Wednesday, June 21, 2017

თავშესაქცევი ისტორიული ამბები...

ლოიდ ჯორჯი საქართველოსა და ქართველების შესახებ

ლოიდ ჯორჯს, დიდი ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრს, საქართველოსა და ქართველების შესახებ ერთ ნათქვამს მიაწერენ:

1919 წელს პარიზის საზავო კონფერენციაზე, დამოუკიდებელი საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის წარმომადგენლები ნიკოლოზ (კარლო) ჩხეიძე და ირაკლი წერეთელი ერტ-ერთი საზეიმო შეხვედრის დროს ეროვნულ ტანსაცმელში იყვნენ გამოწყობილნი.

როცა მათ ჩაცმულობას ყურადღება მიაქცია ერთმა მოხუცებულმა ლორდმა და მათი ვინაობა-სადაურობა იკითხა, ბრიტანეთის პრემიერმა უპასუხა:

- ნუ გიკვირთ ლორდ, ესენი იმ ქვეყნიდან არიან, რომელსაც შეუძლია მთელი ევროპა მოამარაგოს მინისტრებით.


სპარტელი დედა

ჟან-ჟაკ რუსოს მოჰყავს ერთი ეპიზოდი სპარტელთა ცხოვრებიდან:

„სპარტელ ქალს ხუთი ვაჟიშვილი ჰყავდა ლაშქრად წასული და ბრძოლის ამბავს ელოდა.

მოდის ჰილოტი (მონა) და ბრძოლის შესახებ დედის შეკითხვაზე პასუხობს:

- თქვენი ხუთივე შვილი მოკლეს.

- უღირსო მონავ, განა ამის შესახებ გკითხე?

- ჩვენ გავიმარჯვეთ.

დედა მირბის ტაძარში და მადლობას სწირავს ღმერთს გამარჯვებისთვის.


სპარტელი მოქალაქის აღტაცება

ჟან-ჟაკ რუსო თავის განთქმულ პედაგოგიურ თხზულებაში „ემილი ანუ აღზრდის შესახე“, მსჯელობს მოქალაქის მორალზე და მოჰყავს მაგალითი:

„ლაკედემონელმა მოქალაქემ, ვინმე პედერეტმა სამასკაციანი სათათბიროს წევრობა ითხოვა და უარი როცა უთხრეს, აღტაცებული იყო, რომ სპარტაში მასზე ღირსეული სამასი კაცი აღმოჩნდა“.


დანტონი და რობესპიერი

ჟორჟ დანტონს, საფრანგეთის დიდი რევოლუციის მოღვაწეს, მეგობრებმა შეატყობინეს, რომ იაკობინელთა ბელადი მაქსიმილიან რობესპიერი მას გილიოტინის ცელს უმზადებდა და ინგლისში გაქცევა ურჩიეს.

„განა ადამიანს შეუძლია, თვისი სამშობლო საკუთარი ფეხსაცმელების ქუსლებით თან წაიღოს?“ - უპასუხა მან.

ჟორჟ ჟაკ დანტონი 1794 წლის 5 აპრილს მოაკვდინეს გილიოტინით. სიკვდილის წინ იგი თავს იმხნევებდა:

„წინ, დანტონ, სისუსტე არ უნდა შეგეტყოს“, ხოლო, როცა იმ სახლს ჩაუარა, რომელშიც რობესპიერი ცხოვრობდა, შესძახა:

„მაქსიმილიან, გელოდები, შენ მალე მომყვები უკან!“.

სხვა ისტორიებსაც ჰყვებიან: ეშაფოტზე დანტონმა გადააგდო თოკი, რომლითაც ხელების შეკვრას უპირებდნენ, რობესპიერისთვის გამოგადგებათო. როცა ჰკითხეს, შენი უკანასკნელი სურვილი რა იქნებაო, უპასუხა:

„ჩემი თავი იმის ღირსია, რომ ხალხს უჩვენოთ, ხოლო გვამი - რობესპიერსო“.

მაქსიმილიან რობესპიერმა სამთხვენახევრის შემდეგ, 1794 წლის 28 ივლისს გაიზიარა თავისი ყოფილი თანამებრძოლისა და მოწინააღმდეგის ბედი.


ქართველობის პატივი

1916 წლის 16 თებერვალს რუსეთის არმიამ ოსმალეთთან მიმდინარე ბრძოლების დროს ერზრუმი აიღო. მაშინ გენერალი იუდენიჩი თურმე მიუბრუნდა მის გვერდით მდგარ გიორგი კვინიტაძეს და უთხრა:

„გიორგი ივანოვიჩ, განდობთ თქვენ, როგორც ქართველს, პირველი შეხვიდეთ ერზრუმში“.


მთავარია სიმშვიდე

მარენგოსთან ბრძოლის დროს ცუდად იყო ფრანგების საქმე. გამარჯვების სასწორი საცაა ავსტრიელების მხარეს უნდა გადახრილიყო. ამგვარ ვითარებაში შეშფოთებულმა გენერალმა ბერტიემ აღელვებით მოახსენა ნაპოლეონს საბრძოლო პოზიციების არევ-დარევის შესახებ.

- გენერალო, - შენიშნა იმხანად საფრანგეთის პირველმა კონსულმა და მთავარსარდალმა, - შეეცადეთ, ასეთ დროს გულცივად ილაპარაკოთ ხოლმე.


ვოლტერის წერილი

მარი ფრანსუა არუე ვოლტერის მსახურმა წერა-კითხვა არ იცოდა. ერთხელ მან თავის ბატონს სთხოვა, სოფელში ჩემს ნათესავებთან გასაგზავნი წერილი დამიწერეთო. წერა რომ დაამთავრა, ვოლტერმა ხმამაღლა წაუკითხა მსახურს წერილი და ჰკითხა:

- კიდევ ხომ არ დავუმატო რამე?

- დიახ, ბატონო, - უპასუხა მსახურმა, - მისწერეთ, რომ ბოდიშს ვუხდი ასეთი სულელური სტილისთვის და რომ წერილის ავტორი თქვენ ბრძანდებით.


ტეხასელთა მისალმება 

აშშ-ის პრეზიდენტ ჯონ კენედის ჩასვლას ტეხასის შტატში, დალასში, ამ ქალაქის ცენტრალური გაზეთი „დალას მორნინგ ნიუსი“ ამგვარი მისალმებით შეხვდა:

„კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება, მისტერ კენედი, იმ ქალაქში, რომელმაც ჯერ კიდევ 1960 თქვენი არჩევის დროს უარყო თქვენი ფილოსოფია და პოლიტიკა, და კიდევ უფრო გადაჭრით, თავგამოდებით, სრული ზიზღით უარყოფს მას 1964 წელს“.


კრომველის სკეპტიციზმი

ოლივერ კრომველის მეგობრებმა შენიშნეს, თუ რამდენად აღფრთოვანებული იყო ხალხი მისი პიროვნებით და მიუთითეს მის შესახვედრად გამოსულ მრავალრიცხოვან მოსახლეობაზე.

კრომველმა ღიმილით უპუსახა მეგობრებს:

- ეგენი უფრო მეტნი იქნებოდნენ, ჩამოსახრჩობად რომ მივყავდე.


„სტუმართმოყვარე“ დალასი

1963 წლის 22 ნოემბერს მოკლეს ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტი ჯონ ფიცჯერალდ კენედი. დალასში, ტეხასის შტატის მთავარ ქალაქში ჩასვლისას, მკვლელობამდე რამდენიმე წუთით ადრე, ადგილობრივი გუბერნატორის მეუღლე მისის კონელი მიუბრუნდა მანქანაში მჯდომ კენედის და უთხრა:

- თქვენ ვერ იტყვით, რომ დალასი ცხვირჩამოშვებული გხვდებათ, - და ხალხით გაჭედილ ქუჩაზე მიუთითა.


 „მარსელიოზას“ თავგადასავალი 

საფრანგეთის ახლანდელი სახელმწიფო ჰიმნი „მარსელიეზა“ დაწერა ახალგაზრდა სამხედრო ინჟინერმა რუჟე დე ლილიმ, 1792 წლის აპრილში. მალე კონვენტის დადგენილებით ის საფრანგეთის რესპუბლიკის ჰიმნი გახდა. იგი მრავალჯერ აკრძალეს და კვლავ აღადგინეს. უკანასკნელად იგი კოლაბორაციონისტმა ვიშიმ აკრძალა და მისი მმართველობის დროს საგრანგეთის ჰიმნი იყო: „მარშალო, ჩვენ შენთან ვართ“.

საინტერესოა, რომ „მარსელიეზას“ ადრეულ მოწინააღმდეგეთა შორის იყო თვით რუჟე დე ლილის დედა, რწმენით მონარქისტი, რომელიც თავის შვილს 1792 წელს სწერდა:

„ეს რა რევოლუციურ ჰიმნს მღერის საფრანგეთში მოხეტიალე ავაზაკთა ბრბო და ჩვენს გვარს უკავშირებს?“.


ტროცკის ლოგიკა და საქმე

რომან დიუგე გადმოგვცემს:

„თბილისში ერთ პატარა ეკლესიასთან ლენინის თაბაშირის ქანდაკება დგას. ტროცკიმ ქალაქში სეირნობისას ამ ეკლესიის წინ გაიარა. ზარები რეკდნენ. ტროცკიმ თქვა:

„ან ეს ძეგლი უნდა დარჩეს, ან - ეს ეკლესია“.

თქვა და გზა განაგრძო. რამდენიმე საათში ეკლესია დახურეს, რამდენიმე დღის მერე კი დაანგრიეს“.


სახიფათო ექსპერიმენტი

1906 წლის ქართულ ანარქისტულ ჟურნალში „ნობათი“ გადმოცემულია 1848 წლის რევოლუციის ერთი ეპიზოდი დრეზდენში, რომელშიც ხელმძღვანელ როლს ასრულებდა სახელგანთქმული რუსი რევოლუციონერი მიხელ ბაკუნინი.

დრეზდენის ალყის თუ იერიშის წინ, როცა პრუსიელი ჯარისკაცები ქალაქის კარს მიადგნენ, „ბაკუნინმა გამოტანინა მუზეუმიდან რაფაელის მადონა და დაადგმევინა ქალაქის ჭიშკრის ზევით: ვნახოთ, პრუსიელები თუ გაბედავენ და დახვრეტენ ამ უძვირფასეს განძს ძველი ხელოვნებისაო. პრუსიელებმა მართლაც ვერ გაბედეს რაფაელის მადონას დახვრეტა და ბაკუნინმა ამასობაში დრო მოიგო.

„თუ მადონას სიცოცხლეში არ უქნია სასწაული, შემდეგ მისმა სურათმა ხომ მაინც მოახდინაო“, ხუმრობდა ბაკუნინი.


დიმიტრი შველიძე - თავშესაქცევი ისტორიული ამბები

Monday, June 19, 2017

ფედერიკო გარსია ლორკა - ცრემლისა და სიცილის სკოლა...

„თეატრი ერთ-ერთი ყველაზე უფრო ნატიფი და მოქმედი იარაღია ქვეყნის აღმშენებლობისა. ეს არის ქვეყნის აღზევების და დაცემის მიმანიშნებელი ბარომეტრი. 

თეატრს, რომელიც შეძლებს სწორი გზა გამონახოს ყველა ჟანრში, ტრაგედიიდან - ვოდევილამდე, - ძალა შესწევს მოკლე ხანში აამაღლოს ხალხის სული, ხოლო ზედაპირულ და დარღვეულ თეატრს, სადაც ფრთების მაგივრობას ღორის ჩლიქები სწევენ, შეუძლია მთელ ერს დაუჩლუნგოს მხატვრული გემოვნება და მთვლემარე უსულგულობაში ჩააგდოს იგი.

თეატრი - ეს არის ცრემლისა და სიცილის სკოლა. ეს არის ტრიბუნა, საიდანაც შეგეძლება საფარველი ახადო დრომოჭმულ ან ცრუ მორალს და ცოცხალი მაგალითის მეშვეობით განმარტო ადამიანური განცდის მარადი გამოცხადება.

თუკი ხალხი არ ზრუნავს თეატრზე, ეს იმას ნიშნავს, რომ ეს ხალხი კვდება ან უკვე მოკვდა. ხოლო თეატრი, რომელსაც შესრუტული არა აქვს საკუთარი ხალხის სული, მშობლიური ქვეყნის პეიზაჟების თავისებურება, მისი შვილების დრამატული ბედი, მათი სიხარული და ჭმუნვა, თეატრს, რომელშიც სოციალური ცხოვრების, ისტორიის მაჯისცემა არ ისმის - უფლება არა აქვს თეატრი ერქვას. ეს არის ბანქოს სათამაშო სახლი ან კიდევ უარესი - ადგილი, სადაც დროს კლავენ“.


ფედერიკო გარსია ლორკა - რჩეული
ესპანურიდან თარგმნა ნანა ხატისკაცმა

Friday, June 16, 2017

ხორხე ლუის ბორხესი - ფრაგმენტები აპოკრიფული სახარებიდან

(წიგნიდან „წყვდიადის ქება“ - 1969 წ.) 

3. უბედურია სულით ღარიბი, რამეთუ მიწაში ჩავა ის, რაც დღეს მიწაზე ჰგიებს. 

4. უბედურნი არიან მომტირალნი, რამეთუ ტირილი ექცათ საცოდავ ჩვევად. 

5. ბედნიერნი არიან ისინი, რომელთაც იციან, რომ გვემა – ეს არ არის დიდების გვირგვინი. 

6. ცოტაა, იყო ბოლო, რომ ერთხელაც პირველი გახდე.

7. ბედნიერია ის, ვინც არ დაიჟინებს თავის სიმართლეს, რამეთუ ბოლოს და ბოლოს არავინ არის მართალი, ბოლოს და ბოლოს ყველა მართალია.

8. ბედნიერია სხვისი მიმტევებელი და ისიც, ვინც საკუთარ თავს მიუტევებს.

9. ნეტარ არიან მშვიდნი, რამეთუ ისინი არ თმობენ უთანხმოების ჟამს.

10. ნეტარ არიან ისინი, ვისაც არ შია სიმართლე, რამეთუ მათ იციან, რომ ხვედრი ჩვენი – ბოროტი ან ბედნიერი – შემთხვევითობის საქმეა, რაც გონებით მიუწვდომელია.

11. ნეტარ არიან მოწყალენი, რამეთუ მათი სიხარული მოწყალების გაღებაშია და არა ჯილდოს მოლოდინში.

12. ნეტარ არიან სუფთანი გულით, რამეთუ ისინი ღმერთს იხილავენ.

13. ნეტარ არიან სიმართლისთვის დევნილნი, რამეთუ სიმართლე მათთვის უფრო მეტს ნიშნავს, ვიდრე კაცობრიობის ხვედრი.

14. არავინ არ ჭამს მიწის მარილს; მაგრამ მაინც, ცხოვრების რომელიღაც მონაკვეთში ყველა მიწის მარილად იქცევა.

