Saturday, July 12, 2014

ჯონ ფაულზი - კოლექციონერი

... რომ ვუახლოვდებოდი, ისეთი შეგრძნება მქონდა, თითქოს პეპლის იშვიათ ეგზემპლარს ვიჭერდი, ფრთხილად, ფრთხილად ვუახლოვდებოდი.

ხან ვფიქრობდი, ახლა ხომ მდიდარი ვარ და ცოლად რატომ არ უნდა გამომყვეს მეთქი, მაგრამ ვიცოდი, რომ ეს სასაცილო იყო. ადამიანები სიყვარულით ქორწინდებიან.

როცა ფული არა გვაქვს, ყოველთვის გვგონია, რომ მქონდეს ყველაფერი სხვანაირად იქნებოდაო. რაღაც აუცილებელზე მეტის ფლობის სურვილი არასოდეს მქონია, მაგრამ სასტუმროში ადვილად შეამჩნევდი, რომ მთელი პატივისცემა ჩვენ მიმართ მოჩვენებითი იყო, სინამდვილეში კი მათ ვეზიზღებოდით, რადგან ამდენი ფული გვქონდა და არ ვიცოდით, როგორ გამოგვეყენებინა. რაც უნდა ფული მეფრიალებინა, მათთვის მაინც კლერკი ვიყავი. რაც არ უნდა გვეთქვა, რაც არ უნდა გაგვეკეთებინა, ჩვენს თავს გავთქვამდით. ნათლად ჩანდა, რას ფიქრობდნენ: ჩვენ ვერ გაგვაბრიყვებთ, კარგად ვიცით, ვინც ხართ. ჯობია საიდანაც მოსულხართ, იქ წახვიდეთ.

უცებ ვიგრძენი, რომ ქალი მომინდა, ანუ იმის თქმა მინდა, გამიჩნდა სურვილი მცოდნოდა, რომ მე ქალთან ნამყოფი ვარ.

იმ უხეშ ტიპებს არ მივეკუთვნები, მუჯლუგუნებით რომ მიიკვლევენ გზას. მე ყოველთვის, როგორც იტყვიან, უფრო მაღალი მისწრაფებები მქონდა.

რასაც შემდეგ აკეთებ, ბუნდოვანს ხდის იმას, რაც ადრე გააკეთე.

ჩემი აზრით, ბევრი იმათგანი, ვინც ახლა შეიძლება თავისთვის უწყინარად ცხოვრობს, იმავეს გააკეთებდა, რაც მე გავაკეთე, ფული და თავისუფალი დრო რომ ჰქონოდა. იმის თქმა მინდა, რომ აიშვებდნენ, თვალთმაქცობას შეწყვეტდნენ და გააკეთებდნენ იმას, რასაც ახლა ჰგონიათ, რომ არ გააკეთებენ. ერთი ჩემი მასწავლებელი ხშირად იმეორებდა, ძალაუფლება რყვნისო და ფული ხომ ძალაუფლებაა.

ადამიანი იმით კი არ ავლენს საკუთარ თავს, თუ რას ამბობს, არამედ იმით, თუ როგორ ამბობს.

ყველა გაზეთი აღნიშნავდა, რომ ის ძალიან ლამაზია და ფოტოებს აქვეყნებდა. შეუხედავი რომ ყოფილიყო, ბოლო გვერდზე სულ ორიოდ სტრიქონით დაკმაყოფილდებოდნენ.

სევდიანი ყველაფერი შეიძლება იყოს. გააჩნია, როგორ შეხედავ.

თუ შენი გრძნობების გამოხატვა არ შეგიძლია, არ ნიშნავს, რომ ეს გრძნობები ღრმა არ არის.

ჩვენ ვერ გვექნება ყველაფერი ის, რაც გვსურს. ადამიანის წესიერება იმაში გამოიხატება, რომ ამას ეგუება.

ვერავითარ აზრს ვერ ვხედავ ფული ფლანგო იმ საქმეში, რისიც არ გწამს. ვიცი, რომ მდიდრები ვიღაცეებს ფულს ურიცხავენ, მაგრამ, ჩემი აზრით ამას იმიტომ აკეთებენ, თავიანთი სახელი დაბეჭდილი ნახონ, ან გადასახადებისგან დაიძვრინონ თავი.

ახლა ყველა ცდილობს ყველაფერი რაც შეიძლება სწრაფად მიიღოს. როგორც კი რაღაცაზე გაიფიქრებენ, მაშინვე უნდათ, რომ ხელში ეჭიროთ. მაგრამ მე ასეთი არა ვარ, მე სხვანაირი ვარ, ძველმოდური, მსიამოვნებს მომავალზე ფიქრი; მსიამოვნებს, როცა ყველაფერი თავის დროზე ხდება.

შეშლილები ალბათ სწორედ ასეთები არიან, ისინი ხომ ყველაფერში არ არიან შეშლილები და ნორმალური ადამიანების მსგავსად მათაც თავზარი ეცემათ, როცა რაღაც საშინელებას ჩაიდენენ.

დარწმუნებული ვარ, ღმერთს მუხლმოდრეკილები სძულს.

კოლექციონერობა არის ანტისიცოცხლე, ანტიხელოვნება, ანტიყველაფერი.

ნეტავ იცოდნენ ადამიანებმა, რის თავზე დაფრინავდნენ. ყველა ასე დავფრინავთ, ყველა ჩვენ-ჩვენი თვითმფრინავით.

ყველაფერი თავისუფალი და წესიერი სამყაროში, პატარა, ბინძურ სარდაფებშია ჩაკეტილი ტლანქი, უგულო ადამიანების მიერ.

საშინელება იყო. იცი, რომ ადამიანები ახლოს არიან და არაფერი იციან შენი გაჭირვების შესახებ.

რომ ვთქვა, მიქელანჯელოს „დავითი“ რაღაცით ტაფას ჰგავს-მეთქი, რა თქმა უნდაო, დამეთანხმება. ასეთი ხალხიც არსებობს! მე ალბათ მათთან ერთად ვიდექი მეტროში, ქუჩაში გვერდით ჩამივლია, მესმოდა მათი საუბარი და რა თქმა უნდა, ვიცოდი მათი არსებობის შესახებ, მაგრამ გულის სიღრმეში არასოდეს მჯეროდა, რომ ისინი რეალურად არსებობოდნენ. ბრმები და ყრუები ყველაფრისადმი ამქვეყნად. ეს შეუძლებელი მეგონა.

ადამიანები, რომლებსაც ბუნება აინტერესებთ, ყოველთვის კარგები არიან.

რამხელა უფსკრულია სიტყვებსა და აზრებს შორის.

კარგად ხატვის უნარი, აკადემიური და ტექნიკური გაგებით, ჩამონათვალის სულ ბოლოს მოდის.

კრიტიკოსებს უყვართ ბრტყელ-ბრტყელი სიტყვებით მსჯელობა ხატვის ტექნიკის უმაღლეს მიღწევებზე. სრული უაზრობაა, უშინაარსო ჟარგონი. ხელოვნება სასტიკია. ნახატი შენი არსების სიღრმეში გამოჭრილ ფანჯარას ჰგავს. თქვენს შემთხვევაში (ნახატებში) კი ბევრი პაწია სარკმელი ჩანს, რომლებშიც მხოლოდ ცნობილი მხატვრების ტილოებს მოჰკრავ თვალს.

უფროსები ისე უნიჭოდ გვბაძავენ, რომ შეუძლებელია მათ მიმართ პატივისცემის გრძნობა გაგიჩნდეს.

... მზად არიან ათიათასობით, ასიათასობით გადაიხადონ ვან გოგისა თუ მოდილიანის ნახატისთვის, რომელსაც აფურთხებდნენ, როცა მათი შემქმნელი ცოცხალი იყო. ხარხარებდნენ და ბილწსიტყვაობდნენ მათზე. მეზიზღებიან.

ეს „ახლებიც“ ასევე ღარიბ-ღატაკები არიან. ეს სიღატაკის ახალი ფორმაა. ღარიბებს ფული არა აქვთ, ამათ კი - სული.

ინტელექტი წაკუზეს, ფულიანმა ბრბომ, „ახლებმა“.

გამომცემლობა „დიოგენე“, 2013 წ.

პასკუალე დუარტეს ხელნაწერის თანმხლები წერილი


სენიორ დონ ხოაკინ ბარერა ლოპესს. მერიდა

ღრმად პატივცემულო სენიორ, მაპატიეთ, რომ ისედაც საკმაოდ ვრცელ წერილთან ერთად ჩემს მოთხრობასაც გიგზავნით, მაგრამ ეს იმიტომ მოხდა, რომ ხესუს გონსალეს დე ლა რივას მეგობართაგან (ღმერთი ისევე შეუნდობს მას, როგორც თვითონ შემინდო მე, რაშიც ეჭვი არ მეპარება) თქვენ ერთადერთი ხართ, ვისი მისამართიც დამამახსოვრდა. 

გადავწყვიტე თავიდან მომეშორებინა ეს ნაწერი და თქვენთვის გამომეგზავნა. თორემ მარტო იმის გაფიქრებაზე, ყოველივე ეს მე დავწერე-მეთქი, ჭირის ოფლი მასხამს. გარდა ამისა, ვაითუ სასოწარკვეთილების წუთებში, ასეთი კი, ღვთის ნებით, ახლა მრავლადაა ჩემს ცხოვრებაში, ავიღო და გადავაგდო, მაშინ ხომ ვეღარავინ შეძლებს კარგად დაიმახსოვროს და ჩაიბეჭდოს თავში ის, რაც მე ძალიან გვიან გავიგე.

შევეცდები აგიხსნათ, რა მოხდა. ვინაიდან ჩემთვის საიდუმლო არ გახლავთ, რომ სიკვდილის შემდეგ, ჩემდა საუბედუროდ, ცუდად მომიხსენიებენ და მინდა, რამდენადაც შესაძლებელია, სინდისი დავიმშვიდო საჯარო აღსარებით, ეს კი მონანიების საკმაოდ მძიმე სახეობაა, გადავწყვიტე მომეთხრო ჩემი ცხოვრების ამბები. დიდი მეხსიერებით ვერასოდეს დავიკვეხნიდი და, ადვილი შესაძლებელია, ბევრი რამ, საინტერესოც კი, გადამავიწყდა, მაგრამ მე მაინც დავიწყე თხრობა იმისა, რაც თავიდან არ ამომვარდნია და რისი დაწერაც ხელმა არ იუარა. სხვა ამბებიც შემემთხვა და ვცადე კიდეც ამეწერა, მაგრამ მოგონებებით სული ისე ამემღვრა, რომ ვარჩიე გავჩუმებულიყავი და ეს ამბებიც სამუდამოდ დამევიწყებინა. როცა ჩაწერა დავიწყე, ვიცოდი, ჩემს ცხოვრებაში მოხდებოდა ისეი რამ, რის აღწერასაც ვერაფრით ვერ შევძლებდი - ეს ჩემი სიკვდილი გახლავთ - ღმერთსა ვთხოვ, დააჩქაროს იგი. ამ საკითხზე თავი ბევრი ვიმტვრიე და შემიძლია ის ორიოდე დარჩენილი დღე დავიფიცო - ბევრჯერ შემეშინდა, გრძნობა არ დამეკარგა იმის გამო, რომ გონება ვერ მაძლევდა პასუხს, სად დამესვა წერტილი, რითი დამემთავრებინა.

ვიფიქრე, უმჯობესია დავიწყო, ხოლო კვანძის გახსნა ღმერთს მივანდო, - როცა იგი ხელს გამიჩერებს, დასასრულიც მაშინ იქნება-მეთქი. ასეც მოვიქეცი. და აი, დღეს ვგრძნობ, უკვე შემძაგდა საკუთარი ყბედობით სავსე ქაღალდების ეს გროვა. წერას თავს ვანებებ და თქვენთვის მომინდვია თქვენივე წარმოსახვით დაასრულოთ ჩემი ცხოვრება, - რაც, ვფიქრობ, არ გაგიძნელდებათ - მე ხომ ცოტა ხნის სიცოცხლეღა დამრჩენია და, თანაც, არ მგონია, ამ ოთხ კედელში რაიმე მნიშვნელოვანი გადამხდეს თავს.

როდესაც იმის შედგენას შევუდექი, რასაც ახლა თქვენ გიგზავნით, თავიდანვე მაწვალებდა ფიქრი, თუ დროს არასწორად ვივარაუდებ, ვიღაცას უკვე ეცოდინება, დავამთავრებ თუ არა ჩემს მოთხრობას ან რა ადგილას შევწყვეტ-მეთქი. პირდაპირ ჭკუიდან მშლიდა ის აკვიატებული აზრი, რომ ნებსით თუ უნებლიედ, ყველა ჩემი მოქმედება წინასწარ ცნობილი გზით მიდიოდა. ახლა, სხვა ცხოვრების ზღურბლთან მდგარი, უფრო მშვიდად ვარ. ღმერთსა ვთხოვ, ღირსმყოს პატიებისა.

განცდილის მოყოლამ, ვატყობ, ერთგვარი სიმშვიდე მომგვარა, ის კი არადა, ხანდახან სინდისიც ნაკლებად მტანჯავს.

მწამს, იმასაც მიმიხვდებით, რაზეც ლაპარაკი არ ღირს, უმჯობესია, არც იცოდეთ. ვნანობ, რომ გზას ავცდი, მაგრამ ამქვეყნად შენდობას არ მოვითხოვ. რატომ? იქნებ უკეთესიც კი იყოს აღასრულონ ის, რაც გადამიწყვიტეს, თორემ, მოსალოდნელია ისევ ძველ გზას დავადგე. არ მინდა შეწყალება ვითხოვო: ცხოვრებისგან ძალიან ბევრი ბოროტება შევითვისე და ძალიან სუსტი აღმოვჩნდი, რათა ინსინქტებს წინ აღვდგომოდი. დაე, აღსრულდეს, რაც მიწერია.

სენიორ დონ ხოაკინ, ამანათთან ერთად მიიღეთ ჩემი მობოდიშებაც თქვენი ასეთი შეწუხებისთვის და ნუ უარყოფთ ჩემს ვედრებას - მაპატიოთ. ისე მოგმართავთ, როგორც დონ ხესუსს მიმართავდა თქვენი მორჩილი მსახური.

პასკუალე დუარტე, ბადახოსის ციხე, 1937 წლის 15 თებერვალი

მუხლი ხოაკინ ბარერა ლოპესის ხელით დაწერილი ანდერძისა, რომელიც უმემკვიდრეოდ გადაეგო და თავისი ქონება შინა სამსახურის ორდენის მონაზვნებს დაუტოვა.

4. ვბრძანებ, კანაფით შეკრული კონვერტი, რომელცი ჩემი საწერი მაგიდის უჯრაში დევს და ზედ წითელი ფანქრით აწერია „პასკუალე დუარტე“, წაუკითხავად, დაუყოვნებლივ ცეცხლს მისცეთ, ვითარცა კეთილი ზნეობის საწინააღმდეგო. მაგრამ თუ განგება ინებებს და აღნიშნული კონვერტი რაიმე ბოროტი ზრახვის გარეშე 18 თვის განმავლობაში ჩემი სურვილისამებრ არ დაიწვება, ვუბრძანებ იმას, ვინც იპოვნის, თავის საკუთრებად მიიჩნიოს და თავისი სურვილისამებრ მოექცეს, თუ ეს ჩემს ნებას არ ეწინააღმდეგება.

დაწერილია სიკვდილის წინ მერიდაში (ბადახოსი), 1937 წლის 11 მაისს.


