Friday, October 31, 2014

თეოდორ დოსტოევსკი - დიდი ინკვიზიტორი

ნაწყვეტი თეოდორ დოსტოევსკის რომანიდან - „ძმები კარამაზოვები“

წინასიტყვა აქაც საჭიროა, - უფრო სწორად, ლიტერატურული წინასიტყვა, ჰმ! - ჩაიცინა ივანმა, - თუმცა მე რა მთხზველი ვარ! მისმინე!

ეს ამბავი მეთექვსმეტე საუკუნეში ხდება. მაშინ კი, ეს სკოლიდანაც გახსოვს ალბათ, მიღებული იყო პოეტურ ქმნილებებში ზეციურ ძალთა მიწაზე ჩამოყვანა. დანტეზე აღარაფერს ვამბობ. საფრანგეთში სასამართლოს კლერკები და ბერ-მონაზვნები მართავდნენ ხოლმე წარმოდგენებს, რომლებშიც მთავარი მოქმედი პირნი იყვნენ მადონა, ანგელოზები, წმინდანები, ქრისტე და თავად მამა ღმერთი. იმ დროს ყველაფერი ეს ცოტა გულუბრყვილოდ კეთდებოდა.

ვიქტორ ჰიუგოს რომანში „Notre Dame de Paris“ ერთი ასეთი ეპიზოდია: ლუდოვიკო მეთერთმეტეს მეფობის დროს პარიზის რატუშის დარბაზში საფრანგეთის დოფინის დაბადებასთან დაკავშირებით, ხალხისთვის მუქთი, ჭკუის სასწავლი წარმოდგენა გაიმართა. პიესის სახელწოდება იყო: „Le bon jugement de la tres seinte et gracieuse Vierge Marie“. ამ პიესაში თვით ღვთისმშობელი გამოდის სცენაზე და თავის „bon jugement“-ს წარმოთქვამს. ჩვენთანაც, პეტრემდელ მოსკოვში, დროდადრო იდგმებოდა ხოლმე დაახლოებით მსგავსი ნაწარმოებები, განსაკუთრებით, ძველი აღთქმის სიუჟეტების მიხედვით. დრამატული ნაწარმოებების გარდა, მაშინ მთელ მსოფლიოში ვრცელდებოდა ნაირ-ნაირი მოარული ამბავი და „ლექსი“, რომელთა გმირებიც, საჭიროებისამებრ, იყვნენ ანგელოზები, წმინდანები და ყოველი ზეციური ძალა.

ჯერ კიდევ თათრების ბატონობის ხანაში ჩვენს მონასტრებში თარგმნიდნენ, იწერდნენ და თხზავდნენ კიდეც ასეთი შინაარსის პოემებს. მაგალითად, არსებობს ერთი სამონასტრო პოემა (ცხადია, ბერძნულიდანაა თარგმნილი) „ღვთისმშობლის სვლა ტანჯვის გზებზე“, რომელიც ისეა დასურათხატებული, სითამამით დანტეს არ ჩამოუვარდება. ღვთისმშობელი ეწვევა ჯოჯოხეთს, სადაც მას „ტანჯვის გზებზე“ წინ მთავარანგელოზი მიქაელი მიუძღვის. იქ ღვთისმშობელი საკუთარი თვალით იხილავს ცოდვილებს და მათ ტანჯვა-წამებას. სხვათა შორის, ძალზე საინტერესოა პოემის ის ადგილი, სადაც ცეცხლმოდებულ ტბაში ცოდვილთა წამებაა აღწერილი: ვინც ტბაში ჩადის და უკან ვეღარ ამოდის, „მას ივიწყებს ღმერთი“ - როგორი ძლიერი და განსაკუთრებული სიღრმის გამოთქმაა, არა? და აი, განცვიფრებული და აცრემლებული დედაღვთისა უზენაესის ტახტის წინაშე დაემხობა და ევედრება უფალს, რომ შეუნდოს ყველას, ვინც კი ჯოჯოხეთში იხილა, განურჩევლად ყველას შეუნდოს. ერთობ საინტერესოა ღმერთთან მისი საუბარი. ღვთისმშობელი ევედრება მას, არ სცილდება და როცა მეუფე ცისა მიუთითებს მისი შვილის დალურსმულ ხელ-ფეხზე და ჰკითხავს: როგორ ვაპატიო ამის მწამებლებსო, მაშინ დედაღვთისა ყველა წმინდანს, წამებულს, ანგელოზსა და მთავარანგელოზს უბრძანებს, დაემხონ მასთან ერთად და განურჩევლად ყველას შენდობა ითხოვონ. დასასრულ, დიდი მუდარის შემდეგ, ღვთისმშობელი ღმერთს დაიყოლიებს, რომ ყოველწლიურად, წითელი პარასკევიდან სამებამდე შეაჩეროს წამება. ამის გამგონე ჯოჯოხეთის მკვიდრი ცოდვილნი მადლს შესწირავენ უფალს და შეჰღაღადებენ: „მართალ ხარ შენ, უფალო, სწორია სამართალი შენი.“

იმ დროს რომ დაწერილიყო, ჩემი პოემაც ამგვარივე იქნებოდა. ჩემს პოემაში სცენაზე გამოდის თავად ის. თუმცა არაფერს ამბობს, მხოლოდ გამოცხადდება და უჩუმრად გაუჩინარდება. თხუთმეტი საუკუნე გავიდა მას შემდეგ, რაც აღგვითქვა, რომ დაუბრუნდებოდა თავის სამეუფეოს. თხუთმეტი საუკუნის წინათ მისმა წინასწარმეტყველმა დაწერა: „აჰა, მოვალ მალე.“ „ხოლო დღე და ჟამი ის არავინ იცის, არცა ძემან მისმან, მხოლოდ ზეციერმა მამამან ჩემმან“. ასე მოგვახსენა თავადაც მაშინ, როდესაც ჩვენთან იმყოფებოდა. კაცობრიობა კვლავ დიდი რწმენით, მოუთმენლად ელის მას. ოო, უფრო დიდი რწმენით, რამეთუ თხუთმეტი საუკუნე გავიდა მას შემდეგ, რაც შეგვიწყდა საიმედო დაპირება ზეციდან: გწამდეს იგი, რასაც გეტყვის გული, აღარაა საწინდარი ციდან. დიახაც, მხოლოდ გულის ნაკარნახევი უნდა გვწამდეს!

იმ დროს მართლაც ბევრი სასწაული მოხდა. ისეთი წმინდანებიც არსებობდნენ, რომლებიც სასწაულებრივ განკურნებას ახდენდნენ. ზოგიერთი ღირსი მამის ცხოვრების აღწერილობიდან ისიც ვიცით, რომ მათ ღვთისმშობელი ევლინებოდათ. მაგრამ ეშმას არ სძინავს და კაცობრიობას ამ სასწაულების სიმართლეში ეჭვი შეეპარა. ამ დროს ჩრდილოეთში, გერმანიაში, ახალი ერესი გაჩნდა. უზარმაზარი ვარსკვლავი, „ვითარცა ლამპარი“ (ე.ი. ეკლესია), „დაეცა წყაროებს და იქმნენ ისინი მწარენი“. ეს ერესი მკრეხელურად უარყოფდა სასწაულს. მაგრამ დარჩენილ ერთგულ მორწმუნეებს უფრო გულმხურვალედ სწამდათ. კაცობრიობა კვლავ ძველებურად ღვრის ცრემლებს მისთვის, ისევ ისე უყვარს და ელის, იმედი აქვს მისი, სწყურია, ეწამოს და მოკვდეს მისთვის. აი, უკვე რამდენი საუკუნეა, გულანთებული კაცობრიობა ლოცულობს და უხმობს მას: „რამეთუ უფალო გამოგვიჩნდი ჩვენ“ რამდენი საუკუნეა, ევედრება, მოიღოს თავისი უსაზღვრო მოწყალება და ინებოს მათთან გარდამოსვლა. აქამდე ის შთამოდიოდა და ეცხადებოდა ხოლმე ზოგიერთ ღირს მამას, წამებულს და წმინდა განდეგილს, როგორც ეს მათ „ცხორებაშია“ აღწერილი. ჩვენმა პოეტმა ტიუტჩევმა, რომელსაც ღრმად სწამდა თავისი სიტყვების ჭეშმარიტება, გვამცნო:

ჯვრის მძიმე ტვირთით დამწუხრებულმა ზეცის მეუფემ - მონის ხატებით, მშობელო მიწავ, კიდით-კიდემდე შემოგიარა ლოცვა-კურთხევით. ეს აუცილებლად ასე იქნებოდა, ნამდვილად. ჰოდა, მან ინება, მცირე ხნით მაინც, მოვლენოდა განაწამებ, გატანჯულ და ცოდვილ, მაგრამ მისდამი ბალღური სიყვარულით გამსჭვალულ მრევლს.

ჩემს პოემაში მოქმედება ესპანეთში, სევილიაში, ინკვიზიციის ყველაზე საშინელ დროს ხდება, როდესაც ამ ქვეყანაში ყოვედღიურად ღმერთის სადიდებელი ცეცხლი გიზგიზებდა და მშვენიერი აუტოდაფეს კოცონებზე ცოცხლად წვავდნენ ბოროტ ერეტიკოსებს. ცხადია, ეს ის გარდამოსვლა არ იყო, რომელიც აღგვითქვა - ჟამის დასასრულს გამოგეცხადებით ყოველივე ზეციურის სადიდებლადო; როცა მისი შთამოსვლა იქნებოდა უეცარი, „ვითარცა ელვა მოკაშკაშე აღმოსავლეთიდან დასავლეთამდე“. არა, მან ინება, თუნდაც წამით მოენახულებინა თავისი სამწყსო იქ, სადაც ერეტიკოსების კოცონებს ტკაცატკუცი გაჰქონდა. ის თავისი უსაზღვრო გულმოწყალების გამო კიდევ ერთხელ გაივლის ადამიანებს შორის იმ კაცის სახით, რომლითაც თხუთმეტი საუკუნის წინათ სამი წელი დადიოდა. იგი გამოჩნდება სამხრეთის ქალაქის „ცხელ ქუჩებში“, იქ, სადაც მეფის, კარისკაცების, რაინდების, კარდინალების, უმშვენიერეს სეფექალთა და სევილიის მრავალრიცხოვანი მოსახლეობის თვალწინ „მშვენიერი აუტოდაფე“ დასრულდა, სადაც კარდინალის, დიდი ინკვიზიტორის ბრძანებით, თითქმის ასამდე ერეტიკოსი ცეცხლზე დაწვეს ad majorem gloriam Dei. იგი უხმაუროდ, შეუმჩნევლად გამოჩნდა, მაგრამ მოხდა საოცრება - ყველამ იცნო. ეს ეპიზოდი ჩემი პოემის საუკეთესო ადგილი იქნებოდა. ხალხი დაუძლეველი ძალით მიილტვის მისკენ, შემოეხვევა, თავს იყრის მის გარშემო და მიჰყვება. იგი ჩუმი, უსაზღვრო თანალმობის ღიმილით გაივლის მათ შორის. მის გულში სიყვარულის მზე ანთია. მისი თვალებიდან გადმოღვრილი სინათლის, განათლებისა და ცხოველმყოფელობის სხივები ადამიანთა გულებს ეფინება და მათ საპასუხო სიყვარულით აღავსებს. იგი მათკენ გაიწვდის ხელებს და დალოცავს. მისი შეხება, მხოლოდ ტანსაცმლის შეხებაც კი განმკურნებელ ძალას აფრქვევს. უცებ ბავშვობაში დაბრმავებული მოხუცი წამოიძახებს: „უფალო, განმკურნე მე, რათა გიხილო შენ!“ მოხუცს თვალთაგან ბინდი გადაეწმინდება და იხილავს მას. ხალხი ტირის, მუხლებზე ემხობა და კოცნის მიწას, რომელზედაც უფალი გაივლის. ბავშვები გზადაგზა ყვავილებს უფენენ, მღერიან და შეჰღაღადებენ: „ოსანა!“, „ის არის, ის, თავად იგია, - იმეორებს ყველა, - ნამდვილად ის არის და სხვა არავინ“.

იგი სევილიის ტაძრის კარიბჭესთან ჩერდება სწორედ მაშინ, როცა ტაძარში ტირილით შეაქვთ კუბო, რომელშიც ცნობილი მოქალაქის შვიდი წლის გოგონა ყვავილებში ჩაფლული ასვენია. „იგი გააცოცხლებს შენს გოგონას“, - ბრბოდან ვიღაც ამხნევებს მოტირალ დედას. პროცესიის შესახვედრად გამოსული პატერი წარბებშეჭმუხნული და გაოგნებული დგას. ამ დროს გაისმის მიცვალებულის დედის მოთქმა. ქალი დაემხობა უფლის ფერხთა წინ და შესძახებს: „უკეთუ, ეს შენ ხარ, გააცოცხლე ჩემი გოგონა!“ პროცესია შედგება და კუბოს მის ფეხებთან დაასვენებენ. იგი გულმოწყალებით გადახედავს მიცვალებულს და მისი ბაგეები კიდევ ერთხელ წარმოსთქვამენ: „ტალიფა კუმი“ - „აღსდექ, ქალწულო!“ გოგონა კუბოში წამოჯდება და მომღიმარი, გაოცებული, ფართოდ გახელილი თვალებით ირგვლივ მიმოიხედავს. ხელებში თეთრი ვარდების თაიგული უჭირავს, რომელთან ერთადაც კუბოში ესვენა. ხალხი შეცბუნდება, აყვირდება და აქვითინდება.

Thursday, October 30, 2014

თეოდორ დოსტოევსკი - მეუფე ტიხონთან | ეშმაკნი

“თუნდა მომკალ, კვალი არ ჩანს. 
რა ვქნათ, ავცდით, მგონი, ხაზს? 
ალბათ სადმე ეშმა გაჩნდა, გვაწვალებს და გვიბნევს გზას... 
 . . . 
რამდენია, ვინ გაფანტა, რად მოსთქვამენ ასე ზარს? 
ქაჯს მარხავენ იქნებ სადმე, კუდიან ქალს რთავენ ქმარს?” - ა. პუშკინი 

და იყო მუნ კოლტი ღორთაი მრავალი, მძოვარი მთასა ზედა; და ევედრებოდეს მას, რაითა უბრძანოს მათ ღორებსა მას შესვლაი და თავადმან უბრძანა მათ. და გამოვიდეს ეშმაკნი იგი კაცისა მისგან და შევიდეს ღორთა მათ. და მიჰმართა ყოველმან კოლტმან კბოდესა მას ტბად და დაიშთვნეს. ვითარცა იხილეს მწყემსთა მათ საქმე ესე, ივლტოდეს და შევიდეს და უთხრეს ქალაქსა და დაბნებსა. და გამოვიდეს ხილვად, რომელი-იგი იქმნა, და მოვიდეს იესოისა და იხილეს კაცი იგი მჯდომარე, რომლისაგან ეშმაკნი იგი განსრულ იყვნეს, შემოსილი და გონიერი, ფერხთა თანა იესოისთა, და შეეშინა, რამეთუ უთხრეს, რომელთა-იგი ეხილვა, ვითარ-იგი ცხოვნდა ეშმაკეული - სახარებაი ლუკაისი, თავი 8, 32-36

 

Wednesday, October 29, 2014

რა ბედნიერებაა, წითელი რომ ვარ! - მე წითელი მქვია

ნაწყვეტი ორჰან ფამუქის რომანიდან - „მე წითელი მქვია“

მე იქ ვიყავი, ფირდოუსის ხალათის კალთაზე, როცა „შაჰნამეს“ ავტორი დიდი პოეტი, ღაზნაში ახალი ჩამოსული, მაჰმუდ შაჰის კარის პოეტებმა დაამცირეს, მასხრად აიგდეს, აქაოდა, დედაქალაქელი არ არის, შორეული კუთხიდან ჩამოსულაო. მაგრამ მან მალე ყველას დაანახა თავისი ძალა, როცა ძალიან რთული რითმით გაწყობილი სტროფის სამ სტრიქონს მეოთხე მის მეტმა ვერავინ გაურითმა;

„შაჰნამეს“ ზღაპრული გმირი როსტომი თავის დაკარგულ ცხენს რომ მიჰყვა და უცხო ქვეყნებში წავიდა, მის კაპარჭზე ვიყავი; როცა თავისი გრძნეული ხმლით ორად გააპო ურჩხული, იქ დაღვრილ სისხლშიც ვიყავი; როცა როსტომი თავისი მასპინძელი შაჰის ასულთან სიყვარულის ღამეს ატარებდა, მეც იქ ვიყავი, მათი საბნის ნაოჭებში ჩაკარგული.

ყველგან ვიყავი და ყველგან ვარ. იქაც ვიყავი, როცა თური თავის ძმას, ირეჩს, თავს სჭრიდა, იქაც, სადაც ორი ძლევამოსილი ლაშქარი ერთმანეთს შეერკინა და როცა ალექსანდრე მაკედონელს მზემ დაჰკრა და ლამაზი ცხვირიდან სისხლი წასკდა.

როცა სასანიანი ხელმწიფე ბარამ გური კვირის ყოველ დღეს, ნებისმიერ ამინდში მიდიოდა ულამაზეს ქალთან და მთელი ღამე ისმენდა მის მონაყოლ ამბებს, იმ ქალის ტანსაცმელზეც ვიყავი და ხოსროვის მთელ შესამოსელზეც - თაჯიდან ხალათამდე;

ციხეებს შემოწყობილი ლაშქრის დროშებზე, საზეიმო პურობის დროს გაშლილ სუფრაზე, ფადიშაჰის ფეხთა მკოცნელი ელჩების ხავერდის მოსასხამებზე, ბავშვების საყვარელი ხმლების სურათებზე, ინდოეთიდან და ბუხარიდან ჩამოტანილ სქელ ქაღალდზე შეგირდის გაუწაფავი ხელით და წვრილი ფუნჯით დადებულ ფერზე, ძვირფას ნოხებზე, რომლებზეც სხედან ფადიშაჰები და მათი მხევლები.

