Saturday, April 19, 2014

რენე მაგრიტის ნაკლებად ცნობილი ქოვერები მუსიკალური ალბომებისთვის

ბელგიელი სიურრეალისტი მხატვრის, რენე მაგრიტის მიერ ახალგაზრდობაში, 1920-იან წლებში შექმნილი მუსიკალური ალბომების გარეკნები.


1 Marche des Snobs, sheet music cover (1924)
Arlita  Chanson Lumineuse, sheet music cover (c. 1925)
Mes Rêves, sheet music cover. 1926
 Le Tango des Aveux, sheet music cover (1926)
Nuits D'Adie Fox - Trot. Sheet music cover (1925)
Un Rien … (Nothing), sheet music cover (1925)

ფრენსის ბეკონი - სიკვდილის შესახებ

ადამიანებს ეშინიათ სიკვდილის, ისევე, როგორც პატარა ბავშვებს სიბნელის; და როგორც ეს ბუნებრივი შიში ძლიერდება ბავშვებში ზღაპრების გავლენით, ასევე ძლიერდება სიკვდილის შიში ზრდასრულ ადამიანებში. 

რა თქმა უნდა, სიკვდილზე, როგორც ცოდვების საზღაურზე ფიქრი, და სხვა სამყაროში გადანაცვლების თემა წმინდა რელიგიური საკითხია, მაგრამ სიკვდილის შიში ბუნების გარდაუვალი აუცილებლობის წინაშე სისუსტის გამოვლენაა.

რელიგიურ საკითხებში, ჯერ კიდევ გვხვდება პატივმოყვარეობისა და ცრუმორწმუნეობის ნაზავი. ბერ-მონაზონთა მიერ სიკვდილის შესახებ დაწერილ  ზოგიერთ ნაშრომში წააწყდებით ცნობებს იმის შესახებ, თუ როგორ ტკივილს განიცდის ადამიანი, რომელსაც თუნდაც თითის წვერს მოაჭრიან, ან ატკენენ და როგორი შეიძლება იყოს ტკივილი, რომელსაც ადამიანი გარდაცვალებისას განიცდის, როდესაც მთელი მისი სხეული იხრწნება და ირღვევა მთლიანობა.

არადა, ამ დროს სიკვდილი გაცილებით ნაკლებად მტკივნეულია, ვიდრე სხეულის რომელიმე კიდურის ტკივილი.

„Pompa mortis magis terret quam mors ipsa“ („სიკვდილის ატრიბუტები სიკვდილზე მეტად აშინებთ“, - სენეკა - „წერილები”) - ეს სიტყვები თვის თავში მოიცავს როგორც ფილოსოფიურ, ასევე ცხოვრებისეულ ჭეშმარიტებას. კვნესა, კრუნჩხვა, უფერული სახე,  მეგობართა გოდება, შავები, დაკრძალვა და მისთანები - სიკვდილს საშინელებად სახავს.

თუკი დააკვრიდებით, შეამჩნევთ, რომ ადამიანის არსებაში არ არსებობს ყველაზე სუსტი გრძნობაც კი, რომელიც სიკვდილის შიშს ვერ დაამარცხებდა. მაშასადამე, სიკვდილი არ შეიძლება იყოს ასეთი საშიში მტერი, რადგან მისი დამარცხება ადამიანის არაერთ გრძნობას შეუძლია:

 შურისძიება ამარცხებს სიკვდილს, სიყვარული გულგრილია მის მიმართ, ღირსება გამოწვევას უგზავნის მას, მწუხარება თავშესაფარს ეძებს მასში, შიში კი ითვალისწინებს სივდილს.

როდესაც იმპერატორმა ოტონმა თავი მოიკლა, მისდამი თანაგრძნობისა და ერთგულების ნიშნად მწუხარებამ, გრძნობათაგან უსუსტესმა, მრავალ ადამიანს სიკვდილის ძებნა აიძულა.

ამის მიზეზად სენეკა ცხოვრების მოყირჭებას ამატებს: „Cogita quamdiu eadem feceris, mori velle non tantum fortis, aut miser, sed etiam fastidiosus potest“ („გაიხსენე, რა დიდხანს იმეორებდი ერთსა და იმავეს, მაგრამ ან მხოლოდ გამბედავი, ან უბედური ადამიანები მოისურვებენ სიკვდილს და ისინიც, ვინც ამ ყველაფერს მიხვდა“, - სენეკა - „წერილები“).

ადამიანი, რომც არ იყოს გულადი, ან უბედური, ხომ მაინც მზად არის სიკვდილისთვის, თუნდაც მხოლოდ იმის გამო, რომ ერთფეროვნება ყირჭდება.