 გამომცემლობა „ინტელექტი“, 2007წ.

Friday, July 11, 2014

კამილო ხოსე სელა - პასკუალე დუარტეს ხელნაწერის ამბავი

ამ გამოცემას ვუძღვნი ჩემს მტრებს - გადამწერის შენიშვნა

ჩემი აზრით, სწორედ რომ შესაფერისი დროა პასკუალე დუარტეს მოგონებები გამოვცე. უფრო ადრე ეს ნამდვილად ზედმეტ აჩქარებად ჩამეთვლებოდა, არ მინდოდა დამეჩქარებინა საბეჭდად მისი მომზადება, რადგან ყოველი საქმე, ხელნაწერში ორთოგრაფიული შეცდომების გასწორებაც კი, დროს მოითხოვს; ეგეც არ იყოს, აჩქარებითა სოფელი არავის მოუჭამია, მაგრამ დაგვიანებით გამოცემაც ჩემგან ყოველმხრივ გაუმართლებელი იქნებოდა: რაკი შრომა დამთავრებულია, უნდა გამოქვეყნდეს კიდეც.

1939 წლის შუახანებში ალმენდრალეხოს ერთ-ერთ აფთიაქში, ღმერთმა უწყის, ვისი უჩინარი ხელით დატოვებული ქვემოთ მოყვანილი ჩანაწერები ვიპოვე. მას შემდეგ, დროს მოვიხელთებდი თუ არა, გამუდმებით ვარჩევდი და ვაწესრიგებდი ამ ჩანაწერებს, რადგან ნაწილობრივ ცუდი ნაწერის გამო, ნაწილობრივ იმიტომ, რომ ნაპოვნი ფურცლების ნაგლეჯები დანომრილი არ იყო და არც თუ იდეალური თანმიმდევრობით ეწყო, ხელნაწერები ძლივს იკითხებოდა.

დასაწყისშივე მინდა გასაგებად განვაცხადო: იმ ნაწარმოების შექმნაში, ახლა ცნობისმოყვარე მკითხველს რომ ვთავაზობთ, მე მხოლოდ გადამწერის როლი შევასრულე. ჩემი მხრივ, არაფერი ჩამისწორებია და არც ერთი ასო არ ჩამიმატებია, რადგან მსურდა თხრობის სტილიც კი შემენარჩუნებინა. მეტისმეტად უხეში ადგილები საერთოდ ამოვიღე, მაკრატელი მოვიმარჯვე და ქირურგიული ოპერაცია ჩავატარე. მართალია, მკითხველი ვეღარ გაეცნობა ზოგიერთ წვრილმანს (თუმცა ამით მას დიდად არაფერი დააკლდება), მაგრამ, სამაგიეროდ, ამ ოპერაცას ის უპირატესობა აქვს, რომ მკითხველს თავიდან ააშორებს არასასურველ ინტიმურ აღსარებათა მოსმენას, რის შელამაზებასაც, ვიმეორებ, ამოჭრა ვამჯობინე.

ახლა სიტყვა მივცეთ პასკუალე დუარტეს - იგი ხომ ბევრი საინტერესო ამბის მოყოლას გვპირდება.


გამომცემლობა „ინტელექტი“, 2007წ.

კამილო ხოსე სელა - პასკუალე დუარტეს ოჯახი

ბოროტი კაცი არ გახლავართ, თუმცა მიზეზი კი მქონდა გავბოროტებულიყავი. ყველა მოკვდავი ერთ ტყავში ვიბადებით, მაგრამ სანამ გავიზრდებოდეთ, ბედისწერა თავისდა გასართობად ისეთნაირად და იმდენნაირად გვცვლის, თითქოს ცვილისა ვიყოთ და მერე სხვადასხვა გზით გვაგზავნის ერთი დასასრულისაკენ - სიკვდილისაკენ: ზოგს უბრძანებს, ია-ვარდით მოფენილ გზაზე იარეო, ზოგსაც ეკალბარდებში უკრავს თავს - გზა შენით გაიკაფეო. პირველნი უზრუნველად იყურებიან და ჩვილი ბავშვებივით შეჰღიმიან თავიანთ ბედნიერებას, მეორენი კი ტრიალ მინდორში მცხუნვარე მზეზე იტანჯებიან და ოდნავ ხელის მიკარებაზეც კი კურდღელივით ფრთხებიან. განა ერთი და იგივეა, სხეულს სუნამოთი და ფერუმარილით დაიზელ თუ მოუშორებელი სვირინგებით აიჭრელებ!

სამრეკლოს კოშკიც საათის კოშკის სიმაღლისა იყო, მაგრამ ყარყატებს არ ეშლებოდათ, რომელზე გაატარეს გასული ზაფხული. კოჭლი ყარყატი, ორი ზამთარი ჩვენთან რომ გაატარა, ეკლესიის თავზე ბუდობდა, იგი ბატყობისას ქორს შეუშნებია და ბუდიდან გადმოვარდნილა.

ქალაქელებს სინამდვილისა არაფერი გაეგებათ. აბა, რა იციან მათ, რომ იქვე, ქალაქიდან ორიოდ ლიგაზე, ტრიალ მინდორში, სოფლელმა კაცმა ანკესი აკრიფა, გველთევზებით სავსე კალათა ხელში მოიმარჯვა და ახლა მათზე ფიქრით ირთობს თავს.

ცხადია, მთლად ხელიდან წასულსაც კი გულის სიღრმეში რაღაც კარგი რჩება ხოლმე, ყოველ შემთხვევაში მე ასე მგონია.

... მაჯობა ერთადერთ ბრძოლაში, სადაც დავმარცხდი მხოლოდ იმიტომ, რომ როგორც მჩვეოდა, ისე არ მოვიქეცი.

ყველაფერს ვერ ირწმუნებ, რასაც ხალხი ლაპარაკობს, ხოლო თუ თქვა - ვინ იცის, რას გულისხმობდა! შესაზლოა სულაც არ გულისხმობდა იმას, რაც მე ვიგულისხმე!

თუ ბედი ვინმეს დევნის, არაფრით მოეშვება, მიწაშიც რომ ჩაძვრეს, იქაც მიაგნებს.

არ არსებობს უფრო ბოროტი სიძულვილი, ვიდრე საკუთარი სისხლის სიძულვილია, - ისე მტრად, რომელზეც გადმოვანთხიე მთელი ბოღმა, რამეთუ ყველაზე მეტად გძულს ის, ვისაც ჰგავხარ და ეს მსგავსება ყელში გაქვს ამოსული.

აჯობებს წყნარად ვიყო და მოხდეს, რაც მოსახდენია. ალბათ, სასაკლაოზე გადენილი ცხვრებიც ასე მსჯელობენ.

პატიმრის დანახვაზე ბავშვები ბოროტი სიმკაცრე იღვიძებს. ისე უყურებენ, როგორც იშვიათ ცხოველს, თვალები აენთებათ და ტუჩებზე უზნეო ღიმილი დასთამაშებთ ხოლმე, ასე უყურებენ ცხვარს, რომელსაც სასაკლაოზე კლავენ - მის ცხელ-ცხელ სისხლში ალპარგატს ასველებენ, ან ურმით გასრესილ ძაღლს - ჯოხითაც უჩიჩხინებენ, კიდევ ცოცხალია თუ არაო, - ან კიდევ ახალშობილ კნუტებს, ჭაში რომ იხრჩობიან და თან ქვებსაც ესვრიან, ან არადა, იმდენად შეუბრალებელნი არიან, ამოათრევენ წყლიდან სათამაშოდ, რათა სიცოცხლე გაუგრძელონ და ამით მათი წამებაც გაახანგრძლივონ.

ხშირად ხდება ხოლმე, აშკარად გესხმიან თავს - ყოველ შემთხვევაში, შენ გგონია ასე - მაშინ არ არსებობს არავითარი საშუალება თავი ისე დაიჭირო, ვითომ ეს ამბავი შენ არ გეხება, წაიყრუო და არ აფეთქდე.

ღმერთის მეხსიერებაში მტკიცედ ჩაჭედილიყო, რომ უბედურება ჩემი ერთადერთი ხვედრი იყო, ჩემი ნაღვლიანი სიცოცხლის ერთადერთი გზა!

დამიჯერეთ, არ შეიძლება უიღბლობას შეეჩვიოს კაცი: ყოველთვის თავს ვინუგეშებთ, მორჩა, მეტი უბედურება აღარ დაგვატყდებაო თავს, მაგრამ მერე, ჩვენდა საუბედუროდ, ვხვდებით, ჯერ სადა ხარ, უარესი თურმე წინ გველის...

ფუჭო ოცნებებო, დღითიდღე რად მაშორებთ იმათ ბედნიერ ხვედრს, ვინც იოლ გზებზე სანავარდოდ დაიბადა; რად დაგრთოთ ნება უფალმა ჩემს წარმოსახვაში დაგედოთ ბინა!

როცა ადამიანს კლავ, იმ წუთში არაფერზე ფიქრობ, საკუთარი გამოცდილებით კარგად ვიცი, ხშირად არც გინდა მოკლა, უბრალოდ, გძულს, გძულს მთელი სულით, უსაზღვროდ, გახსნი დანას და ფეხშიშველა მიდიხარ იმ საწოლთან, რაზეც შენი მტერი წევს. გარეთ ღამე ჩამოწოლილა, მაგრამ ფანჯარაში მთვარე ანათებს და ყველაფერი კარგად ჩანს. საწოლზე მიცვალებული წევს, ის, ვინც საცაა მიცვალებული გახდება, უყურებ, გესმის მისი სუნთქვა. იგი არ იძვრის, მშვიდად წევს, თითქოს საფრთხე არც ემუქრებოდეს. საწოლი ძველია, ჭრიჭინით გაკრთობს, ვაითუ გაიღვიძოს და დააჩქაროს სისხლიანი აღსასრული. მტერი გვერდს იცვლის, საბანი ოდნავ ჩამოცურდება. არა, არ გაუღვიძია. საბანში გახვეული მისი სხეული გატყუებს, უფრო დიდი გეცვენება, შეშფოთებული იხრები, ფრთხილად შეახებ ხელს, სძინავს, ღრმა ძილშია. მოფიქრებასაც ვერ მოასწრებ და... მაგრამ ასე არ შეიძლება კაცი მოკლა, უსინდისობაა. ახლავე შევტრიალდები და წავალო, ფიქრობ. არა, ვერ წახვალ, კარგა ხანია ყველაფერი გადაწყვეტილი გაქვს... ერთი წუთი, ერთი მოკლე წუთი და მერე... უკან დახევა არაფრით არ შეიძლება, გათენდება და დღის სინათლეზე შეგძრავს, გაგაქვავებს მისი მზერა.

თავი მოვხსენი ოცნებების გუდას - ეს იყო ერთადერთი რამ, რაც აკრძალული არა მქონდა.

დალაგებული ცხოვრება რომ მქონოდა, იქნებ, - თუ ხდება ასე საერთოდ - ნაკლებად დამეფასებინა.

ცხოვრებაში ყველაფერი ისე როდი ხდება, როგორც ერთი შეხედვით წარმოგვიდგენია. ამიტომ არის, როდესაც რაღაც საქმეს ხელს მოვკიდებთ, რაიმეზე მუშაობას დავიწყებთ, ისეთი გასაოცარი და სრულებიტ უცნობი მხარეები წარმოჩნდება ხოლმე, რომ ჩვენი პირველი წარმოდგენისაგან კვალიც არ დარჩება. ასე მოგვდის, როდესაც წინდაწინ წარმოვიდგენთ ადამიანთა სახეებს ან ქალაქებს, სადაც მივემგზავრებით, ხოლო, როგორც კი სინამდვილეში ვნახავთ, მაშინვე გვავიწყდება ჩვენი წარმოდგენილი.

არის დარდი, სხვას რომ არ ააღელვებს, ის მარტომ უნდა ატარო მოწამებრივი ჯვარივით, ხოლო სხვებთან ხმა არ ამოიღო. ყველაფერს, რასაც შენ განიცდი, სხვას ვერ გაუმხელ, უმეტესწილად ვერც გაგიგებენ.

მახსენდებოდა ციხე, რომელიც სადგურიდან კარგად მოჩანდა. შორიდან ცარიელი გეგონებოდათ, სინამდვილეში კი უიღბლო, საცოდავი ადამიანებით იყო სავსე. მათ ცხოვრების აღწერას არავითარი ქაღალდი არ ეყოფოდა.

ცხოვრებაში ადრე იქნება თუ გვიან, ყველაფერი მოდის, გარდა დამცირებულთა პატიებისა, რაც ხშირად, თითქოს განგებ, იგვიანებს.

არაფერი ისე მძაფრად არ ყარს, როგორც უკეთური წარსულის კეთრით შეჭმული სინდისი, როგორც სინანულის წყლული, რომ დროზე არ გავეცალეთ ბოროტებას და ახლა ვლპებით დაღუპულ, ჯერაც გაუფურჩქვნელ იმედთა სანაგვეზე, რადაც კარგა ხანია იქცა ჩვენი საცოდავი ცხოვრება.

მკვლელობაზე ფიქრი, როგორც ყველა უსაზიზღრესი ცდუნება, ნელ-ნელა გეპარება, მგლისუხმო ნაბიჯებით, გველის სრიალით. აზრები, ჩვენს ცხოვრებას რომ თავის ნებაზე ატრიალებენ, უცბად არ გვეწვევა ხოლმე. უცაბედი აზრი მხოლოდ ცალკეულ წუთებს გვიღუპავს, მაგრამ ჩაივლის და დიდი ხნის სიცოცხლეს გვიტოვებს. განზრახვა სიგიჟეთა შორის ყველაზე უარესი დაუოკებელი სიგიჟით, სევდის სიგიჟით გვიპყრობს და თანდათან, შეუმჩნევლად გვეპარება, როგორც მინდორზე ნისლი და ფილტვებში ჭლექი. გვიახლოვდება გარდაუვლად, ჯიუტად, მაგრამ ნელა, გულის ფეთქვასავით, აუჩქარებლად და დინჯად. დღეს ვერც ვამჩნევთ მის მოახლოებას. შესაძლოა, ვერც ხვალ შევნიშნოთ, ვერ ზეგ და ვერც მთელი თვე, მაგრამ გამოხდება ხანი და ვგრძნობთ, რომ მოგონებები გულს გვიკლავს, სენი აღმოგვაჩნდა. გადის დღეები და ღამეები. გულჩათხრობილი, მიუკარებელი ვხდებით. გონებაში ისეთი აზრები გვიტრიალებს, რომელთა გამოც წაგვაცლიან თავს, სადაც ეს აზრები მომწიფდა. ვინ იცის, იქნებ, იმისთვისაც წაგვაცალონ, რათა მისი საშინელი აზროვნება შესწყვიტონ. ხდება ხოლმე, მთელი კვირაობით არაფერი შეიცვლება და გარშემო მყოფნი ჩვენს უხასიათობას მიეჩვევიან, აღარ უკვირთ ჩვენი უცნაური ქცევა. მაგრამ ბოროტება უცებ ხესავით იზრდება, იფურჩქნება და ჩვენ უკვე აღარ ვესალმებით ადამიანებს, ისინი კი, ისევ უცნაურ ან შეყვარებულ ხალხად გვთვლიან. სიგამხდრე გვეძალება, აპრეხილი წვერი დუნედ ჩამოგვეძენძება. სიძულვილისგან გული გვეკუმშება, უცხო მზერას ვერიდებით, სინდისი გვქენჯნის, მაგრამ არა უშავს, გვქენჯნოს, ანთებული თვალები შხამიანი ცრემლით გვევსება, როცა დაჟინებით ვაკვირდებით რაიმეს. მტერი ხვდება, რომ სიძულვილი ბუდობს ჩვენში, ხვდება, მაგრამ თავდაჯერებულია კიდეც, ალღო არ მოგვატყუებსო. უბედურება ხალისიანი სიხარულით ვრთავთ ნებას იხოხოს ჩვენი სულის უზარმაზარ, შუშის ნამსხვრევებით მოფენილ უდაბნოში. შველივით უბრალოდ გაფაჩუნების რომ გეშინია და დაყურადებული სმენა ძილს გვიფრთხობს. მაშასადამე, ბოროტებამ მთლად მოიცვა ჩვენი არსება, საშველი არ არის, განკურნება შეუძლებელია. და ჩვენ ვეცემით, ვეცემით თავშეუკავებლად და ისეთი სისწრაფით, რომ ფეხზე ვეღარასოდეს წამოვდგეთ. მხოლოდ სულ უკანასკნელ წუთს წამოვიწევით, სანამ ჯოჯოხეთში შევყოფდეთ თავს... საშინელი სენია.