მე ყველგან მნახავთ: კედლის მხატვრობაზე, ქალების პერანგებზე, მოჩხუბარი მამლების ბიბილოზე, ზღაპრული ქვეყნებიდან ჩამოტანილ ხილსა და ბროწეულზე, ეშმაკის ბაგეზე, კარვის კალთებზე თვალის გასახარად დახატულ ყვავილებზე, იმ ალუბლებზე, შაქრის ჩიტებისათვის თვალების ადგილას რომ ჩაუსვამთ, მწყემსის წინდებზე, განთიადის ფერზე, ათი ათასობით დაჭრილი მეომრის იარებზე.

მიყვარს, როცა ბრძოლის სურათებში გამომიყენებენ ხოლმე, როცა მდელოზე დაღვრილი სისხლი ყვავილებივით ყვავის, როცა პოეტები ლამაზ ბიჭებთან ერთად მდელოზე ღვინოს სვამენ, მუსიკას უსმენენ და მათ ტანსაცმელზე მე ვარ; როცა ანგელოზების ფრთებზე, ქალების ბაგეებზე, დახოცილთა ჭრილობებსა და გაჩეხილ თავებზე ვარ.

მესმის თქვენი შეკითხვა: რას ნიშნავს, იყო ფერი? ფერი თვალის შეხებაა, ყრუთა მუსიკაა, სიტყვაა სიბნელეში გაგონილი. ათასობით წელია, ქარის ზუზუნივით მესმის, როგორ გადადის წიგნიდან წიგნში, საგნიდან საგანზე სულების საუბარი, ჩემი შეხება ანგელოზის შეხებას ჰგავს. ჩემი ერთი მხარე აქ თქვენს თვალებს ესაუბრება. ეს მძიმე მხარეა. მეორე - მსუბუქი მხარე - თქვენთან ერთად დაფრინავს ცაში.

რა ბედნიერებაა, წითელი რომ ვარ!

გულ-მუცელში ცეცხლი მიკიდია, ძლიერი ვარ, ყველასაგან გამორჩეული, წინ ვერაფერი დამიდგება. არ ვიმალები: ჩემთვის სინატიფე სისუსტე და უძლურება კი არ არის, გამბედაობისა და ნებისყოფის შედეგია. მხოლოდ გამბედაობით მიიღწევა იგი. სხვა ფერებისა არ მეშინია, არც ჩრდილებისა, არც ფერთა სიმრავლისა თუ მარტოობისა. რა ბედნიერებაა, როცა ჩემს მომლოდინე ზედაპირს ძლევამოსილი ცეცხლით ვავსებ! სადაც გამოვჩნდები, თვალები ბრწყინავს, ვნებათა ღელვა ძლიერდება, წარბები მაღლა იწევს, გულები გამალებით ძგერს. შემომხედეთ და გაიგეთ, რა დიდებულია სიცოცხლე! მიყურეთ, რა დიდებულია ხედვა! ცხოვრება ხედვაა. მე ყველგან ვჩანვარ. ცხოვრება ჩემით იწყება, ყველაფერი მე მიბრუნდება. დამიჯერეთ. გაჩუმდით და მომისმინეთ, როგორ გავხდი ასეთი საოცარი, ხასხასა წითელი.

დახელოვნებულ მხატვარს საღებავებისა გაეგება. ინდოეთის ყველაზე ცხელი ადგილებიდან ჩამოტანილი გამხმარი წითელი ჭია ფილში დიდხანს ნაყა, მტვრად აქცია. მერე აიღო და ხუთ დირჰემ ჭიის მტვერს ერთი დირჰემი საპონა და ნახევარი დირჰემი კურდღლისფრჩხილა შეურია. ვიდრე თავად ყავას მიირთმევდა, წყალი დუღდა. მე კი მოუთმენლად ვიყავი, როგორც ბავშვი, რომელიც საცაა უნდა დაიბადოს. როცა ყავამ გონება გაუხსნა და თვალში სინათლე მოუმატა, წითელი მტვერი ქვაბში ჩაყარა, სუფთა, წვრილი წკირით დიდხანს ურია. მალე ნამდვილი წითელი გავხდებოდი, მაგრამ ჩემს სისქესაც მნიშვნელობა აქვს: დუღილი არ უნდა დამაკლდეს, არც მეტი არ უნდა მომივიდეს. მერე წკირის წვერით საღებავი ამოიღო და ცერა თითის ფრჩხილზე დამიწვეთა (სხვა თითებზე არ შეიძლება!). უჰ! რა კარგი იყო, წითელი რომ ვიყავი! ფრჩხილი წითლად შევუღებე, ფრჩხილიდან წყალივით არ გადმოვიღვარე. სისქე კარგი მქონდა, მაგრამ ნალექი გავიკეთე. ამიტომ ცეცხლიდან გადმომდგა, სუფთა ნაჭერში გამწურა, უფრო ანკარა გავხდი, მერე ცეცხლზე შემომდგა, ორჯერ წამომადუღა, ქაფი მომხადა. ცოტა დანაყილი შაბი ჩამიმატა და გასაციებლად დამდგა.

რამდენიმე დღე იქ, ქვაბში, ისე ვიყავი, არაფერში გავრეულვარ. გულს მტკენდა ასე უქმად ყოფნა, როცა შემეძლო, მთელ გვერდებზე, ყველა საგანზე გადამევლო. ამ სიჩუმეში ჩავუფიქრდი, თუ რას ნიშნავდა წითლად ყოფნა. ერთხელ, სპარსეთის ერთ ქალაქში, სადაც უსინათლო მხატვარი ზეპირად ხატავდა ცხენს, მისი შეგირდი კი ცხენის უნაგირს, ორი უსინათლო მხატვრის კამათს მოვკარი ყური. იმან, რომელიც ცხენს ხატავდა, თქვა:

- მთელი ცხოვრება შთაგონებითა და რწმენით ვმუშაობდით და ამიტომაც სიბრმავით ვამთავრებთ სიცოცხლეს. ვიცით, როგორია წითელი ფერი, გვახსოვს, როგორ შეგრძნებას იწვევს იგი, მაგრამ დაბადებით უსინათლონი თუ ვიქნებოდით, როგორ მივხვდებოდით, რა არის ის წითელი, რომელსაც ჩვენი ლამაზი შეგირდი ხმარობს?

- კარგი შეკითხვაა, მაგრამ ფერის გაგება შეუძლებელია, ის უნდა იგრძნო.

- მიდი და დაბადებით უსინათლოს აუხსენი წითელი ფერის შეგრძნება.

- თითებით თუ შევეხებოდით, იქნებოდა რკინის ან სპილენძის შეგრძნება; მუჭში თუ მოვიქცევდით, დაგვწვავდა; გემოს გავუსინჯავდით და დამარილებული ხორცივით იქნებოდა; პირში ჩავიდებდით და - პირს გაგვივსებდა; ვუყნოსავდით და ცხენის სუნი ექნებოდა; თუ ისე ვუყნოსავდით, როგორც ყვავილს, გვირილის სუნი ექნებოდა და არა წითელი ვარდისა.

ძველ დროში, ათასი წლის წინათ, როცა ევროპული მხატვრობა ჩვენთვის ჯერ კიდევ არ იყო საშიში, რადგან ჩვენს დიდ მხატვრებს თავიანთი მხატვრობისა, თავიანთი წესებისა ისე სწამდათ, როგორც ალაჰისა. ისინი დასცინოდნენ ევროპელ მხატვრებს, ერთი ჩვეულებრივი ჭრილობის დასახატად რამდენიმენაირ წითელს რომ იყენებენ, ის კი არადა, იმასაც ამბობდნენ, ჩვეულებრივი მაუდი რამდენიმე ელფერის წითლით თუ არ დახატეს, არ შეუძლიათო. ამას ჩვენი ოსტატები უღირს საქციელად, უვიცობად მიიჩნევენ - მხოლოდ უვიც და გაუბედავ მხატვარს შეუძლია ერთი ხალათის კალთაზე რამდენიმენაირი წითელი გამოიყენოსო. საქმეს ჩრდილიც არაფერს შველის. არსებობს ერთადერთი წითელი ფერი და იგი უნდა ვირწმუნოთ.

- რას ნიშნავს წითელი? რაშია მისი აზრი? - იკითხა იმ უსინათლო მხატვარმა, ცხენს ზეპირად რომ ხატავდა.

- ყველა ფერის აზრი ისაა, რომ იგი ჩვენ წინაშეა, ჩვენ კი ვერ ვხედავთ, - თქვა მეორემ, - ვისაც არ უნახავს, როგორ უნდა გააგებინო, როგორია წითელი? მაგის მოყოლა არ იქნება.

- ღვთის მგმობნი, ურწმუნონიც ეგრე ამბობენ, ალაჰის არსებობა რომ ვირწმუნოთ, იგი ჯერ უნდა დავინახოთო.

- ვისაც დანახვა შეუძლია, ის ხედავს, - შეეკამათა მეორე. წმინდა ყურანი აკი ამბობს: “თვალხილული და უსინათლო არასოდეს იქნება ერთიო”.

ლამაზმა შეგირდმა აუჩქარებლად დამდო უნაგირის გადასაფარებელზე. ნახატი ჩემით ივსებოდა, ძალასა და სიცოცხლეს იძენდა. ძალიან საამო გრძნობა იყო. კატის ბეწვის ფუნჯი ქაღალდზე რომ მფენდა, მეღუტუნებოდა და ეს მიხაროდა. როცა ვაფერადებ, თითქოს სამყაროს ვეუბნები: „იყავ!“ და სამყაროც ჩემი ფერი- სისხლისფერი ხდება. ვინც ამას ვერ ხედავს, არც დაიჯერებს, უარყოფს, მაგრამ მე ყველგან ვარ.

თურქულიდან თარგმნა ლია ჩლაიძემ
„ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა“, 2010 წ. 

Tuesday, October 28, 2014

იუკიო მისიმა - გაზეთი

სატოკოს ახალგაზრდა ქმარი გამუდმებით დაკავებულია. აი, ამ საღამოსაც, მას მერე, რაც ცოლთან ათ საათამდე დაჰყო, ისევ საჭეს მიუჯდა, ღამე მშვიდობისა უსურვა და მორიგ შეხვედრაზე გაიქცა.

სატოკოს ქმარი კინომსახიობია. გინდა-არ გინდა, სატოკოს მაინც უწევს ასეთი ღამეების, მისი საქმიანი შეხვედრების ატანა სადაც ცოლი ყოველთვის ზედმეტი აღმოჩნდება ხოლმე. რახანია მიეჩვია ტაქსიში მარტო ჩაჯდომას და უსიგომეს კვარტალში ეულად დაბრუნებას, შინ 2 წლის ბავშვი ელოდება...

და მაინც, ამ საღამოს სატოკოს უცებ სურვილი გაუჩნდა ცოტა გაესეირნა.
საშინელებაა ამაღამ შინ მარტო დაბრუნება, შუაღამისას, მათ სახლში... აკვიატებული აზრი იმის შესახებ, რომ სისხლის ნაკვალევი, რაც არ უნდა კარგად გაეწმინდათ, ისევ იქნება სასტუმროს ოთახში...

გუშინ, როგორც იქნა, დასრულდა აუტანელი ფუსფუსი და შფოთვა, სიტყვებით შეუძლებელია გადმოცემა! - ყველაფრის მერე, რაც მოხდა. და სატოკოს მაინც იმედი ჰქონდა, რომ მთელი დღევანდელი საღამო, როცა ორივესთვის ასეთი მნიშვნელოვანი იყო გულის გადაყოლება, ქმარი მასთან ბოლომდე დარჩებოდა.მაგრამ პროდიუსერმა დაპატიჟა გვიან ღამით მაჯიანის სათამაშოდ და ამაღამ აშკარად აღარ დაბრუნდება შინ.

სატოკო მართლა ლამაზი იყო.მომცრო ტანისა და საოცარი მომხიბვლელობის გამო ჯერ კიდევ სკოლაში დაიმსახურა მეტსახელი - „ტერიერი“. განუწყვეტელმა შიშმა და წვრილმანების გამო ნერვიულობამ არ მისცეს გასუქების საშუალება სატოკოს მამა კინოკომპანიის დირექტორი გახლდათ. ისე გამოვიდა, რომ ქალიშვილი კინომსახიობს გაუმიჯნურდა - და საქმე იღბლიანი ქორწინებით დაგვირგვინდა.

ჩვეულებრივი თავშესაქცევების გარდა, სატოკოს ნამდვილი გატაცება სხვათა სატკივარის გაზიარება იყო.მისი სათუთი ნატურა, ისე როგორც ფერწერულ ტილოზე, სათუთ სხეულთა და სახის ნაზ ნაკვთებში გამოსჭვიოდა.

იმის გახსენება, მისი ქმარი ღამის კლუბში თავის მეგობარსა და მის ცოლს რაოდენ აზარტულად, წვრილმანებში უამბობდა მომხდარს, გუნებას უშხამავდა.

ბუნებამ სატოკო მდიდარი წარმოსახვით დააჯილდოვა. მის ქმარს კი, ამერიკულ კოსტიუმში გამოწყობილ ახალგაზრდა ჭაბუკს, წარმოსახვის ნატამალიც კი არ გააჩნდა. როგორც ჩანს, თუ წარმოსახვა სამუშაოს განუყოფელი ნაწილია, სულაც არ არის აუცილებელი, უქმეებზეც შეიწუხო თავი...

- რომ იცოდეთ, რა უნდა გიამბოთ! სრულიად იდიოტური ამბავია! - ცდილობდა ორკესტრის ხმა გადაეფარა, ხელების ქნევით გაჰყვიროდა ლამაზი ქმარი, - ორი თვის წინ ჩვენი ბავშვის ძიძა გამოგვიცვალეს.მის ნაცვლად მოვიდა ქალი აი, ამხელა მუცლით - ასე, რომ გაიბერო ჭამით მუცელი, ფული არ გეყოფა კაცს! „ესო, - გამოაცხადა ,- კუჭის დაჭიმვის ბრალიაო...“

ჰოდა, იმას გეუბნებოდით, გუშინწინ, შუაღამისას, მე და სოტოკოს ჩვენ სასტუმრო ოთახში გვძინავს.უცებ ბავშვის ოთახიდან რაღაც კვნესა გვესმის , არაადამიანური ღრიალი... წამოვხტით დაფეთებულები. იქ კი ეს ძიძა არ დაგვხვდა?! ხელებით ჩაჰფრენოდა თავის მუცელს და გაჰყვიროდა, გევრდზე შიშისგან გადაფითრებული ბავშვი ჭყიოდა. ვეკითხები: „რა მოხდა?" ის კი აკანკალებული ხმით მპასუხობს: „მგონი, ვაჩენ!..“

გავოგნდი. აქამდე ხომ დარწმუნებულები ვიყავით, რომ ამხელა მუცელი კუჭის დაჭიმვისაგან ჰქონდა! გვაზღვევინა კიდეც ჩვენი დაუდებრობის გამო...

წამოვაყენეთ, მხრებში შევუდექით; ასე სამივენი როგორღაც მივრბოდით სასტუმრო ოთახამდე. იქ, უკვე შუქზე შევხედე - და კიდევ უფრო შემეშინდა: მისი თეთრი წინსაფარი სისხლში იყო მოსვრილი!

ხალიჩა ავკეცე, რაღაც ძველი საბანი დავაგე და ზედ დავაწვინე. ის კი მთლიანად წებოვანი, ოფლი გაღვრილი, შუბლზე ძარღვებდაბერილი... სანამ ექიმი გამოვიძახეთ, გააშინა კიდეც მთელი სასტუმრო ოთახი სისხლს მოესვარა- ნამდვილი კატასტროფა იყო...

- ო, კარგი ნაძირალა კი შეგიკედლებიათ, - გამოექომაგა მეგობარი.

- თავიდანვე დაგეგმა ყველაფერი! ნამდვილი მელაკუდაა! გათვალა, რომ სახლში ერთი ბავშვი უკვე იყო და საფენებიც ბლომად იქნებოდა; და რომ ასეთი საზიზღრობა ჯობს ცოტა პრესტიჟულ სახლში ჩაიდინო... ყველაფერი, ყველაფერი გაეთვალა, სანამ შვენ მოგვადგებოდა. მაშინაც კი, როცა უფროსი ძიძა მოვიდა და დაკითხვა მოუწყო, მხოლოდ მოიღუშა, ბოდიშის მოხდა არც კი უფიქრია...გუშინ, როგორც იქნა, საავადმყოფოში დავაწვენინეთ, მაგრამ იქაც ნეტავ ვის ჭირდება ასეთი დოყლაპია...

-ახალშობილი როგორია ?

-ჯანმრთელი ბიჭი დაიბადა, მას რა ენაღვლება!.. ჩვენს სახლში ხომ დედამისს ყბა არ გაუჩერებია - ჰოდა, მაგარი და წონიანი ბავშვი გამოვიდა! მე და სატოკო კიდევ, მისი დედიკოს ძალისხმევის წყალობით, წუხანდელი ღამის შემდეგ, ჩათვალეთ, რომ ნევრასთენიკები ვართ...

-რას ამბობ, დიდება ღმერთს, მკვდარი რომ არ დაიბადა...

-არ ვიცი, დედამისისთვის იქნებ უკეთესიც იქნებოდა, მკვდარი რომ დაბადებულიყო!...

სოტოკოს ძალიან არ აოცებდა ის სიმსუბუქე, რითაც მისი ქმარი შემთხვევითი ჭორივით ჰყვებოდა საშინელ სცენას, რომელიც გუშინწინ მის საკუთარ სახლში განვითარდა. წამით მოხუჭა თვალები: ასე თუნდაც მცირე ხნით თავიდან იცილებდა ზმანებას - იმ მშობიარობის საზარელ სურათს. გონებაში ამოუტივტივდებოდა ჩვილი, გასისხლიანებულ გაზეთში გახვეული, პარკეტის იატაკზე უმაქნისი გრაგნილივვით რომ ეგდო. ქმარს ეს ყოველივე არ დაუნახავს...