15. როცა აენთება კანდელი, მას ვერც ერთი ადამიანი ვერ დაინახავს; იხილავს მხოლოდ ღმერთი.

16. არ არსებობს დაურღვეველი აღთქმანი არც ჩემგან და არც წინასწარმეტყველებისგან.

17. თუკი ვინმე მოკლავს სიმართლეს ან იმის გამო, რომ რაღაცას სიმართლედ მიიჩნევს, ეს არ იქნება მისი დანაშაული.

18. ადამიანთა საქმენი არ ღირს არც ცეცხლად და არც ზეცად.

19. სუყველა, ვისაც ეზიზღება მტერი თვისი, ასე თუ ისე მის მონად იქცევა. შენი ზიზღი არასოდეს იქნება შენი სულის მშვიდობაზე უკეთესი.

20. თუკი შენი მარჯვენა ხელი შეურაცხგყოფს შენ, მიუტევე მას, შენ – ეს ხომ შენი სხეული და სულია, ამიტომ არის ძნელი ანდა თითქმის წარმოუდგენელი, მათ გამყოფ ზღვარზე მიუთითო...

24. ნუ შექმნი საკუთარი თავისგან სიმართლის მთქმელის კულტს. არ არსებობს ადამიანი, ვინც მთელი დღის განმავლობაში განზრახ არ იცრუებს, და თანაც – არაერთგზის.

25. არ დაიფიცო, რამეთუ ყოველგვარი ფიცი მაღალფარდოვნად ჟღერს.

26. შეეწინააღმდეგე ბოროტებას, მაგრამ სიმკაცრისა და მრისხანების გარეშე. თუკი ვინმე დაგარტყამს მარჯვენა ლოყაზე, შეგიძლია, მას მარცხენაც მიუშვირო, ოღონდ შენ ამის გამო არ უნდა შეგეშინდეს.

27. მე არ ვლაპარაკობ არც მისაგებელზე და არც პატიებაზე; დავიწყება – აი, ერთადერთი მისაგებელი და ერთადერთი პატიება.

28. მიაგო სიკეთე მტერს შენსას – ჭეშმარიტი საქმიანობაა და არა ძნელი; გადაიყვარო იგი – ანგელოზების საზრუნავია და არა ადამიანების.

29. მიაგო სიკეთე მტერს შენსას – კარგი საშუალებაა, აამო შენს მედიდურობას.

30. ნუ დააგროვებთ ოქროს თქვენთვის დედამიწაზე, რამეთუ ოქრო ჰბადებს მცონარობას, ხოლო მცონარობისგან წარმოიშობა სასოწარკვეთა და სიძულვილი.

31. იფიქრე, რომ სხვები სამართლიანები არიან ან გახდებიან სამართლიანები და, თუ ეს სხვაგვარად მოხდება, არა შენი ბრალეულობით.

32. ღმერთი ყოვლისშემძლეა ადამიანებისგან განსხვავებით და იგი მათ სხვა საზომით გაზომავს.

33. მიეცით ძვირფასეულობა ძაღლებს, დაუყარეთ მარგალიტი ღორებს;აუცილებელია , მისცეთ...

34. ეძებეთ, რათა ეძებოთ და არა იმისთვის, რომ იპოვოთ...

39. შემომსვლელს არჩევს კარები და არა ადამიანი.

40. ნუ განსჯით ხეს მისი ნაყოფით და ადამიანს მისი საქმიანობით; ისინი შესაძლებელია, უკეთესებიც და უარესებიც აღმოჩნდნენ.

41. არაფერი აშენებულა ქვაზე, ყველაფერი – ქვიშაზე; ოღონდ ჩვენ უნდა ვაშენოთ ისე, თითქოსდა ქვიშა ქვა იყოს...

47. ბედნიერია ის, ვინც ღარიბია უბედურების ანდა მდიდარია მედიდურობის გარეშე.

48. ბედნიერია გაბედული, ვისი სულიც თანაბრად ეგუება დამარცხებასაც და დიდებასაც.

49. ბედნიერია, ვინც მეხსიერებაში ინახავს ვირგილიუსის ან ქრისტეს სიტყვებს, რამეთუ ამ სიტყვების სინათლე გააბრწყინებს მათ წუთისოფელს.

50. ბედნიერია მიჯნური და სიყვარულის შემძლები და ისიც, ვისაც შეუძლია, სიყვარულის გარეშე იცხოვროს.

51. ბედნიერია ბედნიერი.

Thursday, June 15, 2017

ფედერიკო გარსია ლორკა - შავ ანგელოზებს სიკვდილისას მოაქვთ ყინული და პერანგები...

1936 წლის 19 აგვისტოს ფაშისტებმა მოკლეს 38 წლის ფედერიკო გარსია ლორკა - XX საუკუნის ესპანეთის უდიდესი პოეტი, კაცი, რომელსაც საუკუნეობით ელოდა ესპანური ლიტერატურა. 

განსაზღვრავდა რა ლორკას მნიშვნელობას, ცნობილი კრიტიკოსი დამაზო ალონსო წერდა:

„ზოგჯერ ესპანური თავისთვადობა განსაკუთრებული დაჟინებით ითხოვს გამოვლინებას. და თითქოს ამ თხოვნის პასუხად XIV საუკუნეში იბადება ხუან რუისი, XVII ლოპე დე ვეგა, ხოლო XX - ლორკა“.

***

ლორკა ამბობდა: „თუ მართალია, რომ მე ღვთისა და ეშმაკის წყალობითა ვარ პოეტი, მაშინ მე პოეტი ვარ აგრეთვე ტექნიკის, მუშაობისა და იმ ცოდნის წყალობით, თუ რა არის ლექსი“.

***

ლორკას პოეზია უაღრესად მეტაფორულია. მისი ლექსი თითქოს წარმოუდგენელი ასოციაციების ნიაღვარია. მისი სახე მოულოდნელი და განსაცვიფრებელია. კაცი, რომელსაც შეეძლო ეთქვა - სურნელოვანი ბროწეული შედედებული ვარსკვლავიანი ცაა, ქვა - შუბლია, სადაც სიზმრები კვნესიანო და ბებერი ხვლიკის გამო შეენიშნა - ნიანგის წვეთიაო, - ყოვლისშემძლეა და მას კიდევაც მიაჩნდა, რომ „პოეზია შეუძლებლობაა, რომელიც უეცრად შესაძლებლობად გადაიქცევა“.

***

1936 წელს ცნობილ ესპანელ კარიკატურისტს ბაგარიას უკითხავს ლორკასთვის: - ხომ არ ფიქრობ შენ, ფედერიკო, რომ სამშობლო ცარიელი ცნებაა, ხოლო საზღვრები უნდა აღიგავოს? ცუდი ესპანელი რატომ უნდა მიმაჩნდეს მოძმედ უფრო მეტად, ვიდრე კარგი ჩინელი?

- მე ჭეშმარიტი ესპანელი ვარ, - უპასუხა ლორკამ, - ჩემთვის შეუძლებელი იქნებოდა ჩემი გეოგრაფიული სამანების გარეშე ცხოვრება. მაგრამ მე მძულს ის კაცი, რომელიც მხოლოდ ესპანელია და მეტი არაფერი... მე ვუმღერი ესპანეთს და მას ტვინის ყოველი უჯრედითა ვგრძნობ. მაგრამ, უპირველეს ყოვლისა, მე ვეკუთვნი მთელ მსოფლიოს, მე ყველას მოძმე ვარ. ხოლო პოლიტიკუი საზღვრები მე არა მწამს..

***

საღამო ჩქარობს - მდინარის პირას სურს დაიხაროს, უგრძვნია დაღლა.

***

ძაძებით მოსილს, აივანი დარჩა ღია, მოაჯირთ შორის განთიადი განერთხო ზეცას.

***

მე თვალხილული მოვევლინე ამ ქვეყანას, მაგრამ მივდივარ უსინათლო...

***

ყვითელი ფერის ლიმონები, ლიმონები ქარში ისროლეთ.

***

სამხრეთის ქარო, შავგვრემანო, მხურვალე ქარო.

***

ალოკავს ძროხა სისხლიან გუებს და ლოდად ქცეულ ხარებსაც მკერდით დღს აღმოხდებათ გმინვა მზარავი, რადგან აწამებთ მძიმე ვარამი, რომ დედამიწა ფლოქვებით თელონ...

***

ყველაფერი, რაც მიდის ჩვენგან, არ დაბრუნდება, მთელმა ქვეყანამ იცის ეს...

***

ვარდის ფურცლებზე გადნება თოვლი, სულში კი თოვლი დარჩება ისევ. დროის ბრჭყალებში ის უნდა ალბათ - სუდარად იქცეს.

***

სასაფლაოზე თავის ქალათა, სამარეთ ზემოთ თრთის დედამიწა, ყვავილების ფეთქვას მოელის.

***

შავ ანგელოზებს სიკვდილისას მოაქვთ ყინული და პერანგები...

***

ბროწეულივით აფეთქდა შუბლი და შროშანებმა ტანი აღავსეს, ცეცხლმოდებული ჯვარი ანთია ამ ჯოჯოხეთის საზარელ გზაზე.

***

ჟანდარმებმა და მოსამართლემ ზეთისხილების გათელეს ჩრდილი. სისხლი იღვრება ჭრილობებიდან და გველისებრი სიმღერით წივის. - სინიორო ჟანდარმებო, ჩვეულებრივი საქმეა ბნელი. აქ რომაელი დაეცა ოთხი და ხუთიოდე კართაგენელი.

***

ღამე სადღაც გზაში შეჩერდა რომ ვერ მოხვიდე ჩემთან...

***

ნუ მეტყვით, თითქოს მიცვალებულთ არ ჰქონდეთ სისხლი, რომ წყალს მოითხოვს სანახევროდ გახრწნილი ბაგე.


ფედერიკო გარსია ლორკა - რჩეული
ესპანურიდან თარგმნა ნანა ხატისკაცმა

Tuesday, June 13, 2017

ხორხე ლუის ბორხესი - ღამე მარტოსულის ხანგრძლივი დღესასწაულია...

დაისი ყოველთვის გაძრწუნებს უგემოვნობითა და სიღარიბით და უფრო მეტად უკანასკნელი განწირული ელვარებით.

***

ქრებიან სიზმრებიც, როცა ვგრძნობთ, რომ გვძინავს.

***

მარმარილო არ ილაპარაკებს იმაზე, რატომ დადუმდნენ ადამიანები.

***

შენც სარკე და გამეორება ხარ მათი, ვინც მანამდე გარდაიცვალა, სანამ შენ გაჩნდებოდი ამქვეყნად.

***

ღამე მარტოსულის ხანგრძლივი დღესასწაულია.

***

ჩვენს განკარგულებაში არაა მეგობრობა და სიხარული, არის არქაიზმებისა და გამოთქმების ჰერბარიუმი.

***

ესპანეთი ინკვიზიტორების, რომლებსაც ბედმა გაუღიმათ, გამხდარიყვნენ ჯალათები, თუმცა შეიძლება ყოფილიყვნენ მსხვერპლნიც.

***

მე მინდა, მადლობა ვუთხრა მიზეზებისა და შენთხვევების ღვთიურ ლაბირინთს შემოქმედების მრავალფეროვნებისთვის, რაც შესისხლხორცებულია ამ ერთადერთ სამყაროსთან, გონებისთვის, რაც არ დატოვებს საკუთარ ოცნებებს ლაბირინთის გეგმაზე.

***

მადლობა წუთებისთვის, წინ რომ უძღვის სიზმარს.

***

მხოლოდ ღმერთებს შეუძლიათ დაპირება, რადგან ისინი უკვდავნი არიან. ადამიანებსაც შეუძლიათ დაპირება, რადგან დაპირებაშიც არის რაღაც უკვდავი.

***

ქუჩებში არ ჩანან ადამიანები, თუმცა არ არის კვირადღე. ეს არ არის ორშაბათი – მოჩვენებითი წამოწყებების დღე.

ეს არ არის სამშაბათი – წითელი პლანეტის დღე.

ეს არ არის ოთხშაბათი – დღე ლაბირინთების რომელიღაც ღმერთის, ჩრდილოეთში ოდინს რომ ეძახდნენ.

ეს არ არის ხუთშაბათი – თავდახრილი დღე კვირის ზღურბლთან.

ეს არ არის პარასკევი, ველურ ტყეთა წიაღში ერთმანეთს ჩახვეულ შეყვარებულთა ღვთაების დღე.

ეს არ არის შაბათი.

ეს დღე არ დგას სხვა დღეების რიგში...

***

დაამყარო წესრიგი ბიბლიოთეკებში – ეს ნიშნავს, თავმდაბლობითა და უსიტყვოდ ემსახურო ლიტერატურულ კრიტიკას.

***

ჩემი ცხოვრება ყოველთვის სავსე იყო ათასი რამით; დემოკრიტემ აბდერიდან თავი დაიბრმავა, რომ ეაზროვნა; დრო გახდა ჩემი დემოკრიტე. ეს ბინდები აუჩქარებელი და უდარდელია. ისინი ერწყმიან დამრეც ფერდობს და გვანან მარადისობას. ჩემი მეგობრები მოკლებულნი არიან სახეებს, ქალები, მრავალი წელია, ისევ იგივენი არიან, კუთხის კაფეები, ალბათ, უფრო სხვანაირები გახდნენ, წიგნების გვერდებზე არ არის ასოები. ყოველივე ამას უნდა დავეფრთხე მე, თუმცაღა ტკბილ მოგონებებში დამაბრუნა. უთვალავი ტექსტებიდან, რაც დაგროვდა დედამიწაზე, მე წავიკითხავ სულ ცოტაოდენს, რის წაკითხვასაც გავაგრძელებ საკუთარ მეხსიერებაში – გადაკითხვასა და გადასხვაფერებას.

***

მე მადლობელი ვარ ბაბილონის გოდოლის, რომელმაც გვაჩუქა ენების მრავალფეროვნება.

***

მე მადლობელი ვარ ერთი ძველი მკვლელის, რომელმაც მიტოვებულ სახლში კაბრერას ქუჩაზე, მომცა ფორთოხალი და მითხრა: „მე არ მომწონს, როცა ადამიანები ტოვებენ ჩემს სახლს ხელცარიელნი...“ იქნებოდა სადღაც საღამოს თორმეტი საათი და ჩვენ შემდგომ აღარასდროს შევხვედრივართ ერთმანეთს.

***

მე მადლობელი ვარ ზღვის, ოდისევსი რომ დაგვითმო.

***

მე მადლობელი ვარ ქალების, რომლებმაც მიმატოვეს და მათიც, რომლებიც მე თვითონ მივატოვე, რაც, საქმიდან გამომდინარე, ერთი და იგივეა.

***

ქება – დიდება მას, ვინც დამასაჩუქრა განდევნილობით, შესაძლოა, არგენტინის ბედის მთავარი ფორმით...