გამომცემლობა „ინტელექტი“, 2007წ.

Thursday, July 10, 2014

რეი ბრედბერი - მეხანძრეთა საქმიანობის შესახებ

ნაწყვეტი რომანიდან - „451º ფარენჰაიტით“

ჩვენი საქმიანობა მგონი დაახლოებით იმ დროს დაიწყო, როცა სამოქალაქო ომი იყო, თუმცა ჩვენი წესდება ამბობს, რომ სახანზრო საქმეს უფრო ადრე ჩაეყარა საფუძველიო. ერთი კი უდავოა, სანამ ფოტოგრაფია არ განვითარდა, ჩვენც ვერ გავშალეთ ფრთები. მერე, XX საუკუნის დასაწყისში, კინო გაჩნდა, მერე რადიო და ტელევიზია და დაიწყო მასობრიობის ეპოქა. 

და რადგან ყველაფერი მასობრივი იყო, ყველაფერი გამარტივდა, იყო დრო, როცა წიგნი ყველას არ უყვარდა, აქა-იქ თუ კითხულობდნენ. ამიტომ წიგნებიც ერთმანეთისგან განსხვავდებოდა. დედამიწა ხომ ვრცელი იყო. მერე მსოფლიო დავიწროვდა, რადგან უამრავი თვალი, იდაყვი და კბილი გაჩნდა. მოსახლეობა გაორმაგდა, გასამმაგდა, გაოთხმაგდა და კინოფილმები, რადიოგადაცემები, ჟურნალები, წიგნები განსაზღვრულ სტანდარტებს დაექვემდებარა.

აბა, წარმოიდგინეთ XIX საუკუნის ადამიანები თავიანთი ცხენებით, ძაღლებით, ეტლებით; ცხოვრების შენელებული რიტმი. მერე XX საუკუნე - ცხოვრება უფრო ჩქარი ხდება! წიგნები თხელდება, სიუჟეტი იკუმშება, შემოკლებული გამოცემა, მოკლე სინაარსი. ჩქარა! ყველაფერი იქით მიდის, რომ ბურთი ჩაგჩარონ პირში, რომ ყველაფერი უცებ მორჩეს! კლასიკოსები თხუთმეტწუთიან რადიოგადაცემაში ეტევიან, მერე კვლავ ამცირებენ და ერთ სვეტში ატევენ, რომელსაც მხოლოდ ორი წუთი სჭირდება წასაკითხად. მერე სულ ათ-თორმეტ სტრიქონში ტენიან და ენციკლოპედიაში ათავსებენ. მე, რა თქმა უნდა, ვაჭარბებ - ლექსიკონებს მხოლოდ ცნობარებისთვის იყენებდნენ, მაგრამ ბევრი შექსპირის „ჰამლეტს“ მხოლოდ იმ წიგნიტ იცნობდა, რომლის ყდაზეც ეწერა: „ბოლოს და ბოლოს, თქვენ შეგიძლიათ გაეცნოთ ყველა კლასიკოსს, არ ჩამორჩეთ თქვენს მეზობელს“. წიგნში კი სულ ერთი გვერდი იყო ჰამლეტზე. გესმით? საბავშვო ბაღიდან კოლეჯში მიდიოდა კაცი და მერე კვლავ საბავშვო ბაღს უბრუნდებოდა. აი, ეს იყო ინტელექტუალური აღზრდის სქემა, სულ ცოტა უკანასკნელი ხუთი საუკუნისთვის.

ახლა კი ავაჩქაროთ კინოფირი. სჭრაფად! დაუკვირდი! იქით, აქეთ, ცოცხლად! ზევით, ქვევით, შიგნით, გარეთ, რატომ, როგორ, ვინ, რა, სად? ეჰ, ოჰ! ბაც, ბუც, ბუმ, ბრახ, ბრუხ! შემოკლების შემოკლება; შემოკლების შემოკლების შემოკლება! პოლიტიკა? ერთი სვეტი, ორი წინადადება, მხოლოდ სათაური! და წამში ყველაფერი გაგიფრინდება თავიდან! გამომცემლებო, საქმოსნებო, რადიოგადაცემის მესვეურებო, დაატრიალეთ ადამიანის გონება, სწრაფად, კიდევ უფრო სწრაფად, რომ მან ცენტრიფუგასავით გამოდევნოს ყოველივე ზედმეტი, უსარგებლო აზრი!

სწავლების ვადა შეკვეცეს, დისციპლინა დაეცა, ფილოსოფია, ისტორია, უცხო ენები გააუქმეს. ინგლისურ ენასა და მართლწერას სულ უფრო და უფრო ნაკლებ დროს უთმობდნენ, და, ბოლოს, სულ მიაგდეს. ცხოვრება ხანმოკლეა, ჯერ მუშაობაა საჭირო. მუშაობის შემდეგ კი უამრავი გასართობია. რა საჭიროა რაიმეს სწავლა, თუ ღილაკზე თითის დაჭერა, ამომრთველის გადმოწევა და ხრახნებისა და ჭანჭიკების მოჭერა იცით? ღილი ელვაშესაკრავმა შეცვალა და ის დროც გაიყოლა, რომელიც ადამიანს საფიქრებლად უნდოდა, როცა იგი განთიადისას, ამ ფილოსოფიურსა და, ამდენად მელანქოლიურ ჟამს, ნელ-ნელა იცვამდა ტანზე. ცხოვრება აურზაურად იქცა, ყველაფერი ხმაურობს, გრუხუნებს: ბახ, ავ!..

თეატრებში მხოლოდ კლოუნები დარჩნენ, ოთახებში მინის კედლები მოეწყო, რომელზედაც ლამაზი ფერები ელვარებდა, თითქოს ვინმე კანფეტებს აბნევს ან თითქოს სისხლი, ხერესი, ან ვისკი ისხმებაო, თქვენ ბეისბოლი გიყვართ არა? მეტი სპორტია საჭირო, მეტი თამაში და გართობა. ადამიანმა აღარ უნდა იფიქროს. მაშ! მოაგვარეთ, მოაწყვეთ ზეორგანიზებული, ზესპორტული შეჯიბრებები! მეტი კარიკატურები წიგნებში, მეტი ნახატები და ტვინი სულ უფრო და უფრო ნაკლებ საზრდოს იღებს. ხალხი სულსწრაფი ხდება. შარაგზები ბრბომ გაავსო. ისინი სადღაც, რომელიღაც მხარეს მიეშურებიან, ოღონდ სად - თვითონაც არ იციან. ისინი ბენზინივით ორთქლდებიან. ქალაქები კემპინგად იქცა, ხალხი მომთაბარეთა ურდოებად, რომლებიც უაზროდ აწყდებიან აქეთ-იქით.

ახლა შევეხოთ იმ პატარ-პატარა ჯგუფებს, რომლებიც ჩვენს ცივილიზაციაში გაჩნდნე, კარგი? რაც უფრო იზრდებოდა მოსახლეობა, მით უფრო მეტი ასეთი ჯგუფი ჩნდებოდა მასში და აბა, გაბედე რომელიმე მათგანს ფეხი დაადგი ბებერაზე, სულერთია, ეს ძაღლების მეგობართა ჯგუფი იქნება, კატების მეგობრებისა, ექიმების, იურისტების, ვაჭრების, დირექტორების, მორმონების, ბაპტისტების, უნიტარიანელების, ჩინელი, შვედი, იტალიელი, გერმანელი ემიგრანტების შთამომავლების, ტეხასელების, ბრუკლინელების, ირლანდიელების თუ ორეგონის ან მეხიკოს შტატის მცხოვრებლებისა. წიგნების, პიესების, სატელევიზიო გადაცემების პერსონაჟები არ უნდა მოგვაგონებდნენ სადმე ნამდვილად არსებულ მხატვრებს, კარტოგრაფებს თუ მექანიკოსებს. რაც უფრო ხალხმრავალია ბაზარი, მით უფრო ჭირს ისე გავლა, რომ მხარი არავის გაჰკრა. ღმერთმა ნუ ქნას, ოდნავ გაეკარო რომელიმე პატარა, სულ ერთი ბეწო ჯგუფს. ისინი ხომ ბუზს არ ისვამენ თავზე! ბოროტი აზრებით აღსავსე მწერლებო, დახურეთ თქვენი საბეჭდი მანქანები! და ისინი მართლაც ასე მოიქცნენ. ჟურნალები მურაბასავით ჩაშაქრდნენ. "წიგნები, - აღნიშნავდნენ წყეული სნობი კრიტიკოსები, - ჭურჭლის ნარეცხს დაემსგავსა და სულ არ არის საკვირველი, რომ აღარ იყიდება". მაგრამ საზოგადოება კარგად იცოდა, რაც უნდოდა. იგი გარტობისა და მხიარულების მორევში ცურავდა და ამიტომ, მხოლოდ კომიქსები დაიტოვა. ასევე არ მოსპო, რაღა თქმა უნდა, სამგანზომილებიანი სექსუალური ჟურნალები. აი, ასე წავიდა საქმე, და არ დაგავიწყდეს, რომ ამ საქმეში მთავრობა არ ჩარეულა. არც რაიმე ბრძანება ყოფილა, არც დეკლარაცია და არც ცენზურისმიერი აკრძალვა. არა! ტექნიკამ, მასობრივმა მოთხოვნილებამ და იმ მცირე ჯგუფების დაწოლამ, მადლობა ღმერთს, ამ დღემდე მიგვიყვანა და დღეს მათი წყალობით მუდამ ბედნიერია ადამიანი: იკითხე, რამდენიც გინდა, კომიქსები, სასიყვარულო აღსარებები და სარეკლამო ჟურნალები.

სკოლები სულ უფრო და უფრო მეტ მორბენლებს, მხტუნავებს, მოჯირითეებს, მექრთამეებს, წამგლეჯებს, მფრინავებსა და მოცურავეებს უშვებდნენ მკვლევრების, კრიტიკოსების, სწავლულებისა და შემოქმედი ხალხის ნაცვლად. "ინტელექტურალური", რაღა თქმა უნდა, სალანძღავ სიტყვად იქცა და ახიც იყო მასზე. ადამიანი ყოველთვის უფრთხის უცნობს და შეუჩვეველს. ალბათ, ყველა გაიხსენებს თავისი კლასის ამხანაგს, რომელიც განსაკუთრებული ნიჭით იყო დაჯილდოებული. იგი ყველას ჯობნიდა გამოთქმით კითხვაში და ყველა კითხვას უპასუხებდა, მაშინ როცა სხვები ბოთეებივით ისხდნენ და ბოღმით სივდებოდნენ. და განა სწორედ ამ ნიჭიერ ბავშვს არ სცემდნენ და აწამებდნენ გაკვეთილის შემდეგ? რასაკვირველია, სცემდნენ! არა, ჩვენ ერთმანეთისგან არ უნდა განვსხვავდებოდეთ. ყველა თავისუფალი და თანასწორი უნდა იყოს. კი არ დავიბადოთ თანასწორნი, როგორც კონსტიტუციაში წერია, არამედ მერე უნდა გავხდეთ. ყოველი ადამიანი მეორის ასლი უნდა იყოს და მაშინ ყველა ბედნიერი იქნება, რადგან პირველი ვეღარ დაჩრდილავს მეორეს.

დიახ! წიგნი კი გატენილი თოფია, რომელიც კარის მეზობელს დაუმიზნებია შენთვის. დაწვით იგი და თოფი უტყვიოდ დარჩება. ადამიანის გონება უნდა აილაგმოს. რა ვიცით, ვინ გახდება ნაკითხი კაცის სამიზნე? იქნებ მე? აი, ამიტომ ვერ ვიტან მაგისთანებს! დაბოლოს, როცა მთელ მსოფლიოში სახლები ცეცხლგამძლე გახდა მეხანძრეები უქმად დარჩნენ და მათ ახალი საქმე გამოუძებნეს - გონების სიმშვიდის მცველებად დააყენეს. ბუნებრივი და გასაგებია, რომ ყველას ეშინია, სხვამ არ მაჯობოსო და მეხანძრე იმიტომ არსებობს, რომ ეს საფრთხე ააცილოს ადამიანებს. იგი კაცობრიობის ოფიციალური ცენზორი, მოსამართლე და აღმასრულებელია.

ჩვენი ცივილიზაცია ძალზე ვრცელია და ამიტომ არ შეიძლება, მასში შემავალი დაჯგუფებები უკმაყოფილონი იყვნენ. აბა, თქვენს თავს შეეკითხეთ ყველაზე უფრო რისკენ მიილტვით? ბედნიერებისკენ, არა? განა მთელი სიცოცხლის განმავლობაში ამას არ გიჩიჩინებდნენ? გვინდა ბედნიერი ვიყოთ - ამბობს ხალხი. კარგია, მაგრამ განა ხალხს ბედნიერება აკლია? განა მათ მოსაწყენად მოვაცლით, განა გართობას ვაკლებტ? ჩვენ ხომ მხოლოდ ამიტომ ვცოცხლობთ ამქვეყნად. ასე არ არის? აუცილებელია სიამოვნება, აღგზნება და დამეთანხმეთ, რომ ჩვენი კულტურა უხვად გვამარაგებს ამით.

ფერადკანიანებს არ მოსწონთ "პატარა ზანგის ბიჭი სამბო"? დაწვით! თეთრკანიანებს არ სიამოვნებთ "ბიძია თომას ქოხი"? დაწვით! ვიღაცამ დაწერა წიგნი თამბაქოსა და ფილტვების კიბოს შესახებ. სიგარეტის მეწარმეები დაფრთხნენ! დაწვით ეს წიგნიც! სიმშვიდეა საჭირო! არავის უნდა აწუხებდეს რაიმე. ყველაფერი, რაც კი გაწუხებს, უნდა მოისპოს, ღუმეში უნდა დაიწვას. დაკრძალვა საშინელებაა და ამასთან წარმართული გადმონაშთია, არა? ისიც გააუქმეთ! აი, სულ ხუთი წუთია, რაც კაცი გარდაიცვალა და უკვე დიდი მილისკენ მიაქანებენ. კრემატორიუმებს ჰელიკოპტორები ემსახურება. ადამიანი გარდაიცვალა და ათი წუთის შემდეგ ერთ მწკრივ შავ ნაცრად იქცა. მოდი, ნუღარ ვიგლოვებთ გარდაცვლილებს. დავივიწყოთ ისინი. ცეცხლს მივცეთ ყოველივე და ყველაფერი, ცეცხლი ყველაფერს აცისკროვნებს და ასპეტაკებს.