დააკვირდით იმისაც, თუ რამდენად სუსტად მოქმედებს სიკვდილის მოახლოება სულიერად ძლიერ ადამიანებზე. ისინი ბოლომდე რჩებიან ისეთებად, როგორებიც არიან:

კეისარი ავგუსტუსი სიცოცხლეს თავაზიანად გამოემშვიდობა: „Livia, conjugii nostri memor, vive et vale!“ („ლივია, გახსოვდეს როგორ ვცხოვრობდით, იცოცხლე და ნახვამდის“, - სუეტონი, „თორმეტი კეისრის ცხოვრება“ - „ღვთაებრივი ავგუსტუსი“). ტიბერიუსი თავის მოკატუნებას განაგრძობდა, როგორც ტაციტუსი ამბობს: „Jam Tiberium vires, et corpus, non dissimulatio, deserebant“ („ტიბერიუსს უკვე ტოვებდნენ სხეულის სასიცოცხლო ძალები, მაგრამ ის მაინც თვალთმაქცობდა“, - ტაციტუსი - „ანალები“). ვესპასიანე სკამზე იჯდა და ოხუნჯობდა -  „Ut puto deus fio“ („...მეჩვნება, რომ ღმერთი ვხდები“, - სუეტონი, „თორმეტი კეისრის ცხოვრება“ -  „ღვთაებრივი ვესპასიანე). გალბამ თავი დახარა და განაჩენის აღსრულებამდე წარმოთქვა - „Feri, si ex re sit populi Romani“ („თუკი ასე სჭირდება რომის ხალხს“, - ტაციტუსი - „ისტორია“). სეპტიმიუს სევერუსის კი შემდეგი გზავნილი დატოვა - „Adeste, si quid mihi restat agendum“ („მომიახლოვდი, თუკი ჯერ კიდევ მრჩება რაიმე გასაკეთებელი“, - დიონ კასიუსი - „რომის ისტორია“), და ასე შემდეგ.

სტოიცისტები დიდ ყურადღებას უთმობდნენ სიკვდილს და მისდამი პომპეზური მზადებით უფრო მეტად შემზარავს ხდიდნენ ამ მოვლენას.

ჩემთვის უფრო მისაღებია „qui finem vitae extremum inter munera ponat naturae“ („სიცოცხლის საზღვრების ბუნების ჯილდოდ მიჩნევა“, - იუვენალი - „სატირები“)

ახალშობილისთვის შესაძლოა დაბადება არანაკლებ მტკივნეულია, ვიდრე სიკვდილი. მნიშვნელოვანი საქმის სამსახურის დროს სიკვდილი, გაცხარებულ ბრძოლაში დაჭრის შედეგად მიღებული ტკივილის შეგრძნების ტოლფასია. ვინც კეთილ ჩანაფიქრებშია ჩაფლული, ის ჭეშმარიტად თავისუფალია სიკვდილის ტკივილებისგან. მაგრამ, დამიჯერეთ, მეტად ტკბილია ჰიმნის - „Nunc dimittis“ („ახლა თავისუფლდები“) მოსმენა მაშინ, როდესაც ადამიანმა ღირსეულ მიზანს მიაღწია და მოლოდინი გაამართლა.

სიკვდილს კიდევ ერთი თვისება აქვს, ის კეთილი დიდების ჭიშკარს ხსნის და მოშურნეების ადუმებს: „Extinctus amabitur idem“ („მხოლოდ სიკვდილი ჩამორეცხავს შურს“, - კვინტუს ჰორაციუს ფლაკუსი -„გზავნილი“).

Friday, April 18, 2014

გაბრიელ გარსია მარკესი გარდაიცვალა

ნობელის პრემიის ლაურეატი, კოლუმბიელი მწერალი გაბრიელ გარსია მარკესი 87 წლის ასაკში, ავადმყოფობის შედეგად, მეხიკოში გარდაიცვალა.

 1967 წელს მწერლის რომანის - „მარტოობის ასი წელიწადი“ გაყიდვებმა 30 მილიონ ეგზემპლარს გადააჭარბა, 1982 წელს კი გაბრიელ გარსია მარკესს ლიტერატურაში ნობელის პრემია მიენიჭა.

წყარო - bbc.co.uk

Thursday, April 17, 2014

ზელდა ფიცჯერალდის ნახატები

From her cityscapes of New York City and Paris to her psychedelic Biblical allegories to her delicate paper dolls she made for her daughter Scottie, the art paints an intricate picture of her psychoemotional world and reflects her passion for fairy tales, her irreverent dance with the absurd, and her enormous sensitivity to beauty — a visual reflection of the blend of intense intelligence and unapologetic mischievousness that made Zelda so alluring.

 Puppeufee (The Circus)
 Brooklyn Bridge
Times Square
Central Park
Washington Square
Marriage at Cana

Wednesday, April 16, 2014

Infographic: ფრანც კაფკა - მეტამორფოზა

დიდი რეზოლუციით სანახავად დააკლიკეთ აქ
დილით მოსამსახურე მოვიდა. როცა ჩვეულებისამებრ, გრეგორის ოთახშიც შეიხედა, იქ უჩვეულო ვერაფერი შენიშნა. მისი აზრით, გრეგორი განგებ იწვა ასე გაუნძრევლად და თავს დაჩაგრულივით იკატუნებდა. „ნახეთ, ჩაძაღლდა! იქ წევს, საბოლოოდ ჩაძაღლებული!“

„ესეიგი, ღმერთს უნდა ვუმადლოდეთ“, - თქვა ბატონმა ზამზამ და პირჯვარი გადაისახა. ქალებმაც იგივე გააკეთეს.