ექიმი განგებ ექცეოდა ახალშობილს დაუდევრად, დედამისის ზიზღით, რომელმაც უმამოდ გააჩინა შვილი ასეთ არანორმალურ პირობებში. უსიტყვოდ, მხოლოდ ნიკაპით მიანიშნა იმ მხარეს, სადაც ძველი გაზეთები ინახებოდა.მისმა თანაშემწემ ერთ-ერთი აიღო, ბავშვი მასში გაახვია და პირდაპირ იატაკზე დადო... მაშინ თითქოს რაღაცა ბასრმა გაუელვა სატოკოს სათუთ გულში. ყოველგვარი მტრობა დაივიწყა და წყნარად, ისე , რომ ვერავის შეემჩნია, სავარძელში მიაწვინა.

ამქვეყნად ყველაზე ნაკლებად ის უნდოდა სოტოკოს, რომ ქმრისთვის რაიმე პრობლემა შეექმნა. ამიტომაც მტკიცედ გადაწყვიტა არ დაეძრა მის გულში ღრმად ჩამჯდარი და ახლა მეხსიერებაში ამოტივტივებული ზმანების შესახებ. ამ ღამითაც სატოკოს ღიმილიც არ მოსცილებია სახიდან, საგულდაგულოდ ცდილობდა, მღელვარების გაურკვევლი განცდა მოეცილებინა თავიდან.

გაზეთში გახვეული იატაკზე დაგდებული ბავშვი... ყასბის დახლიდან გამოტანილი გადასახვევი ქაღალდი - გასისხლიანებული გაზეთის ფურცელი... სახვევი გაზეთისგან... საბრალო ბალღი!

თითქმის არავითარ გაღიზიანებას არ განიცდიდა სატოკო უბედური ძიძის მიმართ, მძაფრი განცდა ეუფლებოდა - თითქოს სწორედ ის, სატოკო, რომელსაც ბავშვობაში არაფერი კლებია, ახლა ეს უბედური ბავში იყო.

„კაცმა რომ თქვას, - ფიქრობდა სატოკო, - მხოლოდ მე ვიყავი ამ სცენის მოწმე -ჩვილისა გასისხლიანებულ გაზეთში. შეიძლება დედამისსაც დაენახა ეს... და თვითონაც ეგრძნო ყველაფერი.

მაგრამ ჩვენ სამს შორის მხოლოდ მე მომიწევს მისი საზარელი დაბადების ამ სურათის შენახვა მეხსიერებაში სიცოცხლის ბოლომდე. რომ გაიზრდება, იქნებ ხალხმა უამბოს, როგორ დაიბადა, როგორ გამოიყურებოდა იმ დროს. ალბათ რა საშინელება იქნება. მის თავში რა დატრიალდება!... მაგრამ არა, არა, ყველაფერი კარგად იქნება: მე ნამდვილად არ გავცემ საიდუმლოს, რომელიც მხოლოდ თავად ვიცი. ბოლოს და ბოლოს, მე ხომ მისთვის სიკეთე ჩავიდინე ფლანელში გავახვიე, იატაკიდან სავარძელში გადავაწვინე...“

სატოკო მდუმარებაში ჩაიძირა.

ღამის კლუბის კარის წინ მისმა ქმარმა მძღოლს მიაძახა: - უსიგომეში! - სატოკო მანქანაში შეაცილა და კარი გარედან მიუხურა. მინის მიღმა წამიერად გაიელვა მისმა ღიმილმა - ჯანსაღი თეთრი კვილების ორმა მწკრივმა.

„ჩემსა და შენს ცხოვრებაში არ შეიძლება იყოს რაიმე შფოთი!..“ ეს აზრი საშინელი დაღლილობით შემოეძალა სატოკოს და მისი სხეული სავარძლის საზურგეზე გადააწვინა. უკან მიიხედა, ისევ ქმარი დაინახა: არც კი მობრუნებულა, მაშინვე იქით გაემართა, სადაც მისი „ნეში“ იდგა - და ტვიდის პიჯაკი გაუჩინარდა, ბრბოს შეერია...

თეატრში ის-ის იყო სპექტაკლი დასრულდა და ნეონის რეკლამების ჩირაღდნები ერთმანეთის მიყოლებით ტალღოვანად ქრებოდა. მაყურებლის ნაკადი გამოედინა ბინდში. პირდაპირ თეატრის შენობის წინ რამდენიმე ალუბლის ხე იდგა. სატოკოს უცებ მოეჩვენა, რომ ტოტებზე გამწკრივებული ფითქინა თეთრი ყვავილები -მხოლოდ და მხოლოდ ჭუჭყიანი ქაღალდის ნაგლეჯები იყო.

„და მაინც - ის ბავშვი...“

ისევ ერეოდა მოგონებები.

„...როგორც უნდა გაზარდო ადამიანი-მისგან ხეირი არ გამოვა, ვინც არაფერი იცის თავის დაბადების შესახებ. ხოლო ჭუჭყიანი გაზეთის სახვევები შეიძლება მთელი მისი ცხოვრების სიმბოლოდ იქცეს... ნეტავ რად ვღელავ სხვისი ჩვილის ცხოვრებას? ვინ იცის - იმიტომ ხომ არა, რომ საკუთარის მომავლის გამო მეშინია?.. გავა ოცი წელი. ჩემი შვილი ბედნიერი გაიზრდება, ნორმალური ადამიანი დადგება. მაგრამ უცებ ბედისწერის წყალობით ის უბედური ბავშვი, მაშინ უკვე ოცი წლის ჩემს ვაჟს სადმე გადაეყრება და რამეს დაუშავებს?!“

თბილი, ცოტა ღრუბლიანი აპრილის საღამო იყო, მაგრამ ამის გაფიქრებაზე ზურგში თითქოს ცივმა ჟრუანტელმა დაუარა.

„ყველაფერი შეიცვლება ოცი წლის შემდეგ... ოცი წლის შემდეგ მე თვითონ უკვე ორმოცდასამი შემისრულდება... უბრალოდ ვალდებული ვიქნები, ყველაფერი ვუამბო იმ საბრალოს. ვუამბო, როგორ შევუცვალე ჭუჭყიანი გაზეთირბილი ფლანელის სახვევით...“

ტაქსი ფართო გზაზე მიაქროლებდა, სკვერის გასწვრივ. ფანჯარაში ბირუ-ჰაის ცათამბრჯენების შორეული ნათება მოჩანდა.

„...მაგრამ მთელი ეს ოცი წელიწადი უბედური, საშინელი ცხოვრებით იცხოვრებს. თაგვივით გაიყინება- სურვილების, ფულის გარეშე, წლიდან წლამდე დაანგრევს თავის ახალგაზრდა ორგანიზმს. ასე შობილ ბავშვს სხვა მომავალი უბრალოდ ვერ ექნება. მამის წყევლაში, დედის სიძულვილში გალევს დღეებს-მუდამ მარტოხელა ადამიანი...“

ჩანდა, ამ მრუმე ფიქრებმა განსაკუთრებით მტკივნეულად შეარხიეს რომელიღაც სიმი ღრმად, სატოკოს სულში. სხვანაირად „იმ ბავშვს“ რატომ უნდა დაეპყრო ასე მისი გონება რაში სჭირდებოდა თავის წარმოსახვაში მისი მომავლის ასე დაწვრილებით აღწერა...

ხანძომონის სადგური ჩამოიტოვეს. ტაქსი ინგლისის საელჩოს შენობას უახლოვდებოდა. სატოკოს თვალწინ აყვავებული საკურას ხეივანი გადაიშალა.
უცებ გადაწყვიტა, საკუთარი თავისთვის ახირების უფლების მიცემა. მოუნდა, მარტოკა დამტკბარიყო ალუბლის ღამეული ყვავილობით. გაეშვა ტაქსი, მშვიდად ემზირა დაფურცლილი ყვავილებისთვის - და მერეღა წასულიყო სხვა მანქანით, აქ ხომ იმდენი დადის...

მართალია, მისი უსუსური ბუნების გათვალისწინებით ეს მეტისმეტად სერიოზულ ავანტიურად გამოიყურებოდა. შფოთვიანი ზმანებები კვლავ შნდებოდა მის ცნობიერებაში ზუსტად ისევე, როგორც ჩვეულებრივ დღეებში.

მომცრო ტანის ახალგაზრდა ქალი ტაქსიდან გადმოვიდა და ეულად დადგა გზის პირზე. მანქანების ტალღამ ჩაუარა გული ისევ უცახცახებდა ბუნდოვანი წინათგრძნობით, მაგრამ თავისუფლების უჩვეულო განცდამ აავსო და ერთი ამოსუნთქვით გადაკვეთა გზა. თითქოს სხეულით ჭრიდა ღამეში მფრიანი ავტომანქანების ნაკადებს - ჭალისკენ, რომელიც უძირო ხრამის თავზე დაკიდებულიყო.

ეს სენტეგაფუსის სკვერი იყო - „ჩიტების მორევი“.

გაშლილი ყვავილები სიქათქათეს აფრქვევდნენ ალუბლის ტოტებს. თითქოს გაქვავებულიყვნენ, ერთმანეთს ჩაკირვოდნენ სამარადჟამოდ.

შესასვლელთან ქაღალდის სანათური ჩაქრა. მის ნაცვლად - წითელი, ყვითელი, მწვანე-შიშველი ელექტრონათურები დაჟინებით იმზირებოდნენ ტოტებიდან. ათ საათს კარგა ხანია გადასცდენოდა, სულ უფრო იშვიათად ხვდებოდნენ საკურას მოყვარული მოსეირნეების ფიგურები. სკვერის მდუმარებას შიგაშიგ თუ არღვევდა მიწაზე დაყრილი ქაღალდის ნაგლეჯების შარიშური ან გვერდზე წიხლით გაგდებული რკინის ქილის წკრიალი.

„ქაღალდი... გასისხლიანებული გაზეთის ფურცელი... უბედური ადამიანური შობა... ვინმეს, ასეთი რამის დამნახავს, უცებ რომ გაეგო, მისი დაბადებაც ამგვარი იყო - მთელი შემდგომი ცხოვრება უეჭველად დაღმა წაუვიდოდა. ამიტომაც - მე სრულიად უცხო ადამიანი, რომელმაც შემთხვევით შევიტყვე ასეთი საიდუმლო, იძულებული ვიქნები ის ჩემს გულში დავიმარხო...“

მდიდარი ფანტაზია დაეხმარა სატოკოს, გასული დღის შიში მიევიწყებინა. გარშემო მშვიდი წყვილები დასეირნობდნენ, არავის თავში აზრადაც არ მოუვიდოდა მისი შეწუხება, რაიმე ზიანის მიყენება. ერთ-ერთ წყვილს ყვავილების ცქერა მოჰბეზრებოდა: თხრილის ნაპირთან ქვის სკამზე ჩამომსხდარიყვნენ და მდუმარედ ჩაჰყურებდნენ უფსკრულს - იქით იყურებოდნენ სადაც წყლის ზედაპირსაც კი მძიმე, პირქუში ჩრდილი ფარავდა. ზემოდან, მიწაყრილიდან კედლად აღმართულიყო იმპერატორის სასახლის ტყე. ბნელი ყორიზონტი, უმცირესი ნაკეცის გარეშე, ხეების ნაპირს ღრუბლებით დაფარული ცისგან კვეთდა.

სატოკო აუჩქარებლად დაბორიალებს ბნელ ხეივანში აყვავებული ხეების ქვეშ. თავზემოთ დაკიდებული ყვავილები უცნაურ სევდას ბადებენ...

მოულოდნელად ბნელში ჩანთქმულ ერთ-ერთი ქვის სკამზე რაღაც თეთრი მოეჩვენა. ეს „რაღაც“ სულაც არ იყო ჩამოყრილი ყვავილების გროვა, არც ქვის შვერილი. სატოკო მიუახლოვდა...

ბინდში ჩაფლულ სკამზე ვიღაცას ეძინა.

ეს კაცი მთვრალი არ იყო - სატოკოს ამას მაშინვე მიხვდა, როგორც კი შენიშნა, როგორ საგულდაგულოდ ეწყო მძინარის ქვეშ გაზეთები - აი, რა ანათებდა სიბნელიდან, მიხვდა სატოკო. სატოკოს წინაშე ყავისფერჯემპრიანი მამაკაცი იწვა, რომელსაც სკამზე ფენა-ფენა ძველი გაზეთები დაელაგებინა და ქვაზე მოკუნტულიყო. ჩანდა, გაზაფხულის დადგომასთან ერთად აქ ეპოვა საცხოვრისი.
რაღაც გაუცნობიერებელ მდგომარეობაში მყოფი სატოკო სკამის წინ გაჩერდა. ძველ გაზეთებში გახვეულმა ადამიანმა უცებ სრულიად ბუნებრიარ მოაგონა ჩვილი, გაზეთში გახვეული და იატაკზე დატოვებული.

თვალი შეავლო კარგა ხნის დაუვარცხნელ, ბულულებად დაჭრილ თმას. სიბნელეში ჯემპრის სამხრეები ზემოთ-ქვემოთ ადი-ჩადიოდა მძინარის სუნთქვის კვალდაკვალ.
ისევ უწინდებური შფოთვა და შიში, სატოკოს სათუთ გულში ტანჯვად დაბადებული, მის წინაშე უფრო ნათლად წარმოჩნდა. ჯერ კიდევ ახალგაზრდა სახეზე გაჩენილი ნაოჭების მიხედვით, რომლებიც სიბნელეში ძლივს იკვეთებოდა, ნათლად იკითხებოდა უპოვრობის ხანგრძლივი წლები. ხაკისფერი შარვლის ტოტები მზრუნველად ჰქონდა აკეცილი, მაგრამ სპორტული ფეხსაცმელი,შიშველ ფეხზე ამოცმული, დიდი ხანია გასვეთოდა.

სატოკოს მოუნდა ამ სახეს უფრო ყურადღებით დაჰკვირვებოდა. ოდნავ გადათხრილი, ხელისგულით დაფარულ სახეს ჩააჩერდა. ახალგაზრდა აღმოჩნდა: გადასხლეტილი წარბებით და სწორი ცხვირით.

სულ უფრო მიახლოვებული სატოკო მოულოდნელად გაზეთს წამოედო, რომელიც უცნობს ლოგინად ეფინა... ქაღალდის მკვეთრმა შარიშურმა შავი მდუმარება გაკაწრა...

მამაკაცმა გაიღვიძა-სიბნელეში მისმა თვალებმა გაიელვა - და უშველებელი ხელი სატოკოს მაჯაში სწვდა.

არავითარი შიში არ უგრძვნია. არც კი უცდია, თავი გაეთავისუფლებინა. გონების განათების რაღაც მომენტში სატოკომ ესღა გაიფიქრა: „აი, რა ყოფილა...  გამოდის უკვე გავიდა ის ოცი წელი!“

და იმპერატორის სასახლის შავი ტყე მკვდარმა სიჩუმემ წალეკა.

ჯაბა იოსელიანი - სამი განზომილება

“ზის ლამანჩელი კაფეში, ძველს დაუკვეთავს კონიაკს,
გახუნებული აფიშა სატრფოს ბარათი ჰგონია.
ქლესური გადაძახილით თავები წაუქონიათ,
მტერზე მახვილით მიმავალს სიკვდილი მღერა ჰგონია,
ტრამალის ქარი დაბმული საკანის ტიპიკონია,
ეს სახიჩარი ქვეყანა რაინდს სამშობლო ჰგონია.”
დათო მაღრაძე. “ლამანჩელი კაფეში”.

შავნაბადა

ნაშუაღამევია. ჭადრაკის სასახლეში, ჩვენს შტაბ-ბინაში, რომან გვენცაძე (შს მინისტრის მოადგილე) და საბურთალოს მილიციის უფროსი რაულ ალანია არიან. ვაჩვენებ და ვასმენინებ პირველი მხედრიონელი ქალის, ჟურნალისტ მაყვალა ოქროპირიძის ვიდეოფირზე ჩაწერილ გამოსვლას. იგი მოგვითხრობს, თუ როგორ დაიბარეს შსს საინფორმაციო ცენტრში ვინმე გოგოლაშვილთან და შესთავაზეს მასთან ერთად შსს მუშაკების ჩემს სახლში შემოღწევის გეგმა.

რომან გვენცაძე იფიცება, რომ ასეთი რამ არ შეიძლება მომხდარიყო და ეს ცილისწამებაა. მე მჯერა მაყვალასი, მიუხედავად იმისა, რომ ეგზალტირებული პიროვნებაა და, როგორც შემოქმედს, უყვარს გადაჭარბება. ალანიას, ვატყობ, სურს, დამიმარტოხელოს. ამის საშუალება არ არის. აქ არიან თამაზ ყურაშვილი (ბუღა), ზაზა ვეფხვაძე, გია სვანაძე, ჩემი შვილი კოწია, მხედრიონელები: ედიშერ წულაძე, ლანჩხუთელი ოთარი. ალანია მაინც ცქმუტავს, თითქოს არც რომანს უნდა გააგებინოს, ისიც არ არის გამორიცხული, თამაშობდეს, ვითომ რაღაც საიდუმლო აქვს სათქმელი და ვერ ახერხებს, ფრთხილობს. ზაზა და კოწია კასპიდან ახალი ჩამოსულები არიან, დილით შავნაბადას ორმოცკაციანი ჯგუფი წაიყვანეს კასპის მილიციაში, სადაც, ჩვენი მონაცემებით, იგეგმებოდა ჩემი მოკვლა. მილიციის უფროსი განიარაღებულია და აქა ჰყავთ მოყვანილი. ისიც იფიცება, რომ ყველაფერი ეს ტყუილი და საგანგებოდ ჩაწყობილი პროვოკაციაა. ბუღა კარგი გამომძიებელივით წარმართავს დაკითხვას. შუაღამე კარგა ხნის გადასულია. ვხედავ, ასე აქედან არაფერი გამოვა, ვინ იკისრებს, თქვას, მართლაც შენი მოკვლა მინდოდაო. ვემშვიდობები შსს-დან მოსულებს, კასპის მილიციის უფროსს იარაღს ვუბრუნებ, თან ვაფრთხილებ: “კარგი, მოვრჩეთ, ხოლო თუ კიდევ ჭორად მაინც გავიგონებ ასეთ რამეს, მაშინ სხვანაირად ვილაპარაკებთ”. მიდიან. ჩვენ ცოტა ხანს კიდევ ვყოვნდებით შტაბში, ნაჩქარევად ვაჯამებთ შთაბეჭდილებებს და ვიშლებით.