... ლურსმნები და ფიცრები თუ არა გაქვს, სახლს ვერ ააშენებ. თუ არ გინდა, რომ სახლი აშენდეს, ლურსმნები და ფიცრები უნდა დამალო. თუ არ გინდა, რომ ადამიანი პოლიტიკამ დატანჯოს, ნუ მისცემ საშუალებას, საკითხს ორი მხრიდან შეხედოს. ეს კი არა, სულ ნუ შეხედავს. დაე, დაივიწყოს, რომ ქვეყნად ისეთი რამ არსებობს, როგორიც ომია. დაე, სახელმწიფომ უზომო გადასახადები აკრიფოს, დაე, მთავრობა ტლანქი და მოუსაზრებელი იყოს, ოღონდ ხალხმა ამას ყურადღება არ მიაქციოს: მთავარია, ხალხი მშვიდად იყოს! მოაწყვეთ კონკურსები, თუ ვის ახსოვს ყველაზე პოპულარული სიმღერის სიტყვები, ვის შეუძლია ჩამოთვალოს შტატების დედაქალაქები, ვის შეუძლია გაიხსენოს, რამდენი ხორბალი მოვიდა აიოვაში... ამოიტენეთ ადამიანს გონება ცნობებით, ფიტულივით ამოტენეთ ამ წყეული ფაქტებით და ეგონებათ, რომ ბრწყინვალე განათლება მიიღეს. ეგონებათ, რომ აზროვნებენ და წინ მიდიან. სინამდვილეში ადგილზე იქნებიან გაყინული, თუმცა თვითონ ბედნიერად იგრძნობენ თავს, რადგან ასეთი ცოდნა უცოდველია. ნუ მისცემთ მათ ისეთ ლიპ რამეს, როგორიც ფილოსოფია და სოციოლოგიაა. არ არის საჭირო, რომ ფაქტები ერთმანეთს დაუკავშირონ და დასკვნები გამოიტანონ. ამას მელანქოლიისკენ მივყავართ. ის ადამიანი, რომელსაც შეუძლია სატელევიზიო კედლის დაშლა და აწყობა, გაცილებით ბედნიერია მასზე, ვინც ცდილობს გაზომოს და გამოიანგარიშებ, რომ შენი თავი არარაობად და მიუსაფრად არ მოგეჩვენოს. ნამდვილად ასეა! მე თვითონ გამომიცდია, დალახვროს ეშმაკმა! ასე რომ, ჩვენს კლუბებს უნდა მივუბრუნდეთ, ვიფიქროთ აკრობატებისა და ილუზიონისტების გამოსვლებზე. საცირკო ტრიუკებს ვუყუროთ, რეაქტიული ავტომობილებითა და მოტოციკლ-ჰელიკოპტერებით ვისეირნოთ, სექსუალური სურათებითა და კინოვარსკვლავებით გავერთოთ. არ უნდა მოვიკოთ ისეთი სანახაობები, რომლებიც ავტომატურ რეფლექსებს იწვევს. თუ დრამა უხეიროა, თუ ფიმლი არაფერს გეუბნება, პიესა ყალბია, შეეცადეთ აღმგზნები საშუალება გამოიყენოთ, ე.ი. ხმაურით გამაღიზიანოთ. მე ვიფიქრებ, რომ პიესა მოქმედებს, სინამდვილეში კი ხმაურისგან წარმოშობილი ტალღის რხევა იმოქმედებს.

მთავარია, მუდამ გახსოვდეს, რომ ჩვენი ბედნიერებისთვის მებრძოლნი ვართ, თქვენ, მე, სხვები... ჩვენ ვიცავთ კაცობრიობას იმ პატარა ჯგუფისგან, რომელსაც უნდა თავისი წინააღმდეგობებით სავსე თეორიებითა და აზრებით გააუბედუროს სხვები, ჩვენ კი კაშხალს ვდარაჯობთ. ყოჩაღად, თორემ მელანქოლიისა და მოსაწყენი ფილოსოფიის ნიაღვარი წალეკავს ჩვენს მსოფლიოს. ველას ჩვენი იმედი აქვს. მე არ ვიცი, შეგნებული გაქვთ თუ არა, რამდენად საჭირონი ვართ ჩვენ, მეხანძრეები, იმისთვის, რომ ქვეყანა მუდამ ისეტი ბედნიერი იყოს, როგორიც დღეს არის.

ყველა მეხანძრე, ადრე იქნება თუ გვიან, დაინტერესდება, ნეტა რას ამბობენ წიგნებიო. ისე მოუნდება ამის გაგება, რომ ვეღარ მოისვენებს. მერმწუნე, მე ხომ თავის დროზე საკმაოდ ბევრი წამიკითხავს, რათა საქმეში გავრკვეულიყავი, ჰოდა, დამიჯერეთ, რომ წიგნებში არაფერი ისეთი არ წერია! არაფერი, რომ დაიჯერო და სხვას ასწავლო. ისინი არასასურველ, გამოგონებულ ადამიანებზე მოგვითხრობენ, თუ მხატვრული ლიტერატურაა, და თუ მეცნიერულია, კიდევ უარესი: ერთი პროფესორი იდიოტს ეძახის მეორეს, ერთი ფილოსოფოსი ცდილობს ღრიალში აჯობოს მეორეს. ყველანი წაღმა-უკუღმა დაბოდიალობენ. ცდილობენ ციდან ვარსკვლავები მოწყვიტონ, მზე დააბნელონ. პირდაპირ თავგზას დაკარგავთ.


გამომცემლობა პალიტრა L, 2013 წ.

Wednesday, July 9, 2014

რეი ბრედბერი - 451º ფარენჰაიტით

451º ფარენჰაიტით არის ტემპერატურა, რომელზედაც ქაღალდი იწვის.


ხანძრის გაჩენა მთელი ნეტარება იყო!

მეხანძრე ფართოდ დაალაჯებს ციცინათელების გუნდში და იმ ბავშვივითაა გახარებული, რომელიც აპირებს ჯოხზე წამოცმული შაქარყინული შედოს ღუმელში. ამასობაში კი სულს ღაფავენ სახლის ზღურბლზე და გაზონებში მიმოფანტული მტრედებივით ფარფატა წიგნები. ეს წიგნები ნაპერწკლებად ადიან ცაში და მერე ჭვარტლით გაშავებული ქარი მიაქანებს ამ ნაპერწკლებს სადღაც.

- ოდესმე თუ კითხულობთ რომელიმე დასაწვავ წიგნს?
- ამას კანონი გვიკრძალავს, - ღიმილით მიუგო მონტენმა.
- ჰო... რა თქმა უნდა.
- ეს მშვენიერი ხელობაა. ორშაბათს შილერი დავწვათ, ოთხშაბათს უიტმენი, პარასკევს ფოლკნერი. ფერფლად ვაქციოთ, მერე ფერფლიც დავწვათ! ეს არის ჩვენი პროფესიული დევიზი.

- რაო? - ჰკითხა მონტეგმა თავის მეორე „მეს“ - იმ ქვეცნობიერ იდიოტს, რომელიც დროდადრო ნებისყოფას, ჩვეულებას, გონებას უჯანყდებოდა და ყბედობას იწყებდა ხოლმე.

ხალხი ჩირაღდანს ჰგავს, რომელიც, სანამ არ ჩააქრობენ, მხოლოდ საკუთარ შუქს ასხივებს. რა იშვიათად ხდება, რომ სხვა ადამიანმა ასახოს სენი სახე და დაგანახოს შენი შთაბეჭდილებები, შენი იდუმალი და მოკრძალებული ფიქრები.

ჩვენს საუკუნეში ყველაფერი გაუფასურდა. ადამიანსა და ქაღალდის ხელსახოცს ერთი ფასი აქვს. შეგიძლია ცხვირი მოიწმინდო ადამიანით, დაჭმუჭნო, გადააგდო. მერე მეორეს წასწვდე, თითზე შემოიხვიო, ნესტოები გამოიწმინდო და გადააგდო. ყველა ერთმანეთს ჰგავს, არც ერთი არ გეჭიდება გულზე.

- მე... მე ფიქრებში წავედი. წინა კვირის ხანძარზე ვფიქრობდი. ის კაცი გამახსენდა, ბიბლიოთეკა რომ მოვუწესრიგეთ. ნეტავი რა დაემართა?
- ბღავილ-ბღავილით წაიყვანეს საგიჟეთში.
- შეშლილი რომ არ იყო?
ბიტიმ მშვიდად აჭრა ბანქო და უპასუხა:
- ყველა, ვინც კი ფიქრობს, რომ შეიძლება მთავრობისა და ჩვენი მოტყუება, შეშლილია.
- მე შევეცადე წარმომედგინა, რას გრძნობს კაცი ამისთანა დროს. ჩვენი სახლები და წიგნები რომ დაწვან, მაგალითად...
- ჩვენ წიგნები არ გვაქვს!
- არა, რომ გვქონდეს.
- იქნებ თქვენ გაქვთ? - თვალები მოჭუტა ბიტიმ.
- არა, - იუარა მონტეგმა, მოთამაშეებს მზერა აარიდა და კედელს მიაჩერდა, სადაც საბეჭდ მანქანებზე გადაბეჭდილი მილიონი აკრძალული წიგნის სია ეკიდა. წიგნების სათაურები ცეცხლის ალში ცეკვავდნენ ხოლმე, როცა მონტეგი ნაჯახითა და ნავთის შლანგით ამხობდა და წვავდა ჟამთასვლის შენობას.

ერთდროულად ამოიღეს ჯიბიდან წესდება, რომელიც ამერიკის შეერთებული შტატების სახანძრო რაზმების მოკლე ისტორიასაც შეიცავდა. მონტეგი კარგად იცნობდა ამ წიგნს, წიგნში ეწერა:
„დაარსებულია 1790 წელს, კოლონიებში გავრცელებული ინგლისის გავლენით დაწერილი ლიტერატურის დასაწვავად. პირველი მეხანძრე - ბენჯამენ ფრანკლინი.
წესი 1. განგაშის სიგნალის გაგონებისთანავე მიაშურე შემთხვევის ადგილს.
წესი 2. სწრაფად გააჩაღე ხანძარი.
წესი 3. დაწვი ყველაფერი.
წესი 4. მაშინვე დაბრუნდი სახანძრო სადგურში.
წესი 5. იყავი მზად მომდევნო განგაშისთვის“.

მონტეგს არაფერი ჩაუდენია - მისი ხელი იყო ყველაფრის მოქმედი; ხელს თავისი გონება, სინდისი და ცნობისმოყვარეობა გასჩენოდა თითოეულ აკანკალებულ თითში და ქურდად ქცეულიყო. ხელმა იღლიაში ამოუდო მონტეგს წიგნი, მაგრად მიაკრა ოფლიან სხეულს და ისე სწრაფად და მარჯვედ ამოძვრა ზევით, თითქოს ილუზიონისტის ხელიაო. „აი ნახეთ! მე უცოდველი ვარ! შემხედეთ!“

წიგნები გროვად ეყარა, თითქოს ნაპირზე დასამარილებლად დაყრილი თევზებიაო. მეხანზრეები ზედ ახტებოდნენ, ფეხი უცურდებოდათ და ეცემოდნენ. მოოქრული სათაურები წამით გაიელვებდა, მერე წიგნი წაიქცეოდა და ელვარება ქრებოდა.

მონტეგმა იგრძნო, რომ მოპარული წიგნი გულივით უფართხალებდა უბეში.

- ათასამდე წიგნი და ერთი ქალი დავწვით...
- მართლა?
- დავწვიტ დანტეს, სვიფტის და მარკუს ავრელიუსის წიგნები.
- ეგ ავრელიუსი ევროპელი იყო?
- მგონი კი.
- რადიკალი?
- არ ვიცი, არ წამიკითხავს.
- რადიკალი იქნებოდა...

ეტყობა, ამ წიგნებში რაღაც ისეთი რამ არის, რასაც ჩვენ ვერ ვხვდებით, თორემ რა გააჩერებდა იმ ქალს ცეცხლმოკიდებულ ბინაში. არა, ნამდვილად რაღაც იქნება! შენ ხომ არაფრის გულისთვის არ გაწირავ თავს?

წუხელ მთელ ღამეს ვფიქრობდი, თუ რამდენი ნავთი დავხარჯე ამ ათ წელიწადში. ვფიქრობდი, წიგნებზე და მივხვდი, რომ ყოველი წიგნის უკან ადამიანი იდგა, ადამიანი ფიქრობდა, მსჯელობდა და დიდი წვალებით ნელ-ნელა გადაჰქონდა თავისი აზრი ქაღალდზე. ეს ადრე არასოდეს მომსვლია თავში. ...ზოგს ალბათ მთელი სიცოცხლე სჭირდებოდა, რომ თავისი ნაფიქრალი დაეწერა, რომ გაეცნო სხვებისთვის ნანახი და განცდილი, მე კი მივედი და ორ წუთში მოვსპე ყველაფერი.

ხალხი მეტისმეტად ბევრს ლაპარაკობდა, და ბევრი დრო ჰქონდათ საფიქრელად. აი, ამიტომ გააქრეს აივნები და ბაღებიც მიაყოლეს.

- მეჩვენება, თითქოს გავსივდი და დავმწიმდი, თითქოს გულ-მუცელში უამრავი რაღაც დამიგროვდა, ოღონდ არ ვიცი რა. მგონი, წიგნების კითხვაც კი დავიწყე! - მაშინ ხომ ციხეში ჩაგსვამენ! - მილდრედმა ისე შეხედა ქმარს, თითქოს მათ შორის მინის კედელი ყოფილიყო აღმართული.

- პროფესორო, ერთი უცნაური კითხვა უნდა დაგისვათ: რამდენი ცალი ბიბლია დარჩა ჩვენს ქვეყანაში?
- მე არ მესმის, რას მეკითხებით!
- მინდა გავიგო, ერთი ცალი მაინც თუ არის დარჩენილი.
- მახეს მიგებთ? მე ყველას კი არ ველაპარაკები ტელეფონით!
- შექსპირისა და პლატონის რამდენი ეგზემპლარი დარჩა?
- არც ერთი! თქვენც ხომ იცით, რომ არც ერთი!

„დაჯექით მონტეგ! უყურეთ! აი, წიგნს ფრთხილად ვიღებთ, ვითომ ყვავილის ფურცელია. ვუკიდებთ პირველ გვერდს, მერე მეორეს. ისინი შავ პეპლებად გადაიქცნენ, რა ლამაზია, არა?! მეორიდან მესამე ფურცელს ვუკიდებთ ცეცხლს, მესამიდან მეოთხეს, ასე მიდის და თანდათან იწვის. სიტყვებით გამოთქმული ყველა სულელური აზრი, ყალბი დაპირება, გაცვეთილი თვალსაზრისი და დრომოჭმული ფილოსოფია!“

ახლა ადამიანი ნამდვილ პიტნის კამფეტად იქცა, რომელსაც შაქრისა და სახარინის ცრემლი ჩამოსდის, თუკი ჩუმ-ჩუმად არ ცდილობს რეკლამა გაუწიოს რაიმე საქონელს, ურომლისოდაც, თითქოს მორწმუნეს სიცოცხლე არ შეუძლია.

ფაბერმა წიგნი დაყნოსა. - იცით თუ არა, რომ წიგნებს მუსკატისა თუ შორეული ქვეყნის სხვა რომელიღაც სანელებლის სუნი უდის? ბავშვი რომ ვიყავი, სულ წიგნებს ვყნოსავდი. ღმერთო, რამდენი კარგი წიგნი არსებობდა, სანამ დაწვის ბრძანებას გასცემდნენ...