Monday, June 12, 2017

გაბრიელ გარსია მარკესი - მოსკოვი - ყველაზე დიდი სოფელი მსოფლიოში

ნაწყვეტი გაბრიელ გარსია მარკესის წიგნიდან - „მოგზაურობა აღმოსავლეთ ევროპაში“

გაბრიელ გარსია მარკესმა 1957 წელს აღმოსავლეთ ევროპაში იმოგზაურა და რამდენიმე თვის განმავლობაში შემოიარა აღმოსავლეთ გერმანია, ჩეხოსლოვაკია, პოლონეთი, საბჭოთა კავშირი და უნგრეთი

მოსკოვი ყველაზე დიდი სოფელია მსოფლიოში. როცა შენდებოდა, ეტყობა, არავინ ფიქრობდა ადამიანურ განზომილებებზე: თითქოს ამოხაპულია და დატკეპნილი. უხეებოა, სახლები იგივეა, რაც უკრაინის სოფლებში ვნახეთ: პატარა, მაგრამ ჰეროიკულ იერსახოვანი. აქაც და იქაც ერთი ხელი იგრძნობოდა - ალბანელების, ოღონდ იმ განსხვავებით, რომ მათ აქ მეტი სივრცე, მეტი ფული და მეტი დრო მისცეს შიშისმომგვრელი დეკორაციების ხორცშესასხმელად. 

ქალაქის მთელი ცენტრი წარმოადგენს პროვინციულ ეზოებს: მავთულებზე სარეცხი შრება, დედები თავიანთ ჩვილებს ძუძუს აწოვებენ, პროპორციებში განსხვავება ამ სოფლურ სახლებსაც აქვთ: მოსკოვური სამსართულიანი უბრალო სახლი დასავლურ ხუთსართულიან საზოგადოებივ სახლზე მაღალია და რა თქმა უნდა უფრო ძვირიც არის, მძიმეც და თეატრალურიც.

ზოგი შენობა ქარხნულად მიქარგულ-მოქარგულს ჰგავს. მარმარილო, როგორც ჩანს, ადგილს არ უთმობს შუშას. ვაჭრობა არ არის, ღარიბული მაღაზიების ფართო, თითქმის ცარიელი ვიტრინები საცოდავად გამოიყურება საკონდიტროს არქიტექტურული ნაწარმის ფონზე. ფეხით მოსიარულეთათვის განკუთვნილ ფართო სივრცეს ხალხის ნაკადი ლავასავით მოსდებია.

[...]

მოსკოვში მოკრძალებული ქუჩები იშვიათობაა, აქ უმეტესწილად პროსპექტებია, პოლიტიკური და სენტიმენტალური ცენტრისკენ - წითელი მოედნისკენ. ტრანსპორტი - უველოსიპედო - ჭრელია და ჰალუცინაციური. ურუგვაის ელჩის ახლთახალი კადილაკი, აშშ-ს ელჩის ძველი მოდელის ავტომობილი - სრულს კონტრასტს ქმნის ნეიტრალური ფერის რუსულ მანქანებთან, რომლებიც ომამდელი ამერიკული მოდელების ალი კვალია და საბჭოელებს ისე დაჰყავთ, როგორც ცხენებშებმული ეტლები. ეტყობა, ტრადიციული „ტროიკა“ ჯერაც არ დავიწყებიათ. მიუყვებიან პროსპექტს, სადღაც წრეზე უხვევენ და შემდეგ დიდი სიჩქარით „მიაჭენებენ“ პერიფერიიდან ცენტრისკენ. ცოტა ხანს ჩერდებიან, შუქნიშანს გარს უვლიან და შემდეგ ისევ აიწყვეტენ პროსპექტის მეორე მხარეს, ალბათ ისევ უკან დასაბრუნებლად.

[...]

კლასების გაქრობა აშკარაა და შთამბეჭდავი. აქ ყველა ერთნაირია, ერთი სიმაღლისანი, ერთნაირად აცვიათ ძველი ტანსაცმელი, გაქუცული, უხარისხო ფეხსაცმელი, არსად გარბიან, ერთ ადგილზეც არ დგანან - თითქოს დროს ანაწილებენ სასიცოცხლოდ. ერთნაირად მოშტერო და სალმიანი სოფლელი ხალხია, თანაც - კოლოსალურად ბევრი.

[...]

ლენინისა და სტალინის მავზოლეუმები დღის პირველ საათზე რომ გააღეს, რიგი ორ კილომეტრზე იყო გაჭიმული. რიგი წინ მიიწევს, არ ჩერდება, ურნებთან წამით შეჩერებაც კი შეუძლებელია. დღის ოთხ საათზე მავზოლეუმი რომ დაკეტეს, რიგი კვლავ ორკილომეტრიანი იყო, მეტი სიგრძის რიგი დაუშვებელია. ამიტომ იდგა იქ პოლოიცია. წარმოვიდგინე ზამთარი, ქარბუქი და მავზოლეუმის წინ ორკილომეტრიანი რიგი...

[...]

მოსკოვში, სადაც ყველაფერი თითქოს წელში მოხრილი და დამძიმებულია, თავისივე კოლოსალურობით, წითელი მოედანი - ქალაქის გული - იმედს გაუცრუებს ადამიანს თავისი სიპატარავით.

[...]

ერთმა გოგონამ მკითხა, რა არ მოგწონთ საბჭოთა კავშირისო. თავში უცებ დამიტრიალდა აზრი, გონებაში აღვიდგინე ის, რაც მართლა მიკვირდა: მოსკოვში ძაღლი არ დამინახავს.

- ჩემი აზრით, საშინელებაა, ძაღლები შეჭმულია, - ვთქვი მე.

უცებ უკანა რიგებიდან ქალის შეძახილი მოისმა ესპანურად: „ეს არის კაპიტალისტური პრესის ცილისწამება!“

მე ავუხსენი, ეს პირადად ჩემი შეფასებაა-მეთქი. მათ სერიოზულად უარყვეს, ძაღლები არავის უჭამიაო, მაგრამ ის კი აღნიშნეს, რომ მოსკოვში მართლაც ცოტა ძაღლია.

ესპანურიდან თარგმნა ელზა ახვლედიანმა

ნაპლეონის ორმაგი სტანდარტი...

ის, რასაც საზღვარი არ გააჩნია 

საფრანგეთის ფინანსთა მინისტრის, ბარბე-მარბუას არაკომპეტენტურობის შესახებ ხმებმა იმპერატორ ნაპოლეონის ყურამდე მიაღწია.

- ხელმწიფევ, იმედია, თქვენ მე ქურდად არ მთვლით, არა? - ჰკითხა ანგარიშისათვის გამოძახებულმა ბარბე-მარბუამ იმპერატორს.

- მე ამას ასჯერ უფრო ვამჯობინებდი, - უპასუხა ნაპოლეონმა, - თაღლითობას მაინც აქვს ასე თუ ისე გარკვეული საზღვრები, სისულელეს კი საზღვარი არ გააჩნია.


ნაპოლეონი და მისი მომავალი მარშალი ოჟერო 

როდესაც 27 წლის გენერალი ნაპოლეონ ბონაპარტი ავსტრიის წინააღმდეგ მოქმედი არმიის მთავარსარდლად დაინიშნა, ბევრი ოფიცერი ხალისით როდი ემორჩილებოდა ახალგაზრდა მხედართმთავარს. განსაკუთრებით ძველი თაობის გენერლები თაკილობდნენ „ახალბედა და ტანითაც მომცრო ბონაპარტის“ უფროსობას. 

ამგვართა რიცხვს მიეკუტვნებოდა დივიზიის მეთაური, გენერალი პიერ ფრანსუა შარლ ოჟერო.

იგი პირველივე დღეებში მწვავედ წაეკამათა მასზე ასაკით ბევრად უმცროს ბონაპარტეს. ოჟერო ამ დროს 40 წლისა იყო და აღნაგობითაც ბევრად მაღალი, ზემოდან დაჰყურებდა ჯარისკაცთა მიერ „პატარა კაპრალად“ ზეწოდებულ ახალ მხედართმთავარს.

- გენერალო, - შეუტია მაშინ ბონაპარტმა, - თქვენი ერთი თვით მაღალი ხართ ჩემზე, მაგრამ, თუ უკმეხად მელაპარაკეთ, მე დაუყოვნებლივ მოვსპობ ამ განსხვავებას.

როგორც ჩანს, ოჟერო შემდგომ აღარ ეკამათებოდა თავის მხედართმთავარს და იმპერატორს. ალბათ ესეც დაეხმარა, რომ იგი მარშალი გახდა, თუმცა მას არც მხედრული სიმამაცე აკლდა. იტალიური კამპანიის დროს თავი არაერთხელ გამოიჩინა.

სტენდალი წერდა მასზე: პიერ ოჟერო კასტილიონესთან ბრძოლაში დიდ სარდლად მოგვევლინა, რაც მას ამის შემდეგ აღარასოდეს დამართნიაო.


წინასწარმეტყველება 

როდესაც ნაპოლეონი კუნძულ ელბაზე გადაასახლეს, თურმე მისი ყოფილი შინაგან საქმეთა მინისტრი ჟოზეფ ფუშე ამბობდა:

„ნაპოლეონი კუნძულ ელბაზე - იტალიისთვის, საფრანგეთისთვის და მთელი ევროპისთვის იგივე იქნება, რაც ვეზუვი პომპეის გვერდით“.


მკურნალის დასკვნა 

რას არ ამბობდნენ და გადმოგვცემდნენ ნაპოლეონისა და გენერალ ბოჰარნეს ქვრივის, მომხიბლავი ჟოზეფინას სიყვარულზე, იმასაც, რომ, თითქოს, ამ ქალის სიყვარული არ იყო მუდმივი; ან, მას შემდეგ, რაც ნაპოლეონი მას გადაეყარა და ცოლად შეირთო ავსტრიის იმპერატორის ასული მარია-ლუიზა, ჟოზეფინასაც გაუცივდა გული საფრანგეთის იმეპრატორის მიმართ.

მაგრამ ხმებსა და ჭორებზე მეტად ერთი ეპიზოდი მეტყველებს: ნაპოლეონთან განშორების შემდეგ ჟოზეფინა მალმეზონის სასახლეში ცხოვრობდა. იგი 1814 წელის 29 მაისს გარდაიცვალა. როდესაც იმპერატორმა მკურნალ ექიმს ჰკითხა თავისი ყოფილი მეუღლისა და ბოლომდე მოყვარული ქალის გარდაცვალების მიზეზი, ექიმმა უპასუხა:

„დარდი, წუხილი თქვენ გამო“.


მხოლოდ ერთი ნაბიჯი 

1812 წელს მოსკოვიდან უკანდახეულმა და რუსული ყინვების მიერ სასტიკად დამარცხებულმა ნაპოლეონმა სარდლობა მარშალ მიურატს გადაულოცა და სასწრაფოდ საფრანგეთისკენ აიღო გეზი. გზად საფრანგეთის იმპერატორი ვარშავაში შეჩერდა და იქ კრახით დამთავრებული სამხედრო კამპანიის შესახებ თავისებური დასკვნა გააკეთა:

„შეიძლება მე შევცდი, რომ მოსკოვამდე მივედი, შეიძლება ცუდი გავაკეთე, რომ იქ მეტისმეტად დიდხანს დავრჩი, მაგრამ დიდიდან სასაცილომდე მხოლოდ ერთი ნაბიჯია. დაე, შთამომავლობამ განსაჯოს“.

სხვა ინფორმაციით, ამგვარი სიტყვები მან ეტლში, ჯერ კიდევ რუსეთის გზებზე ჯაყჯაყის დროს უთხრა კოლენკურს.


რას იფიქრებდნენ ინგლისელები, რომ ... 

ინგლისელთა საპატრულო გემები ფხიზლად დარაჯობდნენ კუნძულ ელბას, რომელზეც 1815 წელს საფრანგეთის იმპერატორი ნაპოლეონი იყო გადასახლებული. როდესაც ნაპოლეონი კუნძულიდან გამოიქცა, მისი ხომალდი ინგლისულ სამხედრო გემ „ზეფირს“ წააწყდა. ინგლისელებმა ფრანგებს გადასძახეს, იმპერატორი როგორ ბრძანდებაო. ეს რომ გაიგონა ნაპოლეონმა, თავის მოდარაჯეებს სიცილით გადასძახა:

- იმპერატორის კარგად ბრძანდება.

ინგლისელებს ფიქრად არ მოსვლიათ, რომ მათ თვითონ ნაპოლეონი ელაპარაკებოდა და ფრანგული ხომალდი მშვიდობიანად გაატარეს. როგორც იტყვიან, „ფორტეს ფორტუნა ადიუვატ“ - მამაცთ ბედი სწყალობთ.


ბრძანება ყველასათვის 

ეგვიპტეში ლაშქრობის დროს, აუტანელი სიცხის პირობებში, ნაპოლეონმა ბრძანა, ყველას ფეხით ევლო, ცხენები კი მხოლოდ დაჭრილებისთვის, ავადმყოფობისთვის და ტვირთისთვის გამო ეყოთ. ბრძანება ახალი დაგზავნილი იყო, რომ ნაპოლეონთან მისი მეჯინიბე ვალონი შევიდა და ჰკითხა:

- გენერალო, რომელი ცხენის დატოვებას ინებებთ თქვენთვის?

- ყველამ ფეხით უნდა იაროს! - დაუყვირა ნაპოლეონმა, - მათ შორის მე - პირველმა, შენ რა, არ იცი ბრძანების შესახებ?


ორი მხედართმთავრის გასაჭირი 

ვატერლოოს ბრძოლის დროს რომ შესაღამოვდა, ორივე მებრძოლ მხარეს გაუჭირდა. მარცხენა ფრთამ დახმარება სთხოვა ინგლისელთა ჯარის მთავარსარდალ ველინგტონს.

- აღარავინ მყავს, - უპასუხა ველინგტონმა, - დაიხოცნენ და ფეხს ნუ მოიცვლიან!

იმავდროულად მარშალმა ნეიმ სთხოვა ფრანგთა იმპერატორს მაშველი ჯარით დახმარება.

- საიდან გავაჩინო, - შეჰყვირა ნაპოლეონმა, - ჯარისკაცებს მე ხომ ვერ გამოვჩეკავ?!


მამელუქები და ფრანგები 

ფრიდრიხ ენგელსი თვის „ანტიდიურინგში“ არჩევს რა რაოდენობრივი კატეგორიის თვისობრივში გადაზრდის პრობლემას, მოჰყავს ნაპოლეონის აზრი სახელგანთქმული მამლუქების ინდივიდუალურ სამხედრო მამაცობაზე და მასთან შედარებით ევროპული სამხედრო ორგანიზაციის უპირატესობაზე.

გავიხსენოთ, რას წერდა ნაპოლეონი: ორი მამლუქი აუცილებლად სჯობს სამ ფრანგს; ასი მამლუქი 100 ფრანგს უდრის; სამასი ფრანგი ჩვეულებრივად სჯობს სამას მამლუქს, ხოლო 1000 ფრანგი ყოველთვის ამარცხებს 1500 მამლუქს.