როგორც კი ჩემი ოთახიდან გამოვედით, სამორიგეოში მორიგემ განგაში ატეხა: “შავნაბადაზე თავდასხმაა! რაციით გადმომცეს, ისმის სროლები”. ყველანი რაციას ვეცით. “შავნაბადა, შავნაბადა”. რაცია ხრიალებს და დუმს. “წავედით! - ვბრძანებ მე. - ახლავე გადაურეკე ყველას, ყველანი შავნაბადასკენ წამოვიდნენ”. სწრაფად ვსხდებით მანქანებში, მე - კოწიას ახალ “09”-ში, ჩემთან ერთად - ბუღა. მეორე მანქანაში - ზაზა ვეფხვაძე, გია სვანაძე, მესამეში - ედიშერი და ოთარი. ზაზამ და გიამ გაგვისწრეს, მაგრამ შავნაბადას ასახვევში კოწიას ვეუბნები, ჩართოს მაქსიმალური სიჩქარე, პირველები ჩვენ უნდა შევიდეთ.

გზაში სრული სიცარიელეა, მხოლოდ კასპიდან მომავალი ჩვენი ბიჭების ავტობუსი ჩამოვიტოვეთ. ირგვლივ სიმშვიდეა. მივქრით. იმასაც ვფიქრობ, რაიმე გაუგებრობა ან პანიკა ხომ არ არის. შავნაბადას ტერიტორიაზე კარგა ღრმად შევედით, მივუახლოვდით სასტუმროს და ერთბაშად ატყდა სროლა. ისვრიან სამი მხრიდან, საფარში შეგვიტყუეს. მანქანას ვაჩერებთ, რამდენიმე ტყვიამ უკვე გაკენწლა კარები, ჩაამსხვრია და გაიწუილა ფანჯრებში. სწრაფად გადმოვდივართ, გავრბივართ შუაგულისაკენ, საიდანაც ისვრიან, და ჩემს მაუზერს ალალბედზე ვამუშავებ. წითელ პეპლებად მფრინავი ტყვიების მოციმციმე შუქზე იკვეთება ჩვენკენ მოძრავი ტექნიკის სილუეტები.

“ბეტეერი”, “ბე-ემ-პე”, ტანკი! ვინ არიან? ამდენი ტექნიკა ჩვენს მილიციას და გვარდიას არა აქვს. ნუთუ რუსებია? ქვაფენილზე ვწვები, ვიყურები, სად არიან ბიჭები. კოწია და ბუღა ჩემს უკან, მიწაზე გაწოლილან. მგონი ესენიც ისვრიან, მაგრამ საით, ჩემი არ იყოს?! ოთარი და ედიშერი დაკუზულები მორბიან ჩვენკენ, ზაზას და გიას მანქანა არ ჩანს. ტექნიკა მიდის მანქანებისაკენ, ერთი, ორი, სამი, ხუთი, ათი... ეტყობა, ჯერ ვერ შეგვამჩნიეს. ჩვენს ზურგში ბორდიური მიჰყვება გზატკეცილს, იქით - გამწვანება, მერე - ხევი. დაჩოქილები ვეფარებით ბორდიურს, ტყვიების წივილსა და მოტორების ზუზუნში გაისმის მუხლუხების ხრიალ-ღრჭიალი, ეტყობა, ჩვენს მანქანებს გადაუარეს. გაქვავებულები ვეკრობით ბორდიურს. შავნაბადას სასტუმროში გია და დათო ვაშაკიძეების, გია ხუბულაშვილისა და კიდევ ერთი ქუთაისელის მეტი არავინ იქნებოდა. ისინი უკვე ან გაქცეულები არიან, ან აყვანილები, ან...

შავნაბადელი ორმოცი ბიჭი, რომლებიც კასპში წაიმძღვარეს ზაზამ და კოწიამ, გზაში ჩამოვიტოვეთ. მათ იარაღი არა აქვთ, გაიგებენ სროლის ხმას და უკან დაბრუნდებიან. თუ განგაშზე ქალაქიდან წამოვიდნენ, ესენი აღარ გამოუშვებენ. შეტაკებას აზრი არა აქვს, უამრავი ტექნიკაა, ჩვენები კი ორ-ორ, სამ-სამ კაციან ჯგუფებად წამოვლენ და ყველას აიყვანენ. ზაზამ და გიამ თუ მოასწრეს მობრუნება, ხომ კარგი, თუ არადა... ოთარი გვარწმუნებს, რომ მათ ხევში გადახტომას მოჰკრა თვალი, ჩვენც ხევისკენ მივფოფხავთ. უცებ შავნაბადას ტერიტორია პროჟექტორებით გაბდღვრიალდა. გვეძებენ? თავს წამოვყოფთ თუ არა, ჩვენი გიგანტური აჩრდილები განათებულ მიწას შავი ღრუბელივით ედება. “დაწექით!” - ვბრაზობ მე. კოწიას ხევის ჩრდილოვანი მხარისაკენ უჭირავს გეზი. ცხინვალსა და ლიახვის ხეობაში თან დამყვებოდა, მაგრამ ასეთ კრიტიკულ სიტუაციაში პირველად არის, კარგად უჭირავს თავი, ფაქტობრივად, ჩვენი მეგზურია და, ამრიგად, მეთაურიც. ორიენტაციის საუცხოო უნარი აქვს, უნდა მივენდოთ. სროლა შეწყდა. პროჟექტორები დაბორიალობენ, საეჭვო ადგილებში ყოვნდება მათი შუქი. არ ვინძრევით. შემდეგ ისევ ხოხვით მივიწევთ, მგონი, თბილისისაკენ. კოწიამ გაზის გაყვანილობა აღმოაჩინა, ვდგებით და ძუნძულით მივყვებით მილებს. სახიფათო ზონას გავდივართ. ახლა ბუჩქნარიდან ბუჩქნარში გადავდივართ. ისევ ზაზასა და გიას ჯავრი გვაწუხებს. ოთარი გვაჯერებს, რომ ისინი გამოსულები უნდა იყვნენ. განთიადისას გავედით მაგისტრალზე. ბენზინის გასამართ ჯიხურთან სასწრაფო დახმარების რამდენიმე მანქანამ ჩაგვიქროლა. ალბათ მსხვერპლია, ან დაჭრილები, მაგრამ ვინ? ესეც შენი პატრიოტი ზვიად გამსახურდია.

ჯიხურთან მსუბუქი მანქანა დგას, მძღოლი კანისტრით ბენზინს იმარაგებს. ბუღა მიეჭრა, უბრძანებს, წაგვიყვანოს. გაფითრებული მძღოლი უსიტყვოდ ჯდება საჭესთან. ოთართან მივდივართ, ვარკეთილში. ვიდრე მანქანა თვალს არ მიეფარა, კორპუსებთან ვდგავართ, სახლში არ შევდივართ - სიფრთხილეს თავი არ სტკივა. ნაჩქარევად ვსაუზმობთ. ოთარს და ედიშერს ვგზავნით ამბის გასაგებად, რა ხდება შავნაბადაზე და ქალაქში. ჩვენ კი, უძილოები, მივეყარეთ სავარძლებსა და სკამებზე. საღამოსათვის ყველაფერს დაწვრილებით ვიგებთ. გია და დათო ვაშაკიძეები აქეთ-იქითა სროლის შემდეგ, როცა ტყვიები გაუთავდათ, დანებებულან. გია ხუბულაშვილი დიდხანს ეწინააღმდეგებოდა უიარაღოც. თვით რუსები აღუფრთოვანებია ბიჭების მამაცობას. ქუთაისელი გაქცეულა. კასპიდან დაბრუნებული ბიჭები გზაში აუყვანიათ. არიან დაჭრილები ორივე მხრიდან, მოკლულია ერთი რუსი ოფიცერი. აყვანილები სასტიკად უცემიათ. ჩვენ გვეძებენ. ზაზა და გია ჯერჯერობით არ ჩანან. ჩვენი შტაბ-ბინის მორიგე შემოგდებული აგენტი გამოდგა, იქაურობა მიუტოვებია და გამქრალა. შეუძლებელია, ბოროტებას რაღაც სიკეთეც არ ახლდეს. კიდევ კარგი, ჩემი ბრძანება არ შეასრულა და განგაშზე მხედრიონელები არ გამოიძახა, ყველას გზაში აიყვანდნენ, უაზრო მსხვერპლი მოჰყვებოდა ამ უთანასწორო შეტაკებას.

რუსების სპეცდანიშნულების, ე. წ. “ღამურების” პოლკი ტექნიკის ორმოცი ერთეულით მოქმედებდა ორმოცი უიარაღო ბიჭის აყვანაში - გამოდის თითო ტანკი, ან “ბე-ემ-პე” ან “ბეტეერი” თითო კაცზე. ოპერაციაში გვარდიაცა და ჩვენი მილიციაც მონაწილეობდა. ნუთუ გვენცაძემ ეს არ იცოდა?! იმასაც ვფიქრობ, ალანიას ჩემი დამარტოხელება რომ სურდა, ხომ არ იცოდა თავდასხმის გეგმის შესახებ და გაფრთხილებას ხომ არ აპირებდა?!

მეორე დღეს, 5 საათზე, ილია ჭავჭავაძის საზოგადოებას მიტინგი აქვს დანიშნული. გადავწყვიტე, მიტინგზე გამოვიდე - ვიდრე გამსახურდია ცრუ ინფორმაციას გაავრცელებს, ჯობია, ხალხს მოვუთხრო საქმის ვითარება. მირჩევენ, დავიმალო, ბუღაც მაგ აზრისაა. ჩემი დამალვა ომს გამოიწვევს. თუ გავედი, ბიჭებიც გამომყვებიან. ეს “ბიჭები” ორი ათასამდე კაცია. არ შეიძლება, ხალხი ვერ გაგვიგებს. არჩევნები სულ ახლახან ჩატარდა, ვითომ ეროვნული მთავრობა გვყავს. დამიჭერენ? - რა ვქნა, დამიჭირონ, სისხლი არ უნდა დაიღვაროს. ზვიად გამსახურდიამ ჩვენთან დიალოგს რუსებთან ალიანსი ამჯობინა. ჩვენ, ორასმა კაცმა, ოპერის ბაღში იმიტომ ვიშიმშილეთ, რომ “ეროვნულ კონგრესსა” და ახლად არჩეულ უმაღლეს საბჭოს შორის მოლაპარაკება გამართულიყო. ორივე ლეგიტიმური ორგანოა. ეროვნული კონგრესის არჩევნები ხომ უპრეცედენტო, მრავალპარტიული, თავისუფალი არჩევნები იყო მთელ საბჭოთა კავშირში?! მრგვალმა მაგიდამ მოგვატყუა, მხედრიონსა და ირაკლი წერეთელსაც შიმშილი შეგვაწყვეტინა, შეგვპირდა შეხვედრებს, შეთანხმებებს და არაფერი შეასრულა. აკაკი ასათიანი პირადად მე შემითანხმდა, ტელევიზიაშიც გამოცხადდა, კონგრესის მხრიდან კომისიაც ჩამოყალიბდა, თითქოს გამოჩნდა ეროვნული მოძრაობის და, აქედან, ერის გამთლიანების პერსპექტივა, და კვლავ ზვიად გამსახურდიამ, ფორუმის მუშაობის ჩაშლისდაგვარად, აქაც ერთიანობას დაპირისპირების პოლიტიკა ამჯობინა. მიუხედავად ამისა, ხალხის აქტიური, დიდი ნაწილი მაინც გამსახურდიას ემხრობა. ასე რომ, ჩვენს წინააღმდეგობას მოღალატურად ჩათვლიან და შესაძლოა რუსების დახმარებით საალყო რეჟიმიც გამოცხადდეს ქვეყანაში.

ოპერასთან საკმაო ხალხი შეგროვილა. გამოდის თამრიკო ჩხეიძე და მოკლედ ჰყვება შავნაბადას ამბავს. ჩემი გამოსვლისას ვიღაცამ ჰაერში გაისროლა და გაიქცა. ჩვენმა ბიჭებმა დააკავეს, მომიყვანეს შეშინებული ახალგაზრდა, ენის ბორძიკით ლაპარაკობს. მწერალ ლევან სანიკიძის შვილი აღმოჩნდა, პროკურატურის მუშაკი. ვუშვებ, მგონია შევარცხვინე - ხალხს რატომ ესვრი-მეთქი. ჩემი გამოსვლა მოკლეა, ვყვები უმთავრესს, ვადანაშაულებ გამსახურდიას, მრგვალ მაგიდას, ვადანაშაულებ ფაშიზმში. შემომაქვს წინადადება, ჩამოყალიბდეს ანტიფაშისტური პოლიტიკური ორგანიზაცია. აქვე ამას მხარს უჭერს სამტრედიის ახალგაზრდული ორგანიზაცია, მათი ხელმძღვანელი ანგია გამოდის სიტყვით, გულთან, ბუშლატზე ამომწვარ ნატყვიარს აჩვენებს ხალხს. ეს სამტრედიის პრეფექტურის პიკეტირების დროს ესროლეს ზვიადისტებმა.

ბნელდება. მიტინგი იშლება. ზაზა ვეფხვაძე და გია სვანაძე მანქანაში მელოდებიან, ჰყვებიან, თუ როგორ გამოაღწიეს შავნაბადას ალყას - ჩვენ დახოცილები ვეგონეთ. მიმაცილებენ ამირან გოგეშვილთან, ჩემს ძველ მეგობართან. მირჩევენ, დღეს, ამ ცხელ გულზე ნუ წავალ სახლში. ღამის ორი საათისათვის ტელეფონით მიკავშირდება გია ჭანტურია და მაფრთხილებს, რომ აქვს უტყუარი ცნობა: დღეს ან ხვალ გადაწყვეტილია ჩემი დაპატიმრება. მე ისევ იმ აზრზე ვარ: დამაპატიმრებენ და დამაპატიმრონ - ომს არ დავიწყებ. არადა, მრგვალი მაგიდის გარეკვას წინ არაფერი დაუდგება. გვარდია ჯერ ახლა იწყებს ჩამოყალიბებას, არც ხალხი ჰყავს საკმარისი, არც იარაღი, პოლიცია ამორფულ-ნეიტრალური ბრბოა, საქართველოს მხედრიონს კი ექვსი ჯავშანტექნიკა, ათას ხუთასი კარგად შეიარაღებული მებრძოლი, ორი მაგდენიც უიარაღო წევრი ჰყავს. და მაინც, ასეთი გადაწყვეტილების მიღება გამორიცხულია. ჯერ ერთი - ჩვენ ხომ იმისათვის არ ვართ მოწოდებული, რომ ძალაუფლება ჩავიგდოთ ხელში, ჩვენი მიზანია დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლა, მოსახლეობისა და დემოკრატიის დაცვა, მეორეც - ზვიად გამსახურდია რუსებს დაგვასევს, როგორც შავნაბადაზე.

ალიონზე მაღვიძებს გია სვანაძე, მატყობინებს, რომ ზაზა ვეფხვაძე აიყვანეს, თვითონ კი მოსულია ბიჭებთან ერთად, რათა მე გადამმალონ. უარს ვეუბნები ისევ იმ მოტივით და მეორე დღისთვის ვნიშნავ შეხვედრას ჩვენი მოქმედების გეგმის შესამუშავებლად. დილის 8 საათზე ორმოცამდე მილიციელი და გვარდიელი მოვიდა ჩემს წასაყვანად. გამჩხრიკეს. “იარაღი გაქვთ?” - მეკითხებიან. “რასაკვირველია. შეიძლება მხედრიონის უფროსს იარაღი არ ჰქონდეს?” მახსენდება დადიანების გაძარცვის ლეგენდა. “გამოიტანეთ ოქროვერცხლი, ყველაფერი! - იძახის დიასახლისი, - ამ მათხოვრებს იმას ვათქმევინებ, დადიანის სახლი გავძარცვეთ და არაფერი ჰქონდათო?” მივყვები წყნარად, წინააღმდეგობის მცდელობის გარეშე. ამირანი ტირის: “ასეა, დადე თავი, ირბინე შენს შვილთან ერთად ტყე-ღრეში საქართველოსთვის და ასე დაგიფასებს შენი ხალხი”. ნაძალადევად ვიღიმები, ვაწყნარებ: “ეს ყველაფერი დროებითია, ჩემო ამირან”.

Monday, October 27, 2014

თომას მანი ჯადოსური მთის შესახებ

ამ წიგნში ჰანს კასტორპის თავგადასავალი გვინდა გიამბოთ, ოღონდ ამბავს ჰანს კასტორპის ხათრით როდი გიყვებით (მაშინ მკითხველი მისი სახით, თუმცა მიმზიდველ, მაგრამ მაინც ერთ უბრალო ყმაწვილკაცს გაეცნობოდა), ჩვენ აქ მოთხრობილი თავგადასავლის გულისთვის უფრო ვირჯებით, რადგან გვგონია, რომ ნამდვილად ღირს ჩიტი ბდღვნად (ოღონდ, მოდი, ჰანს კასტორპსაც ნუ დავუკარგავთ დამსახურებას: ეს თავგადასავალი სწორედ მას გადახდა თავს და, მოგეხსენებათ, ბედი ყველას როდი არგუნებს ხოლმე ასეთ პატივს წილად).