წიგნებში განა ყველაფერია, რასაც თქვენ ეძებთ? იგი ყველგან უნდა ეძებოთ - ძველ გრამაფონის ფირფიტებში, ძველ კინოფილმებში, ძველ მეგობრებში. ეძებეთ საკუთარ ბუნებაში, საკუთარ თავში! წიგნები მხოლოდ ერთ-ერთი ვრცელი საცავი იყო, სადაც იმას ვინახავდით, რისი დავიწყებისაც გვეშინოდა. წიგნებში არავითარი ჯადოსნობა არ არის. მხოლოდ მათი ნათქვამია ჯადოსნური, მხოლოდ ის, რომ ისინი ნაკუწებისგან მთლიან სამყაროს გვიკერავენ.

ახლა ხომ გესმით, რატომ იწვევენ წიგნები ასეთ სიძულვილსა და შიშს! ისინი გვიჩვენებენ ფორმებს ცხოვრების სახეზე. ფუფუნების მაძიებელთ კი უნდათ, მხოლოდ სანთელივით დაწმენდილ, უფერო, უბეწვო და არაფრის მთქმელ სახეს უყურონ.

იყო დრო, როცა ყველა წიგნი გვქონდა და მაინც ფრიალო კლდეს ვეძებდით გადმოსახტომად. მაგრამ ჩვენ თავისუფლად სუნთქვის საშუალება უნდა გვქონდეს. ჩვენ ცოდნა უნდა დავიბრუნოთ და ალბათ, ერთი ათასი წლის შემდეგ უფრო დაბალ კლდეს ავირჩევთ გადმოსახტომად. წიგნები ხშირ-ხშირად შეგვახსენებენ, თუ რა ვირები და რეგვენები ვართ. ისინი კეისრის პრეტორიანულ დაცვას ჰგვანან, რომელიც ზეიმის დროს ჩასჩურჩულებდა ხოლმე მბრძანებელს: „გახსოვდეს, კეისარო, რომ შენც მოკვდავი ხარ“. მოსახლეობის უმეტესობას არ შეუძლია იმოგზაუროს, ხალხს ესაუბროს, მსოფლიოს სხვადასხვა ქალაქი მოიაროს. ჩვენ არც დრო გვაქვს, არც ფული და არც მეგობრები გვყავს. ყოველივე, რასაც თქვენ ეძებთ, არსებობს ამქვეყნად, მაგრამ ჩვენისთანა ადამიანს მხოლოდ ერთი პროცენტი შეუძლია ნახოს. დანარჩენი ოთხმოცდაცხრამეტი კი წიგნებით უნდა შეივსოს. თქვენ კი ნურც გარანტიას ითხოვთ და ნურც იმას ფიქრობთ, რომ მხოლოდ რომელიმე ადამიანი, მანქანა ან ბიბლიოთეკა მოგიტანთ ხსნას. თვითონვე უნდა გაიკვლიოთ გზა და თუ დაიხრჩობით, ის მაინც გეცოდინებათ, რომ ნაპირისკენ გეჭირათ გეზი.

ნეტავ რამდენჯერ შეიძლება გადარჩეს კაცი?

სანამ მთელი მოსახლეობა „თავისუფლების ქარტიისა“ და კონსტიტუციის ციტირებას არ დაიწყებს ყველაფერი რიგზეა.

ფენიქსთან შედარებით ერთი დიდი უპირატესობა მაინც გაგვაჩნია: ჩვენს შეცდომებს ვხვდებით ხოლმე. ვიცით ყველა ჩვენი შეცდომა, რომელიც ამ ათასი წლის განმავლობაში ჩაგვიდენია და რადგან ამდენს ვხვდებით, ოდესმე იმასაც მივაღწევთ, რომ ეს წყეული კოცონები აღარ დავანთოთ და შიგ აღარ ჩავხტეთ.


გამომცემლობა პალიტრა L, 2013 წ.

Tuesday, July 8, 2014

ოლდოს ჰაქსლი - ფორდმსახურება

ნაწყვეტი რომანიდან - „საოცარი ახალი სამყარო“

ორ კვირაში ერთხელ, ხუთშაბათობით, ბერნარდს ერთობის შეკრებებში მონაწილეობა ევალებოდა. ...ჯგუფი შეივსო, ერთობის რკალი შეიკრა. ქალი, მამაკაცი, ისევ ქალი და ისევ მამაკაცი - მონაცვლეობით ისხდნენ წრეში, მაგიდის ირგვლივ. თორმეტივე ერთიანობას ესწრაფოდა, თორმეტივე საკუთარი ინდივიდუალობის ერთარსებაში შერწყმის, ერთარსებაში განსხეულებისთვის იყო მზად. 

ჯგუფის თავმჯდომარე წამოდგა, ნიშანი T პირჯვარივით გამოისახა და სინთეზური მუსიკა ჩართო - სასულე და სიმებიანი ანსამბლი ნებას მიშვებული დაფდაფების მსუბუქი, მომთენთავი დარტყმების ფონზე, გულისგამაწვრილებლად იმეორებდა და იმეორებდა ერთობის პირველი ჰიმნის მოკლე, აკვიატებულ მოტივს, რომელიც სულ თან გდევდა, რომელსაც თავს ვერასდიდებით დააღწევდი. მელოდია არ ცხრებოდა, მთრთოლვარე რიტმი თითქოს ყურში კი არა, სადღაც სულის სიღრმეში ისმოდა; მუსიკის თანხმიანობა გონებას კი არა, თანაგრძნობით აღვსილ მთელ არსებას აფორიაქებდა. თავმჯდომარემ კიდევ ერთხელ გამოსახა T და დაჯდა.

ფორდმსახურება დაიწყო. მაგიდის შუაგულში სომის ნაკურთხი აბები იდო. ხენდროს წვენ-სომით სავსე სიყვარულის თასი ხელიდან ხელში გადაეცემოდა. „ვსვამ, რათა თქვენში განვსხეულდე“, გაიმეორა თორმეტივემ და თასი ერთმანეთის მიმდევრობით სულმოუთქმელად დაცალეს. მერე სინთეზური ორკესტრის თანხლებით, ერთობის პირველი ჰიმნი შეასრულეს.

„ო, ფორდ, თორმეტი გვაქციე ერთად, ერთ შენაკადად დიდი მდინარის, T მოდელივით წინ მივისწრაფით, თორმეტი წვეთი თანაზიარი“...

თორმეტი სტროფი, ერთიანობის თორმეტი მოწოდება და სიყვარულის თასის მეორე ჩამოტარება. „ვსვამ დიდებული ერთარსებისთვის“ - ჯგუფის დევიზი ახლა ასე ჟღერდა. ყველამ დალია. მუსიკა არ ცხრებოდა. დაფდაფები გუგუნებდა. ბგერები გულ-მუცელში სასიამოვნო ჟრჟოლას იწვევდა. ერთობის მეორე ჰიმნიც შესრულდა.

„დიდებულო ერთარსებავ, თორმეტს გვსურს თავდავიწყება, ერთიანი სიცოცხლე ხომ სიკვდილიდან აითვლება“.

ისევ თორმეტი სტროფი და სომამ მოქმედება დაიწყო. თვალები გაუბრწყინდათ, სახეები შეეფაკლათ, საყოველთაო სიკეთის შინაგანი ნათება ყველას სახეზე გულითად, მეგობრულ ღიმილად გამოისახა. ბერნარდმაც კი იგრძნო, რომ ოდნავ მოლბა. ყველაფერი იღონა, რომ მორგანა როტშილდის გაცისკროვნებული მზერისთვის საპასუხო ღიმილი შეეგებებინა. მაგრამ ეს წარბი, შავი, გადაბმული წარბი მაინც თვალში ეჩხირებოდა! ამ წარბის ატანა წარმოუდგენელი იყო, სრულიად წარმოუდგენელი. ეტყობა, საკმარისად არ იყო მოდუნებული. ფიფის და ჯოანას შორის რომ მჯდარიყო... სიყვარულის თასი წრეში მესამედ ჩამოატარეს; „ვსვამ მისი მოახლოებული მოსვლისთვის“, წარმოთქვა მორგანა როტშილდმა - თასის წრეში დატრიალების მისი ჯერი იყო. ხმამაღლა ლაპარაკობდა, აღფრთოვანებული. დალია და თასი ბერნარდს გადააწოდა. „ვსვამ მისი მოახლოებული მოსვლისთვის“, გაიმეორა; თან გულწრფელად ცდილობდა, მოსვლის მოახლოება ეგრძნო; მაგრამ შავი წარბი მოსვენებას არ აძლევდა, და ფიქრობდა, რომ მოსვლა უსასრულოდ შორს იყო. დალია და თასი კლარა დეტერდინგს გადასცა. „ისევ არაფერი გამომივა“, ეუბნებოდა თავისთავს. „ნამდვილად არ გამომივა არაფერი“. თუმცა სახეზე დაფენილ ბედნიერ ღიმილს არ იშორებდა.

სიყვარულის თასი ისევ წრეში დატრიალდა. თავმჯდომარემ ხელი ასწია და ნიშანი მისცა. ანსამბლმა ერთობის მესამე ჰიმნი დასჭექა.

„შეიგრძენი მისი მოსვლა, შეერთდი და აღენთე, დიდებულ ერთარსებაში მე შენ ვარ და შენ კი - მე“!

სტროფს სტროფი მოჰყვებოდა, ჯგუფის მღელვარება მატულობდა. მოსვლის მოახლოების შეგრძნება ჰაერს ელექტროდენივით მუხტავდა. თავმჯდომარემ მუსიკა გამორთო. ფინალური სტროფის ფინალური აკორდის შემდეგ, სრული სიჩუმე გამეფდა - დაძაბული მოლოდინის სიჩუმე. თავმჯდომარემ ხელი გაიწვდინა. და უეცრად ღრმა, ძლიერი ხმა, ნებისმიერი ადამიანის ხმაზე უფრო მუსიკალური, უფრო სავსე, თბილი, სიყვარულით, სურვილით და თანაგრძნობით ათრთოლებული, მშვენიერი, იდუმალი, ღვთაებრივი ხმა გაისმა საიდანღაც ზემოდან. „ო, ფორდ, ფორდ, ფორდ“, ძალიან ნელა იმეორებდა და თანდათან სუსტდებოდა, ილეოდა. მსმენელებს მთელ სხეულში სითბო ჩაეღვარათ და მზის წნულიდან სხივებივით გაიშალა თავისა და კიდურებისკენ. თვალზე ცრემლი მოადგათ. გული ფეთქავდა, მუცელში რაღაც ტრიალებდა, რაც გონებას არ ემორჩილებოდა. „ო, ფორდ“! დნებოდნენ. „ფორდ“! დაღვენთილები, ერთმანეთს ერწყმოდნენ. და უეცრად მჭახედ, თავზარდამცემად გაისმა: - ისმინეთ, ისმინეთ! - სმენად იქცნენ. პაუზა... და ერთბაშად - ჩურჩული, რატომღაც კივილზე უფრო სულისშემძვრელი ჩურჩული: - დიდებული ერთარსების ნაბიჯები... - ისევ და ისევ: - დიდებული ერთარსების ნაბიჯები... - ჩურჩული თითქმის მიწყდა. - დიდებული ერთარსების ნაბიჯები კიბეზე ისმის. - კიდევ ერთხელ გამეფდა სიჩუმე. მოლოდინის დაძაბულობა წუთით შესუსტდა და თანდათან ისევ კულმინაციისკენ წავიდა. ესმით, ესმით დიდებული ერთარსების ნაბიჯები, უხილავი საფეხურებით დაბლა რომ ეშვება და თანდათან ახლოვდება. დიდებული ერთარსების ნაბიჯები. და აი, დაძაბულობა ზღვარს გასცდა! თვალებგაფართოებული, პირდაღებული მორგანა ფეხზე წამოიჭრა.

- მე მესმის მისი, - ყვიროდა ქალი, - მესმის!
- მოდის, გვიახლოვდება, - დაიყვირა საროჯინი ენგელსმა.
- ჰო, მოდის, მეც მესმის. - ერთდროულად წამოხტნენ ფიფი ბრადლოუ და თომ კავაგუჩი.
- ოჰ, ოჰ, ოჰ! - მეტყველების უნარი დაკარგა ჯოანამ.
- მოდის, მოდის! - ყვიროდა ჯიმ ბოკანოვსკი.
თავმჯდომარე წინ გადაიხარა, ღილაკს ხელი დააჭირა და გარემო ციმბალების, თეფშების და ტამტამების ველურმა ხმაურმა გააყრუა.
- ოჰ, ის მოდის, ვაი! - კლარა დეტერდინგი ისე კიოდა, თითქოს ყელს ჭრიანო.

ბერნარდი მიხვდა, რომ მასაც რაღაც უნდა მოემოქმედა, წამოხტა და აყვირდა: - მესმის, გვიახლოვდება! - ტყუოდა, არაფერიც არ ესმოდა და არც არავის ელოდა. არავის - მუსიკის და გარემომცველი აღტყინების მიუხედავად. მაინც ცდილობდა სხვებს არ ჩამორჩენოდა, ხელებს იქნევდა, ყვიროდა. მერე, როცა ყველამ ცეკვა, ფეხების ბაკუნი და ცმუკვა დაიწყო, ისიც აცეკვდა და აცმუკდა სხვების შემხედვარე.

ტრიალებდნენ და წრეს უვლიდნენ ცეკვით, ხელები წინ მდგომის თეძოებზე ეწყოთ, უნისონში ყვიროდნენ, ფეხებს მუსიკის რიტმში აბაკუნებდნენ, ხელებს ამავე რიტმში უტყაპუნებდნენ წინ მდგომს დუნდულებზე - ორჯერ თორმეტი ხელი - როგორც ერთი. როგორც ერთი - ისე ირწეოდა ტაქტში თორმეტი უკანალი. თორმეტი, როგორც ერთი. თორმეტი როგორც ერთი. „მესმის მისი, მესმის მისი ნაბიჯები“. მუსიკის ტემპი აჩქარდა, აჩქარდა ფეხების მოძრაობა, აჩქარდა ხელების რიტმული ტყაპუნი. და უცებ დიდებული სინთეზური ბანი აგუგუნდა ერთიანობის მოახლოებული კულმინაციის, თორმეტის ერთარსებად შეუღლების ნიშნად. „ორგი-პორგი“ მღეროდა ბანი ტამტამების წრეგადასულ ხმაურში:

„ორგი-პორგი, გოგო-ბიჭი, ქალი-კაცი ვერთდებით, ჩვენი ფორდის სიყვარულით ენერგიით ვივსებით“!

„ორგი-პორგი“, მოცეკვავეებმა ლიტურგიული მისამღერი აიტაცეს, „ორგი-პორგი, გოგო-ბიჭი, ქალი-კაცი“... მღეროდნენ, შუქი კი თანდათან ფერმკრთალდებოდა, უფრო თბილი, მსუყე და წითელი ხდებოდა, ბოლოს უკვე ემბრიონარიუმის მეწამულ ბინდბუნდში ცეკვავდნენ. „ორგი-პორგი“... სისხლისფერ ჩანასახოვან ბინდში ერთხანს კიდევ ცეკვავდნენ წრეზე დაუღალავი მუსიკის რიტმში. „ორგი-პორგი“... მერე წრე გაიხსნა, ნაწილებად დაიშალა და მოცეკვავეები მაგიდის ირგვლივ მეორე რკალად განლაგებულ დივნებზე დაეშვნენ. „ორგი-პორგი“... ნაზად, ღრმად, სულშიჩამწვდომად ღუღუნებდა ბანი, თითქოს გულაღმა და პირქვე მიწოლილების თავზე უზარმაზარი შავი მტრედი ეკიდა ჰაერში.
სახურავზე იდგნენ. „ბიგ ჰენრის“ ციფერბლატმა თერთმეტი ჩამოკრა. წყნარი და თბილი ღამე იყო.

