგენა ხომ დამტკიცების ტოლფასია. მოსმენა კი - დაჯერების. რა არის აქ რთული? აქ არავითარი მოტივი, ლოგიკა და დასაბუთება არ არის საჭირო. მხოლოდ იარლიყიც იკმარებს. თუკი იარლიყი მიაკერეს ვინმეს, მაშ, მოტივიც გამოიკვეთება, სახელებიც გამოჩნდება და ლოგიკასაც ნათელი მოეფინება.

 ყოველთვის არსებობს სინამდვილე და არსებობს უფრო ღრმა სინამდვილე. მართალია, ირგვლივ უამრავი ხალხია, რომელსაც ჰგონია, რომ მოხარშულს გიცნობს ადამიანს, მაგრამ სინამდვილის ბოლომდე ცოდნა მაინც შეუძლებელია. ჩვენ შესახებ სინამდვილე ამოუწურავია. ისევე, როგორც სიცრუე.

„ჩვენ“, რომლისგანაც თავს ვერ დააღწევს ძე ხორციელი - აი, რისი ბრალია ყველაფერი; ახლანდელი დროისგან, საერთო ხვედრის, დღის წესრიგის, შენი ქვეყნის სულიერი განწყობილებისა და მიმდინარე ისტორიის უკანასკნელი გაფრთხილებისგან.

ყველაზე უარესი ხშირად სინამდვილესთან ახლოს არის ხოლმე.

გამომცემლობა „პალიტრა L”, 2013წ.

Wednesday, September 24, 2014

მიქელანჯელო ბუონაროტი 1475 - 1564 | Terribilita-ს გენია

დაბადება

მიქელანჯელო დაიბადა კაპრეზეში, 1475 წლის 6 მარტს, მედიჩების მაგისტრატის, ლოდოვიკო დი ლეონარდო დი ბუონაროტი სიმონისა და ფრანჩესკა დე ნერი დი მინიატო დელ სერას ოჯახში. მისი დაბადებიდან ცოტა ხნის შემდეგ ოჯახი ფლორენციაში გადასახლდა. ფრანჩესკას ხუთი შვილი ჰყავდა და გარდაიცვალა, როცა მისი მეორე ვაჟი, მიქელანჯელო მხოლოდ ექვსი წლისა იყო.

...

გირლანდაიოს 12 წლის შეგირდმა ფრანჩესკო გრანაჩიმ მიქელანჯელო წააქეზა, მხატვრობისთვის მოეკიდებინა ხელი. როგორც ჩანს, ბიჭს (მიქელანჯელოს) არაერთხელ მოუწია დაპირისპირებამ მამასთან, საკმაოდ მკაცრ კაცთან, რომელსაც სურდა მის ხუთივე შვილს შემოსავლიანი საქმე ჰქონოდა. მაშინ მხატვრობა არცთუ სახარბიელო ხელობად მიაჩნდათ, მაგრამ 13 წლის მიქელანჯელო ჯიუტი იყო და ლოდოვიკო იძულებული გახდა, დასთანხმებოდა, - მოურიგდა დემონიკო გირლანდაიოს, სხვა შეგირდებივით ბიჭიც მიეღო თავის Bottega-ში (სახელოსნოში) და ხატვა ესწავლებინა.

სწავლის წლები

მხატვრის (დემონიკო გირლანდაიოს) სახელოსნოში მიქელანჯელომ ფრესკის დამუშავების ტექნიკა შეისწავლა და ხატვაშიც გაიწაფა.

... შეისწავლა ასევე მედიჩების კოლექციის ბერძნულ-რომაული ანტიკური ქანდაკებები.

როცა დარწმუნდა, რომ შეგირდმა ოსტატობით გადააჭარბა, გირლანდაიომ მიქელანჯელო მიაბარა მედიჩების ბაღში გახსნილ ქანდაკების სკოლაში, რომელსაც დიდი დონატელოს ყოფილი მოწაფე, ბერტოლდო დი ჯოვანი ხელმძღვანელობდა.
მიქელანჯელომ აქ შეისწავლა ქანდაკების ანაბანა, რომელიც უმაღლეს ხელოვნებად მიიჩნია.

Head of a faun
...მეამბოხე ყმაწვილის პირველი ქანდაკება, „მოღიმარი ფავნის ნიღაბი“, მედიჩების ბაღში ნანახმა მარმარილოს ფავნმა შთააგონა. (ნამუშევარმა დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა ლორენცო მედიჩიზე და მიქელანჯელო ჰუმანისტ ხელოვანთა, პოეტთა, ფილოსოფოსთა და ინტელექტუალურ ბურჟუათა წრეში შეიყვანა.

... მიქელანჯელო არ დასჯერდა ადამიანის ანატომიის მხოლოდ ბერძნული სკულპტურებით შესწავლას, რადგან სურდა მისი ყველა საიდუმლო შეეცნო. ფულს არ იშურებდა და გვამებს ყიდულობდა, მათ კვეთდა, ზედმიწევნით სწავლობდა თითოეულ ორგანოს, კიდურს და ამ მიცვალებული „ქანდაკებების“ უმცირეს დეტალებსაც კი წიგნაკში ინიშნავდა. ასე ამოხსნა ადამიანის სხეულის აგებულების ყველაზე ღრმა საიდუმლოება, მისი ჟესტებისა და მოძრაობის მექანიკა.

Battle of the Centaurs
...როცა 1492 წელს მეგობარმა პოეტმა ანჯელო პოლიციანომ შეაგულიანა ბარელიეფის პირველი ესკიზი გაეკეთებინა, ოვიდიუსის „მეტამორფოზების“ XII წიგნით შთაგონებულმა მიქელანჯელომ მარმარილოში გამოკვეთა „კენტავრების ბრძოლა“.

Madonna of the stairs
... ნაწარმოების შექმნიდან სულ ცოტა ხანში მიქელანჯელომ გამოკვეთა „მადონა კიბეზე“, რომელშიც დონატელოსა და ტრადიციული წმინდა ხელოვნების სტილისტური ხერხები გამოიყენა.