ამ ამბის შემდეგ ბევრმა წყალმა ჩაიარა, როგორც იტყვიან, მას უკვე ისტორიის კეთილშობილი ჟანგიც აქვს მოკიდებული და თხრობისას უეჭველად წარსული დროის ფორმები უნდა მოვიშველიოთ.

თუმცა, აქვე მოგახსენებთ, რომ სიძველე ამბავს თუ ამშვენებს, თორემ პეწს არ უკარგავს. ამბავს სიძველე უხდება და, შეიძლება ითქვას, რაც უფრო ოდინდელია იგი, მით უფრო ემატება მიმზიდველობა და მთხრობელსაც, ნამყო დროის ამ მოდუდუნე შემლოცველსაც, საქმეს უადვილებს. ოღონდ, ადამიანებისა არ იყოს, ამბავსაც ერთი უცნაურობა სჭირს: ადამიანები და, მათ შორის, არცთუ იშვიათად - სწორედ მწერლები, ამბის თხრობისას თავიანთ ასაკზე უხნესი აღმოჩნდებიან ხოლმე. ჰოდა, ამბავიც ასეა, იგიც ხშირად თავის ნამდვილ ასაკზე ხანდაზმული გამოდის, თუმცა, მისი წლოვანება დღეებით არ გამოითვლება და არც მის მხრებზე დაწოლილი წლები იზომება მზის ირგვლივ ბრუნვით. ერთი სიტყვით, იგი თავისი ხანდაზმულობის ხარისხს დროს არ უმადლის.

ამით გაკვრით და ქარაგმულად გვინდა მიგანიშნოთ ხსენებული იდუმალი სტიქიის ორჭოფულ და ფრიად თავისებურ, ორმაგ ბუნებაზე, ოღონდ საქმის ნათელი ვითარება ხელოვნურად რომ არ გავაბუნდოვანოთ, აღვნიშნავთ: ჩვენი ამბის ხანდაზმულობა იმის წყალობით ადის მაღალ ხარისხში, რომ იგი სიცოცხლისა და ცნობიერების გამთიშავი ზღვრისა და გარდატეხის წინ თამაშდება. იგი თამაშდება, ანდა, მოდი, აწმყოს ყოველგვარ ფორმას თავი ავარიდოთ და ვთქვათ, რომ იგი გათამაშდა ან თამაშდებოდა წინათ, ოდესღაც, გარდასულ დღეებში, დიდი ომის წინა ხანაში, ომისა, რომლის დაწყებას ბევრი რამ მოჰყვა და მას შემდეგ საშველიც აღარ დასდგომია.

ასე და ამგვარად, ეს ამბავი უწინ გათამაშდა, ოღონდ მისი დასაბამი შორეულ წარსულში არ უნდა ვეძიოთ. თუმცა, ასეც რომ იყოს, განა ამბის ხანდაზმულობა მით უფრო ღრმა, სრულყოფილ და ზღაპრულ იერს არ იძენს, რაც უფრო მჭიდროდ ეკვრის იგი „უწინარესის“ ცნებას? გარდა ამისა, ჩვენს ამბავს, თავისი შინაგანი ბუნების წყალობით, იქნებ მართლაც ჰქონდეს კიდეც რაღაც საერთო ზღაპართან.

ჩვენ დაწვრილებით მოგიყვებით ამ ამბავს, გამოწვლილვით და საფუძვლიანად. აბა, როდის ყოფილა ამბის მოსათხრობი დროის სიგრძე-სიმოკლე იმ დროსა და სივრცეზე დამოკიდებული, რომელსაც იგი მოიცავს? აქაოდა, პედანტობა არ დაგვწამონო, ამის შიში ვერ დაგვაფრთხობს და ვერ შეგვაცვლევინებს აზრს, რომ მხოლოდ საფუძვლიანი თხრობა შეიძლება იყოს ჭეშმარიტად საინტერესო.

ჰანსის თავგადასავალს ხელის ერთი მოსმით ვერ მოათავებს მთხრობელი, ამ საქმეს არც შვიდი დღე ეყოფა და ვერც შვიდი თვე მოილევს ბოლომდე. ან იქნებ ჯობდეს, წინასწარ არც იცოდე, რა მიწიერი დროის განმავლობაში ეყოლები მას თავის ქსელში გამომწყვდეული. თუმცა, ეგებ ღმერთი შეგვეწიოს და შვიდი წელი მაინც არ დაგვჭირდეს.

„ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა“

ხორხე ლუის ბორხესი - უსამართლობათა შემოქმედი მონკ ისთმენი

ხორხე ლუის ბორხესი - მსოფლიო მზაკვრობის ისტორია

ამ ამერიკის შვილები

ლურჯ-ლაჟვარდისფერი კედლისა თუ კამკამა ცის ფონზე მკაცრ შვ კოსტუმებსა და ქალის მაღალქუსლიან ფეხსაცმელებში გამოწყობილი ორი ბაქია უმძიმეს ცეკვას ასრულებს: ცეკვას ერთნაირი დანებით, რომელიც მანამ გრძელდება, სანამ ერთ-ერთის ყურიდან ალისფერი მიხაკი არ გამოჩნდება, როგორც დასტური იმისა, რომ პირველის დანა ღრმად შეიჭრა მეორის სხეულში. 

ეს უკანასკნელი კი უმუსიკოდ, ჰორიზონტალური სიკვდილით ასრულებს ხსენებულ ცეკვას. პირველი ბედის მორჩილი სახით იხურავს ჩამბერგოს (ფართო შავი ქუდი, რომელიც ესპანეთიდან გავრცელდა სხვა ქვეყნებში) და მთელ თავის სიბერეს უძღვნის იმის მოყოლას, თუ რაოდენ წმინდაა მისი ტკივილი. ასეთია ბანდიტიზმის ისტორიის დეტალები ჩვენთან. ნიუ-იორკელ თავზეხელაღებულთა ისტორია კი მეტად თავბრუდამხვევი და მძიმეა.

იმ ამერიკის შვილები

ნიუ-იორკული ბანდების ისტორია (რომელიც მკითხველმა პირველად 1928 წელს ჰებერტს ასბერის ოთხასგვერდიან ინ ოქტავო ფორმატის ნაშრომში იხილა), სავსეა დაბნეულობით, სისასტიკითა და ველური კოსმოგონიით, რომელთა უმრავლესობა სრულიად უმსგავსოა: ესაა მიწურის ძველი ლუდსახარშები, სადაც ღამეს მიუსაფარი შავკანიანები ათევდნენ, ნიუ-იორკის რაქიტიანი სამსართულიანი სახლები, „ჭაობის ანგელოზების“ (Swamp Angels) მსგავსი კრიმინალთა ბანდები, რომლებიც ძირითადად კანალიზაციის ჯურღმულებში დაძვრებოდნენ სამოროდიოროდ, „განთიადის ბიჭები“ (Daybreack Boys), რომლებიც ათი-თორმეტი წლის მკვლელი-ბავშვების გადმობირებით ირთობდნენ თავს, ათლეტური და უტიფარი მარტოხელა ნაძირლები „ცილინდრიანი მახინჯები“ (Plug Uglies), უცხოთა გულიან სიცილს რომ იწვევდნენ მაღალი ქუდებისა და ქარში მოგრიალე გაღეღილი პერანგების გამო, მარჯვენას ხელკეტი, ჯიბეს კი პისტოლეტი უმშვენებდათ. ნაძირლების ბანდა „მკვდარი ბაჭიები“ (Dead Rabbits), ხელჩართული ბრძოლის დაწყების წინ ჯოხზე აგებულ მკვდარ კურდღელს რომ უჩვენებდნენ მეტოქეს, კაცები, რომლებიც ჯონი დოლანს ჰგავდნენ, ე.წ. „დენდის“, ცნობილი იმით, რომ შუბლზე გაზეთილი თმის კულული ედო, მაიმუნისთავიანი ხელჯოხი და სპილენძის დახვეწილი მოწყობილობა, რომელსაც ცერა თითზე იკეთებდა, სულ თან ჰქონდა, რათა სათანადოდ ამოეთხარა მტრის თვალის ბუდეები. ბიჭები კიტ ბერნსის მსგავსად, თვალის დახამხამებაში რომ შეეძლოთ ცოცხალი ვირთხისთვის თავის მოჭმა, ბიჭები, რომლებიც ჰგავდნენ ბრმა დენი ლიონსს, რომელსაც ქერა თმა და ფართო, მკვდარი თვალები ჰქონდა, სუტენიორი სამი მეძავისა, რომლებიც ამაყად მოძრაობდნენ შორიახლოს. სახლები ფერადფანრიან ქუჩებზე, ისეთი, ნიუ ინგლანდელი შვიდი და რომ ფლობდა და შობის ღამის შემოსავალს ქველმოქმედებაში ხარჯავდა. მშიერი ვირთხებისა და ძაღლების საბრძოლო არენა, ჩინური სათამაშო სახლები, ქალები, რომლებიც ჰგავდნენ მარადმწვანე ქვრივს, ჟღალ ნორას, „თრიების ბანდის“ (Gophers) ყველა ლიდერს რომ უყვარდა და ეამაყებოდა, ქალები, რომლებიც ჰგავდნენ „მტრედ ლიზის“, დენი ლიონსის სიკვდილით დასჯის შემდეგ ძაძები რომ ჩაიცვა, თავად კი „თვინიერმა მეგიმ“ წააცალა თავი, რადგან მისი დიდი ხნის რაყიფი იყო აწ განსვენებული ბრმა კაცის სიყვარულში; 1863 წლის ერთკვირიანი ველური ჯანყი, როცა ამბოხებულებმა ასობით სახლი გადაწვეს და ცოტა დააკლდათ ქალაქის სრულად დაპყრობამდე, ქუჩის შეტაკებები, რომელშიც წიხლებისგან სიკვდილის პირას მიყვანილი კაცი ისე იკარგებოდა, როგორც ზღვაში, „იოსკე შავკანიანისნაირი“ ცხენის ქურდები და მოვაჭრეები - სწორედ ეს ადამიანები ქარგავენ ამ ქაოტურ ისტორიას. ამ ისტორიების ყველაზე ცნობილი გმირი ედვარდ დელანია, იგივე ულიამ დელანი, ჯოზეფ მარვინი, ჯოზეფ მორისი, მონკ ისთმენი, ათასორასკაციანი ბანდის წინამძღოლი.

გმირი

ამ თანმიმდევრული ხრიკების რიგში (რომელიც ნიღბებით თამაშს ჰგავს, რადგან არ იცი, ვინ ვინაა) ჩვენი გმირის ნამდვილი სახელი არ ფიგურირებს, თუკი გავბედავთ და ვივარაუდებთ, რომ საერთოდ ჰქონდა. ერთი კია, ბრუკლინის ულიამსბურგის სამოქალაქო მდგომარეობათა ბიუროს სააქტო ჩანაწერებში მოხსენიებულია როგორც ედვარდ ოსტერმანი, მოგვიანებით გვარის ამერიკანიზებული ფორმით - ისთმენი. უცნაურია, ეს მრისხანე ბოროტმოქმედი ებრაელი იყო, ისეთი რესტორნის მფლობელის შვილი, სადაც ქოშერის სამზარეულოს მისდევენ და სადაც კაცები რაბინისეულ წვერებში უშიშრად მიირთმევენ უსისხლო და სამჯერ გარეცხილ ხორცს ხბოსას, რომელსაც თავი შესაშური სიზუსტით მოჰკვეთეს.

1892 წელს, ცხრამეტი წლის ასაკში მამის დახმარებით ზოომაღაზია გახსნა. ცხოველებისთვის თვალყურის დევნა, მათი ქცევებისა და უმანკოების ცქერა მისთვის საყვარელი საქმიანობა იყო სიცოცხლის ბოლომდე. კარიერის მწვერვალზეც კი, როცა ამრეზით ამბობდა უარს ტამანის საჰემის შემოთავაზებულ სიგარაზე და გონდოლასავით ავტომანქანით ყველაზე პომპეზურ ბორდელებს სტუმრობდა, მეორე და შენიღბული მაღაზიაც გახსნა, სადაც ასი ჯიშიანი კატა და ოთხასზე მეტი მტრედი ჰყავდა, როემლთაც ნებისმიერზე არ ჰყიდდა. ყველა თავისებურად უყვარდა, სათითაოდ იცნობდა და თავად უვლიდა. უცნაურია, მაგრამ ჩვევად ჰქონდა, უბანში მხარზე წამოსკუპებული ბედნიერი კატით ესეირნა, სანამ სხვები გოროზად მიჰყვებოდნენ უკან.

დამანგრეველი და მონუმენტური აღნაგობის კაცი იყო: ხარივით მოკლე კისერი ჰქონდა, ფართო გულმკერდი, გრძელი და საბრძოლველად შემართული ხელები, გატეხილი ცხვირი და სახე, როემლზეც, მართალია, მთელი მისი ცხოვრება ნაიარევებად აღბეჭდილიყო, ტანთან შედარებით მაინც ნაკლებად შთამბეჭდავი იყო. ფეხები მხედარივით თუ მეზღვაურივით დაგრეხილი ჰქონდა. პერანგისა და პიჯაკის გარეშეც შეეძლო სიარული, მაგრამ ციკლოპურ თავზე წამოსკუპებულ დაკუჭულ ქუდზე უარს ვერ ამბობდა. ის ჯერ კიდევ ახსოვთ. ფიზიკურად ტიპური ბანდიტი იყო კინოფილმიდან და სულაც არ ჰგავდა უღიმღამო და მსუქან კაპონეს. ვოლჰეიმზე ამბობენ, რომ ჰოლივუდში მხოლოდ იმიტომ დაასაქმეს, რომ ნაკვთებით სწორედ მონკ ისთმენს წააგავდა. ამ უკანასკნელს კი სჩვეოდა თავისი იმპერიის შემოვლა ლურჯფრთიანი მტრედით მხარზე, რითაც მოგაგონებდათ კუზიან ხარს ბენტევეოთი.

1894 წელს ნიუ-იორკში საჯარო საცეკვაო დაწესებულებები უხვად გამოჩნდა. წესრიგის შესანარჩუნელბად, ისთმენი ერთ-ერთი ასეთ დაწესებულებას მიუჩინეს. ლეგენდა ამბობს, რომ თავიდან დამსაქმებელს მისი დაქირავება არ უნდოდა, მაგრამ მონკმა უნარ-ჩვევების დემონსტრირება იქვე გადაწყვიტა და იოლად დაამარცხა ორი ახმახი, რომელთაც მისთვის ადგილის დათმობა არ სურდათ. ისთმენი 1899 წლამდე დარჩა იმ ადგილას, სადაც ყველას თავზარს სცემდა.

ყოველი მოთვინიერებული ჯიბგირის სახელზე, მონკი თავის უზარმაზარ ხელკეტზე დანით თითო ნიშანს ტოვებდა. ერთ საღამოს მისი ყურადღება მიიქცია ლუდის კათხიანმა მელოტმა კაცმა, რომელსაც ხელკეტი ისე უთავაზა თავში, საბრალომ გონება დაკარგა. მონკი კი აყვირდა, ერთი დამღა მრჩებოდა ორმოცდაათამდეო.

ძალაუფლება

1899 წლიდან ისთემი არა მხოლოდ ცნობილი კაცი იყო, მნიშვნელოვანი ზონის კანონიერად არჩეული მეთაური გახლდათ და ფულს იღებდა წითელი ფარნების ქუჩებიდან, სათამაშო სახლებიდან, ქუჩის მეძავებისა თუ ამ უბნების ბინძური დასახლებებიდან. კრიმინალური დაჯგუფებები თუ კერძო პირები ამა თუ იმ დანაშაულის ორგანიზებისათვის მას ეთათბირებოდნენ. ჰონორარი შემდეგი იყო: 15 დოლარი მოჭრილი ყურისთვის, 19 დოლარი მოტეხილი ფეხისათვის, 25 დოლარი ფეხში ნასროლი ტყვიისათვის, 25 დანით მიყენებული ჭრილობისათვის და 100 მსხვილი საქმისათვის. ზოგჯერ ფორმის შესანარჩუნებლად ისთმენი პირადად ასრულებდა შეკვეთას.

საკონტროლო ტერიტორიებზე დავამ (ისეთივე სპეციფიკურმა და უჟმურმა, როგორიც ის დავებია, საერთაშორისო სამართლის ნორმები რომ აჭიანურებენ) ისთმენი სხვა ცნობილი დაჯგუფების ლიდერთან, ვინმე პოლ კელისთან, დააპირისპირა. მაშინ დაპირისპირება პატრულის ტყვიების ზუზუნმა და ჩხუბმა გადაწყვიტა, საზღვრები მოინიშნა. ერთხელ, ალიონზე, ისთმენმა მონიშნული ტერიტორია გადაკვეთა, სადაც ხუთი ადამიანი დაესხა თავს, თავბრუდამხვევად სწრაფი, მაიმუნის მსგავსი მკლავებისა და ხელკეტის წყალობით მონკმა სამი იქვე მიაწვინა, მაგრამ დარჩენილებმა მუცელში ორი ტყვია დაახალეს და რადგან ეგონათ მოკვდაო, ქუჩაში მიაგდეს. ისთმენმა ცერა და საჩვენებელი თითი ნატყვიარზე მიიდო და ლოთივით ფორთხვით მიაღწია საავადმყოფომდე. ბრძოლა სიცოცხლეს, მაღალ ტემპერატურასა და სიკვდილს შორის რამდენიმე კვირა გაგრძელდა, მაგრამ ამ ხნის მანძილზე არავინ დაუსმენია. როცა საავადმყოფოდან გამოეწერა, გარდაუვალი გახდა ომი, რომელიც ათას ცხრაას სამი წლის ცხრამეტ აგვისტომდე მძვინვარებდა.