- არაჩვეულებრივი იყო, უბრალოდ არაჩვეულებრივი! - თქვა ფიფი ბრედლოუმ. - განა არაჩვეულებრივი არ იყო? - ბერნარდს აღფრთოვანებით შეხედა, მაგრამ ამ აღფრთოვანებაში ღელვის და გზნებისთვის ნატამალიც არ იყო, რადგან გზნება დაუკმაყოფილებლობის ტოლფასია. ეს იყო განცდილი ერთიანობის, განსხეულების მშვიდი ექსტაზი, არა უაზრო სიმაძღრისა და სიცარიელის, არამედ ჰარმონიის, შინაგანი ძალების გაწონასწორებით მოგვრილი, გამდიდრებული და განახლებული სიცოცხლის სიმშვიდე. რადგან ერთობის შეკრება ენერგიას ითხოვდა და იძლეოდა. ახალი ენერგიით დამუხტული ფიფი თავად სრულყოფილება იყო. - მართლაც არაჩვეულებრივი იყო, თქვენც ასე არ ფიქრობთ? - არ ცხრებოდა ფიფი და ბერნარდს არაბუნებრივად მოელვარე თვალებით შეჰყურებდა.

- მეც ასე ვფიქრობ, - იცრუა ბერნარდმა და თვალი აარიდა. ფიფის გარდასახული სახე ბრალს სდებდა და დამცინავად ახსენებდა საკუთარ სიმარტოვეს, რომელსაც ახლა უფრო მძაფრად გრძნობდა, ვიდრე შეკრების დაწყებამდე; გამოფიტულს ყველაფრის მოყირჭების განცდა დაუფლებოდა. ერთარსებად შეუღლებულთაგან გარიყული და მარტოსული, მარტოსული მორგანას მკლავებში - კიდევ უფრო მარტოსული, კიდევ უფრო უიმედოდ ჩაკეტილი საკუთარ თავში, ვიდრე ოდესმე. მეწამული ბინდიდან ჩვეულებრივი ელექტრონის სინათლეზე ნამდვილ ტანჯვად გარდაქმნილი თვითშეგნებით გამოვიდა. თავს უსაზღვროდ უბედურად გრძნობდა და ალბათ (ისევ ფიფის მოელვარე თვალები), ეს მხოლოდ მისი ბრალი იყო.


გამომცემლობა „სიესტა“, 2013წ.

ოლდოს ჰაქსლი - საოცარი ახალი სამყარო

სულ რაღაც ოცდათოთხმეტსართულიანი დაბალი რუხი შენობა. მთავარ შესასვლელზე წარწერაა, „ცენტრალური ლონდონის ინკუბატორი და აღმზრდელობითი ცენტრი“, ფარზე - მსოფლიო სახელმწიფოს დევიზი, „ერთობა, ერთგვაროვნება, სტაბილურობა“.

ფანჯარაში შემოჭრილი მკვეთრი შუქის წვრილი ზოლი კი ცივია და ხარბად დაეძებს რაიმე თბილს, ადამიანის კანს, ან, თუნდაც, ტანსაცმლის ნაკეცს, მაგრამ მინას, ნიკელსა და ლაბორატორიის მქრქალ ფაიფურს აწყდება მხოლოდ.

საზოგადოების დადებითი და ბედნიერი წევრების ჩამოსაყალიბებლად ინფორმაციის დოზა შეძლებისდაგვარად მინიმალური უნდა იყოს. ანბანური ჭეშმარიტებაა, რომ ზნეობისა და ბედნიერების საფუძველი წვრილმან დეტალებზე კონცენტრირებაა. ზოგადი ცნებებით აზროვნებას ბოროტების მეტი არაფერი მოაქვს. საზოგადოების დასაყრდენს ფილოსოფოსები კი არა, მესაათეები და ფილატელისტები შეადგენენ.

დავიწყებ თავიდან, - თქვა დირექტორმა, და ყველაზე თავგამოდებულმა სტუდენტებმა რვეულებში სასწრაფოდ შეიტანეს: დავიწყებ თავიდან.

ეფსილონებში, - სამართლიანად აღნიშნა ბატონმა ფოსტერმა, - ადამიანის ინტელექტი არაფერში გვჭირდება. არ გვჭირდება და არც ვუყალიბებთ.

გიყვარდეს ის, რის კეთებაც მოგიწევს ცხოვრებაში - სწორედ ამაშია ზნეობრიობისა და ბედნიერების საიდუმლო, - სენტენციურად განაცხადა დირექტორმა, - აღზრდის მიზანიც სწორედ ეს არის: ადამიანებს საკუთარი გარდაუვალი სოციალური ხვედრი შეაყვაროს.

ინტელექტის ფორმირება მხოლოდ მას შემდეგ არის შესაძლებელი, რაც ემბრიონს კუდი მოძვრება.

ურიკის მავთულის ბადისაგან მოწნული ოთხ-ოთხი თარო რვა თვის ბავშვებით იყო დატვირთული. ბავშვები გაჭრილი ვაშლებივით ჰგავდნენ ერთმანეთს (აშკარად ბოკანოვსკის ჯგუფი იყო), და ყველა ხაკისფერში იყო გამოწყობილი (ხაკისფერი - „დელტა“ კასტის სიმბოლო).

პატარების გონებაში წიგნები და ყვავილები უკვე მყარად იყო დაკავშირებული თავზარდამცემ ხმაურთან და ელექტროშოკთან; ხოლო იგივე ან მსგავსი გაკვეთილის ორასჯერ გამეორება დამყარებული კავშირის გაწყვეტას უკვე შეუძლებელს გახდიდა. ადამიანის მიერ შეკავშირებულს ბუნება ვეღარასოდეს დააშორებს.

კარგად ესმოდა, რატომ არ შეიძლებოდა დაბალი კასტის წარმომადგენლებს წიგნის კითხვაზე დაეკარგათ საზოგადოებისთვის განკუთვნილი დრო; თანაც წიგნებში ამოკითხულით ამა თუ იმ რეფლექსის მოშლის საფრთხე ყოველთვის არსებობდა;

ბუნების სიყვარულით ქარხნებს ვერ აამუშავებ. ამიტომ გადაწყდა ბუნების სიყვარულის აკრძალვა, ყოველ შემთხვევაში, დაბალ კასტებში მაინც;

მოკლედ, - შეაჯამა დირექტორმა, - მშობლები იყვნენ დედა და მამა. - უწმაწურმა სიტყვებმა ბიჭებს ყური მოსჭრა, თუმცა მიხვდნენ, რომ ამ კონტექსტში „დედა“ და „მამა“ სამეცნიერო ტერმინებად იყო გამოყენებული. - „დედა“, - ხმამაღლა გაიმეორა დირექტორმა, ტერმინს ხაზი გაუსვა. შემდეგ სკამზე გადაწვა და აღნიშნა: - ეს არასასიამოვნო ფაქტებია, გეთანხმებით; მაგრამ ისტორიული ფაქტების უმრავლესობაში სასიამოვნო ბევრი არაფერია.

დირექტორმა გულმკერდზე T ნიშნით გადაიწერა პირჯვარი, სტუდენტებმა მოწიწებით გაიმეორეს იგივე.

რა გაკვეთილი გაქვთ საღამოს? - იკითხა დირექტორმა. - პირველი ორმოცი წუთი სექსის საფუძვლებს დაეთმო, - მიუგო ძიძამ. - ახლა კი კლასობრივი ცნობიერების ელემენტებზე გადავედით.

დარბაზის ბოლოში კედელზე რეპროდუქტორი იყო დამონტაჟებული. დირექტორი მიუახლოვდა და ჩართო. „...…აცვიათ მწვანე“, განაგრძობდა დაბალი, მაგრამ ძალიან მკაფიო ხმა, ხოლო დელტა-ბავშვებს - ხაკისფერი. ო, არა, არ მინდა დელტა-ბავშვებთან თამაში. ეფსილონები კიდევ უარესები არიან, იმდენად სულელები არიან, რომ წერა-კითხვის სწავლაც არ შეუძლიათ. გარდა ამისა, მათ შავი ტანსაცმელი აცვიათ, შავი კი საშინელი ფერია. რა კარგია, რომ ბეტა ვარ“. პაუზა. შემდეგ რეპროდუქტორიდან ისევ გაისმა. „ალფა-ბავშვებს ნაცრისფერი ტანსაცმელი აცვიათ. ალფებს გაცილებით მძიმე სამუშაო აქვთ ჩვენთან შედარებით, იმიტომ, რომ ისინი საშინლად ჭკვიანები არიან. რა ბედნიერებაა, რომ ბეტა ვარ და მძიმე შრომა არ მიწევს. ჩვენ ბევრად ვჯობივართ გამებს და დელტებს. გამები სულელები არიან. გამებს აცვიათ მწვანე, ხოლო დელტა-ბავშვებს - ხაკისფერი. ო, არა, არ მინდა დელტა-ბავშვებთან თამაში. ეფსილონები კიდევ უარესები არიან, იმდენად სულელები არიან, რომ წერა-კითხვის“...

სიტყვა თითქოს წყალია, რომელიც წვეთ-წვეთობით ქვასაც კი ხვრეტს, უფრო სწორად კი გამლღვალი ლუქის წვეთებია, ლუქისა, რომელიც ისე ეკვრის გარს, ტვიფრავს და ერწყმის ყველაფერს, რომ წითელი ცვილის გუნდად ქცევა შეუძლია.

ფორდს გეფიცებით, - ჩაერთო საუბარში შეშფოთებული გოგონა, - მისთვის არაფერი დამიშავებია, ფორდს გეფიცებით.

მისი უფორდესობა მუსტაფა მონდი! სტუდენტებს მისალმებისას თვალები კინაღამ ბუდეებიდან გადმოუცვივდათ. მუსტაფა მონდი! დასავლეთ ევროპის მუდმივი მაკონტროლებელი! მსოფლიოს ათი მაკონტროლებლიდან ერთ-ერთი. ათიდან ერთი... ის კი ინკუბატორისა და აღმზრდელობითი ცენტრის დირექტორს მიუჯდა და დარჩენას აპირებს, დიახ, დარჩენას და მათთან საუბარს... სწორედ ასეა, მის უფორდესობასთან ისაუბრებენ. ეს კი თვით ფორდთან საუბრის ტოლფასია.

თქვენ ყველას გახსოვთ, - წარმოთქვა მაკონტროლებელმა თავისი სასიამოვნო ხმით, - მგონი, ყველას გახსოვთ ჩვენი ღმერთის - ფორდის მშვენიერი, შთაგონებული გამოთქმა: „ისტორია სრული უაზრობაა. ისტორია“, - გაიმეორა ნელა, ხაზგასმით, - „სრული უაზრობაა“.

მაკონტროლებელმა ხელით ისეთი მოძრაობა გააკეთა, თითქოს უხილავი, უმსუბუქესი ჯაგრისით მტვერი და აბლაბუდა ჩამოიბერტყაო და ეს იყო ჰარაპას და ქალდეველების ურის მტვერი; თებეს, ბაბილონის, კნოსოსისა და მიკენის აბლაბუდა. ჯაგრისის მსუბუქი მოძრაობა... და სადღაა ოდისევსი, სადღა არიან იობი, იუპიტერი, გაუტამა და იესო? კიდევ ერთი მოძრაობა და აღიგავა ათენისა და რომის ანტიკური ფერფლი, იერუსალიმი და შუამდინარეთი - ყველაფერი წარიხოცა. გაქრა ადგილი, სადაც ადრე იტალია იყო. გაქრა ტაძრები; ერთი მოძრაობაც - და გაქრა მეფე ლირი და პასკალის „აზრები“; გაქრა „ვნებანი“, „რეკვიემი“, სიმფონია, გაქრა... ყველაფერი გაქრა...

უცნაური ჭორები დადიოდა მაკონტროლებლის კაბინეტის სეიფში შენახული აკრძალული წიგნების შესახებ. პოეზია, ბიბლიები და ფორდმა უწყის, კიდევ რა.

პლანეტის ორ მილიარდ მცხოვრებს მხოლოდ ათიათასი სახელი და გვარი ჰქონდა.

შენახვის ვადა: 1 აგვისტო, 632 წელი ფორდის დაბადებიდან.

ჩვენმა უფალმა ფორდმა, ან ფროიდმა - არავინ უწყის რატომ, მაგრამ ფსიქოლოგიურ საკითხებზე ლაპარაკისას თავის თავს ასე უწოდებდა - ჩვენმა ფროიდმა პირველმა გამოავლინა ოჯახური ცხოვრების მომაკვდინებელი საფრთხე. სამყარო სავსე იყო მამებით, ანუ ტანჯვა-წამებით; დედებით - ანუ ყველა სახის გაუკუღმართებით - სადიზმიდან უბიწოებამდე; სავსე იყო ძმებით, დებით, ბიძებით, დეიდა-მამიდებით, სავსე იყო შლეგებითა და თვითმკვლელებით.

უკიდურესობები, - აღნიშნა მაკონტროლებელმა, - თანხვდებიან. მარტივი მიზეზით - ისინი თანხვედრისთვის შეიქმნა.

რა გასაკვირია, რომ ფორდამდელი ეპოქის ადამიანები ველურები, უზნეოები და უბედურები იყვნენ. გარემომცველი სამყარო მათ არ აძლევდა უზრუნველი ცხოვრების საშუალებას, ართმევდა ჯანმრთელობის, სათნოების და ბედნიერების უფლებას. დედობა და სიყვარული, აკრძალვა ყოველ ფეხის ნაბიჯზე ამავე აკრძალვის დამორჩილების რეფლექსის გამომუშავების გარეშე, ცდუნება და შემდეგ მონანიება მარტოობაში, ყოველგვარი სნეულებები, უსასრულო, მარტოობისთვის განმწირავი ტკივილი, ბნელი მომავალი, სიღარიბე - ყოველივე ეს უძლიერეს განცდებს იწვევდა. ხოლო უძლიერესი განცდის პირობებში, თანაც განმარტოებით, უიმედო იზოლაციაში, რომელ სტაბილურობაზეა ლაპარაკი?

სტაბილურობა, - გაიმეორა მაკონტროლებელმა. - სტაბილურობა. ცივილიზაცია სოციალური სტაბილურობის გარეშე წარმოუდგენელია. სოციალური სტაბილურობა კი ინდივიდუალური სტაბილურობის გარეშეა წარმოუდგენელი.

თამაშის წესებს უნდა დაემორჩილო. ბოლოს და ბოლოს, თითოეული ხომ ყველას ეკუთვნის.

კალაპოტში მოქცეული ნაკადი ბობოქრობს და საზღვრებს გადადის, ნაკადი ვნებაა, ნაკადი სიგიჟეა: მისი პოტენციალი დინების ძალის, ბარიერის სიმაღლისა და სიმტკიცის პროპორციულად იზრდება. წინააღმდეგობის გარეშე კი ნაკადი მდორედ მიედინება დადგენილი მიმართულებით კეთილდღეობის წყნარი ტბორისკენ.

დროს უმეტესად მარტოობაში ატარებს. - ფანის ხმაში საშინელი ზიზღი გამოკრთა.