XV საუკუნის უკანასკნელ ათწლეულში კიდევ უფრო აშკარა და გამომწვევი გახდა დომინიკელი ბერის, ჯიროლამო სავონაროლას ქადაგებები; მას სძულდა მედიჩები და თეოკრატიულ რესპუბლიკას მოითხოვდა. საჯაროდ ლანძღავდა რომის პაპს და მთლ იტალიას ღვთის სასჯელს უწინასწარმეტყველებდა. მანკიერება (სინამდვილეში, ფლორენციელებს შორის გავრცელებული ათაშანგის ეპიდემია) ცოდვა ემუქრებოდა ფლორენციას და მისი მოსახლეობის თავისუფლებასო - ქადაგებდა ბერი. „ეკლესიის ცოდვებმა მთელი სამყარო მოიცვა, ის მფარველობს მრუშებს, უზნეო ახალგაზრდებსა და ქურდებს, დევნის პატიოსან ხალხს, ხელყოფს ქრისტიანული ცხოვრების წესს და მრწამსის ნაცვლად ეშმაკისგან იმართება. ამას, არათუ შეიძლება, არამედ უნდა შეეწინააღმდეგო“. ასე დაუპირისპირდა გააფთრებული დომინიკელი ბერი პაპისა და მისი გავლენიანი მოკავშირეების - მედიჩების, რომლებიც ბოროტების განსხეულებად მიაჩნდა, აბსოლუტიზმს. როცა ცნობილი ბორჯიების ოჯახის წევრმა, აღვირახსნილმა პაპმა ალექსანდრე VI-მ გადაწყვიტა, მისთვის ხელი აეღებინებინა სასტიკ და უმოწყალო ანტიკლერიკალიზმზე და ეკლესიის ღირსეული მსახურება შესთავაზა, სავონაროლამ უარი განაცხადა. ამ ფანატიკოსის გესლიანმა ქადაგებებმა დიდი ზეგავლენა იქონია მრწამსსა და შემეცნებას შორის ბრძოლაში, მოვალეობასა და სიამოვნებას, ხორცსა და სულს შორის წინააღმდეგობაში გახლართულ მიქელანჯელოზე.

ეს ფიქრები ღრღნიდა მიქელანჯელოს და თავს ეკითხებოდა, ნამდვილად ცოდვა იყო თუ არა სილამაზე, გრძნობა ღვთაებრივ სულს ხომ არ ეწინააღმდეგებოდა და როგორც ბევრი ამბობდა, იქნებ ხელოვნებას მართლაც თავი უნდა აერიდებინა ადამიანის სხეულის სრულად წარმოჩენისთვის? სავონაროლა მოუწოდებდა, დაჰბრუნებოდნენ წმინდა ხელოვნებას და წარმართული ხელოვნება Bruciamento delle vanita-ზე, „ამაოების კოცონზე“ გაენადგურებინათ, დაეწვათ ავხორცული ქმნილებები.

 მაშინ, როცა ლიბერალები რადიკალი ბერის ადეპტებს Piagnoni-ებად (წუწუნებად) მოიხსენიებდნენ, მიქელანჯელოს ეჭვი შეეპარა თავისი პლატონური იდეების რწმენაში, რამაც მას ანტიკური სამყაროს თაყვანისცემა ასწავლა და ხორციელი მშვენიერებით ტკბობას აზიარა.

...გარდაცვალების შემდეგ ლორენცო მედიჩი მისმა ვაჟმა პიეტრომ შეცვალა. ფლორენციის ახალი სენიორიის უუნარობამ და ფუქსავატობამ კიდევ უფრო გაამძაფრა სავონაროლას ქადაგებები. სწორედ მაშინ გამოკვეთა მიქელანჯელომ პოლიქრომული ხის ჯვარცმა სანტო-სპირიტოს მონასტრისთვის და პირველად გამოსახა ქრისტე „სიშიშვლის მშვენიერ კოსტუმში“. ტაძრის მთავარ საკურთხეველზე განთავსებული ჯვარცმით კმაყოფილმა პრიორმა მიქელანჯელოს თავშესაფარი უბოძა და ნება დართო, კვლავაც გაეგრძელებინა გვამების კვეთა.

სულიერი დაძაბულობა

1494 წელს მედიჩების დაცემამ ახალგაზრდა ხელოვანი აიძულა, გაქცეულიყო ჯერ ვენეციაში, შემდეგ კი ბოლონიაში. ...ბოლონიაში მიქელანჯელომ სან-დომენიკო მეჯორეს ეკლესიისთვის გამოკვეთა „მუხლმოყრილი ანგელოზი“, აშკარად ანტიკური სულის ნამუშევარი.

ასეთივე იქნება „მთვრალი ბახუსი“ და „მძინარე კუპიდონი“, რომლებსაც 1496 წლის ივნისში რომში ჩასული ხელოვანი შექმნის.

ნამუშევარი „მთვრალი ბახუსი“ მიქელანჯელოს კარდინალმა რიარიომ დაუკვეთა, მერე მასზე უარი თქვა და იგი ბანკირმა იაკოპო გალიმ შეიძინა.

ეჭვებისა და შიშის მიუხედავად, მიქელანჯელო სავონაროლად ფლორენციაში დაბრუნდა და დაიწყო სასტიკი ბრძოლა ორ კონცეფციას - სიცოცხლესა და ხელოვნებას შორის. ამ ნაბიჯისკენ მას საკუთარმა ესთეტიკურმა და სულიერმა რწმენამ უბიძგა, რწმენამ, რომელიც თავისუფალი იყო დოქტრინული პირობბითობისაგან და რომლის თავს მოხვევასაც პოლიტიკური და რელიიგური ჯგუფები ცდილობდნენ.

1497 წლის 7 თებერვალს სენიორიის მოედანზე სავონაროლამ თავად დაანთო კოცონი. იმ დღეს „ამაოების კოცონმა“ შთანთქა ნივთები, რომლებიც წარმართული მანკიერების სიმბოლოებად ითვლებოდა: მუსიკალური ინსტრუმენტები, ნახატები, სამკაულები, ბანქო, ასევე ბოკაჩოსა და პეტრარკას წიგნები მათი „ბიწიერი“ შინაარსის გამო. ეს ამბავი სავონაროლას პაპ ალექსანდრე VI-სგან განკვეთად დაუჯდა. თუმცა, ამას ხელი არ შეუშლია მომავალ, 1498 წელს სხვა, არანაკლებ განსაცვიფრებელი კოცონი აეგიზგიზებინა, მაგრამ ამჯერად დომინიკელის ფანატიზმი აღარ შეიწყნარეს.

...ჯიროლამო სავონაროლა შეიპყრეს, აწამეს, ერეტიკოსობისთვის გაასამართლეს და კოცონზე დაწვეს. 1498 წლის 23 მაისს მასთან ერთად დასრულდა მისი ეფემერული რესპუბლიკაც.

Pietà
რომის აღმოჩენა

სავონაროლას დასჯიდან სამი თვის შემდეგ მიქელანჯელო რომში ჩავიდა, სადაც კარდინალმა ბილჰერეს დე ლაგრაულასმა, სან-დიონისოს აბატმა და საფრანგეთის მეფე კარლოს VIII-ს ელჩმა პაპ ალექსანდრე VI-ს კარზე, მიქელანჯელოს ქანდაკება შეუკვეთა, რომელიც კრიტიკოსთა აზრით მისი პირველი შედევრია. 1499 წელს დასრულებული Pieta.