ნაპოლეონის ბრძანებებიდან 

ეგვიპტეში ლაშქრობისას, მამლუქთა მორიგი თავდასხმის დროს, ფრანგთა მთავარსარდალმა გენერალმა ბონაპარტმა სასწრაფო ბრძანება გასცა:

- გვარდიელები წინ, ვირები და მეცნიერები უკან!


ინსპექტორის წინასწარმეტყველება 

ბრენის სკოლის დამთავრებისას პარიზის უმაღლეს სასწავლებელში რომ გადაჰყავდათ, ახალგაზრდა ნაპოლეონ ბონაპარტს სკოლის ინსპექტორმა დახასიათებაში ჩაუწერა:

„წარმოშობით და ხასიათით კორსიკელია. ეს ახალგაზრდა შორს წავა, თუ გარემოებანი მის სასიკეთოდ წარმართავდნენ ცხოვრებას“.


ვის სწყალობს ფორტუნა 

ნაპოლეონის პირველ გამარჯვებათა გამო ავსტრიის ჯარებთან, იტალიის ცნობილი კამპანიის დროს, ფრანგებმა ექვს დღეში ექვსი გამარჯვება მოიპოვეს. პარიზში კამათობდნენ, რა უფრო სწყალობდა გენერალ ბონაპარტს: ჭკუა თუ ბედი? ერთ ამგვარ კამათს, რომელზეც მხედართმთავართა წარმატებებს ფორტუნას წყალობას უფრო მიაწერდნენ, ფონტენელი შეესწრო.

„დავუშვათ ეს ასეა, - მიმართა მან მოსაუბრეებს, - მაგრამ არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ბედი უმეტესად სწორედ ჭკვიან ადამიანებს სწყალობთ“.


ორმაგი სტანდარტი 

ნაპოლეონი რევოლუციების წინააღმდეგი იყო, დამღუპველადაც კი მიაჩნდა, თუმცა ამას ხელი არ შეუშლია, დიდ ფრანგულ რევოლუციას მიმხრობოდა ახალგაზრდობის დროს. ერთხელ კი, უკვე გვიანდელ წლებში, მან განმარტა:

„მე რომ ფელდმარშალი ვყოფილიყავი, რა თქმა უნდა, მეფეს მივემხრობოდი, მაგრამ, რამდენადაც რევოლუციის დასაწყისში მხოლოდ პოდპორუჩიკი ვიყავი და არავითარი ქონება არ გამაჩნდა, იძულებულიგავხდი, რევოლუციას მივმხრობოდი“.


მამაცი მარშალი ლანი 

1809 წლის 22 მაისს ესლინგენის ბრძოლაში სასიკვდილოდ დაჭრეს ნაპოლეონის უსაყვარლესი გენერალი და მარშალი ჟან ლანი. იმპერატორი სასწრაფოდ გაეშურა ლანის სანახავად, რომლისთვისაც ყუმბარას ერთი ფეხი მოეგლიჯა, ხოლო მეორე მძიმედ დაეშავებინა.

„ლან! მცნობთ მე?“ - ჩასძახა სულთმობრძავს ცრემლმორეულმა იმპერატორმა.

„დიახ, თქვენო უდიდებულესობავ, გხედავთ, მაგრამ ძალიან ვწუხვარ, რომ თქვენს ერთ-ერთ უერთგულეს მეგობარს უნდა გამოეთხოვოთ - მე ვკვდები“.

როგორც ევგენი ტარლე წერს, ნაპოლეონმა ლანის სიკვდილის დროს მეორედ და უკანასკნელად იტირა თავის სიცოცხლეში.


გამარჯვებაში დარწმუნებული 

სხვათა შორის, ვატერლოოს ბრძოლის წინ ნაპოლეონი დარწმუნებული იყო, რომ გაიმარჯვებდა. როცა ტყვეებმა მოახსენეს ფრანგთა იმპერატორს, ინგლისელები ბრძოლას ელიანო, ნაპოლეონმა უპასუხა:

- მით უკეთესი - გაპარსულებს დამარცხებულები მირჩევნია.


კაპიტან ბონაპარტის არჩევანი

როდესაც კორსიკელი სეპარატისტებისაგან გამოქცეული კაპიტანი ბონაპარტი კუნძულიდან გაღწევას ცდილობდა, მან ბასტიიდან აიაჩოში მყოფ დედამისს პატარა ბარათი გაუგზავნა, რომელშიც სწერდა:

„მოემზადე! ეს ქვეყანა საჩვენო არ არის“.

ბონაპარტების მრავალრიცხოვანმა ოჯახმა თავს უშველა და სამუდამოდ დატოვა სამშობლო.


შეფასებები 

როცა ნაპოლეონი იმპერატორი გახდა, ფრანგულ საზოგადოებაში მისი მომხრეებიც აღმოჩნდნენ და მოწინააღმდეგეებიც.. 

„მარსელიეზას“ ავტორმა რუჟე დე ლილიმ ბონაპარტს აღშფოთებით მისწერა:

„თქვენ დაიღუპებით და, რაც უფრო უარესია, თქვენთან ერთად დაღუპავთ საფრანგეთსაც“.

მაშინდელი გამოხმაურებებიდან კიდევ ერთი პოლ-ლუი კურიეს ეკუთვნის:

„იყო ბონაპარტი და გახდე იმპერატორი! რა დაცემაა!“.


საკადრისი პასუხი 

ერთხელ ტიულრის სასახლეში გამართულ წვეულებაზე თუ მიღებაზე იმპერატორმა ნაპოლენმა არცთუ ტაქტიანად ჰკითხა ჰერცოგინია დე ლინს:

„მითხარით, თქვენ ისევ ისე გიყვართ მამაკაცები?“

პასუხიც საკადრისი მიიღო:

„დიახ ხელმწიფევ, მაგრამ მხოლოდ მაშინ, როცა ისინი კარგად არიან აღზრდილები“.


დიმიტრი შველიძე - თავშესაქცევი ისტორიული ამბები

Friday, June 9, 2017

ზოდიაქოს ნიშნების აღმოსავლური სისტემა

ჯერ კიდევ ძველად ადამიანებმა შეამჩნიეს, რომ მათ ცხოვრებაში მიმდინარე ზოგიერთი პროცესი დაკავშირებული იყო ციურ სხეულთა მოძრაობასთან, წელიწადის დროთა ცვლასთან, დღე-ღამის მორიგეობასთან, ზღვის მოქცევა-უკუქცევის პერიოდულობასა და მზის აქტიურობის მაქსიმუმების მონაცვლეობასთან. ადამიანებმა შენიშნეს, რომ ბევრი მოვლენა გარკვეული პერიოდულობით მეორდება: დღე-ღამის, 12 თვის, 12 წლის შემდეგ და ა.შ. 

ზოდიაქოს ნიშნების აღმოსავლური სისტემა დაკავშირებულია ბუნებრივ მოვლენათა მონაცლვლეობის 12-წლიან ციკლთან.

აღმოსავლეთში მრავალი ლეგენდა არსებობს, რომლებიც ზოდიაქოს ნიშნების მნიშვნელობას ხსნიან. აი, ერთი ტრადიციული იაპონური ისტორია:

ერთხელ, ახალი წლის წინ, ბუდამ სამყაროს ყველა ცხოველი იხმო, თან აღუთქვა, ვინც მის პატივსაცემად მივიდოდა, დაასაჩუქრებდა - განსაკუთრებულობისა და პატივისცემის ნიშნად მისცემდა ერთ წელიწადს, რომელსაც შემდგომში ამ ცხოველის სახელი დაერქმეოდა. ბუდას მხოლოდ თორმეტი ცხოველი ეახლა შემდეგი თანმიმდევრობით: თაგვი, ხარი, ვეფხვი, კურდღელი, დრაკონი, გველი, ცხენი, ცხვარი, მაიმუნი, მამალი, ძაღლი და ტახი.

ცხოველებმა თითო წელიწადი მიიღეს განკარგულებაში და საკუთარი დამახასიათებელი ნიშნები შესძინეს მათ. იაპონური თქმულებების მიხედვით, 12 წლიანი ციკლის რომელიმე წელში დაბადებულ ადამიანს შესაბამისი ცხოველის ნიშნები ახასიათებს. იმის მიხედვით, თუ რომელ წელს დაიბადა ადამიანი, შეიძლება მისი ხასიათის განსაზღვრა, ძლიერი და სუსტი მხარეების შეცნობა, მომავლის წინასწარმეტყველება.

იაპონელების თქმით, ერთ წელს დაბადებული ადამიანები, შეიძლება სხვადასხვა ნიშნებითაც ხასიათდებოდნენ, მაგრამ ეს იქნება ინდივიდუალური და არა განმსაზღვრელი ნიშნები. ციკლში წლების თანმიმდევრობა ყოველთვის ერთნაირია. (თაგვის წლით დაიწყო XX საუკუნე, შემდეგ იგი განმეორდა 1912, 1924, 1936, 1948, 1960, 1972 წლებში და ა.შ.)

ზოდიაქოს ნიშნის შესატყივის ადამიანთა დახასიათებანი:

თაგვი

იაპონელთა რწმენით, თაგვის წელს დაბადებული სხვათა თვალში მომხიბლავად გამოიყურება, ახასიათებს წვრილმანებზე ყურადღების გამახვილება. ერთი შეხედვით, იგი წყნარი, გაწონასწორებული და მხიარული ადამიანის შთაბეჭდილებას ტოვებს, მაგრამ ამ მხიარულების უკან ნერვიული და მშფოთავი პიროვნება დგას. იგი თავდაჭერილია და თავის პრობლემებს მალავს. როგორც წესი ერუდიციით არ გამოირჩევა, მაგრამ პატიოსანია და პატივმოყვარე. დაწყებული საქმის ბოლომდე მიყვანის უზარმაზარი ნიჭი აქვს. უყვარს საკუთარი თავისთვის ფულის დახარჯვა. არაფერს მოიკლებს და ცდილობს, ფული არ გაასესხოს. უყვარს საზოგადოება და ხალისით ლაყბობს. უფრო მეტი ნაცნობი ჰყავს ვიდრე ნამდვილი მეგობარი. 

თაგვის წელში დაბადებული ადამიანებისათვის ცხოვრების პირველი ფაზა კარგად ეწყობა. რაც შეეხება მეორე ფაზას - მათ შეიძლება ყველაფერი დაკარგონ დაუფიქრებელი ნაბიჯის ანდა, რაც საკმაოდ ხშირად ხდება, მგზნებარე, თავდავიწყებული სიყვარულის გამო. ცხოვრების ბოლო ფაზაში მათი ცხოვრება უმთავრესად უშფოთველად მიდის.

„თაგვი“ ყველაზე კარგად ქორწინდება „მაიმუნთან“, „დრაკონთან“, ან „ხართან“, რადგანაც ისინი ან ავსებენ ერთმანეთს ან ერთნაირები არიან. ქორწინება უარესია „ძაღლთან“, „ტახთან“, ან „გველთან“, „თაგვი“ უნდა გაურბოდეს „ცხენს“. ძალიან ცუდია, თუ მამაკაცი-თაგვი შეირთავს ცეცხლოვანი ცხენის წელს დაბადებულ ქალს (ეს წელი 60 წელიწადში ერთხელ დგება). იაპონელებს სჯერათ, რომ ცეცხლოვანი ცხენის წელს დაბადებული ქალის ცოლად შემრთველი მამაკაცი იძულებითი სიკვდილით კვდება.


ხარი

ხარის წელს დაბადებული მომთმენია და არ არის ყბედი. მას შეუძლია გულახდილი გაგხადოთ, რის გამოც კარგად განაწყობს სხვებს თავის მიმართ. იგი ექსცენტრიული და საშინლად ფანატიკურია. თუ ვინმეს არ უყვარს იგი, მხოლოდ ამ მიზეზით. გარეგნული სიმშვიდის მიუხედავად, მრისხანე და ფეთქებადი ხასიათი აქვს. მისი იშვიათი მრისხანება საშინელია, ამ მდგომარეობაში იგი ანგარიშს არ უწევს თავის საქციელს. თუმცა გულჩათხრობილია და ჩუმა, საჭიროების დროს შეუძლია მჭერმეტყველიც იყოს. შრომისმოყვარეა, მისი სახლი დუღს და გადმოდის, რადგან მარჯვე ხელები აქვს. სწრაფად იღებს გადაწყვეტილებას. ჯიუტია. ვერ იტანს მარცხს საქმეში და დაუნდობელია მათ მიმართ, ვინც მის საქმიანობას ხელს უშლის. 

„ხარისთვის“ სიყვარული მეორეხარისხოვანია. ეს კი ოჯახურ ურთიერთობებში სერიოზულ ემოციურ სირთულეებს ბადებს. მისი ცხოვრების პირველი ფაზა ძირითადად წარმატებით მიდის, მეორე ფაზაში სირთულეები ელის ქორწინებაში ან საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. ხანდახან კარგავს იმ ადამიანებს, ვისაც ადრე უყვარდათ იგი. ასევე შეიძლება დაკარგოს იმ ადამიანთა პატივისცემა, რომლებიც ადრე მისით აღტაცებულნი იყვნენ. მესამე ფაზა შეიძლება აღმოჩნდეს მეტ-ნაკლებად მშვიდი.

„ხარისთვის“ ქორწინება საკმაოდ რთულია. ითვლება, რომ მისთვის საუკეთესო ვარიანტია „მამალი“ ან „თაგვი“. ძალიან ცუდია „ძაღლი“ და „ცხენი“, ყველაზე ცუდი კი „ცხვარი“.


ვეფხვი

ვეფხვის წელს დაბადებული მგრძნობიარეა, ემოციური, შეუძლია ღრმა განსჯა, ძლიერი სიყვარული. ჩვეულებრივ პატივს სცემენ, მაგრამ იგი ხშირად ჩხუბობს ასაკით უფროსებთან და თანამდებობით მაღლა მდგომ პირებთან. 

ჩვეულებრივ „ვეფხვს“ იმაზე მეტად აფასებენ, ვიდრე იმსახურებს. მას შეუძლია უკან დაიხიოს მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილების მიღებისას მანამდე, სანამ გვიან არ იქნება. იგი შეზღუდულია და არავისი არ სჯერა. გულადია და გამტანი. გარდა ამისა, ეგოისტია, ჯიუტი და ყოველთვის არ იმსახურებს ნდობას. აზიაში, განსაკუთრებით კი იაპონიაში, ვეფხვის წელი კარგ წლად ითვლება ბავშვის, განსაკუთრებით კი ბიჭის, დაბადებისთვის.

ვეფხვი მიწის სიმძლავრეს ასახიერებს. მას შეუძლია სამი უბედურება ააშოროს სახლს - ქურდები, ხანძარი და ბოროტი სულები.

„ვეფხვის“ ცხოვრების პირველი და მესამე ფაზა მშვიდია და ადვილი. მეორე ფაზაში მოუწევს ყველა სახის პრობლემის გადაწყვეტა. თუ ისინი არ გადაიჭრებიან, მაშინ თავს იჩენენ მესამე ფაზაშიც.