Tuesday, April 15, 2014

პერსონაჟი შაქრო კარმელი დაგნი იუელის შესახებ (მელია ტულეფია:Fox Trot)

შაქრო გულზე ხელის დადებით ღებულობს სიმპათიური ფრანგი არისტოკრატი ქალბატონის ხუმრობას, მაგრამ იმასაც გაიფიქრებს, რომ „ეს ქალი ამერიკულმა პრაგმატიზმმა ერთობ დაამიწა“, რომ ახლა მისი - შაქროს ამოცანაა „ამ ქალის დახსნა მდაბიური პრაგმატიზმის დემონებისაგან“...

- ოცდახუთი წლის წინათ, ამ სასტუმროში (გრანდ-ოტელი), შესაძლოა, აი ამ ნომერშიც კი, სწორედ აქ, სადაც ჩვენ ვიმყოფებით მერიონ, ერთი დიდებული ქალი მოკლა მასზე უზომოდ შეყვარებულმა, ჭკუიდან შეშლილმა მამაკაცმა...

- საინტერესოა, რამდენადაა გავრცელებული ქართველ მამაკაცებში ქალებზე ძალადობა? – „მდაბიურად“ დაინტერესდა ფემინისტ-ჟურნალისტი.

- ო, არც ქალი იყო ქართველი და არც მამაკაცი. ის ქალი ნორვეგიელი იყო, არისტოკრატული წარმომავლობისა, თქვენსავით... მისი ბიძა შვედეთის პრემიერ-მინისტრი გახლდათ, მამა - შვედეთის მეფის პირადი ექიმი. თუმცა მისი შინაგანი არისტოკრატიზმი ხელოვნების სფეროში უფრო ფართოდ გამოვლინდა - იგი იყო ბერლინის არტისტული ბოჰემის დედოფალი, სკანდინავიური ლიტერატურის, მუსიკის და მხატვრობის უზენაესი ქალ-ღვთაება. მას ერქვა დაგნი იუელ - ულამაზესი ქალი, ანგელოზისებრი ვამპირი... დიახ, დიახ. ნუ იცინით მერიონ - სწორედ ამგვარ ორსახა არსებად ხატავდა მას ედვარდ მუნკი, დიდი ნორვეგიელი ფერმწერი და დაგნის პირველი სიყვარული! მამაკაცის სისხლისმსმელი ანგელოზი, სიკვდილის მშობელი მადონა! მუნკის ცნობილი ტილოა, ნანახი გექნებათ...

მერიონი წამოდგება და გრამოფონისაკენ მიდის:

- ბესი სმითს დავუდებ ფონად მაგ თქვენი „დემონური ანგელოზის“ ამბავს... მუნკის რეპროდუქციები ნანახი მაქვს და ეგ „მადონაც“ მათ შორის; არ ვიცოდი თუ მისი პროტოტიპი აქ, ამ ოთახში მოუკლავთ... მუნკი არ არის ჩემი სტილის მხატვარი - ძველმოდურია და რაღაცაგვარად სენტიმენტალურიც კი... მე აბსტრაქტულ ფერწერას ვამჯობინებ - იქ მეტი თავისუფლებაა... თუმცა, განაგრძეთ, შაქრო, თქვენ ისეთი შთაგონებით იხსენებთ მაგ ქალს...

გრამოფონიდან შავი სისხლის ძახილი წამოვიდა, „Black water blues”... ბესი სმითის მთვრალი მონოლოგი, ჰარლემური ფორტეპიანოს თანხლებით...

- დაგნი იუელი ისეთ ხალხს შთააგონებდა, რომ მე მათთან სრული არარა ვარ... თვით დიდებული ავგუსტ სტრინდბერგი იყო მისი სიყვარულით მოშხამული და თავის დრამების ფატალური ქალებიც დაგნისაგან გადმოხატა...

- სტრინდბერგი, კიდევ ერთი ქალთმოძულე ფსიქოპათი!

- სტანისლავ პშიბიშევსკი! გსმენიათ ასეთი პოლონელი ავტორის შესახებ?

- არა, არა მსმენია, ვაღიარებ, რომ აღმოსავლეთ-ევროპულ მწერლობას ცუდად ვიცნობ...

- არა თუ მხოლოდ პოლონეთის, პშიბიშევსკი მთელი რუსეთის იმპერიის ერთ-ერთი ყველაზე ცეცხლოვანი ავტორი იყო, სატანისტური გენია, შეიძლება ითქვას...

- ვამპირები, სატანისტები, დემონები... თავი გოთიკურ რომანში მგონია, შაქრო! თქვენშიც ხომ არ იმალება რაიმე დემონიური არსება, ჰაა? განაგრძეთ, გისმენთ...