David
... 1501 წელს ფლორენციაში დაბრუნებულმა სენიორიის მოედნისთვის ზომების გამო „გიგანტად“ წოდებული „დავითის“ გამოკვეთა დაიწყო.

...ცოტა ხნის შემდეგ ტემპერით ხეზე დახატა „ტონდო დონი“, რომელიც წარმოგვიდგენს წმინდა ოჯახსა და წმინდა იოანე ნათლისმცემელს.

.ამავე ეპოქაში ფლორენციის გონფალონიერმა, სენიორიის მეთაურმა, პიერო სოდერნიმ განიზრახა სენიორიის სასახლის სათათბირო დარბაზი კაშინისა და ანგიარის ბრძოლების სცენებით შეემკო და თან ერთმანეთისთვის შეეჯიბრებინა მიქელანჯელო და ლეონარდო და ვინჩი, რომელთა მეტოქეობამ არაერტხელ იჩინა თავი. ...მათი დახატული ფრესკები განადგურდა, მხოლოდ ასლებიღა შემორჩა.

... როგორც ჩანს, მიქელანჯელოს არ დაუსრულებია „დაკრძალვა“, რომელსაც ზეთით ხეზე ხატავდა, და 1505 წელს პაპ სიქსტ IV-ს ძმისშვილის, პაპ იულიუს II-ის მიწვევით რომში დაბრუნდა.

Sistine Chapel ceiling 1508–1512
სიქსტის კაპელა

იულიუს II-მ, ამ მებრძოლმა პაპმა, რომელმაც თავისი პაპობა ეკლესიის დამოუკიდებლობის განმტკიცებასა და იტალიაში საეპისკოპოსო სახელმწიფოს საზღვრების გაფართოებას შეალია, მიქელანჯელო ვატიკანის ბაზილიკაში დიდებული აკლდამის შესაქმნელად დაიბარა. ეპისკოპოსსა და ხელოვანს შორის ურთიერთობა ერთმანეთის თაყვანისცემითა და ამასთან, გაუთავებელი კამათით დაიწყო. 

ამ ურთიერთობას სამართლიანად შეიძლება დაძაბული ვუწოდოთ. იულიუს II-ს მიქელანჯელოს 40-ქანდაკებიანი პროექტი ისე მოეწონა, რომ იგი მაშინვე გაგზავნა კარარის სამტეხლოში. რვა თვის განმავლობაში ხელოვანი არჩევდა და ჭრიდა მარმარილოს ლოდებს. როგორც მოქანდაკის ბიოგრაფი ასკანიო კონდივი წერს, წმინდა პეტრეს მოედანზე მიზიდული „ქვების მასა იმდენად დიდი იყო, რომ მან ხალხის აღფრთოვანება და პაპის სიხარული გამოიწვია“. თუმცა პაპის ეს გატაცება დიდხანს არ გაგრძელებულა. როგორც ჩანს, პაპის არქიტექტორმა დონატო ბრამანტემ და მისმა მეგობარმა რაფაელმა იულიუს II დაარწმუნეს, რომ არ ღირდა აკლდამა სიცოცხლეშივე აეგო და უზარმაზარი ბაზილიკის პროექტი წარუდგინეს, რომელიც ქრისტეს ეკლესიის ძლევამოსილებისა და დიდების მსოფლიო სიმბოლო იქნებოდა. მართლაც, რომის პაპმა თვის სახელის უკვდავსაყოფად არა აკლდამის აშენება, არამედ მონუმენტური ტაძრის რეკონსტრუქცია გადაწყვიტა. ამ დროისათვის მიქელანჯელო „მოსესა“ და „მონებს“ აქანდაკებდა და წარმოდგენაც არ ჰქონდა, რომ ახლოვდებოდა ის, რასაც მოგვიანებით „აკლდამის ტრაგედია“ უწოდა. სამუშაოს გასაგრძელებლად საჭირო თნხისა და მხარდაჭერის გარეშე დარჩენილს ეჭვი ჰქონდა, რომ ახალი ბაზილიკის არქიტექტორი ბრამანტე ინტრიგებს ხლართავდა და გაცხარებულმა რომი დატოვა, რამაც პაპი ძლიერ შეურაცხყო.

ამ უკიდურესობამდე მიქელანჯელო პაპ იულიუს II-ის სიტყვებმა მიიყვანა, წმინდა შაბათის სადილზე „ოქრომჭედელსა და ცერემონმაისტერთან კამათისას რომ განაცხადა: ერთი ესკუდოს დახარჯვაც აღარ მინდა ქვებში, დიდი იქნება ისინი თუ პატარაო, რამაც გამაოგნა“.

ოჯახისადმი გაგზავნილ წერილში მიქელანჯელო წერდა: „წამოსვლამდე იმ თანხის ნაწილი ვითხოვე, რომელიც სამუშაოს გასაგრძელებლად მესაჭიროებოდა. მისმა უწმინდესობამ ორშაბათს დამიბარა. მივედი ორშაბათს, სამშაბათს, ოთხშაბათს, ხუთშაბათს“... პარასკევს მდივანმა სასახლეში რომ არ შეუშვა, გაღიზიანებული მიქელანჯელო ყვირილით გამოვარდა: „გადაეცით პაპს, თუ ჩემი ნახვა სურს, შეუძლია ყველგან მეძებოს, გარდა რომისა“ და ფლორენციას მიაშურა. როგორც მოგვიანებით წერდა, კარგად იცოდა, რომ „განხეთქილება პაპთან გამოწვეული იყო ბრამანტესა და რაფაელ ურბინოს ჩემდამი სიძულვილით; მათი ბრალია, პაპის აკლდამა მისივე სიცოცხლეში რომ არ სრულდება; მათ ჩემი გაკოტრება უნდათ და რაფაელს საამისოდ მიზეზიც აქვს, რადგან ხელოვნებაში თუ რამე გაეგება, ჩემგან ისწავლა“.

მიქელანჯელოს გაქცევას შეიძლებოდა მისი დაპატიმრება მოჰყოლოდა. ამის უფლება ჰქონდათ პაპსა და სენიორებს, მიქელანჯელო კი დიდად აფასებდა თავის მდგომარეობასა და ღირსებას. მისთვის დაუსვებელი იყო შეურაცხყოფა, თუნდაც ხელისუფლების უმაღლეს პირთაგან. მისი მედიდურობა პაპ იულიუს II-სთან ამის კარგი მაგალითია. თუმცა, ფლორენციის სენიორიის დაჟინებით იგი იძულებული გახდა, დაბრუნებულიყო. „ჩემთვის ყელზე თოკი უნდა წაეჭირათ, მისთვის პატიება რომ მეთხოვა“, - ამბობდა იგი.