სამოცდაორიათასოთხასი გამეორება - და ჭეშმარიტებაც მზადაა. იდიოტები!

ლიბერალიზმს, რა თქმა უნდა, ჯილეხმა მოუღო ბოლო, მაგრამ საზოგადოების მხოლოდ იძულებაზე დამყარება შეუძლებელი იყო.

აგორდა წარსულის საწინააღმდეგო კამპანია; მუზეუმების დახურვა, ისტორიული ძეგლების აფეთქება (საბედნიეროდ, მათი უმრავლესობა ცხრაწლიანმა ომმა ისედაც მიწასთან გაასწორა); ფორდის ეპოქის 150-ე წლამდე გამოცემული ყველა წიგნის აკრძალვა.

ჯვრებს ზედა ნაწილი წაკვეთეს და T-ებად აქციეს. იმ დროს კიდევ ერთი ცნება არსებობდა, სახელად ღმერთი.

Saturday, July 5, 2014

ჰერმან ჰესე - წერილი შვედეთის აკადემიას

გულითადი პატივისცემით მივესალმები თქვენს საზეიმო თავყრილობას, და, უპირველეს ყოვლისა, სინანულს გამოვთქვამ იმის გამო, რომ ვერ მოვახერხე, ვყოფილიყავი თქვენი სტუმარი, რათა პირადად მოგსალმებოდით და თქვენთვის მადლობა მომეხსენებინა.

ყოველთვის სუსტი ჯანმრთელობით გამოვირჩეოდი, მაგრამ 1933 წლის შემდგომმა ქარტეხილებმა იავარყო მთელი ჩემი ცხოვრების ნაღვაწი, და, თან ისეთი მძიმე მოვალეობებიც დამაკისრა, რომ მთლად ხეიბრად მაქცია. მიუხედავად ამისა, სულიერად არ დავცემულვარ, და, ვგრძნობ, როგორ მაკავშირებს თქვენთან ის იდეა, ნობელის პრემიის ფონდს რომ დაედო საფუძვლად. ეს არის იდეა სულის ზეეროვნულობისა და ინტერნაციონალობისა, და, კიდევ, იდეა ამ სულის მოვალეობისა, ემსახუროს არა ომსა და ნგრევას, არამედ მშვიდობასა და შემწყნარებლობას. ჩემთვის მონიჭებული ეს პრემია ხომ იმავდროულად გერმანული ენისა, და, საერთოდ, მსოფლიო კულტურაში, გერმანიის წვლილის აღიარებასაც ნიშნავს, და, მე ამაში მშვიდობისმოყვარეობას, კეთილ ნებასა და ხალხებს შორის სულიერი თანამშრომლობის მცდელობას ვხედავ.

მაგრამ ჩემს იდეალად სულაც არ მესახება ეროვნული თვისებების მოსპობა-განადგურება, რომლის შედეგიც სულიერად უნიფიცირებული კაცობრიობა იქნებოდა. არამც და არამც! გაუმარჯოს მრავალფეროვნებასა და მრავალგვარობას ამ ჩვენს საყვარელ დედამიწაზე! განა მშვენიერი არ არის, რომ ამქვეყნად არსებობს მრავალი რასა და ხალხი, მრავალი ენა თუ გონებისა და თვალსაზრისების ნაირსახეობები! სხვა მიზეზთა შორის, ომების, დაპყრობებისა და ანექსიების მოძულე და დაუძინებელი მტერი იმიტომაც ვარ, რომ ამ შავბნელ ძალებს მსხვერპლად ადამიანური კულტურის მრავალი, ორგანულად ჩამოყალიბებული, ღრმად ინდივიდუალური და უკიდურესად მრავალფეროვანი თავისებურება ეწირება. მე მტერი ვარ „გრანდს სიმპლიფიცატეურს“-სა (დიდი გამმარტივებლები) და მომხრე ვარ ხარისხისა, და, იმ ყველაფრისა, რაც კი სწორუპოვარი და უნიკალურია. ამიტომ, როგორც თქვენი მადლიერი სტუმარი და კოლეგა, მივესალმები შვედეთს, მის ენასა და კულტურას, მის მდიდარ და საამაყო ისტორიას, და, ასევე, მის შეუპოვრობას, თავისი ბუნებრივი თვითმყოფადობის შენარჩუნებისა და განვითარებისკენ მიმავალ გზაზე.

შვედეთში არასოდეს არ ვყოფილვარ, მაგრამ ათეული წლების წინ, ამ ქვეყნიდან პირველი საჩუქარი მივიღე, და, მას შემდეგ უამრავი კეთილი და მეგობრული ნობათი მომდის. ამ ორმოცი წლის წინ, ეს იყო შვედური წიგნი (პირველი გამოცემა „ლეგენდები ქრისტეზე“), რომელსაც თავად სელმა ლაგერლოფის მინაწერი ჰქონდა. მთელი ამ წლების მანძილზე, ჩემდა სასიკეთოდ, ურთიერთობა მქონდა თქვენს ქვეყანასთან; ბოლოს და ბოლოს კი, აი ეს უდიდესი ჯილდო მხვდა წილად, რომლითაც მან ასე მოულოდნელად დამასაჩუქრა. სულით და გულით ვუძღვნი მას ამისთვის მადლობას!

1946 წელი

გამომცემლობა "ინტელექტი", 2007წ.

Friday, July 4, 2014

სიმონ ბოლივარის წერილები

(შედგენილი ვინისიო რომერო მარტინესის მიერ)

1817 წლის 19 ივნისი. პიარს სწერს შემრიგებლურ ბარათს: „გენერალო, ესპანელებთან ბრძოლა მირჩევნია პატრიოტებს შორის უთანხმოებას“.

1824 წლის 19 იანვარი. სწერს მშვენიერ წერილს თავის მასწავლებელს - სიმონ როდრიგესს: „თქვენ შთამაგონეთ, მებრძოლა თავისუფლებისთვის, სამართლიანობისთვის, ყველაზე დიდი, ყველაზე ნათელი მიზნისთვის“.

1827 წლის 1 იანვარი. პუერტო კაბელიოდან პასს სწრეს: „მე არ შემიძლია რესპუბლიკის გაყოფა; მაგრამ ვენესუელის საკეთილდღეოდ ამაზეც წავალ, თუკი ვენესუელას ასე სურს. ამ საკითხს გენერალურ ასამბლეაზე გადავწყვეტთ“.

1827 წლის 5 თებერვალი. კარაკასიდან უგზავნის ბოგოტის კონგრესს ახალ თხოვნას გადადგომის შესახებ, დრამატულად აღწერს მოტივებს და ასკვნის: „სულითა და გულით მეათასედ გთხოვთ, დააკმაყოფილოთ ჩემი თხოვნა რესპუბლიკის პრეზიდენტის პოსტიდან გადადგომის შესახებ“.

1827 წლის 16 მარტი. საბოლო განხეთქილება სანტანდერთან. „მეტი არაფერი მომწეროთ, რადგან არც პასუხის გაცემა მსურს და აღარც თქვენი მოგიხსენიებთ მეგობრად“.

1827 წლის 11 სექტემბერი. წერილი ტომას დე ერასს: „გუშინ შემოვედი დედაქალაქში და დღეს უკვე პრეზიდენტის პოსტზე ვარ. ეს საჭირო იყო: ბევრ სირთულეს ავიცილებთ თავიდან“.

1829 წლის 13 სექტემბერი. ო’ლირს სწერს: „ყველამ ვიცით, რომ ვენესუელისა და ახალი გრანადის შეერთება მხოლოდ ჩემი წყალობით მოხდა“.

1829 წლის 13 სექტემბერი. წერილი პაესს: „ვბრძანე, ყველა მოქალაქისთვის დაერიგებინათ ცირკულარები, რათა გულახდილად გამოეთქვათ თავიანთი აზრები. ახლა შეგიძლიათ ლეგალურად და დაბეჯითებით მოითხოვოთ ხალხის აზრი. მოვიდა დრო, უშიშრად გაგვიმხილონ გულისნადები, მაშინ რეფორმებსაც ბრწყინვალედ ჩავატარებთ და ხალხის ოცნებაც ახდება“.

1829 წლის  5 დეკემბერი. პოპაიადან სწერს ხუან ხოსე ფლორესს: „შეიძლება გენერალი სუკრე იყოს ჩემი შემცვლელი, შესაძლებელია აგრეთვე ერთმანეთში გადავინაწილოთ პასუხისმგებლობა, მე, ჩემი მხრივ, სულსა და გულს არ დავიშურებ“.

1830 წლის 10 დეკემბერი. კარნახობს ანდერძს და უკანასკნელ მიმართავს. ექიმის დაჟინებულ მოთხოვნაზე აღსარების თქმის შესახებ, კითხულობს: „ეს რა არის? ნუთუ ისე ცუდად ვარ, რომ ანდერძსა და აღსარებაზე მელაპარაკებით!... როგორ დავაღწევ თავს ამ ლაბირინთს?“


სიმონ ბოლივარის ცხოვრების ქრონიკა

 (შედგენილი ვინისიო რომერო მარტინესის მიერ)
1783, 24 ივლისი. სიმონ ბოლივარის დაბადება.

1786, 19 იანვარი. სიმონის მამის, ხუან ვისენტე ბოლივარის გარდაცვალება.

1792, 6 ივლისი. ბოლივარის დედის, დონია მარია დე ლა კონსეპსიონ პალასიოსი ი ბლანკოს გარდაცვალება.

1795, 23 ივლისი. ბოლივარი ტოვებს თავისი ბიძის სახლს. იწყება გრძელი სასამართლო პროცესი. მას გზავნიან თავისი მასწავლებლის, სიმონ როდრიგესის სახლში. ოქტომბერში ბრუნდება ბიძასთან.

1797. გუალისა და ესპანეთის კონსპირაცია ვენესუელაში. ბოლივარი ეწერება მილიციაში, კადეტად, ვალიეს დე არაგუაში.

1798. ანდრეს ბელიო უტარებს გრამატიკისა და გეოგრაფიის გაკვეთილებს. იმავე პერიოდში სწავლობს ფიზიკასა და მათემატიკას საკუთარ სახლში, პადრე ფრანსისკო დე ანდოხარას მიერ დაარსებულ აკადემიაში.

1799, 19 იანვარი. მიემგზავრება ესპანეთში. ჩერდება მექსიკასა და კუბაში. ბერაკრუსში წერს პირველ წერილს.

1800. მადრიდში უკავშირდება სწავლულ მარკიზ დე უსტარისს, მის ნამდვილ ინტელექტუალურ მამას.

1801. მარტიდან დეკემბრამდე სწავლობს ფრანგულს ბილბაოში.

1802, 12 თებერვალი. ამიენსში (საფრანგეთი) ეთაყვანება ნაპოლეონ ბონაპარტეს, უყვარს პარიზი.
26 მაისი. ესპანეთში, მადრიდში ცოლად მოჰყავს მარია ტერესა როდრიგეს დელ ტორო.
12 ივლისი. მეუღლესთან ერთად ჩადის ვენესუელაში. გადაწყვეტილი აქვს, მიხედოს მამულებს.

1803, 22 იანვარი. მარია ტერესა გარდაიცვალა კარაკასში.
23 ოქტომბერი. ბოლივარი კვლავ ესპანეთშია.

1804, 2 დეკემბერი. პარიზში ესწრება ნაპოლეონის იმპერატორად კურთხევას.

1805, 15 აგვისტო. ფიცის დადება მონტე საკროში (რომი, იტალია).

1807, 1 იანვარი. გადადის ჩარლტონში. იანვარში ბრუნდება კარაკასში.

1810, 18 აპრილი. უვლის მამულს არაგუაში. ამიტომ არ მონაწილეობს 19 აპრილის მოვლენებში, ანუ ვენესუელის რევოლუციაში.
9 ივნისი. დიპლომატიური მისიით მიემგზავრება ლონდონში. იქ ეცნობა ფრანსისკო დე მირანდას.
5 დეკემბერი. ბრუნდება ლონდონიდან. 5 დღის შემდეგ კარაკასში ჩადის მირანდა და ბინავდება ბოლივარის სახლში.

1811, 2 მარტი. იკრიბება ვენესუელის პირველი კონგრესი.
4 ივლისი. ბოლივარი სიტყვას წარმოთქვამს პატრიოტულ საზოგადოებაში.
5 ივლისი. ბოლივარი იბრძვის ვალენსიაში მირანდას მეთაურობით. ეს მისი საბრძოლო ნათლობაა.

1812, 26 მარტი. მიწისძვრა კარაკასში.
6 ივლისი. მოღალატეთა წყალობით ეცემა პუერტო კაბელიოს ციხესიმაგრე, რომელსაც პოლკოვნიკი სიმონ ბოლივარი იცავდა. 30 ივლისი. სხვა ოფიცრებთან ერთად აპატიმრებს მირანდას, რომელსაც გამყიდველად მიიჩნევენ, რადგან კაპიტულაციას მოაწერა ხელი. მანუელ მარიას კასასი ხელიდან აცლის სახელგანთქმულ პატიმარს და ესპანელებს გადასცემს მის თავს.
1 სექტემბერი. პირველი გადასახლება. მიემგზავრება კურასაოში.
15 დეკემბერი. ახალ გრანადაში სცემს კარტახენას მანიფესტს.
24 დეკემბერი. იკავებს ტენერიფეს და იწყებს მდინარე მაგდალენას სანაპირო ზოლის გათავისუფლებას, რომლის დროსაც ანადგურებს რეგიონის როიალისტ ესპანელებს.

1813, 28 თებერვალი. უკუტას ბრძოლა.
1 მარტი. იკავებს სან ანტონიო დელ ტაჩირას.
12 მარტი. ახალ გრანადაშია ბრიგადირის ჩინით.
14 მარტი. კუკუტაში იწყებს ახალ ბრძოლას.
23 მაისი. აცხადებენ მერიდას განმათავისუფლებლად.
15 ივნისი. ტრუხილიოში იწყებს სამკვდრო-სასიცოცხლო ომს.
6 აგვისტო. კარაკასში ტრიუმფალური შესვლა. დიდი ომის დასასრული.
14 ოქტომბერი. კარაკასის საბჭო. სახალხო ასამბლეაზე ბოლივარს ანიჭებენ გენერლის ჩინსა და ლიბერტადორის წოდებას.
5 დეკემბერი. არაურეს ბრძოლა.

1814, 8 თებერვალი. ლა ვიქტორიას ბრძოლა.
28 თებერვალი. კარაბობოს პირველი ბრძოლა.
7 ივლისი. 20 ათასი კარაკასელი, ლიბერტადორის მეთაურობით, აღმოსავლეთის გასათავისუფლებლად მიეშურება.
4 სექტემბერი. რიბასი და პიარი, რომლებმაც ბოლივარი და მარინიო გადაასახლეს, მათი დაპატიმრების ბრძანებას სცემენ კარუპანოში.
7 სექტემბერი. ბოლივარი აქვეყნებს თავის მანიფესტს კარუპანოში და მეორე დღეს კარტახენაში მიემგზავრება. ბრძანების შესახებ არაფერი იცის.
27 ნოემბერი. ახალი გრანადის მთავრობა ბოლივარს ავალებს კუნდანიის დაპყრობას. გენერალი იწყებს ომს, რომელიც ბოგოტას კაპიტულაციით მთავრდება.
12 დეკემბერი. ბოგოტაში იქმნება მთავრობა.