- დაგნი ცოლად გაჰყვა პშიბიშევსკის და ორი შვილიც ეყოლა მისგან, მაგრამ ქმარმა იგი მიატოვა და ასე და ამგვარად - ბერლინული ბოჰემის დედოფალი თბილისში გადმოიხვეწა - ერთმა პოლონელმა ბიზნესმენმა ჩამოიყვანა, ვლად ემერიკი ერქვა - სუსტი, ავადმყოფური ფსიქიკის პატრონი ახალგაზრდა კაცი იყო... დაგნი იყო მისი სიყვარულის და სიხელის საგანი და სწორედ ამ სიყვარულმა და სიხელემ ჩაადენინა მას ის, რაც ამ სასტუმროში მოხდა ოცდახუთი წლის წინათ: ორმაგი თვითმკვლელობა - ჯერ დაგნი მოკლა, შემდეგ კი თავადვე დაიხალა ტყვია...

- ხედავთ, შაქრო, მამაკაცური ძალადობის წინაშე „დემონიური ანგელოზებიც“ უძლურნი არიან... ხოლო ამ ძალადობას კიდევ ინფანტილური ფანტაზიები კვებავს, ეს არის და ეს, ძვირფასო შაქრო. ავადმყოფური ფანტაზიის მქონე ბიჭებმა თოჯინასავით - ჯერ ითამაშეს, გაერთნენ და მერე დაამტვრიეს ეგ ქალი, დაგნი იუელ...

შაქრო ლიმონათს მოსვამს და იტყვის:

- დაგნი იუელის თბილისურ ამბავში სხვა, როგორც თქვენ ეძახით, „ბიჭებიც“ ფიგურირებენ... ირკვევა, რომ ემერიკმა ეჭვიანობის ნიადაგზე ჩაიდინა ის მკვლელობა და არა რაღაც აგრესიული ფანტაზიების ძალით. დაგნის თბილისში ხანმოკლე სასიყვარულო ინტრიგა ჰქონდა ერთ მეტად უცნაურ კაცთან, მერიონ, - ოდესმე თუ გსმენიათ გიორგი გურჯიევის შესახებ?

- არა, ვერ ვიხსენებ, ეგეც ხელოვანია?

- გარკვეულწილად ხელოვანიცაა - ქორეოგრაფი და მუსიკოსი, ასევე - მკურნალიცაა, მაგრამ მთავარი ის მისტიურ ეზოტერიული მოძღვრებაა, რომელიც მან შექმნა აღმოსავლეთის რელიგიებზე დაყრდნობით. სხვათა შორის, გიორგი გურჯიევი აქ, თბილისში იზრდებოდა, მამით ბერძენი, დედით სომეხი, ახლა კი პარიზში ცხოვრობს და, როგორც ამბობენ, მრავალი მიმდევარი ჰყავს... არ გსმენიათ?

- შაქრო, ჩემნაირ, საუნივერსიტეტო განათლებით ხელიდან წასულ ქალებს მისტიკოსები არ ხიბლავენ, არამედ - პრაგმატიკოსი ჯონ დიუი, ფსიქოანალიტიკოსი ზიგმუნდ ფროიდი, ფიზიკოსი ალბერტ აინშტაინი, სოციოლოგები და ა.შ. მისტიკა მამიდაჩემის საყვარელი სფეროა და პაპაჩემსაც იტაცებდა თურმე... ხოლო მე, რა ვქნა, საამისოდ წარმოსახვის უნარი არ მყოფნის - მეცნიერება მესმის, ხოლო მისტიკა - ვაი, რომ არა...


ამავე თემაზე:

Monday, April 14, 2014

ზურაბ ქარუმიძე - მელია ტულეფია: Fox Trot (ამონარიდები)

„ეპოქის სტილი სენსუალობაშია და სენსუალობა სიტიტვლეში“, - დასძინა შაქრომ, თითქოს ვინმე ახლანდელ, ყავახანის ინტელექტუალს, ვინმე მოლაყბე „ესტეტს“ მიუგდო ეს აზრი უგულისყუროდ...

შაქრო კარმელი ბუნებით ხელოვანია, მეტიც - იგი პერსონაჟია, არამედ პერსონაჟი; ხოლო სულით იგი არისტოკრატია და სოციალისტი იმავდროულად, თვითმგვემი ნარცისისტი და ნეტარი მაზოხისტი, რასსისტი - კაცთმოყვარე, წარმართი მართლმადიდებელი და უკუღმართი მოწამე, დაღლილი დენდი და ლუმპენ-პროლეტარი, უპოვარი ფაშა-ეფენდი - ეფექტების მოყვარული: ჰაფიზის ვარდი პრიუდომის უკანალში! არწივი დაჭრილი და ფრთოსანი გველი, ლომი და რწყილი, ნიჭი და ყიყვი, რაღაცა შეკოწიწებული და გადაყრილი, მიბნეულ-მობნეული... შაქრო კარმელი კაცი კი არა, დეკადანსია - დეკადანსი დროთა ნაღრძობი კავშირის წყვეტისას, როცა ლანდები თავიანთ საგნებს კარგავენ! [...] თუმცა, არის ყველაფერ ამაში რაღაცა ზედაპირული: შაქრო კარმელი კაცი კი არა, სხვათა ყოფიერების კიდეზე გამოყვანილი ორნამენტია, ერთი რამ დეკორატიული პარაზიტი, ინდივიდუალური ბიო-სოციალური არშია. მისი ენერგია გარშემო მყოფთაგან მოდის, როგორც ენერგია ჭიისა, როცა მას ფეხს აჭერენ.