როცა დაბრუნდა, იულიუს II-მ, რომელმაც 1506 წელს ბოლონია დაიკავა, ბრინჯაოს ქანდაკება შეუკვეთა. რამდენიმე წლის შემდეგ ქანდაკება გაანადგურეს... თითქმის იმავდროულად იულიუს II-მ მიქელანჯელოს შესთავაზა მოეხატა სიქსტეს კაპელის თაღი, რომელიც ადრექრისტიანული ტაძრების დარად ცისფრად შეღებილი და ოქროსფერი ვარსკვლავებით მოჭედილი იყო. მიქელანჯელო ჯერ უარზე იდგა, რადგან მხატვრობა ქანდაკებასთან შედარებით წვრილმან საქმედ მიაჩნდა.

ზოგი სპეციალისტის არით, ეს დაკვეთა ბრამანტეს ახალი ინტრიგა იყო. მიქელანჯელოს უარში დარწმუნებული ბრამანტე, ალბათ, იმედოვნებდა, რომ ამ საქმეს რაფაელს მიანდობდნენ, რომელიც უკვე მუშაობდა ვატიკანში სტანცა დელა სენიატურას (პაპის კაბინეტის) ფრესკებზე, მაგრამ პაპმა თავისი გაიტანა, მიქელანჯელო იძულებული გახდა, მის ნებას დაჰყოლოდა და ყველა დროის ერთ-ერთი უბრწყინვალესი ნაწარმოები შეექმნა.

1508-1512 წლებში მიქელანჯელო რამდენიმე ესკიზითა და რამდენიმე ფლორენციელი მუშის დახმარებით ტიტანურ შრომას შეუდგა თავისი შედევრის შესაქმნელად. მალე მუშების უმრავლესობა დაითხოვა და სიქსტეს კაპელაში გამოიკეტა. შიგ არავის უშვებდა, მძიმე სამუშაოს, უხიაგი ხასიათის გამო პაპთან კამათის, მუდმივი უკმაყოფილების, შეკვეცილი ხარჯებისა და ოჯახიდან მუდმივად ფულის გაგზავნის მოთხოვნის მიუხედავად, მარტო მუშაობდა. „აგერ უკვე ერთი წელია პაპისგან გროშიც არ მიმიღია [...] მაინც ვმუშაობ გულნატკენი, ჯანმრთელობაშერყეული, სამუშაო ბევრია, მაგრამ არც ხელისუფალი ჩანს და არც ფული“, - სწერდა მამამისს.

ახალგაზრდული ცდუნება

უღმერსი პატივისცემის მიუხედავად, პაპმა იულიუს II-მ მიქელანჯელოს თავისი აკლდამის დასრულების ნება არ მისცა.

1513 წელს, როცა იულიუს II გარდაიცვალა, მისი მემკვიდრეები კვლავ მიუბრუნდნენ აკლდამის პროექტს, ოღონდ იგი უფრო მოკრძალებული ზომისა უნდა ყოფილიყო. უკმაყოფილების მიუხედავად, ხელოვანი გატაცებით შეუდგა თავის ძველ, ახალგაზრდობის დროინდელ ოცნებას და კარარაში დაბრუნდა. გამოკვეთა „ამბოხებული მონა“...

ლეო X-დ წოდებული ჯოვანი მედიჩის დანიშვნა იულიუს II-ის მემკვიდრედ...

1516 წელს წელს, პაპმა, რომელსაც შესაძლოა, თავისი წინამორბედისა შურდა, მიქელანჯელო აკლდამის კეთებას ჩამოაშორა და ფლორენციაში გაგზავნა სან-ლორენცოს, მედიჩების ფლორენციული ეკლესიის ფასადის მოსახატად. თავის დროზე, მან უფლება მისცა, საგვარეულო გერბში ჩაერთო მედიჩების ჰერალდიკური ნიშნები: სამი შროშნი და პაპის მონოგრამა. ფასადის, რომელიც მიქელანჯელოს თქმით „იტალიური არქიტექტურისა და სკულპტურის საკრე უნდა ყოფილიყო“, მოხატვის კონტრაქტს ხელი 1518 წელს მოეწერა, მაგრამ არასდროს შესხმია ხორცი. ორი წლის შემდეგ ლეო X-მ კონტრაქტი დაარღვია და მიქელანჯელოს არც თავისი წინამორბედის აკლდამაზე მუშაობის გაგრძელების ნება მისცა: „პაპ ლეოს არ სურდა იულიუსისთვის ძეგლი ამეგო“, - წერდა მოგვიანებით მიქელანჯელო. ცხადია, პაპი დიდ პატივს მიაგებდა ხელოვანს, ამასთან, ეშინოდა მისი: „ის დიადია, მაგრამ საშიში; მასთან ცხოვრება შეუძლებელია“, - და არც ცდებოდა.

უდარდელი ლეო X, რომელიც ამბობდა, რადგან ღმერთმა პაპად გვაკურთხა, კიდეც უნდა ვისარგებლოთ ამითო, 1521 წელს მოულოდნელად გარდაიცვალა. იგი ადრიანე VI-მ შეცვალა, რომელიც, როგორც ჩანს მოწამლეს. კლემენტ VII-დ წოდებულმა ჯულიო მედიჩიმ მსწრაფლ დაიკავა წმინდა პეტრეს ტახტი.

ახალმა პაპმა მიქელანჯელოს მტრებთან თანამშრომლობა მიუტევა და ფლორენციაში სადიაკვნესა და სან-ლორენცოს ბიბლიოთეკის, ასევე მედიჩიების, ნემურის ჰერცოგ ჯულიანოსა და ურბინის ჰერცოგ ლორენცოს აკლდამების გაკეთება მიანდო. უფრო მეტიც, პაპი იმდენად სცემდა პატივს მიქელანჯელოს, რომ ნება დართო, გაეგრძელებინა მუშაობა იულიუს II-ის აკლდამაზე, თუმცა, მისმა შერყეულმა ჯანმრთელობამ იმდენად შეაშფოთა, რომ უბრძანა: „მხოლოდ [იულიუს II-ის] საფლავსა და შენთვის მინდობილ საქმეზე უნდა იმუშაო, შორს უნდა გაუთქვა სახელი რომს, შენს ოჯახსა და საკუთარ თავს“, მაგრამ ამავე დროს, ცოტა არ იყოს, ირონიულად დასძენდა, - კარგად მოგეხსენება, რომ პაპები დიდხანს არ ცოცხლობენო, მიუხედავად ამისა, აკლდამის მშენებლობა ნელა მიიწევდა წინ. მაშინ იულიუს II-ის მემკვიდრეები მიქელანჯელოს დაემუქრნენ, რომ სასამართლოში უჩივლებდნენ და ბედ მიცემულ თანხას უკან დააბრუნებდნენ. „აკლდამის ტრაგედია“ გულს უკლავდა მიქელანჯელოს, კარგად ესმოდა სამუშაოს გაგრძელების სირთულე, მაგრამ გამოსავალს ვერ ხედავდა გარდა იმისა, რომ მოთხოვნილი თანხა პაპს გადაეხადა: „თუ გასაჭირში მიმატოვებს, ჩემთვის ამქვეყნად ცხოვრება გაუსაძლისი გახდება. ვიცი, რომ პაპს არც ჩემი გაკოტრება უნდა და არც ჩემი უბედურება“... - სწერდა იგი ერთ მეგობარს. ცოტა ხნის შემდეგ კვლავ მისწერა, რაოდენ აღელვებდა ეს საქმე: „ვფიქრობ, თუ საპნის ან საოქრომჭედლო ჯიხურს გავხსნი და ფულს მევახშეებს ვთხოვ, ჯოჯოხეთისა და თვითნებური სასამართლოსთვის გადასახდელ ორ დუკატზე მეტი სასჯელი არ დამემუქრება“.