ვეფხვისთვის საუკეთესო ქორწინებაა „ცხენთან“ და „დრაკონთან“. ძალიან ცუდია „ხართან“, „გველთან“ და „მაიმუნთან“.


კურდღელი

კურდღლის წელს დაბადებული ბედნიერი პიროვნებაა. შეუძლია კარგი ლაპარაკი, ნიჭიერია და პატივმოყვარე. თავმდაბალი, თავშეკავებული და სათნო; უზადო გემოვნება აქვს. უყვარს საზოგადოება და საზოგადოებასაც უყვარს ის. ყოველთვის ბედი სწყალობს. უყვარს ჭორაობა, მაგრამ ამას მარჯვედ და ტაქტიანად აკეთებს - ცუდ ამბებს საოცრად უხალისოდ ყვება. ძალიან ეჩვევა მას, ვინც უყვარს, მაგრამ უცნაურად გაუცხოვებულია ოჯახისაგან: მეგობრები ურჩევნია ოჯახის წევრებს. ადვილად არ გამოდის წონასწორობიდან. წყნარია, გაწონასწორებული. განსაკუთრებით ბედი სწყალობს საქმიან სფეროში.

კურდღლის წელს დაბადებული მელანქოლიური ტიპის ტემპერამენტისაა. უხასიათობის მიდრეკილება აქვს და ხშირად ტირის კიდეც. პედანტია, მაგრამ კარგად ერუდირებული. აზარტულ თამაშებში ბედი სწყალობს, რადგანაც შეუცდომლად ირჩევს საჭირო ციფრს ან ბანქოს. რამდენადმე კონსერვატულია და წინასწარი აწონ-დაწონის გარეშე არაფერს მოიმოქმედებს. აზიის ხალხი არ ენდობა „კურდღელს“, რადგან სჯერათ, რომ ჯადოქრები ხანდახან ამ უწყინარი ცხოველის სახეს იღებენ.

„კურდღლის“ ცხოვრება, ჩვეულებრივ სამი ფაზის განმავლობაში მშვიდად მიდის, თუ უკიდურესად არახელსაყრელ პირობებს არ წააწყდა. კარგად ცხოვრობს „ცხვართან“, „ტახთან“ და „ძაღლთან“. არასასურველია ქორწინება „დრაკონთან“, ხოლო ყველაზე ცუდია „თაგვთან“ ან „მამალთან“.


დრაკონი

დრაკონის წელს დაბადებულებში ჭარბობს ჯანმრთელობა, სასიცოცხლო ძალები, აქტიურობა, მაგრამ ის ძალიან აღგზნებადია და ადვილად გამოდის წონასწორობიდან. ასევე საშინლად ჯიუტია, ნებისყოფიანი, ზნეობრივი, დიდსულოვანი: მას პატივს სცემენ, გავლენით სარგებლობს. 

დრაკონი ყველაზე დაუოკებელი ენთუზიასტია, არ ძალუძს პირფერობა და ელემენტარული დიპლომატიაც კი. მსჯელობებში გულწრფელია და მისი აზრი სარწმუნო. მუშაობს მთელი ძალით, მაგრამ კეთილი გულის გამო ადვილია მისი გადაბირება ცუდი საქმისაკენ. ხანდახან უმიზეზოდ შფოთავს. იშვიათად ქორწინდება ახალგაზრდა ასაკში, ზოგიერთნი შინაბერადაც კი რჩებიან.

„დრაკონი“ წარმატებით სარგებლობს.

„დრაკონი“ ცხოვრების პირველ ფაზაში სირთულეებს აწყდება, რადგანაც ბევრს ითხოვს ახლობლებისგან. მეორე ფაზაში აქვს ზეასვლაც და ვარდნაც. მესამე ფაზას, ჩვეულებრივ, სიმშვიდესა და სიწყნარეში ატარებს. „დრაკონი“ დაუფიქრებლად ლაპარაკობს და მისი სიტყვები ხშირად აზრს უსწრებენ, მაგრამ მის შეხედულებებს მაინც ანგარიში უნდა გაეწიოს. მამაკაცი „დრაკონი“ ბედნიერ კაცად ითვლება, მისი იღბლიანი ქორწინება ხდება „თაგვთან“, „გველთან“, „მაიმუნთან“ ან „მამალთან“. არასასურველია ქორწინება „ხართან“ ან „დრაკონთან“, ყველაზე ცუდია „ძაღლთან“.


გველი

„გველს“ პატივს სცემენ სიბრძნის, გამჭრიახობისა და ნებისყოფისათვის. მას საოცრად წყალობს ბედი. შეუძლია ყველაფერი იშოვოს. პატივმოყვარეა და ყოველთვის გემოვნებით იცვამს. ეგოისტური ბუნებისაა და ძუნწი, მაგრამ თუ ესიმპათიურებით, შესაძლოა დაგეხმაროთ. ხანდახან ისე ძლიერად მეურვეობს ვინმეს, რომ მისგან სასწრაფოდ თავის დაღწევას ცდილობენ, თუმცა ამას ვერ ახერხებენ.

„გველი“ ყოველთვის ეჭვით ეპყრობა სხვების აზრებსა და მსჯელობას, ამიტომ ამჯობინებს საკუთარ ინტუიციას დაეყრდნოს. დედამიწას გადააბრუნებს, ოღონდ მიზანს მიაღწიოს.

მამაკაცი-გველი მგზნებარეა და სენტიმენტალური, ქალი - შესახედავად ლამაზი. იაპონელი ქალისათვის საუკეთესო ქათინაურია სიტყვები: „მზეთუნახავი-გველი“. აღსანიშნავია, რომ „გველი“ ძალიან რომანტიკული და მერყევია. იგი ბედნიერი იქნება „ხართან“ ან „მამალთან“ ქორწინებისას, არასასურველია ქორწინება „მაიმუნთან“, ხოლო უბედურებაა „ვეფხვთან“ ან „ტახთან“.


ცხენი

ცხენის წელს დაბადებული პოპულარობით სარგებლობს. იგი მხიარულია, მოლაყბე და სიმპათიური. მარჯვედ განაგებს ფულს, კარგი ფინანსისტია. მისი გონება ადამიანთა აზრებს უსიტყვოდაც ხვდება. 

„ცხენი“ ბრძენია, აქვს ტალანტი და უყვარს საქმის საკუთარი ხელით კეთება. ამასთან ძალიან მომთხოვნია ჩაცმისა და მანერების მიმართ. „ცხენმა“ შეიძლება სიყვარულის გამო ყველაფერი გაწიროს და საზოგადოებას ანგარიში არ გაუწიოს. ამის გამო ხშირად მარცხდება ცხოვრებაში. იგი სულსწრაფია, ყოველდღიური საქმიანობა არ აინტერესებს. ბრმად მიმნდობია და მისი მოტყუება ადვილია. უყვარს სანახაობანი, თეატრი, კონცერტები, ოპერა, თავშეყრა - ყველაფერი, სადაც ხალხია.

„ცხენი“ ადვილად გამოდის წონასწორობიდან და ამის გამო ნდობას კარგავს. უკიდურესად დამოუკიდებელია, არ უჯერებს რჩევებს და თვითნებურად იქცევა.

„ცხენის“ ცხოვრების პირველი და მეორე ფაზა სავსეა პრობლემებითა და საზრუნავით, მესამეში კი ცხოვრება, ძირითადად, წყნარად და თანაბრად მიდის. ქორწინება იღბლიანია „ვეფხვთან“, „ძაღლთან“, „ცხვართან“, არასასურველია „ხართან“, ხოლო უიღბლოა „თაგვთან“.


ცხვარი

არტისტულია, კარგი გემოვნებითა და მგზნებარე ნატურით. ავლენს ხელოვნებისადმი მიდრეკილებას. პესიმისტია, მშფოთავი და მორცხვი. ცხოვრება ხშირად აგდებს საგონებელში და არ იცის, რა გზით წავიდეს; ასეთ დროს ყოველთვის სხვებს ეყრდნობა. 

სასიამოვნო მანერები აქვს, მაგრამ ხასიათით ჭირვეულია. ამასთან ერთად; ძალუძს სხვებს თავი მოაწონოს, ადვილად ეგუება ცხოვრების ყველანაირ პირობას და არ განიცდის მატერიალურ სიძნელეებს. ხშირად რელიგიურია. ხალისით უთანაგრძნობს თავისზე უბედურ ადამიანებს და არ ითხოვს ჯილდოდ მადლობას. პირიქით, მადლიერების გამოხატვა მას უხერხულ მდგომარებოაში აყენებს.

თუ „ცხვარი“ თავის ცხოვრებას „კურდღელს“, „ტახს“ ან „ცხენს“ დაუკავშირებს, ყველაფერი კარგად იქნება. უიღბლოა ქორწინება „თაგვთან“, განსაკუთრებით კი „ხართან“ ან „ძაღლთან“. ცხოვრების მეორე ფაზაში, ჩვეულებრივ, სირთულეებს განიცდის, მესამეს კი სიმშვიდესა და კეთილდღეობაში ატარებს. უიღბლოა ქორწინება „თაგვთან“, განსაკუთრებით კი „ხართან“ ან „ძაღლთან“. ცხოვრების მეორე ფაზაში, ჩვეულებრივ, სირთულეებს განიცდის, მესამეს კი სიმშვიდესა და კეთილდღეობასი ატარებს.


მაიმუნი

იაპონელებს მიაჩნიათ, რომ მაიმუნის წელიწადში იბადებიან ადამიანები, რომლებსაც შეიძლება ვუწოდოთ მოუწესრიგებელი გენიოსები. ისინი ჭკვიანები არიან, შეუძლიათ დიდი გაქანების საქმეებს მოჰკიდონ ხელი, დიდებული მშრომელები არიან ყველა სფეროში, რაც საზრიანობასა და განათლებას მოითხოვს.

„მაიმუნი“ გამომგონებელი და ორიგინალურია. საოცარი სისწრაფით შეუძლია ყველაზე რთული პრობლემის გადაჭრა. მაგრამ თუ მაშინვე არ დაიწყო მათი გადაწყვეტა, შეიძლება მიატოვოს. „მაიმუნი“ კარგ ურთიერთობას ამყარებს სხვებთან და ისეთი შთაბეჭდილება იქმნება, თითქოს ყველასთან კარგად არის, სინამდვილეში კი ხშირად ცუდი აზრისაა სხვებზე და თავს მათზე მაღლა აყენებს. მიუხედავად ამისა, „მაიმუნი“ უყვართ, აქებენ ნიჭის, ცოდნისა და მოხერხებულობის გამო. ინტელექტუალურია, ცოდნას დაწაფებული, უამრავი წაუკითხავს, უსასრულოდ ბევრი რამ იცის, ყველაფრის კურსშია, რაც ხდება. შესანიშნავი მეხსიერება აქვს, შეუძლია ადვილად მოიგონოს ნანახის ან გაგონილის უმცირესი წვრილმანიც კი. მგზნებარე და ძლიერი ნატურაა. ყოველთვის შეუძლია წარმატების მიღწევა, თუ იმ საქმეს მიჰყვება, რომელიც მოსწონს.

მისი ცხოვრების პირველი ნაწილი ბედნიერი იქნება, მეორე - რთული, მშფოთვარე, გეგმები ხშირად ჩაეფუშება. ქალებთან მისი ურთიერთობანი უიღბლოდ მთავრდება. „მაიმუნს“ სასურველი კავშირი შეუძლია დაამყაროს „დრაკონთან“ ან „თაგვთან“, ნაკლებ სასურველია ქორწინება „გველთან“ ან „ტახთან“, ყველაზე უბედურია „ვეფხვთან“.


მამალი

მამლის წელს დაბადებული ყოველთვის დაკავებულია და საქმით არის გატაცებული. გაცილებით მეტის გაკეთება სურს, ვიდრე ძალუძს და ისეთ ამოცანებს ეჭიდება, რომელთა გადაჭრაც არ შეუძლია. როდესაც ხედავს, რომ მარცხდება, მწარე იმედგაცრუებას განიცდის. 

იგი ექსცენტრიულია, უყვარს, რომ ყურადღება მიაქციონ. გაცილებით უფრო სასიამოვნოა საზოგადოებაში, სადაც ბრწყინავს, ვიდრე პირად ურთიერთობებში. მამალს ჰგონია, რომ ყოველთვის მართალია და იცის, რასაც აკეთებს. არავის ენდობა, მხოლოდ საკუთარი თავის მოიმედეა. ხანდახან იქმნება შთაბეჭდილება, რომ ის სერიოზული საქმეებისთვის არ გამოდგება, მაგრამ ეს არ არის მართალი. უამრავი აბსურდული და განუხორციელებელი პროექტი მოსდის თავში, გმირად წარმოჩენა უყვარს, მაგრამ მეოცნებედ რჩებად. მხარჯველია, რასაც იშოვის, ყველაფერს გაფლანგავს, ამიტომ ხშირად ღატაკდება, ხდება ბანკროტი.

„მამალი“ გულადია; ამბობს რასაც ფიქრობს, მაგრამ ეს გულახდილობა გამომდინარეობს სხვების გრძნობებისა და გულისტკივილის მიმართ გულგრილობიდან. საჭირო შემთხვევაში ნამდვილად გულადი და მამაცია. ბევრს მიაჩნია, რომ იგი საინტერესო პიროვნებაა.

„მამალი“ ბედნიერი იქნება „ხართან“, „გველთან“ და „დრაკონთან“. არასასრუველია მისი ქორწინება, „თაგვთან“, „მამალთან“, ან „ძაღლთან“, ყველაზე უიღბლოა - „კურდღელთან“.


ძაღლი

იაპონური თქმულებების მიხედვით, ძაღლის წელიწადს დაბადებული ადამიანი დაჯილდოებულია ხასიათის ყველა საუკეთესო თვისებით. იგი ლოიალურია, ერთგული, პატიოსანი; განვითარებული აქვს მოვალეობის გრძნობა; იმსახურებს ნდობას, შეუძლია სხვისი საიდუმლოს შენახვა. ჩვეულებრივ „ძაღლს“ აფასებენ და ეს გამართლებულიც არის. სხვებისთვის ყველაფერს აკეთებს, რაც ძალუძს. მისი ერთგულება უსაზღვროა - თავგანწირვამდეც კი შეიძლება მივიდეს. საკუთარი სიმდიდრე ნაკლებად აწუხებს, დიდსულოვანია და უანგარო. თუ ფული დასჭირდა, სხვებზე ბევრს იშოვის. არ უყვარს თავშეყრა, ბრბო. გულჩათხრობილია, უკიდურესად ჯიუტი და თავნება. ხშირად ცინიკოსია, მისი ეშინიათ მკაცრი და კონკრეტული შენიშვნების გამო.