მშვენიერება მზისა და მიწის იდუმალი კავშირიდან იშვის - ამ კავშირს, ამ შერწყმას ჯერ კიდევ პირველყოფილი ადამიანი ეთაყვანებოდა. ვაზი პირველადი განსხეულებაა ამ კავშირისა, ღვინო - პირველადი სუბსტანციაა მისი.

სვანეთში პირწმინდა სილამაზის საიდუმლო ინახება - მზე და მიწა, ხურუში და თესლი, ნათელი და ბნელი, ხედვა და გზნება, აპოლონი და დიონისო, დაფარულის დაუფარაობა, სხეულყოფილი შთაგონება!

ბოლშევიკები შემოვიდნენ და გურჯიევიც გაიქცა; ამბობენ, ახლა პარიზში მოღვაწეობს და უამრავი მიმდევარი ჰყავსო... სხვათა შორის, გურჯიევმა ისიც თქვა, რომ მალე აქ დიდი სისხლი დაიღვრება, რომ მალე ჩვენს თავებს წიხლებს ჩასცემენ და თიხას მოზილავენ, რომ იმ თიხიდან ახალი ადამიანი გამოძერწონ...

ბიზნესის ციებ-ცხელება, ტექნოლოგიური ბუმი, სამეცნიერო გარღვევები - ამათ დაიპყრეს ხალხის გონება და გულები და იქიდან ხელოვნება, რელიგია და პოეზია განდევნეს.
ტოტალიტარული რეჟიმები, რაც უნდა ეკონომიკურ შეჭირვებაში იყვნენ, თავიანთ იდეოლოგიურ და პოლიტიკურ პრიორიტეტებს არ ღალატობენ.

რუსეთში მოგზაურობისას დავრწმუნდი, რომ რუსული ხასიათის, რუსული სულის საიდუმლო რუსუ ქალის მკერდში სცემს და არა რუსი მამაკაცისა, რომელიც ალკოჰოლისადმი ავადმყოფურმა მიდრეკილებამ ერთობ დააკნინა.

შემთხვევები: მტკვარში გადავარდნა. 18 ივნისს ვერის ხიდიდან მტკვარში გადავარდა და დაიხრჩო კატო ქოროღლიშვილი, მიზეზი - რომანტიულია.

მოდი, ეს იმ ჰაზრიან კაცს გაუმარჯოს, ვინაც რომა თბილისის ჩასასახად ამ დალოცვილ მიწას ბარი დაჰკრა!

მოკლედ, დეისტური სურათი დახატა ბატონმა ფიცჯერალდმა: ღმერთი ქმნის სამყაროს და მერე ივიწყებს საკუთარი ქმნილების არსებობას, ან - ცარიელი თვალებით მისჩერებია და ჭკუასუსტის ღიმილი ადევს პირზე, რომელიც არ ჩანს... ხატება, რომელიც ახალ დროებას თვითგააზრებაში ეხმარება.

რევოლუციებს მუდამ თან სდევს პოლიტიზაციის ხანგრძლივი პროცესი, დამეთანხმა გურჯიევი. ყველაზე ცუდი კი ისაა, რომ პოლიტიზაცია ხალხის მასებიდან უარყოფითი ენერგიის გენერირებას ახდენს, რაც არათუ ბიზნესსა და ეკონომიკაზე, არამედ ბუნებაზეც კი დამანგრევლად მოქმედებს და, მეტიც, კოსმიურ პროცესთა ნორმალურ დინებას არღვევს. ამ ვითრებით კი მომავალი დიქტატორები სარგებლობენ.

მთავარია ცხოვრების ხარისხი და არა რაოდენობა, რაღაცა დროში დათვლადი და დაანგარიშებადი რაოდენობა.

ოცნებების ახდენა-არახდენაზე ზრუნვა ბავშვების საქმეა. ჩვენი ამოცანა - ფიზიკური გადარჩენაა!

ამავე თემაზე:

არტურ შნიცლერი - წარმოდგენას დიდი მთავარი ესწრება

ფლორიან ვენდელმაიერი ჩვეულ ადგილზე იჯდა ორკესტრში, ფლეიტა ტუჩებთან მიეტანა და თვალს არ აცილებდა დირიჟორს, რომელმაც ის-ის იყო ჯოხით ორჯერ დააკაკუნა პულტზე. დარბაზში სიჩუმემ დაისადგურა. უვერტიურა დაიწყო. 