... მიქელანჯელომ 1524 და 1531 წლებში შექმნა „ჰერცოგების აკლდამები“, მაგრამ პროექტი არ დასრულებულა.

...ამ ნამუშევრების შესრულებისას ორი მნიშვნელოვანი პოლიტიკური მოვლენა მოხდა: პაპი კლემენტ VII ინტრიგას ინტრიგაზე ხლართავდა, რათა ურთიერთობა დაეძაბა იმჟამინდელ ორ იდიდეს სუვერენს - ფრანცისკ I-სა (საფრანგეთი) და კარლოს V-ს (გერმანია, ესპანეთი) შორის. პირველობისთვის ბრძოლაში იმპერატორმა კარლოს V-მ საფრანგეთის მეფე დაამარცხა და იტალია დაიპყრო. (რომის დარბევის შემდეგ კლემენტ VII-მ თავი ჯერ წმინდა ანგელოზის ციხესიმაგრეს შეაფარა, მერე კი მეწვრილმანედ გადაცმული გაიქცა.

The Last Judgment 1534–1541
შმაგი სიყვარული და მშვენიერება

...მას შემდეგ, რაც სადავო „აკლდამის ტრაგედია“ მოგვარდა, მიქელანჯელომ კლემენტ VII-ს მემკვიდრის, ფარნეზეს სახლის წარმომადგენლის, თავაშვებული პავლე III-ის თხოვნით სიქსტის კაპელისთვის დაიწყო მუშაობა „განკითხვის დღის“ პროექტზე, რომელშიც ის სატანჯველი ასახა, სულსა და გულს რომ უღრღნიდა. მან იგი 1541 წელს 66 წლისამ დაასრულა. ფრესკამ რომაელები აღაფრთოვანა, კურიის წევრები კი აღაშფოთა შიშველმა გამოსახულებებმა, უზნეობად და ანტიდოგმატურად მიიჩნიეს. როცა პაპმა თავის ცერემონმაისტერ ბიაჯო და ჩეზენას მიქელანჯელოს ნამუშევარზე აზრი ჰკიტხა, მან უპასუხა: „თქვენო უწმინდესობავ, უპრიანი იქნებოდა, ეს ფიგურები სადმე სამიკიტნოში იყოს და არა თქვენს კაპელაში“.

...პურიტანული პირმოთნეობა იმით დასრულდა, რომ მიქელანჯელომ ვერაფერი გააწყო და დანიელე დე ვოლტერამ პაპ პავლე IV-ის ბრძანებით შიშველ ფიგურებს „სამარცხვინო ნაწილები“ დაუფარა, რისთვისაც მეტსახელი Braghettone – „შარვლის მხატავი“ დაიმსახურა. XVIII საუკუნეში სხვა Braghettone-ებიც განაგრძობდნენ მიქელანჯელოს შიშველი ფიგურების „ჩაცმა-დახურვას“. 1980 წელს, როცა ნახატებს რესტავრაცია გაუკეთდა, მათ ავთენტური დიდებულება დაუბრუნდა.

1535 წელს პავლე III-მ, რომელსაც სურდა, სამსახურში აეყვანა დიდი მიქელანჯელო, იგი ვატიკანის არქიტექტორად, სკულპტორად და მხატვრად დანიშნა, 600 ოქროს ეკიუ წლიური რენტით. მხატვრისთვის დაიწყო ახალი ეტაპი, სავსე სიბერით გამოწვეული ჯანმრთელობის პრობლემებით და თან ხორციელი ვნებებისგან თავისუფალი, ახალი შემოქმედებითი ძალით აღსავსე, რომელიც მთლიანად ღვთის სიყვარულს ეძღვნებოდა. 1542 წელს პავლეს კაპელისთვის მუშაობა დაიწყო „სავლეს მოქცევაზე“, რასაც მოჰყვა „წმინდა პეტრეს ჯვარცმა“, რომელიც 1550 წელს დაასრულა.

... ამ უდიდესმა ენერგიამ მას საშუალება მისცა, მუშაობა გაეგრძელებინა, რათა ქვის გულს ჩასწვდომოდა და შესანიშნავი სკულპტურული ჯგუფი - „პიეტა“ შეექმნა იმ ეკლესიის საკურთხევლისთვის, სადაც სურდა დამარხულიყო.

...იმავე ეპოქაში, დიდი წინააღმდეგობის მიუხედავად, მიქელანჯელომ გადაწყვიტა, შედგომოდა წმინდა პეტრეს ტაძრისა და კაპიტოლიუმის მოედნის პროექტზე მუშაობას. მოედნის გადაკეთბა 1538 წელს დაიწყო და ის გააზრებული იყო როგორც ოვალური სივრცე, რომლის ცენტრშიც იმპერატორ მარკუს ავრელიუსის ცხენოსანი ქანდაკება უნდა მდგარიყო. ... მიქელანჯელოს, როგორც არქიტექტორის, კულმინაციურ ნამუშევარს მაინც წმინდა პეტრეს ტაძარი წარმოადგენდა. მან მხოლოდ ტაძრის გუმბათის ხის მაკეთის შექმნა მოასწრო, მას ხორცი ჯაკომო დელა პორტამ შეასხა.

... „ჩემი ცხოვრების მიწურულს, როცა კერპად ხელოვნება და მონარქი გავიხადე, კარგად მესმის, რა შეცდომებით ვიცხოვრე. არც ხატვა, არც ქანდაკება და აღარც დაგმობა, სული მიფრინავს სიყვარულისკენ, რომელსაც ხელები გაუშლია ჩემს გადასარჩენად!.. ეკლები და ლურსმნები ორივე ხელში... სისცხლი, რომელმაც ჩვენი ცოდვა ჩამორეცხა“. ხელოვანის დარდი გასაგები ხდებდა, რადგან მამამისი, ძმები, მსახური, ძვირფასი მეგობარი ვიტორია კოლონა, ისევე როგორც არაერთი მისი მეტოქე და მტერი გარდაცვლილი იყვნენ.