ძაღლის წელს დაბადებული ადამიანები ყოველთვის იყვნენ სამართლიანობისთვის მებრძოლნი. ნებისმიერი უსამართლობა მათში პროტესტს იწვევს და მაშინვე იჭრებიან ბრძოლაში, მათი აზრით, სამართლიანობის აღდგენისათვის. ექსცენტრულობის მიუხედავად, „ძაღლი“ იშვიათად ექომაგება უაზრო საქმეთა მკეთებლებს. კარგი ხელმძღვანელია წარმოებაში, პროფკავშირების აქტიური მოღვაწე და აღმზრდელი.

„ძაღლი“ შეიძლება ბედნიერი იყოს „ცხენთან“, „ვეფხვთან“, „კურდღელთან“, მისი ქორწინება უიღბლოა „ხართან“, „მამალთან“, ძალზე უიღბლო - „დრაკონთან“ ან „ცხვართან“.


ტახი

იაპონელებს მიაჩიათ, რომ ტახის წელს დაბადებულმა ადამიანებმა უნდა იცხოვრონ სუფთად, რადგანაც მათთვის სახიფათოა ჭუჭყისკენ მიდრეკილება. „ტახი“ დასახული მიზნისკენ უდიდესი ძალით მიიწევს. ეს შინაგანი ძალა ისეთი ძლიერია, რომ წინ ვერაფერი აღუდგება. იგი უზარმაზარი გამძლეობით ხასიათდება, არ გადაუხვევს არჩეულ გეზს. ცოტა მეგობრები ჰყავს, მაგრამ მათ უფრთხილდება და მათთის შეუძლია დიდი მსხვერპლიც გაიღოს. „ტახის“ მეგობრად ყოლა - იღბალია, ეს ადამიანები თავშეკავებულნი არიან, იშვიათად ლაპარაკობენ, მაგრამ თუ ალაპარაკდნენ, ყველაფერს იტყვიან... 

მაიმუნის წელს დაბადებულთა მსგავსად, ინტელექტუალები არიან, უდიდესი მიდრეკილება აქვთ ცოდნის შეძენისა, ბევრს სწავლობენ, მაგრამ ცოდნის სფეროში დიდ წარმატებებს ვერ აღწევენ.

იაპონური ანდაზა ამბობს: „ტახი წინიდან ფართოა, უკნიდან კი ვიწრო“.

ტახის წელს დაბადებულს ფეთქებადი ხასიათი აქვს, თუმცა სძულს ჩხუბი და კამათიც კი. ვინც უყვარს მასთან კეთილია და თვინიერი. ცოლქმრულ ცხოვრებაში ხშირად განიცდის სირთულეებს. ცხოვრების პირველ და მეორე ფაზაში მრავალნაირ სირთულეს აწყდება, მაგრამ რანაირადაც არ უნდა გაუჭირდეს, იგი, თავმდაბალი და მორცხვი, სხვის დახმარებას არ გამოიყენებს. თვითონ დაიწყებს გამოსავლის ძებნას. ბუნებით პატიოსანი, პირდაპირი და იმპულსურია, ამიტომ ხშირად აგებს მასთან, ვინც უპატიოსნო და ეშმაკია.

„ტახმა“ თავისი ცხოვრება უნდა დაუკავშიროს „კურდღელს“, ანდა „ცხვარს“. არასასრუველია ქორწინება „მაიმუნთან“, ხოლო უბედურია - „გველთან“.

Thursday, June 8, 2017

გაბრიელ გარსია მარკესი - მოგზაურობა აღმოსავლეთ ევროპაში

გაბრიელ გარსია მარკესმა 1957 წელს აღმოსავლეთ ევროპაში იმოგზაურა და რამდენიმე თვის განმავლობაში შემოიარა აღმოსავლეთ გერმანია, ჩეხოსლოვაკია, პოლონეთი, საბჭოთა კავშირი და უნგრეთი.

***

„რკინის ფარდა“ წითლად და თეთრად შეღებილი ძელია

„რკინის ფარდა“ არც ფარდაა და არც რკინა, ის სადალაქოს რეკლამასავით წითლად და თეთრად შეღებილი სასაზღვრო ძელია. სამი თვე იმ ძელს მიღმა მომიწია ყოფნა და მივხვდი, რომ თუ საღი აზრი შეცდომას დაუშვებს და საქმეს დროზე არ მიხედავს, „რკინის ფარდა“ შეიძლება მართლა რკინის ფარდა გახდეს. თორმეტი წლის მანძილზე ჯიუტად გაწელილ პროპაგანდას უფრო მეტი ძალა აღმოაჩნდა, ვიდრე მთელი ფილოსოფიურ სისტემას: ყოველდღე ჟურნალისტური ლიტერატურის გადაცემების დამთავრებისთანავე პირდაპირი თუ არაპირდაპირი გზით - მეტაფორების მოშველიებით - ცდილობდნენ საღი აზრის გაქრობას.

***

ორ გერმანიას შუაში გამყოფი ხაზივით გასდევდა შესანიშნავი ავტოსტრადა, რომელიც ჰიტლერის ბრძანებით გაუკეთებიათ მისი ძლიერი საომარი მანქანების, საომარი ტექნიკის გასატარებლად.

***

ერთი უაირაღო ჯარისკაცი გაგვიძღვა ერთ-ერთი სარკმლისკენ, სადაც ორი უნიფორმიანი ახალგაზრდა გველოდებოდა. ეტყობოდათ, უფრო უვიცები რომ იყვნენ, ვიდრე მკაცრები, თუმცა არც გულითადობას იჩენდნენ მაინცდამაინც. გაოცებული ვიყავი, აღმოსავლეთ სამყაროს დიდი კარიბჭე ამ პირტიტველა წერა-კითხვის უცოდინარ ბიჭებს როგორ ანდეს დასაცავად-მეთქი.

***

თუ დასავლეთ გერმანიის გზებზე ათასგვარი განცხადება და რეკლამაა გამოფენილი, აღმოსავლეთ ნაწილში პრეზიდენტ ადენაუერის კარიკატურაა გამოტანილი - პრეზიდენტს ტანი რვაფეხასავით აქვს და ცდილობს პროლეტარიატი თავის საცეცებში მოიმწყვდიოს. აქ ლიტერატურულ მეტაფორებს არ იშურებდნენ: კომუნიზმის თემას ხალისიანი, გამომწვევი ფერებით ახალისებენ, ადენაური კი გამოყვანილი ჰყავთ როგორც საშინელი კაპიტალიზმის წარმომადგენელი და წარმმართველი.

***

ბერლინი უაზრობაა

ზოგან ფანჯრიდან ფანჯრამდე გაბმულ თოჯზე გაფენილი სარეცხი ნეაპოლის ვიწრო აღმართებსა და ქუჩებს მოაგონებს კაცს. დასავლეთ ბერლინში სახალხო განცხადებების დაფა და ადგილი ფერად შუქში იძირება, აღმოსავლეთ ბერლინში კი მხოლოდ წითელი ვარსკვლავი ანათებს.

***

სუიციდამდე ერთი საათით ადრე, როცა რუსები მიმდგარი იყვნენ მისი სახლის კარს, ჰიტლერმა ბრძანება გასცა, მეტრო წყლით აევსოთ, რათა იქ თავშეფარებულ ხალხს მიეტოვებინა იქაურობა და ქუჩის ბრძოლებში ჩართულიყვნენ.

***

ექსპროპრირებული ადამიანები ერთიანდებიან ერთმანეთის პრობლემების გასაზიარებლად

ამბობენ: რა სისულელეა, თუ მთელი ძალაუფლება პროლეტარიატის ხელშია, მაშინ ვის უწყობენ გაფიცვას, საკუთა თავს? ეს სოფიზმია. „გერმანიაში რევოლუცია არ მომხდარა, - გვეუბნებიან მარქსისტი სტუდენტები. - საბჭოთა კავშირიდან ჩამოიტანეს სკივრით და აქ ხალხის დაუკითხავად გაავრცელეს“.

***

ხალხი მძიმე ინდუსტრიის განვითარებას ვერ ხედავს. მას მძიმე ინდუსტრია კი არა, საუზმედ ერბოკვერცხი, გამაგრილებელი სასმელი და სიგარეტი უნდა. ერთადერთს, რასაც ახალს ხედავს, ეს ორად გაყოფილი გერმანია და ტყვიამფრქვევიანი რუსი ჯარისკაცები არიან. დასავლეთ გერმანიის მოსახლეობაც ზუსტად ამასვე ხედავს: ორად გაყოფილ გერმანიას და ბოლო მოდელის მანქანებში მსხდომ ამერიკელ ჯარისკაცებს. გერმანიის არც ერთ ნაწილს, არც აღმოსავლეთს და არც დასავლეთს პროტესტი არ გამოუთქვამს, რადგან იციან, ომი წააგეს და რაღაც დროით თავმოდრეკილებს მოუწევდათ ცხოვრება, მაგრამ ჩუმ-ჩუმად ისიც იციან, რაც სურთ ყველაზე მეტად, ვიდრე იტყვიან სოციალიზმს ან კაპიტალიზმს: გერმანიის გაერთიანება და უცხო ჯარის გაყრა აქედან.

***

ვფიქრობ, სადღაც ღრმად ყველას აქვს ადამიანურობის დაკარგვის შეგრძნება. შიში მასას არ აძლევს საშუალებას დაინახოს ინდივიდი.

***

ჩეხი ქალისთვის ნეილონის წინდა ძალიან ძვირი სიამოვნებაა

ქვეყნები, ისევე როგორც ქალები, სჯობს ახალგაღვიძებულზე ნახო.

***

ერთი ჩეხისთვის ერთ ფრანგს თურმე კონფიდენციალურად გაუნდვია: პარიზში არის ადგილი, სადაც ჩეხური ფული იცვლება სამჯერ მეტ ფასად, ვიდრე ოფიციალურიაო. ჩეხს უარი უთქვამს ამ შემოთავაზებაზე:
- ეს დააზარალებს ჩვენს ეკონომიკას.

***

ხალხი პრაღაში ყველაფერზე ისე რეაგირებს, როგორც ნებისმიერ კაპიტალისტურ ქვეყანაში

ასეთია პრაღა: მისი სიძველე არ ჰგავს ანაქრონისტულს. ძველი ქალაქის ძნელადსავალ ქუჩებში დაინახავ შენობებს, სადაც ისტორიული ლუდხანაცაა, პიკასოს რეპროდუქციებიც და ელექტროკალკულატორების მაღაზიაც. როდესაც ჩეხებს ჰკითხეს, რა უნდა პიკასოს მანდ, ძველ ლუდხანაშიო, ჩეხებმა უპასუხეს, ხომ არიან ადამიანები, პიკასო რომ მოსწონთო.

***

საბჭოთა გავლენა ძნელად შეიმჩნევა, მიუხედავად იმისა, რომ ამბობენ, ჩეხეთის მთავრობა ყველაზე ერთგულია მოსკოვისო. წითელი ვარსკვლავი ამშვენებს ლოკომოტივებს, საზოგადოებრივ შენობებს, მაგრამ არ ჰგავს სიყალბეს. ერთი საბჭოთ სამხედრო პირიც კი არ შეგვხვედრია ჩვენს იქ ყოფნაში. მოსკოვის მარმარილოებმა და ყელში ამოსულმა საკონდიტროებმა ვერაფერი დააკლეს პრაღის უნიკალურ არქიტექტურას. არიან პიროვნებები, ეროვნული სულისკვეთებით აღსავსენი, ძლიერნი და დინამიურნი, რაც ყოველ წვრილმანში ჩანს და რაც გამორიცხავს ქედმოხრას, ლაქიობას, თაღლითობას ოფიციოზის წინაშე, ისეთს, როგორიც აღმოსავლეთ გერმანიაში, შემდეგ კი უნგრეთში ვნახეთ.

***

მოსკოველი ქალები - რომლებიც ქუჩაში ლაქლაქა და კომუნიკაბელურები არიან - მეტროთი მგზავრობენ იმავე გზნებით, რა გზნებითაც მგზავრობენ დასავლეთის ქალბატონები მეტაფიზიკური ტრამვაით დილის წირვაზე.

***

ღია თვალებით დანახული ადუღებული პოლონეთი

იძულებითი მხიარულება - დეკრეტით თავსმოხვეული - არ მოქმედებს ხალხზე, რომელმაც ბევრი ტანჯვა-წვალება გამოიარა. ბევრს იმედი არ დაუკარგავს, ცხოვრება წინ არისო და რაც მთავარია, ყველამ კარგად იცის, რომ ჯერ კიდევ არსებობს ქვეყანაში ნაციონალური დრამა - ოჯახური პრობლემები. კომერციული საქმიანობა აქაც ისეთივე გასაცოდავებულია, როგორც აღმოსავლეთ გერმანიაში. მხოლოდ წიგნების მაღაზიები მუშაობენ სრული დატვირთვით - ყველაზე თანამედროვე, ყველაზე მდიდრული, სუფთა და ხალხმრავალი მაღაზიები. ვარშავა გადავსებულია წიგნებით და მათი ფასი სკანდალურად დაბალია. ყველაზე დიდი ფასი ადევს ჯეკ ლონდონის მოთხრობებს... სამკითხველო დარბაზები დილის 8 საათიდან ღიაა და მაშინვე ივსება ხალხით. პოლონელები იქ დასაჯდომად არ მოდიან. მოდიან იმიტომ, რომ კითხვით შეავსონ ცხოვრების ცარიელი დღეები. კითხულობენ ტრამვაის მოლოდინში - ლამის მთელი დღე - გრძელ რიგში დგომისას, კითხულობენ დილის გაზეთების მოლოდინში და ამ ყოველივეს რაღაცნაირი რელილიგიური ელფერი დაყვება.

***

ხალხის ცხოვრება ვიტრინების თვალიერებაში გადის.

***

პოლონელებს გული გაბზარული აქვთ, მაგრამ არა გატეხილი, უკიდურესად, უსაშველოდ უჭირთ, მაგრამ არ ეპუებიან, პირიქით უჯანყდებიან. ძველი გაცრეცილი ტანსაცმელი და ძირგავარდნილი ფეხსაცმელი პოლონელებს ხელს არ უშლის ღირსება და საკუთარი თავის პატივისცემა შეინარჩუნონ.

***

პოლონელებთან შეუძლებელია რუსებზე ლაპარაკი, რადგან მაშინვე იწყებენ ლანძღვა-გინებას.

***

ფრანგულის სწავლების ტრადიციას პოლონეთში, ოჯახებში დღესაც იცავენ. ვარშავის ყველა საჯარო დაწესებულება ლაპარაკობს ფრანგულად.

ფრანგ მწერლებს, რომლებსაც თავიანთ ქვეყანაში ჯეროვანი დაფასება არ აქვთ, საზოგადოებამ დიდებული შეხვედრა მოუწყო პოლონეთში. პარიზის პრესამ გამოაქვეყნა პატარა სტატია სათაურით: „თუ გინდა გაიგო, რას ფიქრობს ფრანგი მემარცხენე, უნდა წაიკითხო ვარშავის პრესა“. სარტრის ერთი-ორი ბოლო სტატია პირველად პოლონურ ენაზე დაიბეჭდა. მერე კი ფრანგულად, ვარშავის პრესაში გაიმართა პოლემიკა საუკეთესო ფრანგ მწერლებსა და პოლონელ მწერლებს შორის, რომელთა არსებობა არც კი იცოდნენ პარიზში.