ფლორიან ვენდელმაიერმა ფლეიტას ჩაჰბერა – აგერ უკვე ჩვიდმეტი წელი ილეოდა, ყოველდღე ამას აკეთებდა. სანოტო ფურცელს აღარც კი უყურებდა; ალბათ უკვე მეასედ ასრულებდნენ ერთსა და იმავე ნაწარმოებს, რომელიც ზეპირადაც იცოდა. თავის პარტიას სრულიად მექანიკურად უკრავდა. კაცმა რომ თქვას, არც კი უსმენდა მუსიკას. ჩვიდმეტი წელი იჯდა ასე, ერთსა და იმავე სკამზე, ერთსა და იმავე პულტთან. მის გვერდით უკვე სამი კოლეგა გამოიცვალა. ერთი მოკვდა, დანარჩენმა ორმა კი სხვა თეატრებში იშოვა ადგილი. ამჟამად მეზობლობას უწევდა ახალგაზრდა კაცი, რომელიც ორკესტრში მუშაობას კერძო მოწაფეებთან მეცადინეობას უთავსებდა. ფლორიანმა კი ვერ შეინარჩუნა თავისი მოწაფეები. უვერტიურის დროს სწორედ ეს ფიქრი აწუხებდა. მერე გაუელვა აზრმა, იქნებ ყოველკვირეულ გაზეთში გამოვაქვეყნო განცხადება და ამ გზით მაინც დავაინტერესო ვინმეო.

ამასობაში ფლეიტის პარტიაში კარგა მოზრდილი შესვენების დროც დადგა. მთელი ორმოცდაორი ტაქტი ჩუმად უნდა ყოფილიყო, და ფლორიანმა ზემოთ აღაპყრო მზერა – ლამაზ, ნათელ, სავსე დარბაზს გახედა. მაყურებელთა უმეტესობას სახით იცნობდა. ქალაქი პატარა იყო და თეატრშიც მუდამ ერთი და იგივე ხალხი დადიოდა. უცებ დარბაზს გამოცოცხლება დაეტყო და ყველამ კარის ლოჟისკენ აიხედა – იქ მისი ბრწყინვალება გამოჩნდა ადიუტანტის თანხლებით. დიდმა მთავარმა სავარძელი მიიჩოჩა, მაგრამ ამით ოდნავი ხმაურიც არ გამოუწვევია – სიფრთხილე მისი თანდაყოლილი თვისება გახლდათ.

ორმოცდაორმა ტაქტმა გაიარა და ფლეიტები კვლავ ახმიანდნენ. მოახლოვდა უვერტიურის დასასრული. მეტად ხმამაღალი, ხმაურიანი. ყველა ინსტრუმენტი ერთბაშად აჟღერდა. ბოლოს გაისმა დოლის ბაგაბუგით შეზავებული სამი ძალუმი აკორდი და ფარდაც ასწიეს. თამაშობდნენ ძველ კომედიას, რომლის პრემიერაც ფლორიანმა ათი წლის წინ ნახა. მუსიკოსთა უმეტესობამ სუფთა ჰაერზე გასვლა იჩქარა. გაზაფხულის თბილი საღამო იდგა, ასეთ დროს კი მათ თეატრის უკან სეირნობა ან კიდევ იქვე, მწვანედ შეღებილ მერხზე ჯდომა ჰქონდათ ჩვეულებად. დრო მასლაათსა და სიგარეტის წევაში გაჰყავდათ.

მაგრამ ფლორიანმა ამჯერად თეატრში, თავის ადგილზე დარჩენა ამჯობინა. მართლაც, გარეთ რა უნდა ეკეთებინა? რა აზრი ჰქონდა რამდენიმე წუთით გასვლას? ეს მეტად მოსაწყენი და სრულიად ზედმეტი მოეჩვენა. ფლეიტა იქვე, პულტზე დადო და სცენას შეხედა. ახლაღა გამოერკვა – სცენაზე ხომ ისევ იმ ძველ წარმოდგენას თამაშობდნენ! ხალხის სიცილი ეუცნაურა. ოხუნჯობები არ იცვლებოდა, მაყურებელი კი ისევ და ისევ ტაშს უკრავდა, იცინოდა, ერთობოდა. ნეტავ წარმოდგენა მთავრდებოდესო, გაუელვა - ფლორიანს. მაშინ ქუჩას გადაივლიდა, დუქანში თავის კუთვნილ კათხა ლუდს დალევდა, მერე კი შინისკენ – ლოგინში! უცებ მოეშვა, თითქოს სიბერე ერთბაშად მოეძალაო.

რამდენი ხანია, რამდენი წელიწადია ასე ზის; აღარც ახსოვდა, თუ ოდესმე სხვაგვარად უცხოვრია. თუმცა არა, ახსოვდა, ერთ დროს როგორი იყო. სიმღერებსა და სიმფონიებს თხზავდა; თხუთმეტი, ოცი წლის წინ მისი სიმღერები რამდენიმეჯერ კონცერტებზეც კი შეასრულეს, მაგრამ ახლა ის მელოდიები სადღაც დაიკარგა. მუსიკის სიყვარულიც თანდათანობით ჩაქრა. მისთვის უაზრო ხმაურიღა იყო ყოველივე. ვიოლინოებისა და ფლეიტების კვნესა, მაყურებელს რომ აღაფრთოვანებდა, აუტანლად ეჩვენებოდა. მაგრამ მას კვლავაც და კვლავაც უნდა დაეკრა, თავს ამით ირჩენდა. ეჰ, როგორ უყვარდა უწინ თავისი ხელოვნება! ამ მიზეზით არც სკოლა დაუმთავრებია და არც რომელიმე უმაღლესში უსწავლია. საათობით დაეხეტებოდა ტყეში, მელოდიები მის სულში შრიალებდნენ, ის კი მარტო უსმენდა. მხოლოდ ზოგიერთს თუ ჩაიწერდა. ყველაფრის დამახსოვრება შეუძლებელიც იყო. ქარის ზუზუნი, ხეების შრიალი, საკუთარი ნაბიჯების ხმაც კი მუსიკად იქცეოდა.