მიქელანჯელო ჯიუტად აქანდაკებდა „პიეტას“. როცა სიცხემ აუწია, ყურადღება არ მიუქცევია, შეეცადა, თავი გაერთო და ჩვეულებისამებრ ნაშუადღევს ცხენით გაისეირნა, მაგრამ 90 წელს მიტანებული, გაციებული და დასუსტებული კაცის მცდელობა ამაო გამოდგა. 1564 წლის 19 თებერვალს მიქელანჯელო რომში გარდაიცვალა. პაპ იულიუს IV-ს მისი რომში დაკრძალვა სურდა, მან კი ანდერძში მიუთითა, რომ ფლორენციაში გადაესვენებინათ. მისმა ძმისშვილმა ლიონარდომ ბიძის უკანასკნელი ნება აღასრულა და 10 მარტს მიქელანჯელო ფლორენციის სანტა-კროჩეს ეკლესიის სადიაკვნეში დაკრძალეს.

ანდერძში მიქელანჯელო ითხოვდა მისი სული ღმერთისთვის გადაეცათ, სხეული - მიწისთვის, ქონება კი ოჯახისთვის. ესკიზები, პროექტები და ნიმუშები, რომლებიც სიკვდილის წინ შექმნა, საკუთარი ხელით დაწვა.

Tuesday, September 23, 2014

მიშელ უელბეკი წინასიტყვაობა წიგნისა - რუკა და ტერიტორია

“სამყარომ თავი მომაბეზრა,
ზუსტად ასევე, მეც
მოვაბეზრე სამყაროს თავი”,
- შარლ დ’ორლეანელი

სავარძლიდან წამოწეულ ჯეფ კუნსს აღტაცებული აჩქარებული მოძრაობით ხელები წინ გაუწვდია. მის პირდაპირ, დაუდევრად მიყრილი აბრეშუმის ქსოვილებით ნაწილობრივ დაფარულ თეთრი ტყავის დივანზე, ოდნავ მოხრილი დამიენ ჰერსტი ზის და როგორც ეტყობა, შეკამათებას აპირებს; სახე დასწითლებია და მოღუშულია. ორივეს შავი კოსტიუმი (კუნსს წვრილზოლებიანი) და თეთრი პერანგი აცვია, შავი ჰალსტუხი უკეთია. მამაკაცებს შორის, დაბალ მაგიდაზე, დაშაქრული ხილით სავსე კალათი დევს, რომელსაც არც ერთი უმცირეს ყურადღებასაც არ აქცევს; ჰერსტი Budweiser Light-ს წრუპავს.

მათ უკან, დიდი ფანჯრიდან, სადამდეც ჰორიზონტს თვალი მისწვდება, მრავალსართულიანი სახლების პეიზაჟი იშლება, ბაბილონურ გიგანტურ მრავალკუთხოვან ხლართებს რომ ჰქმნის; ნათელი ღამეა, ჰაერი კი სრულიად გამჭვირვალე. ეს შეიძლება კატარიც იყოს ანდა დუბაი; სინამდვილეში კი, ოთახის მორთულობა გერმანულ მდიდრულად გამოცემულ ჟურნალში დაბეჭდილი აბუ დაბის სასტუმრო “ემირატის” სარეკლამო სურათით არის შთაგონებული.

ჯეფ კუნსის შუბლი ოდნავ ბზინავს; ფუნჯის მოსმით მისი დაფარვისას, ჟედმა სამი ნაბიჯით უკან დაიხია. კუნსთან აშკარად პრობლემა ჰქონდა, არა და არ ნებდებოდა. ჰერსტის არსში ჩაწვდომა კი ადვილი იყო: შეიძლებოდა მისი უხეშ, უტიფარ კაცად გამოსახვა, მაგალითად ისეთად, რომელიც ასე ფიქრობს: “მთავარი მაყუთია, თქვენთვის კი ზედ დამიჯვია”; ასევე მეამბოხე ხელოვნადაც (ამ შემთხვევაშიც ფულიან კაცად), რომელიც სიკვდილის სევდიან თემაზე მუშაობს; გარდა ამისა, მის სისხლსავსე, მძიმე სახეში რაღაც იყო მეტისმეტად ინგლისური, რითაც ძალიან ჩამოჰგავდა “არსენალის” თავგადაკლულ ფანატს. მოკლედ რომ ვთქვათ, არსებობდა სხვადასხვა ასპექტი, ერთ მთლიანობაში ადვილად რომ ლაგდებოდა და ბრიტანელი ხელოვანის, თავისი თაობის ტიპური წარმომადგენლის პორტრეტს სრულად შეესაბამებოდა. კუნსში კი რაღაც გაორება იგრძნობოდა, საქონელმცოდნის მდარე თაღლითობასა და ასკეტის ეგზალტაციას შორის გადაულახავი წინააღმდეგობა. უკვე სამი კვირა იყო, რაც ჟედი კუნსის სახის გამომეტყველებას ასწორებდა; სავარძლიდან წამოწეული კუნსი, აღტაცებული აჩქარებული მოძრაობით ხელებს წინ იშვერდა, თითქოს ჰერსტისთვის რაღაცის დამტკიცებას ცდილობდა; ამისი დახატვა ისეთივე ძნელი იყო, როგორიც პორნოგრაფი მორმონისა.

კუნსის ბევრი ფოტო არსებობდა, მარტო გადაღებული თუ რომან აბრამოვიჩის, მადონას, ბარაკ ობამას, ბონოს, უორენ ბაფეტის, ბილ გეითსის... საზოგადოებაში. მაგრამ კუნსის პიროვნების ინდივიდუალობას ერთიც არ გამოხატავდა, ყოველი მათგანიდან კაბრიოლეტ “შევროლეს” გამყიდველი იცქირებოდა, ისეთი, როგორიც თვითონ აირჩია, რომ ამ ქვეყანას გამოცხადებოდა; ეს უკვე გამაღიზიანებელი იყო; დიდი ხანია, რაც ფოტოგრაფებს ჟედი მოთმინებიდან გამოჰყავდა, განსაკუთრებით დიდ ფოტოგრაფებს, თავიანთი პრეტენზიით, ვითომ მოდელების ბუნებრიობას წარმოვაჩენთო; არაფერსაც არ წარმოა- ჩენენ, მხოლოდ იმით კმაყოფილდებიან, რომ თქვენ წინ ჩერდებიან, თავიანთ აპარატს ამუშავებენ, განუწყვეტლივ რაღაცას აჩხაკუნებენ, ალალბედზე ასიოდე კადრს იღებენ, მოგვიანებით კი ყველაზე უარესს ირჩევენ; აი როგორ იქცევა უკლებლივ ყველა ეგრეთ წოდებული დიდი ფოტოგრაფი. ჟედი ზოგიერთს იცნობდა, მათდამი ზიზღის გარდა სხვა გრძნობა არ ჰქონდა და სჯეროდა, რომ მათი შემოქმედება ფოტოავტომატის კრეატიულობას სულაც არ აღემატებოდა.