***

სსრკ: 22 400 000 კილომეტრზე მხოლოდ „კოკა-კოლას“ რეკლამებია გამოფენილი

დედამიწა უფრო მრგვალია, ვიდრე ზოგს ჰგონია.

***

თუ მატარებლით ხანგრძლივი მგზავრობით გული გაგიწვრილდებათ, თუ „ცარიელი“ საათები ისეთ სასოწარკვეთილებაში ჩაგაგდებთ, რომ ლამის სუიციდამდე მიხვიდეთ, ასეთ დროს ყველაზე სწორი პოზიცია ჰორიზონტალური პოზიციაა. ჰოდა, მიდით, განაგრძეთ წოლა!

***

საბჭოთა კავშირში ყავას არ სვამენ - რაც ძალიან ცუდია - სამაგიეროდ, ჭიქა ჩაიზე არასოდეს ამბობენ უარს. მოსკოვის კარგ სასტუმროებში ჩინურ სურნელოვან ჩაის სთავაზობენ სტუმრებს. ვაგონ-რესტორნის ოფიციანტმა ინგლისური ლექსიკონი მოიშველია და გვითხრა: ჩაი რუსული ტრადიციაა და ის მხოლოდ ორასი წლისააო.

***

მაგიდასთან მშვენიერ ესპანურ ენაზე, კასტილიურ კილოზე საუბრობდნენ. ეს იყო ერთ-ერთი იმ 32 000 ბავშვიდან, ვისა მშობლები ესპანეთის სამოქალაქო ომში დაეღუპა. დაობლებული ბავშვები საბჭოთა კავშირში 1937 წელს ჩამოიყვანეს. გავიდა წლები, დაოჯახდნენ, შეეძინათ შვილები, მიღებული პროესიის, განათლების მიხედვით ემსახურებიან საბჭოთა ქვეყანას.

[...]

მოსკოვშიც სხვა ესპანელებისგანაც ბევრი რამ გავიგეთ: როგორ ზრდიდნენ, როგორ ასწავლიდნენ. მშობლიური ენა რომ არ დავიწყებოდათ, სკოლაში მე-6 კლასამდე მხოლოდ ესპანურ ენაზე ასწავლიდნენ ყველა საგანს. ასმენინებდნენ ლექციებს ესპანურ ცივილიზაციაზე, კულტურაზე. უხსნიდნენ, რომ ესპანეთი იყო მათი სამშობლო და უნერგავდნენ მის სიყვარულს. პატრიოტიზმის გრძნობა არც არასდროს ტოვებდა საბჭოთა ესპანელებს. სწორედ მათი დამსახურებაა, რომ ესპანური ენა ყველაზე სალაპარაკო უცხო ენა გახდა მოსკოვში.

***

უნდა ითქვას, რომ ნამდვილად დიდი სიკეთეა, საბჭოთა ადამიანები რომ თითქმის არავის ტოვებენ უსაჩუქროდ. ჩუქნიან ყველაფერს, ძვირფასსაც და უბრალოსაც. უკრაინის ერთ სოფელში მოხუცმა ქალმა გატეხილი სავარცხელი მაჩუქა. ალალად ჩუქნიან.

***

უახლოვდები მოსკოვს და რაღაც უნაური თრთოლვა გიპყრობს; უახლოვდება და გემატება ფორიაქი, მოთენთილობა, არ იცი, როდის იწყება ქალაქი.

წითელ მოედანზე, მავზოლეუმში სტალინი უსინდისოდ განისვენებს

გორკის თეატრი პატარა, მაგრამ უძველესი თეატრია. ჩვენმა მოულოდნელმა, შემთხვევითმა მისვლამ იქაურობას თითქოს სხივი შემატა. „ამ თეატრს, - თქვა რუსმა ქალმა მშვიდი ღიმილით, - კარტოფილების თეატრს ვეძახი, რადგან მისი საუკეთესო მსახიობები მიწაში არიან“.

***

საბჭოეთში ადამიანები ისტერიულები არიან სენტიმენტალობის დროს. მხიარულები კი დახტიან როგორც კაზაკები ცეკვისას, პერანგს იხდიან, რომ გააჩუქონ, ცხარედ ტირიან მეგობრებთან დამშვიდობებისას, მაგრამ ამავე დროს საოცრად ფრთხილები და წინდახედულები არიან პოლიტიკაზე საუბრისას. ამ მიწისზედა სივრცეში ამაოა მათთან საუბარი რაიიმე ახლის მოლოდინში: პასუხები გამოქვეყნებულიაო, ამბობენ. უსასრულოდ იმეორებენ „პრავდას“ არგუმენტებს.

***

ჯერ არავინ შემხვედრია, სტალინის საწინააღმდეგოდ თუნდაც ერთი სიტყვა დასცდენოდა, გარდა ჩვენი შემთხვევითი გარეკილი თარჯიმნისა. ეტყობა, არსებობს გულის მითი, რომელმაც რაღაც დაამუხრუჭა ადამიანების თავში: „რაც არ უნდა თქვათ მის საწინააღმდეგოდ, სტალინი მაინც სტალინია, მორჩა, წერტილი“.

მისმა პორტრეტებმა ნელ-ნელა დაიწყო გაქრობა ძალზე გონივრულად, ხრუშჩოვის პორტრეტების ჩანავლების გარეშე. მხოლოდ ლენინი დარჩა. მისი ხსოვნა წმიდათაწმიდაა. ერთი სიტყვით, სტალინზე რაც გინდა თქვი, რაც გინდა გააკეთე მის საწინააღმდეგოდ, მაგრამ ლენინი ხელშეუხებელია.

***

ერთ ლენინგრადელ მუსიკის პროფესორს, რომელსაც შემთხვევით შევხვდით, ვკითხეთ, რა განსხვავებაა წარსულსა და აწმყოს შორისო. მან უყოყმანოდ გვიპასუხა: „განსხვავება ის არის, რომ ახლა ვფიქრობთ“. ეს არის ყველაზე საინტერესო პასუხი, რომელიც მოვისმინე სტალინის წინააღმდეგ.

***

საბჭოთ კავშირში ფრანც კაფკას1 წიგნებს არ იცნობენ. ითქვა, რომ ის არის მავნე მეტაფიზიკის მოციქული. ალბათ სტალინის კარგი ბიოგრაფი იქნებოდა.

1(აღმოსავლეთ გერმანიის ერთ-ერთ ჟურნალში მთავრდება ფრანც კაფკას წერილების გამოქვეყნება. ეს წერილები ეძღნება საშვების, ნებართვების კომპანიას და მის მეპატრონეებს. იმავე ჟურნალმა გამოაქვეყნა ერთი უცნობი წერილი, რომელშიც კაფკა საკუთარ თავზე იღებს მუშების დაცვას „ნებართვების საქმოსნებისგან“.)

***

მავზოლეუმის წინ ორ კილომეტრზე გაჭიმულ რიგში მდგომი ადამიანები პირველად მოვიდნენ იმ კაცის ცხედრის სანახავად, ვინც მათ თავს მოახვია საკუთარი მორალი და ვინც ცოტას თუ უნახავს ცხოვრებაში. ვისაც არ ვკითხეთ მოსკოვში, არავის უნახავს იგი. წელიწადში ორჯერ გამოჩნდებოდა ხოლმე ტრიბუნაზე საბჭოელ მაღალჩინოსანთა, დიპლომატთა და შეიარაღებული ძალების ელიტარულ წარმომადგენლებთან ერთად. დემონსტრაციის დროს ხალხს არ ჰქონდა წითელ მოედანზე შესვლის უფლება. სტალინი კრემლიდან მარტო გადიოდა, ყირიმშიც მარტო მიემგზავრებოდა ხოლმე დასასვენებლად, შვებულების გასატარებლად. ერთმა ინჟინერმა - რომელიც დნეპრის კაშხალის მშენებლობაში მონაწილეობდა - გვითხრა, დარწმუნებული ვარ, ერთხელაც იქნება, საეჭვოდ მიიჩნევენ მის არსებობასო.

***

სტალინს ასაკი არ გააჩნდა. როდესაც გარდაიცვალა, სამოცდაათ წელს იყო გადაცილებული. თმა სრულიად გაჭაღარავებოდა. უკვე ეტყობოდა ფიზიკურად გამოფიტვის ნიშნები. მაგრამ ხალხის წარმოსახვაში სტალინი იმ ასაკისა და ისეთივე დარჩა, როგორიც სურათებიდან ახსოვდათ. ხალხისთვის ის დროის გარეთ არსებობდა. ასე ფიქრობდნენ შორეული ტუნდრის სოფლებშიც. მისი სახელი იყო ყველგან: მოსკოვის პროსპექტებზე და ჩელუსკინის უბადრუკი ფოსტის შენობაზე. ჩელუსკინისა, რომელიც პოლარულ წრეზე შორსაა. სტალინის სურათი გარეთ თუ შიგნით ყველგან შეგხვდებათ: დაწესებულებებში, კაბინეტებში, საცხოვრებელ სახლებში, ფულზე, საფოსტო მარკებსა და საკვები პროდუქტის შესაფუთ ქაღალდზეც კი. სტალინგრადში 70 მეტრის სიმაღლის ქანდაკება დგას. მისი სამხედრო ფორმის თითოეული ღილი ნახევარი მეტრის დიამეტრისაა.

***

„რომ გავიგოთ, სინამდვილეში ვინ იყო სტალინი, ბევრმა წყალმა უნდა ჩაიაროს, დიდი ამბები უნდა მოხდეს, - მითხრა ერთმა ახალგაზრდა საბჭოთა მწერალმა, - ერთი რამ არ მომწონდა მისი: ისე მართავდა დედამიწის ზურგზე ყველაზე ვრცელსა და მრავალფეროვან, მრავალეროვან ქვეყანას, თითქოს მისი საკუთარი დუქანი ყოფილიყოს“. იმავე ინფორმატორის აზრით, საბჭოთ კავშირში გამეფებული უგემოვნობა შეუძლებელია არ დაუკავშირო სტალინის პიროვნებას - ის იყო სოფლელი ქართველი, დაბნეული მდიდრული კრემლის წინაშე.

***

დოსტოევსკი, რომელსაც სტალინმა რეაქციონერობა დააბრალა, სტალინის სიკვდილის შემდეგ, ხელმეორედ მზადდებოდა გამოსაცემად.

***

საბჭოთა ადამიანი დაღალა კონტრასტებმა

საბჭოთა კავშირს ელექტრონული კალკულატორის 17 სახეობა აქვს. აქვს, მაგრამ ვერ აწარმოებს ინდუსტრიული მასშტაბით. ამ ახსნამ თითქოს თვალები ამიხილა: ქვეყანა, რომელმაც მთვარეზე თანამგზავრი დასვა, სინამდვილეში კონტრასტების ქვეყანაა, რადგან მშრომელები ერთ პატარა ოთახში შეკუჭულები ცხოვრობენ და იკვებებიან მხოლოდ იმის ცოდნით, რომ მათმა ქვეყანამ თანამგზავრი დასვა მთვარეზე.

***

კარჩაკეტილი ციხესიმაგრე - აი, რა დაუტოვა სტალინმა თავის ხალხს. და მაინც საბჭოელები ისე იქცეოდნენ დასავლეთის წინაშე, რომ სასაცილოები და შესაბრალისები ჩანდნენ. თვითონ ვერაფერს ხვდებოდნენ.

***

როდესაც ხალხმა გაიგო, რომ სახელმწიფოს აქვს წყალბადის ბომბები - ვისაც უნახავს მოსკოვის მაღაზიების თითქმის ცარიელი ვიტრინები - ძნელად თუ დაიჯერა ვინმემ. მაგრამ სწორედაც რომ უნდა დაიჯეროს, რადგან ეს ბომბები, რაკეტები, მექანიზებული სასოფლო-სამეურნეო ფართობები, ტიტანური შესაძლებლობების ყოფილი უდაბური ადგილები, - ეს ყველაფერი შექმნილია ორმოცი წლის მანძილზე ძირგავარდნილი ფეხსაცმლისა და უბრალოზე უბრალო ტანსაცმლის ხარჯზე. თითქმის ნახევარი საუკუნე მხოლოდ რკინის სიმწკლარტე იგრძნობა ირგვლივ.

***

ავტობუსს სადგურისკენ მივყავართ. საზღვარზე დაგვხვდა ერთი ბრგე თარჯიმანი, რომელიც ტყუპისცალივით ჰგავდა ჩარლზ ლოუტონს. ძლივს ამოვიდა ვაგონში. „მოვედი, რათა ბოდიში მოგიხადოთ“. „რატომ?“ - ვკითხე გაკვირვებულმა. „რადგან არავინ მოვიდა ყვავილების გადმოსაცემად“, - გვიპასუხა თითქმის აცრემლებულმა. მერე აგვიხსნა, საზღვართან დელეგატების გაცილების პასუხისმგებელი ორგანიზატორი ვარო. მეგონა, ყველა სტუმარი გაემგზავრა. ტელეფონით გადავეცი ბრძანება, ყვავილები აღარ მოიტანოთ-მეთქი, მერე ისიც დაუმატა, ჰიმნის სამღერლად მოსასვლელი ბავშვებიც სკოლებში დაბრუნდნენო.

***

ლატარიის ბილეთებზე უფრო დიდი რიგია, ვიდრე პურზე

მიუხედავად იმ ხმაურიანი პუბლიკაციებისა, დასავლეთის გაზეთებში რომ იბეჭდებოდა ბუდაპეშტის მოვლენების შესახებ, ცოტა გაზვიადებული მეჩვენებოდა. რამდენიმე შენობას ფასადი შერჩენილი ჰქონდა, მერე გავიგე, რომ ბუდაპეშტელები ოთხი დღე-ღამე შენობებში იყვნენ ჩასაფრებულები და იქიდან ებრძოდნენ რუსების ტანკებს. საბჭოთ ჯარს - 80 000 კაცს - ნაბრძანები ჰქონდა ჩაეხშო აჯანყება. მათი ტაქტიკა იყო მარტივი და ეფექტური; შენობების პირისპირ დგებოდნენ და წინააღმდეგობის შემთხვევაში ესროდნენ ფასადებს. წინააღმდეგობა იყო გმირული, თავგანწირული. ბავშვები მალულად გადიოდნენ ქუჩაში, ტანკზე ძვრებოდნენ და ასაფეთქებელ ბოთლებს აგდებდნენ შიგნით. ოფიციალური ცნობები იუწყებოდნენ, რომ ამ ოთხ დღეში დაიღუპა 5 000 კაცი და დაიჭრა 20 000, რომ აღარაფერი ვთქვათ შენობების ნგრევისას დაღუპულ ადამიანებზე. საბჭოთა კავშირი არ აცხადებდა თავისი დანაკარგის რაოდენობას.