რევინგტონის შეტაკება

ასობით გმირმა, ბუნდოვნად რომ გაირჩევიან მათ საქმეში გაფანტულ ფოტოებზე, ასობით თამბაქოს სუნითა და ალკოჰოლით გაჟღენთილმა გმირმა, ასობით გმირმა ფართოფარფლიან ქუდზე მოხვეული ფერადი ლენტით, ასობით უამრავი დაავადების მქონე გმირმა, მძიმე თუ მსუბუქ ფორმებში რომ აქვთ კარიესი, თირკმლისა და სასუნთქი გზების დაავადებები, ასობით უმნიშვნელო თუ დიდებულმა ნაძირალამ ტროელებისა და ხუნინელების (პროვინცია პერუში) მსგავსად, უკუნეთ ღამეს შემაღლებული თაღის ქვეშ შეტაკება მოაწყო. დაპირისპირების მიზეზი გახდა ერთგვარი გადასახადი, რომელსაც კელის ბიჭები ითხოვდნენ სათამაშო სახლის მფლობელ მონკ ისთმენის მეგობრისგან. როცა ბანდის ერთ-ერთი წევრი მოკლეს, ტყვიების ზუზუნი პისტოლეტების უთვალავ ოდენობაში გადაიზარდა, დაქირავებული ავტომანქანების ცენტრში შემაღლებულ ბოძებს ამოფარებული წვერიანი კაცები უსიტყვოდ ეცემოდნენ ძირს, მუშტი კი კოლტის რევოლვერისთვის კუშტად შეეკრათ. რას გრძნობდნენ ნეტავ ამ შეტაკების მონაწილეები? პირველი (ალბათ) - ველურ რწმენას, რომ ასობით რევოლვერის უწესრიგო გრუხუნი მიწასთან მყისიერად გაასწორებდა მათ, მეორეც (ალბათ) - სავარაუდოა, მისცემოდნენ საკმაოდ სულელურ იმედს, რომ თუ ისინი პირველმა ტყვიამ არ იმსხვერპლა, ესე იგი, დაუმარცხებელნი იყვნენ. ერთი რამ ეჭვგარეშეა - რკინის სანგრებს შეფარულები და ღამის ბინდში გახვეულები, გაცხადებით იბრძოდნენ. პოლიციამ ორჯერ სცადა ჩარეულიყო ბანდების ქუჩურ გარჩევებში, მაგრამ ორჯერვე ჩამოიშორეს. ალიონის პირველი სხივებისთანავე, შეტაკება ისე ჩაკვდა, თითქოს უცენზურო ან სპექტრული სანახაობა ყოფილიყო. რკინის დიდ თაღებქვეშ ეყარა შვიდი მძიმედ დაჭრილი, ოთხი გვამი და ერთი მკვდარი მტრედი.

ხრაშუნი

პოლიტიკური ფიგურები, რომელთაც მონკ ისთმენი სამსახურს უწევდა, საჯაროდ ყოველთვის უარყოფდნენ რომელიმე ბანდის არსებობას, ან უკიდურეს შემთხვევაში, აცხადებნდნენ, რომ ლაპარაკი იყო ახალგაზრდებისგან შემდგარ ჯგუფზე, რომელსაც მხოლოდ გართობა სურდა. რივინგტონის სასტიკმა შეტაკებამ ყველა გამოაფხიზლა. ორივე ბანდის მეთაურს ზავის დასადებად უხმეს. კელმა (რომელმაც კარგად იცოდა, რომ პოლიტიკოსებს კოლტის რევოლვერებზე უკეთ შეეძლოთ პოლიციის მოვალეობის აღსრულება), მაშინვე თქვა „დიახ“, ისთემნს კი (თავისი ბრუტალური აღნაგობისგან გათამამებულს) სროლა და ბრძოლა სწყუროდა. რადგან ზავზე სასტიკი უარი განაცხადა, იძულებულები გახდნენ, ციხით დამუქრებოდნენ. ბოლოს ორი გამოჩენილი ბოროტმოქმედი ბარში სათათბიროდ დასხდა, პირში სიგარა გაირჭვეს, მარჯვენა რევოლვერს ჩასჭირდეს და იარაღიანი ბიჭებით გარშემოტყმულნი წმინდა ამერიკულ გადაწყვეტილებამდე მივიდნენ: დაე, დავა კრივში დაპირისპირებას გადაეწყვიტა. კელი შესანიშნავი მოკრივე იყო. მატჩი ფარდულში გაიმართა და ბრწყინვალე გამოდგა. შერკინებას ას ორმოცი ადამიანი დაესწრო, მათ შორის მოღრეცილქუდიანი კაცები და მაღალი, მონუმენტური ვარცხნილობის ქალები. დაპირისპირება ორ საათს გასტანა და ერთმანეთის დალილავებით დასრულდა. ერთი კვირის თავზე ტყვიები კვლავ ნაპერწლკებს ყრიდნენ. მონკ ისთმენი, უკვე მერამდენედ, დააპატიმრეს. მისმა მფარველებმა შვებით ამოისუნთქეს. მოსამართლემ ისთმენს, ყველაფრის გათვალისწინებით, ათი წლით ციხე მიუსაჯა.

ისთმენი გერმანიის წინააღმდეგ

როცა ჯერ კიდევ დაბნეული მონკი სინგ-სინგის ციხიდან გამოვიდა, მისი ათასორასკაციანი ბანდა უკვე დაშლილიყო. მათი ხელახლა მოკრება ვერ შეძლო და გადაწყვიტა დამოუკიდებლად ემოქმედა: 1917 წლის 8 სექტემბერს საჯარო დებოში მოაწყო, ამავე წლის 9 სექტემბერს გადაწყვიტა, სხვა ქაოსში მიეღო მონაწილეობა და ქვეითთა სამხედრო დანაყოფში ჩაეწერა.

მისი სამხედრო კარიერიდან ბევრი რამ ვიცით. გამალებიტ წინააღმდეგებოდა ტყვეთა აყვანას, რის გამოც ერთხე (კონდახის ერთი მოქნევით) ხსენებული ტრადიციისთვის ხელის შეშლაც მოუხდა. ვიცით, რომ დაავადმყოფოდან გაიქცა და სანგრებში დაბრუნდა. მონტფოკონის მახლობლად ბრძოლებში თავი განსაკუთრებულად გამოიჩინა. ბოლოს ამბობდა, ბოუერის ცეკვები უფრო საშიშია, ვიდრე ევროპული ომიო.

მისტიკური, მაგრამ ლოგიკური დასასრული

1920 წლის 25 დეკემბერს ნიუ-იორკის ერთ-ერთ ცენტრალურ ქუჩაზე მონკ ისთმენის გვამს დაათენდა. ხუთი ტყვია ჰქონდა ნასროლი. სიკვდილის არმცოდნე ბედნიერი კატა კი დაბნეული, მაგრამ ჩვეული მოძრაობით გარს უვლიდა უკვე გაციებულ გვამს.

The Gangs of new York, Herbert Asbury, New York, 1927 
ესპანურიდან თარგმნა - ნინო ფიფიამ
გამომცემლობა „ინტელექტი“, 2014წ.

ხორხე ლუის ბორხესი - მსოფლიო მზაკვრობის ისტორია

1517 წელს პადრე ბართოლომე დე ლას კასას შეებრალა ანტილის ოქროს მაღაროებში დასაქმებული ინდიელები, ჯოჯოხეთური ჯაფისაგან წელში რომ გამწყდარიყვნენ, და კარლ მეხუთეს შესთავაზა შავკანიანი მუშახელი გამოეყენებინა, რათა ანტილის ოქროს მაღაროებში ჯოჯოხეთური ჯაფისაგან სწორედ ისინი გამწყდარიყვნენ წელში.

მისისიპი მკერდსავსეა, უსაზღვრო და ბნელი ძმაა მდინარე პარანასი, ურუგვაის, ამაზონისა და ორინოკოს პარანასი. ესაა მულატისფერი მდინარე, რომლის მიერ ჩამორეცხილი ოთხას მილიონ ტონაზე მეტი შლამი კარგა ხანია, ყოველ წელს ბღალავს მექსიკის ყურეს. უძველესი დროიდან საპატიო სიბინძურის დიდი ოდენობით მოჭარბებას წარმოუქმნია დელტა, რომელზეც გიგანტური ჭაობის კვიპაროსები კონტინენტის ნაშალ ნარჩენებზე ამოზრდილა. მკვდარი თევზებითა და დამპალი მცენარეებით სავსე თიხის ლაბირინთები ბოროტი იმპერიის საზღვრებსა და სიმშვიდეს აფართოვებენ.

მათ ცხოველურ იმედებსა და აფრიკულ შიშებს სახარებისეული სიტყვები ასაზრდოებდა; შესაბამისად, რაც სწამდათ, ქრისტესეული იყო, აღელვებულები ერთხმად მღეროდნენ Go Down Moses, მისისიპი მათთვის მღვრიე იორდანეს თვალსაჩინო გამოხატულება იყო.

ბედისწერამ - სწორედ ასე ეწოდება ერთმანეთში გადახლართული ათასობით მოვლენის ურთიერთქმედებას ...

მერიმ ჩხუბისთავი დუელში გამოიწვია. ორივე ხელში იარაღი ეჭირა, როგორც ეს კარიბის რეგიონში ძველად სჩვეოდათ: მარცხენა ხელში მრისხანე და უიმედო პისტოლეტი, მარჯვენაში კი ერთგული ხმალი.

არ დაგავიწყდეს, რომ გულმოწყალება საიმპერატორო ატრიბუტია და ქვეშევრდომისთვის მისი გამოჩენა უტიფრობა იქნებოდა. იყავი სასტიკი, სამართლიანი, მორჩილი, გამარჯვებული.

ამბობენ, რომ (გულგრილ მკვლელ ბილ ჰარიგანს) სიცოცხლე ირლანდიელი ქალის დაღლილმა საშომ აჩუქა, თუმცა შავკანიანებს შორის გაიზარდა. აქოთებულ და ლაქიან ქაოსში მოიპოვა პირველობა, რომელსაც ჭორფლები და ჟღალი თმები აძლევდა. ამაყობდა, რომ თეთრკანიანი დაიბადა. გამხდარი, ველური და ფლიდი იყო. თორმეტი წლისა გაწევრიანდა „ჭაობის ანგელოზების“ (Swamp Angels) ბანდაში, რომლის წევრი ზეციური არსებები ძირითადად ბინძურ ადგილებში ძრომიალით ირთობდნენ თავს.

ხალხით გადაჭედილ ბოუერის თეატრებში (სადაც მაყურებლები წარმოდგენის დაგვიანებისას გაჰყვიროდნენ: „ეგ ჩვარი ასწიეთ!“) ყველაზე ხშირად ცხენზე ამხედრებული კოვბოებისა და სროლის სცენები იდგმებოდა, რაც ძალიან მარტივი ასახსნელი იყო, მაშინდელ ამერიკას ხომ ასე მიუწევდა გული ველური დასავლეთისაკენ. დასავლეთს მიღმა ნევადისა და კალიფორნიის ოქრო უხმობდა ხალხს.

ვიღაც ამჩნევს, რომ ბილის რევოლვერზე არაფერია დატანილი და მას ვილიაგრანის სიკვდილის აღსანიშნად წარწერის გაკეთებას სთავაზობს. ბილი ვიღაცის ჯაყვას სამსახსოვროდ იტოვებს, მაგრამ ამბობს: „არ ღირს მექსიკელის აღნიშვნა“. როგორც ჩანს, ამბავი ამით არ მთავრდება, ბილი იმ ღამეს გვამთან ახლოს შლის საბანს და ცისკრამდე ყველას თვალწინ სძინავს.

მომდევნო შვიდი სარისკო წლის განმავლობაში თამამად სარგებლობდა იმ ფუფუნებით, გამბედაობა რომ ჰქვია.

კაცი მკვდარი იყო. ისეთი უბადრუკი შესახედაობა ჰქონდა, როგორიც მკვდრებს აქვთ.

რაც უნდა სასტიკები და დაუნდობლები იყვნენ, ისლამი ყოველთვის თვინიერად ეპყრობა ღვთის რჩეულებს, მთავარია მათ ორთოდოქსული რწმენისაგან არ გადაუხვიონ.

მთავარი ძალა ზიზღია. ორი მთავარი დისციპლინა (აქ წინასწარმეტყველი მათ შორის არჩევანის თავისუფლებას იძლეოდა), რომელმაც შეიძლება ზიზღამდე მიგვიყვანოს, არის თავშეკავება, იგივე მოკრძალება და ხორცის წვრთნა ან გონიერება.

ლა-ვილიას ბიჭები ყველაფერში ვბაძავდით, იმდენად, რომ მასსავით ვიფურთხებოდით.

დაღლილი გამომეტყველება ჰქონდა, ისეთი, მკვდრებს რომ აქვთ. არადა იმ დროს ყველაზე მამაცი კაცი იყო ბატერიიდან სამხრეთამდე. როგორც კი მივხვდი, რომ მკვდარი და უტყვი იყო, სიძულვილის გრძნობა გაქრა.

ანგელოზებმა მიამბეს, რომ მაშინ, როცა მელანჩტონი გარდაიცვალა, იმ სამყაროში მას ისეთივე ილუზორული სახლი მიუჩინეს, როგორიც აქ, დედამიწაზე ჰქონდა (თითქმის ყველა მარადისობაში გარდასულს იგივე ემართება და სწორედ ამიტომ ვერ ხვდებიან, რომ მოკვდნენ).

რადგან მუსლიმთა აზროვნებაში მუჰამედისა და რელიგიის თემა ერთმანეთთან მჭიდრო კავშირშია, უფალმა ბრძანა, ზეცაში ყოველთვის ყოფილიყო სულიწმინდა, რომელიც სხვებს უხელმძღვანელებდა და მუჰამედის როლს ითამაშებდა. ეს დელეგატი ყოველთვის სხვადასხვა იყო.

მეცნიერებაში სიზუსტის შესახებ

... იმ სამეფოში კარტოგრაფიის ხელოვნება ისე დაიხვეწა, რომ მხოლოდ ერთი პროვინციის რუკა მთელ ქალაქს იკავებდა, სამეფოსი კი მთელ პროვინციას. დროთა განმავლობაში უზარმაზარი რუკები მოძველდა და კარტოგრაფთა საბჭომ შექმნა სამეფოს რუკა, რომელიც იმპერიის ზომისა იყო და ზუსტად ემთხვეოდა მას. მომდევნო თაობებმა, რომლებიც ნაკლებად იყვნენ კარტოგრაფიის შესწავლით გატაცებულნი, დაასკვნეს, რომ ეს უშველებელი რუკა აღარაფრად ვარგოდა და ის არცთუ უღმერთოდ, მზის მცხუნვარებასა და ზამთრის სუსხს მისცეს. დასავლეთის უდაბნოში დღესაც ნახავთ რუკის ნარჩენებს, რომელზედაც სახლობენ ცხოველები და უპოვარნი. მთელ ქვეყანაში კი აღარ დარჩა აღაც ერთი რელიკვია გეოგრაფიულ დისციპლინებში...

ესპანურიდან თარგმნა - ნინო ფიფიამ
გამომცემლობა „ინტელექტი“, 2014წ.

Sunday, October 26, 2014

ვიქტორ გოტი - პროლოგი რომანისა ბურუსი

დონ მიგელ დე უნამუნო დაბეჯითებით მოითხოვს დავუწეროპროლოგი წიგნისა, რომელშიც მოგვითხრობს ჩემი კეთილიმეგობრის, აუგუსტო პერესის სევდიანი ცხოვრებისა და იდუმალისიკვდილის ამბავს; უარი ვერ შევბედე - სენიორ უნამუნოს სურვილი ჩემთვის კანონია.

მართალია, იმ უკიდურეს, ჰამლეტისებურსკეპტიციზმამდე არ მივსულვარ, რომ ჩემი მეგობრის, პერესისმსგავსად საკუთარ არსებობაშიც კი ეჭვი შევიტანო, მაგრამ საკმაოდკარგად მესმის, რამდენად უცხოა ჩემთვის ის თვისება, რასაცფსიქოლოგები ნებელობის თავისუფლებას უწოდებენ; თუმცა თავსიმით ვინუგეშებ, რომ თვით დონ მიგელისთვისაც უცხოა იგი. მკითხველს ალბათ გაუკვირდება - დონ მიგელისთანა ღირსეული დასახელგანთქმული მწერლის წიგნის პროლოგს ვწერ მე, ესპანურილიტერატურის სამფლობელოში სრულიად უცხო კაცი; პროლოგებს,ჩვეულებრივ, უფრო ცნობილი მწერლები წერენ, მაშასადამე,მკითხველი საზოგადოების წინაშე წარადგენენ ხოლმე ნაკლებადცნობილთ. მაგრამ მე და დონ მიგელი შევთანხმდით, ბოლომოვუღოთ ამ მავნე ჩვევას და პირუკუ მოვიქცეთ: ამჯერად, უცნობმაწარადგინოს ცნობილი. სიმართლე ითქვას, წიგნებს უფროშინაარსისთვის ყიდულობენ, ვიდრე პროლოგისთვის, ამდენად, ისიცბუნებრივია, თუ ჩემისთანა ახალგაზრდა დამწყები მწერალი,საზოგადოების ყურადღების მიპყრობის მიზნით, ლიტერატურისვეტერანს კი არ დააწერინებს საკუთარი წიგნის პროლოგს, არამედსთხოვს, თქვენი წიგნის პროლოგი დამაწერინეთო. აი, როგორშეიძლება გადაწყდეს მამებისა და შვილების მარადიული დავისკიდევ ერთი საკითხი.