1815, 10 მაისი. ვენესუელის განთავისუფლებას რომ ცდილობს, კარაკასის მხრიდან აწყდება ამ ქალაქის მთავრობის ოპოზიციას და გადაწყვეტს ნებაყოფლობით გადასახლებაში გაემგზავროს იამაიკაში.
1 სექტემბერი. აქვეყნებს ცნობილ წერილს იამაიკიდან.
24 დეკემბერი. მიემგზავრება ჰაიტიში, ლოს კაიოსში, სადაც ხვდება თავის მეგობარს, კურასაოელ მეზღვაურს ლუის ბრიონს. ჰაიტიზე ხვდება პრეზიდენტ პეტიონს, რომელიც გამოუსადეგარ თანამშრომლობას ჰპირდება.

1816, 31 მარტი. ჰაიტიდან მიემგზარება ე.წ. კიაოს ექსპედიცია ლუის ბრიონის მონაწილეობით.
2 ივნისი. კარუპაოში დეკრეტით ათავისუფლებენ მონებს.

1817, 9 თებერვალი. ბოლივარი და ბერმუდესი შერიგდნენ და მდინარე ნევერიზე გადებულ ხიდზე ერთმანეთს გადაეხვივნენ.
11 აპრილი. სან ფელშიქსის ომი. მიღწეულია ანგოსტურას განთავისუფლება, მდინარე ორიოოკოს სანაპიროს დაპყრობა და რესპუბლიკის საბოლოო შექმნა (III რესპუბლიკა).
8 მაისი. კარიაკოში იკრიბება კონგრესი მღვდელ ხოსე კორტეს მადარიაგას ხელმძღვანელობიტ. კარიაკოს კონგრესმა კრახი განიცადა, თუმცა ძალაში დარჩა ორი დეკრეტი: ეროვნულ დროშაზე შვიდი ვარსკვლავი და სახელწოდება ახალი სპარტის სახელმწიფო - კუნძულ მარგარიტასთვის.
12 მაისი. ბოლივარი პიარს ნიშნავს ბრიგადის გენერლად.
19 ივნისი. პიარს სწერს შემრიგებლურ ბარათს: „გენერალო, ესპანელებთან ბრძოლა მირჩევნია პატრიოტებს შორის უთანხმოებას“.
4 ივლისი. კარაკოიმას ტბაში ყელამდე წყალში რომ ემალებოდა მდევარს, ესპანელ როიალისტებს, გაოგნებული ოფიცრების წინაშე იწინასწარმეტყველა ყველაფერი, რასაც მომავალში გააკეთებდა: ანგოსტურას დაპყრობიდან დაწყებული პერუს გათავისუფლებით დამთავრებული.
16 ოქტომბერი. გენერალ პიარის სიკვდილით დასჯა ანგოსტურაში. სამხედრო საბჭოს ლუის ბრიონი მეთაურობდა.

1818, 30 იანვარი. აპურეში, კანიაფისტულას მეცხვარეთა სადგომში პირველად ხვდება პაესს.
12 თებერვალი. ბოლივარი ამარცხებს მორილიოს კალაბოსოში.
27 ივნისი. ანგოსტურაში აარსებს ორინოკოს ფოსტას.

1819, 15 თებერვალი. ანგოსტურაში იხსნება კონგრესი. ბოლივარი წარმოთქვამს ცნობილ სიტყვას. მას ირჩევენ ვენესუელის პრეზიდენტად. მაშინვე იწყებს ახალი გრანადის გათავისუფლებისთვის ბრძოლას.
7 აგვისტო. აგოიკას ომი.
17 დეკემბერი. ბოლივარი აარსებს კოლუმბიის რესპუბლიკას, რომელიც სამ დეპარტამენტადაა გაყოფილი: ვენესუელა, კუნდანია და კიტო. კონგრესი მასვე ირჩევს კოლუმბიის პრეზიდენტად.

1820, 11 იანვარი. აპურეშია, სან ხუან დე პაიარაში.
5 მარტი. ბოგოტაშია.
19 აპრილი. სან კრისტობალში აღნიშნავს რევოლუციის დაწყების მეათე წლისთავს.
27 ნოემბერი. ტრუხილიოში, სანტა ანაში ხვდება პაბლო მორილიოსს. წინა დღეს ხელი მოაწერა შერიგებისა და ომის დასრულების პაქტს.

1821, 5 იანვარი. ბოგოტაშია. გეგმავს სამხრეთის ომს, რომლის მეთაურობას სუკრეს აბარებს.
14 თებერვალი. ულოცავს რაფაელ ურდანეტას მარაკაიბოს დამოუკიდებლობის გამოცხადებას, თუმცა შიშობს, რომ ესპანეთი ამ ნაბიჯს შერიგების პაქტის დარღვევად ჩათვლის.
17 აპრილი. პროკლამაციით ამცნობს ხალხს ზავის დარღვევას და იწყებს „წმინდა ომს“. „ჩვენ განვაიარაღებთ მოწინააღმდეგეს, მაგრამ არ გავანადგურებთ მას“.
28 აპრილი. კვლავ ბრძოლა.
27 ივნისი. კარაბობოში ბოლივარი ამარცხებს ლა ტორეს. მიუხედავად იმისა, რომ ეს უკანასკნელი ბრძოლა არ ყოფილა, კარაბობო ვენესუელის დამოუკიდებლობას განამტკიცებს.

1822, 7 აპრილი. ბომბონას ბრძოლა.
24 მაისი. პიჩინჩას ბრძოლა.
16 ივნისი. კიტოში გაიცნობს მანუელა საენსს, როცა სუკრესთან ერთად ტრიუმფალურად შევა ქალაქში.
11 ივლისი. გუაიაკალში ჩადის. ორი დღის შემდეგ მასაც კოლუმბიას უერთებს.
26-27 ივლისი. ბოლივარისა და სან მარტინის შეხვედრა გუაიკალში.
13 ოქტომბერი. წერს „ჩემი ბოდვა ჩიმბორასოზე“, ლოხაში, კუენკას მახლობლად, ეკუადორში.

Wednesday, July 2, 2014

ფრენსის ბეკონის ტრიპტიკი 26.7 მილიონ ფუნტ-სტერლინგად გაიყიდა

ფრენსის ბეკონის მცირე ფორმატის ტრიპტიკი, რომელზეც მისი საყვარელი ჯორჯ დაიერია ასახული, "სოთბის" აუქციონზე 26.7 მილიონ ფუნტ სტერლინგად გაიყიდა.

1967 წელს შესრულებული სამი ტილო ზომებით (28X36სმ) სავარაუდოდ ბეკონის მეგობრის, ჯონ დიკინის ფოტოების მიხედვით არის შესრულებული. ნახატი ერთ-ერთია იმ ხუთი მცირე ზომის ტრიპტიკიდან, რომელზეც დაიერია ასახული. ტრიპტიკი აუქციონზე პირველად გამოჩნდა - 1970 წლიდან ის კერძო კოლექციაში ინახებოდა.

"სოთბის" აუქციონის წარმომადგენელთა განცხადებით, ამ ფორმატში შესრულებულმა ბეკონის ტრიპტიკის ფასმა, მისივე ნამუშევრის წინა ფასს - 23 მილიონ ფუნტ-სტერლინგს გადაუსწრო.

რას შეეხება სხვა ლოტებს: 

შოტლანდიელი პიტერ დოიგის ნამუშევარში ანონიმურმა მყიდველმა 9,9 მლიონი ფუნტი-სტერლინგი გადაიხადა. 

ენდი უორჰელის სხვადასხვა ფერის ცხრა მერლინი კი 4.6 მილიონ ფუნტ სტერლინგად გაიყიდა.

წყარო - bbc

ზაჰა ჰადიდის პროექტი წლის საუკეთესო ნამუშევრად აღიარეს

ლონდონის მუზეუმის პრესტიჟული ჯილდო წლის დიზაინისათვის ერაყელ დიზაინერ ქალს ზაჰა ჰადიდის გადაეცა.ბაქოში მის მიერ დაპროექტებული ჰეიდარ ალიევის კულტურული ცენტრის შენობა ჟიურიმ წლის საუკეთესო ნამუშევრად დაასახელა.

ზაჰა ჰადიდის ეკუთვნის საუდის არაბეთში ერ-რიადის მეტროპოლიტენის დიზიანი. ასევე, მან დააპროექტა 2020 წლის ოლიმპიადისთვის განკუთვნილი ტოკიოს ოლიმპიური პარკი. აღსანიშნავია, რომ ლონდონის მუზეუმმა არქიტექტორი წელს პირველად დააჯილდოვა.

სხვადასხვა სფეროს 70 სპეციალისტისაგან დაკომპლექტებულმა ჟიურიმ სხვადასხვა ნომინაციაში გამარჯვებულებიც დაასახელა. მოდის სფეროში გამარჯვებული "Prada" გახდა, ავტომობილის საუკეთესო დიზაინისათვის კი პრიზი "Volkswagen"-ს გადაეცა.

გამარჯვებული ნამუშევრები ლონდონის მუზეუმში 25 აგვისტომდე იქნება გამოფენილი.

წყარო - bbc

Tuesday, July 1, 2014

გაბრიელ გარსია მარკესი - გენერალი თავის ლაბირინთში

„ჩანს, დემონი მართავს ჩემს ცხოვრებას“, - წერილი სანტანდერს, 4 აგვისტო, 1823 წელი

მისმა ყველაზე ძველმა მსახურმა, ხოსე პალასიოსმა იგი შიშველი და თვალგახელილი იპოვა სააბაზანოს სისხლის გამწმენდი საშუალებებით შეზავებულ წყალში მოტივტივე და იფიქრა, დამხრჩვალაო. იცოდა, ეს მედიტაციის ერთ-ერთი მისეული მეთოდი იყო, მაგრამ ექსტაზში გაშეშებულ სხეულს სიცოცხლის ნიშანწყალიც არ ეტყობოდა. მიახლოება ვერ გაბედა და მოგუდული ხმით დაუძახა.

„წავიდეთ“, თქვა, გავფრინდეთ, აქ არავის ვუყვარვართ“.

საკუთარ სველ ნაკვალევს გაურბოდა იატაკზე დაფენილ დაცხავებულ ჭილოფებზე.

„შაბათია, 30 წლის 8 მაისი, დღე, როცა ინგლისელებმა ისრით მოკლეს ჟანა დ’არკი“, გამოაცხადა მაჟორდომმა, „დილის სამი საათიდან წვიმს“. „მეჩვიდმეტე საუკუნის დილის სამი საათიდან“, დააზუსტა გენერალმა მწარე უძილობის გამო ჯერაც ჩახრინწული ხმით და სერიოზულად დაამატა: „მამლების ყივილი არ გამიგია“. „აქ მამლები არ არიან“, თქვა ხოსე პალასიოსმა. „აქ არაფერი არ არის“, თქვა გენერალმა, „ეს მოღალატეთა მიწაა“.

იმ დილით განსაკუთრებული უხეშობით ასრულებდა განბანის ყოველდღიურ ცერემონიალს და ამით ცდილობდა ოცწლიანი ამაო ომებითა და ძალაუფლების იმედგაცრუებით დაღლილი სულისა და სხეულის განწმენდას.

„მეგობრები არიან“, თქვა ქალმა. „მეგობრები არ მყავს“, უპასუხა გენერალმა, „და თუკი კიდევ შემომრჩა რამდენიმე, მალე ისინიც აღარ მეყოლება“. „ისინი თქვენ გიცავენ, რომ არავინ მოგკლათ“, თქვა ქალმა.

სიკვდილი ყოველთვის პროფესიულ რისკად მიაჩნდა. ყველა ბრძოლაში ცეცხლის ხაზზე ტრიალებდა და სხეული ერთხელაც არ გაკაწვრია; ტყვიის წვიმაში ისეთი უაზრო სიმშვიდით დააბიჯებდა, რომ საკუთარი ოფიცრებიც კი ფიქრობდნენ, თავი უკვდავი ჰგონიაო. ასევე უვნებლად გადაურჩა მის წინააღმდეგ მოწყობილ უამრავ შეთქმულებას, რამდენჯერმე კი იმან იხსნა, რომ საკუთარ საწოლში არ ეძინა, მუდამ დაცვის გარეშე დადიოდა და ყველგან შეუმოწმებლად ჭამდა ყველაფერს, რასაც სთავაზობდნენ. მხოლოდ მანუელამ იცოდა, რომ მისი სიმამაცე არც შეუგნებლობით იყო გამოწვეული, არც ფატალიზმით, უბრალოდ, მელანქოლიურად სწამდა, რომ საკუთარ საწოლში უნდა მომკვდარიყო ღატაკი და შიშველი და ნუგეშად ხალხის მადლიერებაც არ გაჰყვებოდა.

კრიზისმა რომ გაიარა, თვალებაცრემლებულმა გენერალმა ღრმად ამოისუნთქა და მაგიდისკენ გაიშვირა ხელი. „ამ საფლავის ყვავილების ბრალია“, თქვა. ასე იყო ყოველთვის, საკუთარ უბედურებაში მოულოდნელ დამნაშავეს პოულობდა ხოლმე.

წმინდა ბართლომეს კოლეჯის მოსწავლეებმა შტურმით აიღეს იუსტიციის დეპარტამენტის შენობა, რათა სახალხო სასამართლო მოეწყოთ გენერლისთვის, რისშემდეგაც ხიშტით აკუწესდა აივნიდან გადმოაგდეს განმათავისუფლებელი არმიის ძველი მედროშის მიერ ზეთში შესრულებული გენერლის ნატურალური სიდიდის პორტრეტი. სიმინდის არყით გაბრუებულმა ბრბომ კალიე რეალის ჯერ კიდევ ღია მაღზიები და გარეუბნის ტრაქტირები გაძარცვა და პლასა მაიორზე დახვრიტა ნახერხით გატენილი გენერლის ფიგურა, რომელიც ცისფერი მუნდირისა და მოოქრული ღილების გარეშეც ყველამ იცნო. მას ბრალად სდებდნენ სამხედრო დაუმორჩილებლობის ფარულ ორგანიზებას და ძალაუფლების დაბრუნების ნაგვიანევ ცდას, ძალაუფლებისა, რომელიც კონგრესმა ერთსულოვნად ჩამოართვა თორმეტწლიანი განუწყვეტელი მცდელობის შემდეგ: აბრალებდნენ, რომ მთელი ცხოვრების მანძილზე სურდა პრეზიდენტობა, რათა მემკვიდრედ ევროპელი პრინცი დაეტოვებინა; ამტკიცებდნენ, რომ საზღვარგარეთ გამგზავრება ხალხის თვალის ასახვევი ფანდი იყო და სინამდვილეში ვენესუელის საზღვრისკენ მიიწევდა, რომ იქ მეამბოხეებს ჩასდგომოდა სათავეში ძალაუფლების დასაბრუნებლად. კედლები სავსე იყო მის წინააღმდეგ მიმართული ბინძური პასკვილებით, გენერლის ყველაზე ერთგული მომხრეები კი სხვის სახლებს აფარებდნენ თავს და ვნებათაღელვის ჩაცხრომას უცდიდნენ.

პოსტიდან მის მრავალჯერად გადადგომაზე უკვე სიმღერებსაც კი მღეროდნენ ხალხში, იმ დღიდან მოყოლებული, როცა პრეზიდენტად კურთხევისას ასეთი ფრაზა წარმოთქვა: „მშვიდობის პირველი დღე ჩემი ხელისუფლებაში ყოფნის ბოლო დღე იქნებაო“, მაგრამ მომდევნო წლებში იმდენჯერ და ისეთ განსხვავებულ ვითარებაში გადადგა, რომ უკვე ვეღარავინ ხვდებოდა, როდის იყო მისი განზრახვა სერიოზული.