***

ბუდაპეშტში შენობათა კედლებზე სქლად არის დადღაბნილი - „მიმალულო კონტრრევოლუციონერებო, გეშინოდეთ ხალხის ძალაუფლებისა!

***

როცა ხალხი დუმს, ეს ან შიშის ბრალია, ან მის სულში ჩასახული რისხვისა.


ესპანურიდან თარგმნა ელზა ახვლედიანმა

Monday, June 5, 2017

სახალისო ამბები რონალდ რეიგანის ცხოვრებიდან...

თავდასხმა პრეზიდენტზე 

1981 წლის 20 მარტს განხორციელდა თავდასხმა აშშ-ის პრეზიდენტ რონალდ რეიგანზე. ვინმე ჯონ ჰინკლიმ ექვსჯერ გაისროლა პრეზიდენტის მიმართულებით, სამი კაცი დაჭრა, მაგრამ მიზნამდე მხოლოდ ერთმა ტყვიამ მიაღწია და საბედნიეროდ, მხოლოდ დაჭრა პრეზიდნეტი. ამის შესახებაც ხუმრობდა რონალდ რეიგანი, რომელმაც მსუბუქი ოპერაციის შემდეგ უინსტონ ჩერჩილსი ფრაზა გაიხსენა:

„არ არსებობს იმაზე კარგი გრძნობა, ვიდრე ის, როცა გააცნობიერებ, რომ გესროლეს, მაგრამ უშედეგოდ“.

საერთოდ, ამერიკელები აღფრთოვანებულები იყვნენ იმ მძიმე დღეებში 70 წლის რონის აუღელვებლობითა და ჩვეული იუმორით, რომელიც მას არცერთი წუთით არ ტოვებდა. როდესაც საოპერაციოდ შეიყვანეს, მან ქირურგებს ჰკითხა, ხომ ყველანი რესპუბლიკელები ხართო, რაზედაც მათ სრულიად სერიოზულად უპასუხეს: დღეს ყველანი რესპუბლიკელები ვართო.

როცა ოპერაციის წინ ტანსაცმელს იხდიდა მედდას თანდასწრებით, რეიგანმა ჩაილაპარაკა:

„რა იქნება, ეს რომ ნენსიმ გაიგოს?“

ხოლო, როდესაც მის საწოლთან ბლომად გარშემოკრებილი თანაშემწეები და ადმინისტრაციის აპარატის თანამშრომლები დაინახა, მიმართა:

კი მაგრამ, კანტორაში დარჩა ვინმე?“

***

რეიგანის გაფრთხილება 

წინასაარჩევნო კამპანიის დროს შეერთებულ შტატებში მდიდრული სადილები ეწყობოდა. ერთ-ერთი ასეთი სადილის დროს, რომელიც თითოეულ დამსწრეზე ასი დოლარით იანგარიშებოდა, რონალდ რეიგანმა შეხვედრის მონაწილეები დაამშვიდა:

- მეგობრებო, მე ვიცი, რა დაგიჯდათ თითოეულ თქვენგანს ეს შეხვედრა. მხოლოდ ერთი გარემოებით შემიძლია დაგამშვიდოთ: თუ ამ არჩევნებში რესპუბლიკელები (ე.ი. თავად რეიგანი) არ გაიმარჯვებენ, მაშინ ჩვეულებრივ სადილებშიც ამდენივე თანხის გადახდა მოგიწევთ.

***

წინაპრების პატივისცემა 

როდესაც რონალდ რეიგანი ამერიკის პრეზიდენტი გახდა და თეთრ სახლში შევიდა თავის ოჯახთან ერთად, ისინი შეუდგნენ საცხოვრებელი და სამუშაო ოთახებში ავეჯის გადაადგილებას, დიზაინის შეცვლას და თავის გემოზე მოწყობას. პრეზიდენტის სამუშაო კაბინეტში რეიგანმა ჩამოაღებინა ადრინდელი პრეზიდენტების, თომას ჯეფერსონისა და ჰარი ტრუმენის პორტრეტები, რომლებიც წინა პრეზიდენტის, ჯიმი კარტერის რჩეულები იყვნენ. მათ მაგიერ რეიგანმა ჩამოაკიდებინა დუაიტ ეიზენჰაუერის და კალვინ კულიჯის პორტრეტები.

რეიგანის სიმპათია კულიჯმა თურმე იმით დაიმსახურა, რომ მას ამერიკის ვალები შეუმცირებია, ხოლო ეიზენჰაუერმა იმის გამო, რომ, თურმე, ახალგაზრდობის დროს, რონიმ მას გოლფში თამაშის დროს 10 დოლარი მოუგო.

***

რონის პარადოქსი 

რონალდ რეიგანის სრულფასოვანი დებიუტი, როგორც პოლიტიკური მოღვაწისა, 1964 წლის 27 ოქტომბერს შედგა.

ამ დღეს იგი გამოვიდა ტელევიზიით, საპრეზიდენტო არჩვნებში ბარი გოლდუოტერის კანდიდატურის მხარდასაჭერად. როგორც მაშინ აღნიშნავდნენ, ამერიკელები მიხვდნენ, რომ „რეიგანი გოლდოურტის პოზიციას უფრო კარგად გადმოსცემდა, ვიდრე თვით გოლდოუტერი. რაც მთავარია, მართალია, გოლდუოტერი არჩევნებში დამარცხდა, მაგრამ ამერიკელმა კონსერვატორებმა იგრძნეს, რომ მათ იდეოლოგიას გამოუჩნდა ახალი ვარსკვლავი და ლიდერი.

ყველაზე მეტად მაყურებელზე, მსმენელზე და, საერთოდ, ელექტორატზე ზემოქმედებდა რეიგანის გახსნილი, ოპტიმისტური და ერთაზროვანი პოზიცია, რომელსაც ის თავის გამოსვლებში მოკლე გამონათქვამების სახით აფიქსირებდა:

„არ მისცე საშუალება ნაძირლებს, რომ გამოგფიტონ“.

„დაიცავით წესები, ან აქედან მიბრძანდით“.

და, რა თქმა უნდა, კეთილგანწყობილი ღიმილით თანდართული პირდაპირობა, რაც განსაკუთრებით მოქმედებდა.

ერთხელ ჟურნალისტმა კითხვა კანონმდებლობის სფეროს შესახებ დაუსვა. რონიმ ჯერ თავის თანაშემწე ექსპერტებს მიმოავლო თვალი, მერე თავი ანება მათ და უპასუხა:

„ისე, რომ ვთქვათ, უარს სულაც არ ვიტყოდი კარნახზე, თუ რომელიმეს შეუძლია გაიხსენოს ჩემი პროგრამა კანონმდებლობის სფეროში“.

***

ისევ პრეზიდენტის წლოვანების შესახებ 

საარჩევნო კამპანიის დროს, ტელევიზიით გამოსვლისას რეიგანმა თავდაჯერებულად განაცხადა, რომ ის თითქმის ყველაზე უმცროსი იყო ევროპელ ლიდერებს შორის, რომლებთანაც მას მოუხდებოდა ურთიერთობა. მაგრამ ჟურნალისტები ასეთ ტყუილს ხომ არ შეარჩენდნენ და მაშინვე ჰკითხეს:

- კი მაგრამ, ჟისკარ დესტენი ხომ თქვენზე ახალგაზრდაა?

- ვინა? - ვერ გაიგო თუ არ იცოდა საფრანგეთის პრეზიდენტის გვარი რონიმ. ასეთი უცოდინრობა მისგან არცთუ გასაკვირი იყო. ჟურნალისტმა გაუმეორა და განმარტა კიდეც:

- ჟისკარ დესტენი, საფრანგეთის პრეზიდენტი.

- არც ისე, - არ გატყდა რეიგანი და ალბათ ზუსტად არც იცოდა, რომ საფრანგეთის პრეზიდენტი მასზე მთელი 15 წლით უმცროსი გახლდათ.

მოკლედ, ინციდენტი გახმაურდა და რეიგანის მომხრეებმა გადაწყვიტეს, პრესმდივნს განმარტებითი პრესკონფერენცია გაემართა. მან განმარტა, რომ რონალდ რეიგანი ჟურნალისტისაგან მოშორებით იჯდა და ვერ გაიგო დესტენის გვარი. ამ განმარტებამ ჟურნალისტებში უფრო მეტი აჟიოტაჟი გამოიწვია. ახლა ისინი უცოდინრობაში კი არა, პრეზიდნეტობის კანდიდატს სმენის სისუსტეში სდებდნენ ბრალს: რომ მას არ ესმის, რომ ბერდება და ა.შ.

- ჩვენ შეგვიძლია „ვაშინგტონ პოსტში“ გამოვაქვეყნოთ შესწორება, - მიმართა ჟურნალისტმა პრესმდივანს, - რომ რეიგანმა იცის ჟისკარ დესტენის ვინაობა და თანამდებობა, მაგრამ არ ესმის.

მაშინ პრესმდივანმა პირველი ვარიანტი შესთავაზა ჟურნალისტებს:

- ჯობს, გააგრძელოთ იმაზე ლაპარაკი, რომ მან ბევრი რამე არ იცის, ვიდრე ილაპარაკოთ, რომ ის მეტად ასაკოვანია.

***

საშუალო ამერიკელი 

ამერიკელებს მოსწონდათ რონალდ რეიგანის დაუჯერებელი შეცდომებისა და უვიცობის მოსმენა, მხიარულობდნენ და მიიჩნევნენ, რომ მათი პრეზიდენტი მათსავით უბრალო, ბევრის არმცოდნე საშუალო ამერიკელი იყო. ამიტომ მათ არ აშფოთებდათ, როცა რონის ინდონეზია და ინდოჩინეთი ერთმანეთში ერეოდა, ან თავს არ იწუხებდა, რომ ერთხელ და სამუდამოდ განესხვავებინა ერთმანეთისგან ავღანეთი და პაკისტანი.

ერთხელ კი, როცა ნაციონალური უსაფრთხოების საბჭოში განიხილებოდა საბჭოთ კავშირ - ირანის საზღვართან შექმნილი დაძაბული ვითარება, რეიგანი სერიოზულად დაინტერესდა და იკითხა:

- საბჭოთა კავშირ-ირანის საზღვარი? რა, ნუთუ ისინი მეზობლები არიან?

***

ხუთ წუთში 

1984 წლის აგვისტოში ყოველკვირეული რადიოგამოსვლის წინ, რადიოხმის ჩაწერის შემოწმების დროს რეიგანს სთხოვეს ეთერში რამდენიმე ციფრი დაესახელებინა. ციფრების მაგიერ რეიგანმა მოულოდნელი განცხადება გააკეთა:

„ძვირფასო თანამემამულე ამერიკელებო! მოხარული ვარ შეგატყობინოთ, რომ ახლახან მოვაწერე ხელი დადგენილებას რუსეთის სამუდამოდ კანონგარეშედ გამოცხადების შესახებ. დაბომბვა დაიწყება ხუთი წუთის შემდეგ“.

***

ღირს გარისკვად? 

ამერიკის პრეზიდენტებიდან ალბათ იმდენ დროს არავინ უთმობდა დასვენებას, როგორც რონალდ რეიგანი. სამუშაო დღის მეორე ნახევარში იგი ხშირად სეირნობდა სუფთა ჰაერზე, განსაკუთრებით უყვარდა სანტა-ბარბარაში, თავის რანჩოზე განმარტოება ახლობლებთან.

„გამიგია, რომ მუშაობისგან ჯერ არავინ მომკვდარა, - ამბობდა რონი, - მაგრამ, ღირს კი გარისკვა?“

***

იყო თუ არა წარმატებული პასუხი?

საბჭოთა კავშირ-ამერიკის ოფიციალური მოლაპარაკებების დასრულების შემდეგ, ერთ-ერთ პროტოკოლურ შეხვედრაზე, საბჭოთა საგარეო საქმეთა მინისტრი გრომიკო მოულოდნელად პრეზიდენტ რეიგანის მეუღლეს, ნენსი რეიგანს მიუბრუნდა და ჰკითხა:

- რისი სწამს თქვენს მეუღლეს, ომის თუ მშვიდობის?

- მშვიდობის, - ჩვეული სწრაფი რეაქციით გამოეპასუხა პრეზიდენტის მეუღლე.

- თქვენ დარწმუნებული ხართ ამაში?

- დიახ, - იყო თვითდაჯერებული პასუხი.

- კეთილი, ყოველღამ უჩურჩულეთ ხოლმე მას ყურებთან სიტყვა „მშვიდობა“.

- კარგით, - მიუგო ნენსი რეიგანმა, - მე ამ სიტყვას თქვენს ყურებსაც ვუჩურჩულებ.

***

თამაში საბჭოთა პროპაგანტისტების ნერვებზე 

ჟენევაში აშშ-სა და საბჭოთა კავშირს შორის მოლაპარაკებები მიმდინარეობდა ბირთვული შეიარაღების მწვავე პრობლემებზე.

ჟურნალისტი ეკითხება რეიგანს:

- ხომ არაფერი ცნობაა ჟენევიდან?

- ძალიან სასიამოვნო ინფორმაცია მივიღე, - უპასუხა პრეზიდენტმა და მცირე პაუზის შემდეგ დაუამატა, - ჩემი ცოლისთვის საათი უკვე დაუმზადებიათ.

***

კრედო

აშშ-ის მომავალმა პრეზიდენტმა რონალდ რეიგანმა, სკოლა რომ დაამთავრა, სასწავლებლის დაფაზე მისი ფოტოც გამოიფინა. ბიჭუნას ფოტოს ქვემოთ მოყვანილი იყო მისი მაშინდელი ცხოვრებისეული კრედოც:

„ცხოვრება - ეს ერთი მთლიანი მომხიბვლელი სიმღერაა, ასე რომ, დაუკარით!“

***

პრეზიდენტის  დილის ძილი 

რონალდ რეიგანი კოლექტიური მმართველობის მომხრე და პრაქტიკოსი იყო, განსხვავებით ავტორიტარებისაგან, და ეს ხელს უწყობდა, თავისი ყოველდღიური ცხოვრების სტილი გარკვეულწილად შეენარჩუნებინა მაშინაც კი, როცა ის პრეზიდენტი გახდა. პრეზიდენტობის პირველსავე ხანებში, ერთ დღეს, ადმინისტრაციის თანამშრომელმა გაღვიძება დაუპირა დილის 7 საათსა და 30 წუთზე, როცა ტრადიციულად, პრეზიდენტისთვის ყოველდღიური მოხსენება უნდა გაეკეთებინა ნაციონალური უსაფრთხოების სამსახურს.

„მე არ ვაპირებ პრეზიდენტობის რეჟიმში გადაკეთებას“, - უთხრა რეიგანმა თანამშრომელს და დილის ძილი გააგრძელა.

მართლაც, ლ. კენონის ცნობით, რეიგანმა შეცვალა ადრინდელი წესი და ნაციონალური უსაფრთხოების ყოველდღიური ანგარიშის დრო 9 საათსა და 30 წუთზე გადაატანინა.


დიმიტრი შველიძე - თავშესაქცევი ისტორიული ამბები