მას შემდეგ ბევრმა წყალმა ჩაიარა. აღარ ახსოვდა ტკივილი, ყოველივე ამის უკვალოდ გაქრობამ რომ გამოიწვია. უკრავდა თავის ფლეიტას და ვალსაც ასე იხდიდა. ცხოვრება წყნარად და მდოვრედ მიედინებოდა.

მთელი დარბაზი იცინოდა. ფლორიანსაც გაეღიმა – უკვე მეასედ ეღიმებოდა ერთსა და იმავე სულელურ ოხუნჯობაზე. აქტი მთავრდებოდა. ორკესტრის ორმოს კარი გაიღო და მუსიკოსებიც გამოჩნდნენ. კარის დაბალი ჩარჩოსთვის თავი რომ არ მიერტყათ, წელში იხრებოდნენ. არ მოხრილა მხოლოდ ერთი ჩია კონტრაბასისტი, რომელიც, ამაყად თავაწეული, თავისი ადგილისკენ გაეშურა. შემოვიდა დირიჟორიც. მაღალ სკამზე ჩამოჯდა და ჯოხი მოიმარჯვა, რათა ფარდის დაშვებისთანავე მიეცა მუსიკის დაწყების ნიშანი. ფარდა ტაშის გრიალში დაეშვა. იქვე ორკესტრიც ჩაერთო. მაყურებლის სიცილი და ლაპარაკი მუსიკას შეერია. დღეს დარბაზი რატომღაც მომეტებულად ხმაურობდა. ყოველ შემთხვევაში, ასე მოეჩვენა ფლორიან ვენდელმაიერს. თითქოს ჩვეულებრივზე მეტადაც ცხელოდა და, როცა თავის ფლეიტაზე ერთი ბგერის სულმოუთქმელად ჩაბერვა დასჭირდა, იგრძნო, რომ თავბრუ ეხვეოდა. დაკვრა განაგრძო... რა უცნაურია, ხელები როგორღაც დაუმძიმდა. ისევ ჩაჰბერა ინსტრუმენტს. ისევ რეტი დაესხა. დარბაზში ჩამობნელდა... ყველაფერი დატრიალდა... შუქი ჩაქრა. ფლორიანს ფლეიტა ხელიდან გაუვარდა. რა ხმაურია. თითქოს ჭერი ჩამოიქცაო! და ფლორიანმა ადგომა სცადა – იქნებ თავს ვუშველოო. თვალთ დაუბნელდა. ფეხები დაუმძიმდა. განძრევაც ვერ მოეხერხებინა. და უცებ ძირს ჩამოვარდა. პულტთან დაეცა, სავარძელი კი უკან გადაყირავდა. იატაკმა ყრუ ხმა გამოსცა. მუსიკოსებმა თავი მოაბრუნეს. ფლორიანის მეზობელი შეძრწუნებული წამოხტა. მღელვარება დარბაზშიც შენიშნეს, მაყურებლები ფეხზე წამოდგნენ. მისი ბრწყინვალება თავისი ლოჟის მოაჯირზე გადმოიხარა, მაგრამ დირიჟორმა, რომელსაც შუბლზე ოფლმა დაასხა, ჯოხის ზევით-ქვევით ქნევა განაგრძო და ყველასთვის გასაგონად წარმოთქვა: „განაგრძეთ დაკვრა!" – „რა იყო, რა მოხდა?"– გაისმოდა აქა-იქ, ხოლო დირექტორი ქალი სცენიდან პირდაპირ ორკესტრის ორმოს კარს ეკვეთა. დარბაზში ყველაფერი შეიტყვეს. ვიღაც ფლეიტისტი ცუდად გამხდარაო. დირიჟორი ტაქტის თვლას განაგრძობდა, მაგრამ დაკვრით აღარავინ უკრავდა. თვალი ყველას ორკესტრის ორმოსკენ ეჭირა. სცენის ორი მუშა მესაყვირეებსა და ტრომბონისტებს შორის გზას მიიკვლევდა იმ ადგილისკენ, სადაც ფლორიან ვენდელმაიერი იწვა. შემდეგ იგი წამოაყენეს. თვალები ნახევრად გახელილი ჰქონდა, ქვედა ტუჩი ჩამოვარდნოდა. სცენის მუშებმა მისი მკლავები მხრებზე შემოიწყვეს, ხელები ზურგზე შემოხვიეს და ასე გაათრიეს გარეთ. დარბაზში შეიძლებოდა ეფიქრათ, თავისი ფეხით მიდისო. „რა მოხდა, რა იყო?", ჩურჩულებდა ხალხი. „არაფერიც არ მომხდარა. არა, არა, მართლა არაფერია, ერთი მუსიკოსი შეუძლოდ შეიქნა, ხომ ხედავთ, ფეხზეა", ორკესტრის ორმოს კარი ჯერ რიგიანად დახურულიც არ იყო, რომ დირიჟორმა ორჯერ დააკაკუნა პულტზე და მუსიკაც გაისმა. მეორე ფლეიტისტმა ფლორიანის სკამი გაასწორა და ზედ კოლეგის ფლეიტა დადო. მაყურებელი კი არა და არ წყნარდებოდა. ორკესტრის ორმოს კარს უკან დირექტორი ქალი იდგა. „მაინცდამაინც დღეს", შესძახა მან, „ნუთუ მაინცდამაინც დღეს უნდა ამტყდარიყო აურზაური, როცა წარმოდგენას მისი ბრწყინვალება ესწრება. ნუთუ თავისი ფეხით ვერ გაივლიდა ის დალოცვილი?"