ესეც არ იყოს, მე და დონ მიგელ დე უნამუნოს სხვაც ბევრი რამგვაკავშირებს. ამ წიგნში - რომანს დავარქმევთ მას, თუ რიმანს დონ მიგელი გადმოგვცემს ჩემი საუბრების შინაარსსბედშავ აუგუსტო პერესთან და გვიყვება ჩემი ვაჟიშვილის ვიქტორსიტოს ნაგვიანევი დაბადების ამბავს. გარდა ამისა, დონმიგელს, ვგონებ, შორეულ ნათესავადაც ვერგები - ჩემი გვარი მისსაგვარტომოში მოიხსენიება, რასაც ჩემი მეგობრის, სამეცნიეროსამყაროში დიდად სახელგანთქმული ანტოლინ ს.პაპარიგოპულოსის უმეცნიერულესი გენეალოგიური გამოკვლევებიცადასტურებს.

წინასწარ ძნელია თქმა, თუ როგორ მიიღებს მკითხველი დონმიგელის ამ წიგნს და რა აზრი შეექმნება ავტორზე. კარგა ხანიათვალყურს ვადევნებ დონ მიგელის ხელჩართულ ბრძოლას ჩვენისაზოგადოების მიამიტობასთან და, უნდა გამოვტყდე, გაოცებას ვარ,რაოდენ შეუპოვარსა და ალალმართალ ბრძოლას ეწევა იგი. „მუნდოგრაფიკოში“ გამოქვეყნებული სტატიებისა და სხვა მსგავსიწერილების დაბეჭდვის შემდეგ მან აურაცხელი ბარათი დაპროვინციული გაზეთების ამონაჭრები მიიღო, რამაც თვალნათლივდაანახვა ჩვენს ხალხში ჯერ კიდევ შემორჩენილი მიამიტიმინდობილობისა და შეუბღალავი გულმართლობის ჭეშმარიტისაგანძური, ეს ხალხი ხან იმას ცდილობს, განმარტოს სენიორუნამუნოს ნათქვამი, ვითომ სენიორ სერვანტესი (ისიც დონ მიგელი)არცთუ უნიჭო კაცი იყოო და ეტყობა, ცოტა აღშფოთებულიც არისმისი „უპატივცემულოდ“ მოხსენიების გამო; ხან თითქოს გულიმოულბებათ ხოლმე სენიორ უნამუნოზე, რომელიც ასერიგადდაასევდიანა ფოთოლცვენამ; მერე ერთბაშად აღფრთოვანდებიანლოზუნგით: „ომი - ომს!“, გულისტკივილით რომ აღმოხდენია იმხალხის შემხედვარეს, რომელიც იხოცება, თუმცა არავინ კლავს; ხანკაფეებში, თავყრილობებსა თუ კლუბებში დონ მიგელის მიერაკრეფილ უკბილო, ძალზე გაცვეთილსა და უხამსზე უხამსჭეშმარიტებებს იმეორებენ, რადგან თავისად ცნობენ და უხარიათ:ერთი უცოდველი კრავი კიდეც ბრაზობს, როგორ მოუვიდა დონმიგელს, სიტყვის ამ უბადლო ოსტატს, „კულტურა“ ასომთავრულითრომ დაუწერია და ისიც „კ“ ასოთი თანაც აკი იმითაც ტრაბახობს,მკითხველის გატაცების დიდი უნარი მაქვსო და იქვე აღიარებს,ქათინაურისა და კალამბურისა არაფერი გამეგებაო; მიამიტ მკითხველს რომ ჰკითხო, ნიჭიერება და მომხიბლაობა სწორედქათინაურსა და კალამბურში ჩანს. კიდევ კარგი, ეს მართლაცდა მიამიტი მკითხველი დონ მიგელსზოგიერთ ეშმაკობას ვერ მიუხვდა და, აი, კერძოდ, რას: როცა დონმიგელს მოეპრიანება ხალხს თვალებში ნაცარი შეაყაროს, დაწერსსტატიას და ზოგიერთ სიტყვას, სადაც მოხვდება და როგორცმოხვდება, ხაზს გაუსვამს, ამასაც არ იკმარებს, ისე აურ-დაურევსფურცლებს ერთმანეთში, რომ თავადაც ვერ მიაგნოს, სად რა გახაზა;ეს რომ გამიმხილა, ვკითხე, მერე ამას რატომ სჩადიხარ-მეთქი, დაასეთი პასუხი გამცა: „აბა, რა ვიცი!.. ალბათ, თავის შესაქცევად! ესეცერთგვარი პირუეტია! ამის გარდა, ამ კურსივებმა და ხაზგასმებმამთლად გული გამიწყალა! მკითხველის შეურაცხყოფა და აბუჩადაგდებაა და მეტი არაფერი, თითქოს აფრთხილებდე - ეი, შენ,ბრიყვო, დააკვირდი, რა ღრმა აზრი დევს აქაო! სწორედ ამიტომვურჩიე ერთ ვაჟბატონს, სტატიები თავიდან ბოლომდე კურსივითწერე, თუ გინდა, ხალხმა დაგაფასოს-მეთქი. კურსივები და სხვაამისთანა რამეები მხოლოდ მწერლის პანტომიმაა, რაკი თავისსათქმელს ინტონაციითა და მახვილით ვერ გამოხატავს; სხვათაშორის, ნურც ის დაგავიწყდება, ძვირფასო ვიქტორ, რომ უკიდურესმემარჯვენე გაზეთებში ეგრეთ წოდებული „ტრადიციონალისტები“მხოლოდ კურსივით წერენ, სულ დაყოფებსა და ასომთავრულებს, ძახილის ნიშნებსა და ტიპოგრაფიიის სხვა ათას ხერხს იშველიებენ ხოლმე. პანტომიმა, პანტომია, პანტომიმა! ასეთი პრიმიტიულია გამოხატვის მათი საშუალებანი, ან უფრო სწორი იქნებოდა გვეთქვა, რომ მათ კარგად იციან თავიანთი მკითხველის მიამიტობისა და უბირობის ამბავი. ამ მიამიტობას კი უკვე დროა ბოლო მოეღოს“.

მახსოვს, ერთხელ დონ მიგელი მეუბნებოდა, იუმორმა, ჭეშმარიტმა ცოცხალმა იუმორმა ესპანეთში სულ ვერ მოიკიდა ფეხი და, ალბათ ვერც მოიკიდებსო. დონ მიგელს რომ ჰკითხოთ, ისინი, ვისაც ესპანეთში იუმორისტებს ეძახიან, სინამდვილეში ან სატირიკოსები არიან, ან ირონისტები, თუკი უბრალოდ, ლაზღანდარებს არ ვუწოდებთ. მაგალითად, ტაბოადას იუმორისტად მონათვლა ამ ტერმინის ბოროტად გამოყენება იქნებოდა. ანდა კევედოს სატირა ავიღოთ - გესლიანი, ნათლი და გამჭვირვალე, ეს რა იუმორია, უმალ ქადაგებას გაგახსენებთ. ჩვენში ერთადერთი იუმორისტი სერვანტესი იყო, - მეუბნებოდა დონ მიგელი, - რამდენს იცინებდა ჩვენი ბერიკაცი, რომ წამომდგარიყო და ენახა, რარიგად დაობდნენ ზოგიერთები, გენიოსია-მეთქი, რომ განვაცხადე და, რაც მთავარია, რა მხიარულ გუნებაზე დააყენებდა იმ მიამიტების ამბავი, რომელტაც სრულიად სერიოზულად მიიღეს ყველაზე ბასრი ხუმრობა, - ეჭვიც არ არის, რომ იგი ხუმრობდა და ხუმრობდა ძალზე სერიოზულად, როცა სარაინდო რომანების სტილს აბიაბრუებდა; ზოგიერთ გულუბრყვილო სერვანტესოლოგს მისი სტილის ნიმუშად მოჰყავს ასეთი წინადადება: „როგორც კი სახეშეფაკლული ფებოსი და ასე შემდეგ...“, მაგრამ ეს ხომ უბრალოდ მახვილგონივრული კარიკატურაა ბაროკოს კაზმულსიტყვაობაზე. ანდა ის რად ღირს, იდიომად რომ მიიჩნევენ გამოთქმას: „ალიონისა დაწყებულიყო...“, რომლითაც იწყება ერთ-ერთი თავი და წინა კი მთავრდება სიტყვით „...მგზავრობა“.

ჩვენი საზოგადოება, სხვა უკულტურო საზოგადოებისა არ იყოს, ბუნებით ეჭვიანია და, სხვათა შორის, ეს მთელს ჩვენს ხალხზეც ითქმის. ესპანელს არ უყვარს და არც მოითმენს, ვინმეს თავი აბუჩად ააგდებინოს, გაბრიყვება და გაპამპულება შეარჩინოს; როგორც კი დაელაპარაკებით, უმალ იმაზე იფიქრებს, სახუმაროდ მოვემზადო, თუ სერიოზული საუბრისთვისო. ჩემი აზრით არცერთი ეროვნების ადამიანს ასე არ აბრაზებს ხუმრობისა და სიმართლის ერთმანეთში აღრევა, როგორც ჩვენსას; აბა მაშინ ნახეთ მისი გაშმაგება, როცა ვერ ხვდება რა კილოზე ელაპარაკებიან! ახლა სცადეთ და საშუალო ფენის წარმომადგენელს შეასმინეთ, რომ ერთსა და იმავე დროს შეიძლება კიდეც იხუმრო და სერიოზულადაც ილაპარაკო, ერთი და იგივე რამ პატივისცემითაც მოიხსენიო და უპატივცემულოდაც.

დონ მიგელს ყველაზე მეტად ტრაგიკული მასხარას სახე აღელვებს და არაერთხელ უთქვამს კიდეც ჩემთვის, ისე არ მოვკვდები ტრაგიკული ბუფონადა ან ტრაგედია-ბუფი არ დავწეროო, მაგრამ თუ დავწერ ისევ დავწერ რომ ტრაგიკული და გროტესკულ-სახუმარო ერთი მეორეს კი არ ენაცვლებოდეს, არამედ ერთიანად შერწყმულ-შედუღაბებული იყოსო. როცა მას თავგამოდებული რომანტიკოსი ვუწოდე, მომიგო: „არ გედავები, მაგრამ განსაზღვრებანი ჯერ კიდევ არაფერს ნიშნავს; მართალია, უკვე ოცი წელია კლასიკოსებზე ვკითხულობ ლექციებს, მაგრამ კლასიციზმმა, რომანტიზმის ამ მტერმა, მაინც ვერ დამასნებოვნა. ამბობენ, ელინებმა იცოდნენ მოვლენათა განსხვავება, განსაზღვრა და დაყოფაო, მე კი მათი არევ დარევა და ერთმანეთში გადახლართვა უფრო მეხერხება“.

ამ სიტყვებში მე ვხედავ კონცეფციას, უფრო მეტიც, მსოფლაღქმას, რომელსაც პესიმისტურს მარტო იმიტომ ვერ ვუწოდებ, რომ კარგად მომეხსენება, რარიგად ეჯავრება დონ მიგელს ეს სიტყვა. მას ერთი აკვიატებული, თითქმის მანიაკური იდეა აწამებს-თუკი მის სულსა და საერთოდ ადამიანის მოდგმას ან ამქვეყნად არსებულ ყველა სულიერსა და უსულოს უკვდავება არ უწერია, (თანაც იმ უკვდავებას გულისხმობს, შუა საუკუნეების მიამიტ კათოლიკებს როგორც ესმოდათ), მაშინ ყველაფერს ჯანდაბამდის გზა ჰქონია და არც არაფერს ჰქონია ამ ცხოვრებაში ფასიო. აქედან მომდინარეობს ლეოპარდის ჭმუნვაც, რაკიღა ყველაზე დიდი ნუგეში მოეშალა:

„...რომ მწამდა ჩემი უკვდავებისა...“

და მარადიოული ცხოვრების იმედები გაუცრუვდა. აი რატომ უყვარს დონ მიგელს სამი მწერალი-სენანკური, კენტალი და ლეოპარდი.

მაგრამ ეს აღრეული, სასტიკი და გესლიანი იუმორი ძალზე აბრაზებს და აღიზიანებს ჩვენს ეჭვიან ესპანელს, რომელმაც უნდა იცოდეს, რა განზრახვით მიმართავენ მას. ესპანელს სიცილი უყვარს, მაგრამ საჭმლის მონელებისთვის და გულის გადასაყოლებლად უფრო იცინის, ვიდრე იმისთის, შეცდომით გადასანსლული და კიჭისთის მავნებელი ამოანთხიოს, ან მითუმეტეს იმისთვის, რომ წყენა მოინელოს. დონ მიგელი კი იმას სულ არ დაგიდევთ, დიაფრაგმის შეკუმშვა საჭმლის მონელებას ხელს უწყობსო, იგი ცდილობს ხალხი გააცინოს, რათა უკანვე ამოანთხევინოს, რაც შეუსანსლავს, რამეთუ ცხოვრების აზრიცა და მთელი ამ სამყაროს აზრიც მაშინ უფრო ნათლად გამოჩნდება ხოლმე, როცა კუჭი ნუგბარუი და ზედმეტი ხორაგისგან თავისუფლდება. დონ მიგელისთვის არც ირონია არსებობს ღვარძლის გარეშე და არც ზომიერი იუმორი; მისი სიტყვეი რომ გავიმეოროთ, ის ირონია რა ირონიაა, თუკი ერთი წვეთი ბალღამი მაინც არ ურევია. ზომიერება კი იუმორის, ანდა, როგორც თავადვე უყვარს ხოლმე თქმა, ღვარძლიანი იუმორის მტერიაო.

სწორედ ეს რწმენა უბიძგებს დონ მიგელს, მეტად უსიამოვნო და უმადურ საქმეს შეეჭიდოს და ამას იგი „საზოგადოებრივი მიამიტობის მასაჟს“ ეძახის. მისთის მთავარია, გაიგოს, აბა ჩვენი ხალხის კოლექტიური გენია თანდათანობით თუ იხვეწება და ფაქიზდებაო, იმის თაობაზეც აშმაგებს სჯაბაასი, ვითომ ჩვენი ხალხი, განსაკუთრებით კი სამხრეთელები, მეტად ნიჭიერები არიანო. „ხალხი რომ ხარების ბრძოლით გაერთობა და ესოდენ პრიმიტიული სანახაობა ესე შეიყოლიებს და ამხელა სიამოვნებას ჰგვრის, აბა მისი გონებისა რა იმედი უნდა გქონდეს!“ და დასძენს, კორიდის თავ გამოდებულ მოყვარულზე გონებაჩლუნგი და ყეყეჩი არავინ მეგულებაო. განა რაში გამოადგება იუმორისტული პარადოქსები ისეთ კაცს, რომელიც ეს-ეს არის აღტაცებით შეჰყურებდა ვისენტე პასტორის დაშნის ცემას!ახლა ისა თქვით, რარიგად სძულს დონ მიგელს ხარების ბრძოლის კომენტატორთა, ამ ქურუმთა ქარაფშუტული სტილი. მერედა, როგორ ეთაყვანებიან ისინი, ჩვენში ახალგამოჩეკილი გენიოსები კალამბურებსა და ათასგვარ ხელწამოსაკრავ აბდაუბდას!

თუ იმასაც ვიტყვით, რომ თავად დონ მიგელს დიდ სიამოვნებას ანიჭებს კალამბურობა, ოღონდ მეტაფიზიკური იდეებით, მაშინ ცხადი გახდება, რატომაც სძულს ბევრს მისი წიგნები; ხოგს თავის ტკივილი აუტყდება ხოლმე, ზოგსაც, რაკი შესისხლხორცებული აქვს წესი-წმინდაზე წმინდა ენით უნდა ილაპარაკო,-ამისთანა მატერიებზე ხუმრობა და ლაზღანდარაობა უღირსად მიაჩნია. დონ მიგელი კი პასუხის მაგივრად თავადვე ეკითხება მათ: თუკი ჩვენი სულიერი წინაპრები წმინდათაწმინდაზე, ანუ თვისთა ძმათა სანუგეშო რწმენასა და იმედებზე იცინოდნენ, ჩვენ რაღად უნდა ვიმსჯელოთ სერიოზულად ყველა სხვათა შესახებ? თუკი მოიძევებოდნენ ღმერთის აუგად მახსენებლები, ჩვენ ვიღამ აგვიკრძალა გონებაზე, მეცნიერებასა ანდა ჭეშმარიტებაზე სიცილი? თუკი ჩვენს ცხოვ რებაში ყველაზე ძვირფასი და სანუკვარი იმედი წაგვართვეს, სწორედ რომ თავდაყირა უნდა დავაყენოთ ყველა ჭეშმარიტება, რათა მოვკლათ დრო, მარადისობა და ჯავრიც ვიყაროთ!

ადვილი შესაძლებელია, ზოგიერთმა მკითხველმა ამ წიგნში უწმაწურობა და, თუ გნებავთ, პორნოგრაფიაც კი აღმოაჩინოს, მაგრამ დონ მიგელმა ესეც გაითვალისწინა და ამის თაობაზე მე მათქმევინა რამდენიმე სიტყვა რომანის ტექსტში. ამგვარ ინსინუაციათა საწინააღმდეგოდ, ავტორი ამტკიცებს, წიგნში საჩოთირო სცენები ხორციელი ჟინის გაღვივების მიზნით კი არ არის ჩართული, პირიქით, მათი დანიშნულებაა სხვა გზით წარმართოს წარმოსახვაო.