სამზარეულოში, მისი ზურგიდან რამდენიმე ნაბიჯით უკან, წყალგამაცხელებელმა უცბად ზედიზედ მკვეთრად გაიჩხაკუნა. შეძრწუნებული ჟედი გაშეშდა. უკვე 15 დეკემბერი იყო.

ერთი წლის წინ, დაახლოებით ამავე რიცხვში, წყლის გამაცხელებელმა, ვიდრე საბოლოოდ გაჩერდებოდა ზუსტად ასევე ზედიზედ გაიჩხაკუნა. რამდენიმე საათში სახელოსნოში ტემპერატურა სამ გრადუსამდე დაეცა. როგორღაც მოახერხა და ცოტა წაუძინა, უფრო სწორად წათვლიმა, მაგრამ განუწყვეტლივ ეღვიძებოდა. დილის ექვს საათზე ცხელი წყლის ბოლო ნარჩენი გამოიყენა და სასწრაფოდ დაიბანა, მერე ფირმის, Plomberie en général-ის თანამშრომლის მოლოდინში ყავა მოიმზადა - ისინი ხელოსნის გამოგზავნას დილის საათებისთვის შეჰპირდნენ.

თავის ინტერნეტსაიტზე ფირმა Plomberie en général-ი ირწმუნებოდა, რომ “ამაყად თავაწეულმა შეაბიჯა მესამე ათასწლეულში”; აჯობებდა თავის დროზე მოსულიყვნენ, სადღაც თერთმეტი საათისთვის ჩაიბურტყუნა ჟედმა, რომელიც სახელოსნოში აქეთ-იქით დადიოდა და გათბობას ამაოდ ცდილობდა. მაშინ მამის პორტრეტზე მუშაობდა, რომლისთვისაც უნდოდა ეწოდებინა “არქიტექტორი ჟან-პიერ მარტენი კომპანიის ხელმძღვანელის თანამდებობას ტოვებს”; ბუნებრივია, ტემპერატურის ასეთი დაწევა საღებავის ზედა ფენის გაშრობას დააყოვნებდა. როგორც ყოველ წელს, ახლაც შობის საღამოს მამასთან ერთად აპირებდა სადილობას და იმედი ჰქონდა, დარჩენილ ორ კვირაში ნახატს დაამთავრებდა; მაგრამ თუ წყლის გამაცხელებლის შემკეთებელი ოსტატი სასწრაფოდ არ მოვიდოდა, მაშინ თავს შეირცხვენდა და ეგ იყო. სიმართლე ითქვას, საერთო ჯამში, ამას არანაირი მნიშვნელობა არ ჰქონდა, საერთოდ არ აპირებდა ეს ნახატი მამისთვის ეჩუქებინა, უბრალოდ უნდოდა ეჩვენებინა; მაგრამ უცბად რატომ გახდა ეს ასე მნიშვნელოვანი? ეტყობა, ნერვებმა უმტყუნა, ბევრს მუშაობდა, ერთდროულად ექვსი ნახატის შექმნა დაიწყო, და აგერ უკვე რამდენიმე თვეა არ გაჩერებულა. ეს არ იყო გონივრული საქციელი.

სამი საათისთვის გადაწყვიტა ფირმისთვის Plomberie en général თავი შეეხსენებინა; ტელეფონი გამუდმებით დაკავებული იყო. მხოლოდ ხუთი საათისთვის მოახერხა დაკავშირება; კლიენტთა მომსახურეობის თანამშრომელმა ქალმა ძლიერი სიცივეების დადგომის გამო სასწრაფო გამოძახებების რიცხვის მატება მოიმიზეზა და პირობა მისცა, რაც უნდა მოხდეს, ოსტატს ხვალ დილით გამოვაგზავნიო. ჟედმა ყურმილი დაკიდა და ოგიუსტ-ბლანკის ბულვარზე მდებარე სასტუმრო “მერკურში” ნომერი შეუკვეთა.

მეორე დღეს, მთელი დღე, ისევ წყლის გამაცხელებლის შემკეთებელ ოსტატს ელოდა, ასევე მის კოლეგას ფირმიდან Simplement plombiers, რომელსაც ამასობაში მოელაპარაკა. ფირმა Simplement plombiers ჰპირდებოდა “ხელობის მაღალი”, ძველი ტრადიციების დაცვით მომსახურებას, მაგრამ თავის დროზე მოსვლას, ეტყობა, ესეც არ აპირებდა.

ნახატზე ჟედის მამა თავისი ფირმის ორმოცდაათიოდე თანამშრომლით გარშემორტყმული ამაღლებულ ადგილზე დგას და ნაღვლიანი ღიმილით ჭიქა მაღლა აუწევია. გამოსამშვიდობებელი საღამო მისივე ხუროთმოძღვრული კაბინეტის open space-ის ფართო, ოცდაათი ოცზე, თეთრკედლებიან დარბაზში მიმდინარეობს, სადაც ერთმანეთს ენაცვლება გრაფიკული საინფორმაციო გამოსახულებები და მიმდინარე პროექტების დიდი მოცულობების მაკეტები. დამსწრეთა შორის nerds-ის გარეგნობის ახალგაზრდობა ჭარბობს - 3D-დ მოდელირებული არსებები. ამაღლებული ადგილის მისადგომთან ორმოციოდე წლის სამი არქიტექტორი ჩამწკრივებულა. ლორენცო ლოტოს ნაკლებად ცნობილი ტილოდან ნასესხები კომპოზიციის მიხედვით, ისინი ერთმანეთის შეხედვას გაურბიან, სამაგიეროდ, მამამისის მზერის დაჭერას ცდილობენ; სამივეს მისი შეცვლისა და ფირმის ხელმძღვანელის თანამდებობის მიღების იმედი აქვს. მამამისი კი სადღაც მათ თავებს ზემოთ იყურება, მისი თვალებიდან ჩანს, რომ კიდევ ერთხელ, უკანასკნელად, უნდა თავისი გუნდი შემოიკრიბოს, მომავლის ღრმა რწმენა აქვს და რაც მთავარია უსიტყვო მწუხარება გამოსჭვივის მის მზერაში. წუხს, რომ ფირმა უნდა დატოვოს, რომელიც მან დააარსა და რომელსაც თავისი საუკეთესო წლები უძღვნა, მტკივნეულია გარდუვალთან შეგუება: ჩვენ წინაშე აშკარად გათავებული კაცი დგას. შუადღისას ჟედი ათჯერ მაინც ეცადა Ze plomb-ში დარეკვას, ოღონდ ამაოდ. ლოდინის რეჟიმში გადართვის შემდეგ რადიოსადგურ Skyrock-ის მუსიკა ჩაურთეს, მაშინ, როცა ფირმა Simplement plombiers-ი უპირატესობას “იუმორსა და შანსონს” ანიჭებდა.