ვინც კი დონ მიგელს იცნობს, ისიც კარგად მოეხსენება, რარიგ სძულს პორნოგრაფიის ყოველგვარი გამოვლინება და სძულს არა მარტო საყოველთაოდ მიღებული ზნეობრივი მოსაზრებების გამო, არამედ იმიტომ და უფრო იმიტომაც, რომ მტკიცედ სწამს, სექსუალური შეჭირვება აზრის ყველაზე საშიში მტერიაო. მისი თქმით, პორნოგრაფიის და ეროტიკისკენ მიდრეკილი მწერლები ყველაზე გონებაჩლუნგები და ყეყეჩები არიან. არაერთხელ მსმენია მისგან ისიც, რომ ადამიანურ მანკიერებათა კლასიკური სამებიდან-იგულისხმება ქალი, ბანქო და ღვინო,_პირველ ორს გაცილებით დიდი ვნება მოაქვს გონებისთის, ვიდრე მესამეს. თავად დონ მიგელი წლის მეტს არაფერს ეკარება. ერთხელ მითხრა: „მთვრალ კაცს კიდევ შეიძლება რაიმე შეასმინო, ლოთს ზოგჯერ რაღაც აზრიანიც წამოსცდება, მაგრამ მებანქოვისა და მექალტანის ლაყბობა, მართლაც ძნელი ასატანია. ამაზე უარესი მარტო კორიდის ენთუზიასტის მონაჩმახი თუ იქნება, მართლაც სიბრიყვის ზღვარი და მწვერვალი“.

სხვათა შორის, სულაც არ მიკვირს ეროტიკისა და მეტაფიზიკის შერწყმა, რამეთუ ჩვენი ხალხი, რამდენადაც ვიცი, ამას კი მისი ლიტერატურაც ადასტურებს, თავდაპირველად მეომარი და მორწმუნე იყო, მერე კი ეროტიკისა და მეტაფიზიკისაკენ გადაიხარა და ქალის კულტი კონსეპტიზმის ეპოქაში სინატიპის კულტს დაემთხვა. ჩვენი ხალხის სულიერი ალიონი შუა საუკუნეებში დადგა, როცა ბარბაროსული საზოგადოება რელიგიური, თითქმის მისტიკური და ამავე დროს მეომრული ეგზალტაციით აღივსო და ხმლის ტარსაც ჯვრის ფორმა ჰქონდა მაშინ; მაგრამ ქალს მათ წარმოდგენაში ძალზე პატარა, აშკარად მეორეხარისხოვანი ადგილი ეკავა; ხოლო თეოლოგიის საბურველში გახვეული ფილოსოფიური იდეები საეკლესიო კრებებზე სთვლემდა მხოლოდ და მხოლოდ. ეროტიკა და მეტაფიზიკა ერთდროულად ვითარდება. რელიგია მეომრულია, მეტაფიზიკა - ეროტიკული და ავხორცი.

რელიგიურობა ადამიანს მეომრად, მოჩხუბრად აქცევს, ან პირიქით, სწორედ მეომრული სული მოაქცევს მას რელიგიისკენ. მეორეს მხრით, არსებობს მეტაფიზიკური ინსტინქტი, სწრაფვა იმის შეცნობისა, რაც არ გვეხება, ერთი სიტყვით, პირველცოდვა, - სწორედ ეს აღვიძებს ადამიანში ვნებას. ანდა პირიქით, სწორედ ვნება აღვიძებს ჩვენში მეტაფიზიკურ ინსტინქტს, ევას მსგავსად, კეთილისა და ბოროტის შეცნობის წყურვილს. ამის გარდა, არსებობს კიდევ მისტიკაც, ანუ რელიგიის მეტაფიზიკა, ვნებისა და მეომრული სულის ნაყოფი.

ეს ყოველივე კარგად უწყოდა ათენელმა კურტიზანმა ქალმა თეოდოტემ, რომლის შესახებაც ქსენოფონტე მოგვითხრობს თავის „მოგონებებში“; სოკრატესთან საუბრისას, ჭეშმარიტების ძიების, ანდა უფრო ზუსტად, ჭეშმარიტების დაბადების ხელშეწყობის შუამავლობაც კი შესთავაზა (თანამოსაქმე, ასეა ნათქვამი ტექსტში, ასევე განმარტა ძველბერძნულის პროფესორმა დონ მიგელმა და მანვე გამაცნო ეს ყოვლად საინტრესო და ბევრის მთქმელი ფაქტი) და ასე ვთქვათ, დახმარებაც სთხოვა საყვარლების მოპოვების საქმეში. ეს ფრიად საყურადღებო საუბარი კურტიზან ქალ თეოდოტესა და სოკრატეს, ფილოსოფოს-ბებია ქალს შორის აშკარად ადასტურებს მათი ხელობის შინაგან ნათესაობას - ფილოსოფია ხომ მნიშვნელოვანწილად შუამავლობაც არის, ხოლო შუამავლობა - ფილოსოფია.

თუკი ყველაფერი ეს ისე არ არის, როგორც მოგახსენეთ, გონებამახვილობაში ხომ მაინც ვერავინ შემომედავება და ესეც კმარა.

სხვათა შორის, ისიც უნდა ვივარაუდოთ, რომ ჩემი ძვირფასი მაესტრო დონ ფულხენსიო ენტრამბოსმარეს დე აკილონი (რომლის ამბავი წვრილად მოგვითხრო დონ მიგელმა თავის რომანსა თუ რიმანში „სიყვარული და პედაგოგიკა“) არ დაეთანხმება ჩემს დაყოფას - რელიგია და მეომრული სული, ერთის მხრივ, ხოლო ფილოსოფია და ეროტიკა - მეორეს მხრივ; წინასწარ შემიძლია ვთქვა, რომ „არს მაგნა კომბინატორიკას“ სახელგანთქმული ავტორი თავადვე მიაგნებს ასეთ დაყოფას - მეომრულ რელიგიას და ეროტიკულ რელიგიას, მეომრულ მეტაფიზიკას და ეროტიკულ მეტაფიზიკას, რელიგიურ ეროტიზმს და მეტაფიზიკურ ეროტიზმს, მეტაფიზიკურ მეომრულობას და რელიგიურ მეომრულობას; ხოლო მეორეს მხრივ - მეტაფიზიკურ რელიგიას და რელიგიურ მეტაფიზიკას, მეომრულ ეროტიზმს და ეროტიკულ მეომრულობას. ეს ყველაფერი, გარდა რელიგიური რელიგიისა. მეტაფიზიკური მეტაფიზიკისა, ეროტიკული ეროტიზმისა და მეომრული მეომრულობისა, საბოლოო ჯამში შეადგენს თექვსმეტ წყვილ კომბინაციას; აღარას ვიტყვი ამგვარივე სამმაგ კომბინაციებზე, მაგალითად: მეტაფიზიკურ-ეროტიკული რელიგია, ანდა მეომრულ-რელიგიური მეტაფიზიკა. მაგრამ ვაი, რომ მე არც დონ ფულხენსიოს კომბინატორული ნიჭით ვარ დაჯილდოებული და არც, მით უმეტეს, დონ მიგელის ყველაფრის ერთმანეთში არევ-დარევისა და გაბუნდოვნების უნარით.

კიდევ ბევრის თქმა შეიძლებოდა ამ ამბის მოულოდნელი დასასრულისა და ჩემი უბედური მეგობრის, აუგუსტოს სიკვდილის დონ მიგელისეული ვერსიის თაობაზე, - მე მისი ვერსია მცდარი მგონია, - მაგრამ მართებული არ არის პროლოგშივე გავუმართო კამათი ავტორს, რომელსაც თავადვე წარვადგენ მკითხველის წინაშე; ამავე დროს, სინდისიც მქენჯნის, რომ დაბეჯითებით ვერ ვამბობ, აუგუსტო პერესი თავის მოკვლას აპირებდა, ბოლო შეხვედრის დროსაც მითხრა ეს და, ღრმად დარწმუნეუბლი ვარ, თავი ნამდვილად მოიკლა-მეთქი. არადა, მისი თვითმკვლელობის დამადასტურებელი საბუთებიც ხელთა მაქვს, თან იმდენი და ისეთი დამაჯერებელი, რომ ეს აზრი უფრო და უფრო მიმტკიცდება და თანდათან ვრწმუნდები კიდეც ჩემი თვალსაზრისის სისწორეში. ამით დავასრულებ.

Saturday, October 25, 2014

ზურაბ ჟვანიას სიტყვა ევროსაბჭოს გენერალური ასამბლეის სხდომაზე

საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარის ზურაბ ჟვანიას სიტყვა ევროსაბჭოს გენერალური ასამბლეის 1999 წლის 27 იანვრის სხდომაზე ქალაქ სტრასბურგში.

ბატონო პრეზიდენტო,
პატივცემულო კოლეგებო,

ამ მომენტში უაღრესად აღელვებული და ემოციებით აღსავსე ვარ. პატივი მაქვს, მოგმართოთ ჩემი ქვეყნისთვის ამ ისტორიულ დღეს. ყოველგვარი გაზვიადების გარეშე მინდა ვთქვა, რომ ყოველი ქართველი, საქართველოს ყოველი მოქალაქე ამ დარბაზიდან, ევროპის სასახლიდან ამბებს მოელის.

მინდა გულწრფელად მადლობა გადავუხადო ყველას, ვინც საქართველოს ევროპის საბჭოში გაწევრიანებას ეხმარებოდა. მათი ღვაწლი ფასდაუდებელია. ჩვენ ძალზე მადლობლები ვართ საპარლამენტო ასამბლეის ყოფილი პრეზიდენტის ქალბატონი ლენი ფიშერისა, რომელმაც საქართველოს ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეასთან თანამშრომლობის დაწყებისა და განვითარებისათვის უდიდესი ძალისხმევა გაიღო. მინდა გულითადად მივესალმო ლორდ რასელ ჯონსტონის ამ ასამბლეის პრეზიდენტად არჩევას.

ბატონო პრეზიდენტო, მადლობელი ვართ თქვენი თანადგომისთვის, მადლობელი ვართ მოხსენებისთვის, ბატონების - ტერი დევისისა და ანდრას კელემენისა. ისინი საქართველოში პირველი ჩამოსვლის დღიდანვე, პრინციპული და მკაცრი შემფასებლები იყვნენ, გაიღეს უდიდესი ენერგია და ძალისხმევა, რათა დეტალურად შეესწავლათ საქართველოში მიმდინარე პროცესები და ვითარების ყველა წვრილმანი დეტალი. ახლა უკვე გვყავს ჩვენი ქვეყნის ნამდვილი მეგობრები, რომელთაც ზუსტი წარმოდგენა აქვთ იმის შესახებ, თუ რა ხდება საქართველოში და მის გარშემო.

მინდა მადლობა გადავუხადო ყველა თქვენგანს, ვინც ევროსაბჭოში საქართველოს გაწევრიანებას ხმა მისცა, მადლობა გადავუხადო ყველა პოლიტიკური ჯგუფისა და სახელმწიფო დელეგაციის წარმომადგენლებს. ყველა თქვენგანი გულწრფელად ეცადა ჩვენი პრობლემები და ჩვენი სინამდვილე შეესწავლა და გაეგო, ჩვენი იმედები გაეზიარებინა. მინდა მადლობა მოვახსენო მათაც, ვინც ახალი ათასწლეულის ზღურბლზე, მსოფლიოს ამ ნაწილს რუსეთის მე-19 საუკუნის იმპერიული პოლიტიკური გეოგრაფიის კანონებით იხილავს. მადლობელი ვარ, რომ მათ ხელი არ შეუშალეს ასამბლეის კენჭისყრას, ისინიც მიესალმნენ საქართველოს ევროპის საბჭოში შესვლას.

ასამლეის მოხსენება, რომ საქართველო მისი დამოუკიდებლობის პირველი წლიდან ისეთ ქაოსსა და განუკითხაობაში აღმოჩნდა, რომ ვინმე ძნელად თუ ირწმუნებდა ჩვენი სახელმწიფოს მომავალს - გამოვცადეთ სამოქალაქო ომის სიმწარე, ეკონომიკის ნგრევისა და ურთულესი სოციალური კრიზისის მოწმენი გავხდით. დღეს საქართველო სულ სხვა ქვეყანაა. 1995 წლის აგვისტოში ფართო პოლიტიკური კონსენსუსის შედეგად კონსტიტუცია მივიღეთ, სწორედ ამიტომ კონსტიტუცია ერის გამთლიანებისა და ეროვნული თანხმობის ათვლის წერტილად იქცა. საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგებმა, რომელიც ახალი კონსტიტუციის ბაზაზე გაიმართა, გზა გაუხსნა რადიკალურ რეფორმებს ჩვენი ცხოვრების ყველა სფეროში; ბოლო სამი წლის განმავლობაში ხუტასზე მეტი პრინციპული საკანონმდებლო აქტი მივიღეთ. წამოვიწყეთ კარდინალური იურიდიული რეფორმა. გავმართეთ ადგილობრივი არჩევნები. დღეს საქართველოს პოლიტიკურ ცხოვრებას პლურალისტური პოლიფონია წარმართავს. ძლიერი და დინამიკური სამოქალაქო სექტორი გავლენიან და დამოუკიდებელ მასმედიაზე დაყრდნობით ვითარდება, ასევე ძლიერი და გავლენიანია არასამთავრობო ორგანიზაციები.

ყველაზე მნიშვნელოვანი და საინტერესო ის არის, რომ საქართველო მსოფლიოს ჩვენს რეგიონში ახალი რეგიონული არქიტექტურის ჩამოყალიბებაში საკვანძო როლს ასრულებს. რეგიონის მომავლის ჩვენეული ხედვა ეფუძნება ჩვენს იმ რწმენას, რომ კასპიისა და შავი ზღვის რეგიონის უსაზღვრო ბუნებრივი რესურსები დაუსრულებელი კონფრონტაციის მაგივრად, რომლისგანაც ვერავინ ვერაფერს მოვიგებთ, საშუალებას გვაძლევს და, უფრო მეტიც, რეგიონის ყველა ქვეყანას სთავაზობს, ერთად მოვიგოთ თანამშრომლობით.

„ახალი აბრეშუმის გზის“ კონცეფციას ახალ რეგიონულ წესრიგამდე მივყავართ, რომელიც მსოფლიოს ამ ნაწილში სტაბილურობასა და კეთილდღეობას ნიშნავს. ეს ჩვენი წვლილი იქნება ევროპული უსაფრთხოების არქიტექტურაში. არც ერთი ქვეყანა არ უნდა იყოს იზოლირებული ამ შესანიშნავი პერსპექტივისგან.

ვსარგებლობ შემთხვევით და პატივცემულ კოლეგებს მივმართავ, დაჩქარდეს ჩვენი უახლოესი მეზობლებისა და ძმების - სომხეთისა და აზერბაიჯანის ევროპის საბჭოში გაწევრიანება. დარწმუნებული ვარ, რომ ეს ხელს შეუწყობს რეგიონული თანამშრომლობის გაღრმავებას და მთელს რეგიონში თბილი და უფრო ძლიერი თანამშრომლობის სულისკვეთებას დაამკვიდრებს.

ჩვენ, როგორც ახალი დემოკრატიის ქვეყანას, ჯერ კიდევ ბევრი პრობლემა გვაქვს და მრავალი გამოწვევის წინაშე ვდგავართ. მე ვიზიარებ მომხსენებლისა და პოლიტიკურ საკითხთა კომიტეტის წევრების, დამატებების ავტორთა შენიშვნებს. ჩვენ ვცდილობთ ყველა ეს პრობლემა საშინაო პოლიტიკის კონტექსტში მოვაგვაროთ. ჩვენთვის მისაღებია თქვენი პირობები და ვადები, რადგან თავისთავად ეს პირობები და ვადები ჩვენი სამუშაო პროგრამის ნაწილია. დარწმუნებული ვარ, რომ საქართველო შეასრულებს ყველა ვალდებულებას, რომელთაც საპარლამენტო ასამბლეა მას აკისრებს.

საქართველოს პრეზიდენტმა ედუარდ შევარდნაძემ დიდი წვლილი შეიტანა ახალი ევროპული წესრიგის ფორმიარებაში, იმ წესრიგისა, რომელშიც საშუალებას გვაძლევს გამყოფი ხაზისა და კედლის გარეშე ვისაუბროთ დიდ ევროპაზე. ყველასათვის თვალსაჩინოა მისი პირადი რწმენა და ძალისხმევა, საქართველო გამხდარიყო ამ ახალი არქიტექტურის, ახალი წესრიგის ნაწილი.

ევროპულ თანამეგობრობაში საქართველოს გაწევრიანება მხოლოდ მისი პრეზიდენტის ან პოლიტიკური ისტებლიშმენტის პრიორიტეტი არ არის. ეს ფუძემდებლური პრიორიტეტია, რომელიც ქართველი ხალხის სურვილს, ცნობიერებას და მისწრაფებას ასახავს. ჩვენ გვჯერა საქართველოს მომავლისა, რომელიც თავის ბუნებრივ ადგილსამყოფელს უბრუნდება, რომელიც ბრუნდება თავის სახლში - თავისუფალი ერების ევროპულ ოჯახში.

ევროპის საბჭოში გაერთიანება არის ჩვენი პოლიტიკური არჩევნისა და იმის განცხადება, რომ ის ფასეულობები, რომელთაც ქართული საზოგადოება ეფუძნება - პლურალიზმი, საზოგადოების მრავალფეროვნების პატივისცემა, ტრადიციული შემწყნარებლობა, პიროვნების ღირსება და ყოველი ცალკეული ადამიანის უფლებების უზენაესობა - ქართველთათვის ჭეშმარიტი ღირებულებებია.

ჩვენ საუკუნეების განმავლობაში ვიბრძოდით იმისთვის, რომ შეგვენარჩუნებინა დამოუკიდებლობა და ეროვნული თვითმყოფადობა, ვოცნებობდით იმ დროზე, როდესაც ჩვენს სახლს დავუბრუნდებოდით.

მე ვფიქრობ, თქვენ შეძლებთ გაიგოთ ჩემი და ჩემი მეგობრების, საქართველოს დელეგაციის წევრების ემოციები, რადგანაც ჩვენ უაღრესაც ბედნიერები და ამაყები ვართ იმით, რომ ჩვენს თაობას წილად ხვდა პრივილეგია ამ დარბაზში განაცხადოს: მე ვარ ქართველი და, მაშასადამე, მე ვარ ევროპელი.