ხუთი საათისთვის სასტუმრო “მერკურში” მივიდა. ოგიუსტ-ბლანკის ბულვარზე ღამე ჩამოწვა; “ბომჟებმა” გვერდითა ხეივანში კოცონი დაანთეს. მომდევნო დღეებმაც დაახლოებით ასევე ჩაიარა; ჟედი წყლის გამაცხელებლის შემკეთებელი ფირმის ტელეფონის ნომერზე კეთილსინდისიერად რეკავდა, მაშინვე ლოდინის რეჟიმზე გადაჰყავდათ და მუსიკას ასმენინებდნენ, ესეც მოთმინებით იცდიდა, იდგა თავის ტილოსთან, რომელსაც გაშრობა არ უნდოდა, და უფრო და უფრო იყინებოდა.

ხსნა 24 დეკემბერს დილით მოევლინა წყალგამაცხელებლის ხორვატი ოსტატის სახით, რომელიც მეზობლად, სტეფენ-პიშონის ქუჩაზე ცხოვრობდა, - სასტუმრო “მერკურიდან” მომავალმა ჟედმა სრულიად შემთხვევით შეამჩნია მისი სარეკლამო წარწერა. ის თავისუფალი იყო და ახლავე შეეძლო მოსვლა. პატარა ტანის, შავთმიანი კაცი გახლდათ, თხელი, სწორნაკვთებიანი გაფითრებული სახე ჰქონდა და Belle Époque- ის სტილის პატარა ულვაში; რაღაცით ოდნავ ჟედს ჩამოჰგავდა - ულვაშს თუ არ ჩავთვლით, ცხადია.

ბინაში შესვლისთანავე მუშაობას შეუდგა, გამათბობელი შეამოწმა, დიდხანს და აუჩქარებლად ხსნიდა მარეგულირებლებიან წინა მხარეს, მერე მოქნილი თითები ერთმანეთში გადახლართულ მილებს გააყოლა. სარქველებზე და წყალსატუმბებზე ლაპარაკობდა. და საერთოდაც, ისეთი კაცის შთაბეჭდილებას ტოვებდა, რომელიც კარგად იცნობს ცხოვრების ავსა და კარგს.

ხელსაწყოს თხუთმეტი წუთის გულმოდგინე კვლევის შემდეგ ასეთი დიაგნოზი დასვა: შეკეთება შეუძლია, დიახ, ასე თუ ისე მოაწესრიგებს, ორმოცდაათი ევროს საქმეა, რაზეა ლაპარაკი. ცხადია, ეს სუფთა ხალტურა იქნება და არა შეკეთება, მაგრამ ორიოდე თვე მაინც იმუშავებს, საუკეთესო შემთხვევაში - წელიწადიც, მეტის გარანტიას არ იძლევაო; საერთოდაც, ეტყობოდა, მომავალში ამ გამათბობელი მოწყობილობის იმედად დარჩენა სახიფათო იყო.

ჟედმა ამოიოხრა; გამოტყდა, რომ რაღაც ასეთს ელოდა კიდეც. ძალიან კარგად ახსოვდა ის დღე, როცა ცხრა წლის წინ ამ ბინის ყიდვა გადაწყვიტა; ჯუჯა და თვითკმაყოფილ უძრავი ქონების გამყიდველს ბინის არაჩვეულებრივი განათების თავგადაკლული ქებისას, არ დაუმალავს, რომ საცხოვრებელს მცირეოდენი “გაახლება” სჭირდებოდა. მაშინ ჟედმა იფიქრა, ალბათ უმჯობესი იქნებოდა, უძრავი ქონების აგენტი გამოვსულიყავი ანდა გინეკოლოგიო.

ისედაც მგზნებარე უძრავი ქონების ჯუჯა აგენტი ნამდვილ ექსტაზ- ში ჩავარდა, როცა გაიგო, რომ ჟედი მხატვარი იყო. ცხოვრებაში პირველად, წამოიყვირა მან, მომეცა შემთხვევა, მხატვრის სახელოსნო ნამდვილ მხატვარს მივყიდოო! ჟედს შეეშინდა, ახლა ეს ნამდვილ მხატვრებს სოლიდარობას გამოუცხადებდა, თავს დაატყდებოდა ბურ- ჟუაზიულ ბოჰემურ ტიპებს და სხვა ობივატელებს იმავე ორდენიდან, რომლებიც ფასებს მაღლა სწევენ და ამგვარად ჭეშმარიტ მხატვრებს სახელოსნოებისკენ მიმავალ გზას უკეტავენო. მერე დააყოლებდა, მაგრამ რას იზამ, ბაზრის კანონების წინააღმდეგ ვერ წახვალ, თვითონაც კარგად გესმით, თანაც ეს ჩემი საქმეც არ არისო. საბედნიეროდ, ეს არ მომხდარა. უძრავი ქონების ჯუჯა გამყიდველმა ათპროცენტიანი ფასდაკლება გაუკეთა, ყასიდად ოდნავ წაივაჭრა, თორემ ფასის დასაკლებად ისედაც მზად იყო.

“მხატვრის სახელოსნო”, ცდუნებას ნუ ავყვებით, სხვენი გახლდათ და შემინული ჭერი ჰქონდა; ჭერი მართლაც მშვენიერი იყო. აი პირობები, ძნელად შესაგუებელი, თვით ჟედისთვისაც კი, რომლის პირადი ჰიგიენის დაცვის მოთხოვნებიც ფრიად შეზღუდული გახლდათ. მაგრამ ხედი მართლაც დიდებული მოჩანდა: ალპების მოედანს იქით ვენსენ-ორიოლის ბულვარი იშლებოდა თავისი მიწისზედა მეტროთი, უფრო შორს, სამოცდაათიანი წლების შუალედში აგებული ოთხკუთხა ციხესიმაგრეები ჩანდა, აბსოლუტურ კონტრასტს რომ ქმნიდა პარიზულ ნატიფ პეიზაჟთან, მაგრამ ჟედს, არქიტექტურული თვალსაზრისით, ზუსტად ეს მოსწონდა პარიზში.