ვიწრო დერეფანში, რომელიც ქუჩას უერთდებოდა, კაცებმა იატაკზე დააწვინეს ფლეიტისტი და აუღელვებლად განაგრძეს იქვე დგომა. „გული გაუსკდა", თქვა ერთმა. ქალბატონი დირექტორი მომაკვდავს მიაჩერდა. აფორიაქებული მაყურებლის ჩოჩქოლი აქაც კი ისმოდა. ამასობაში მათ რამდენიმე მამაკაცი მიუახლოვდა. ამბავი იკითხეს, მეტად შეწუხებულნი ჩანდნენ. „ო“, წარმოთქვა ქალბატონმა დირექტორმა, „არაფერია, დაბეჯითებით გთხოვთ, ნუღარ შეწუხდებით. ნამდვილად არაფერი მომხდარა. აი, უკვე თვალიც გაახილა. საჭირო ზომები უკვე მიღებულია. ექიმს თუ შეატყობინეთ?"

„მიულერი წავიდა მოსაყვანად", მიუგო იქვე მდგომმა მუშამ.

ხალხმა ახლა უკვე ქუჩიდანაც დაიწყო შემოსვლა. ქალბატონი დირექტორი სასოწარკვეთილებამ შეიპყრო. „უმორჩილესად გთხოვთ, ხმაურს ნუ ატეხთ, არაფერი არ მომხდარა. ბატონებო, გთხოვთ დატოვოთ აქაურობა. ექიმი მაინც სად არის ამდენ ხანს?"

აი, ისიც მოვიდა. ხალხმა გზა დაუთმო. „ეს რაღა ჯანდაბაა", თქვა მან, „სად გაგონილა, ავადმყოფი მიწაზე დაეწვინოთ. დაუჯერებელია პირდაპირ. საკაცე მოიტანეთ სასწრაფოდ“.

„მოიტანეთ საკაცე", გაიმეორა ქალბატონმა დირექტორმა. ექიმი დაიხარა და ფლეიტისტს მაჯა გაუსინჯა. ოთახში სრული სიჩუმე იდგა. მხოლოდ მაყურებელთა დარბაზიდან ისმოდა ყრუ ზუზუნი.

„მომინათეთ", მოითხოვა ექიმმა. „ვერაფერს ვხედავ“.

ვიღაც კაცმა კედლიდან ზეთის ლამპა ჩამოხსნა, ფლორიან ვენდელმაიერის პირისახე სუსტმა სხივმა გაანათა. ექიმმა ის ყურადღებით შეათვალიერა. მაჯაც ჯერ ისევ ხელში ეჭირა. „კი მაგრამ, ეს კაცი ხომ მკვდარია", წამოიძახა ექიმმა. სანამ იქ მყოფნი გონს მოეგებოდნენ, ოთახში მსახური შემოვიდა. „მისი ბრწყინვალება კეთილინებებს შეგეკითხოთ", თქვა მან, „თუ როგორ გრძნობს თავს მუსიკოსი, შეუძლოდ რომ შეიქნა“.

„გთხოვთ მის ბრწყინვალებას ჩვენი მოკრძალებული მადლობა მოახსენოთ", ოდნავ შემცბარი ხმით მიუგო დირექტორმა, „მუსიკოსი თავს უკეთ გრძნობს“. მოახლე გავიდა. შემდეგ ქალბატონი დირექტორი დამსწრეთ მიუბრუნდა, მადლობა მოახსენა ცხოველი მონაწილეობისთვის და თავაზიანად სთხოვა, დაეტოვებინათ ისედაც მოუხერხებელი, ვიწრო დერეფანი. დარბაზიდან შემოსული მაყურებლები შეშფოთებული ჩანდნენ. რაღაც საკვირველი, გაუგებარი გრძნობა ეუფლებოდათ იმის გაფიქრებაზე, რომ კვლავ უნდა დაბრუნებულიყვნენ დარბაზში, სადაც კომედია გრძელდებოდა, და ეს მიიჩნიეს კიდევ ერთ საბუთად იმისა, თუ რა უცნაური და წინააღმდეგობებით აღსავსე რამ არის ცხოვრება. და ნელ-ნელა ისინიც წავიდნენ. ქუჩაში გასასვლელი კარი ფართოდ გაეღოთ. ფეხით მოსიარულენი, რომლებმაც დერეფანში ჩოჩქოლი და მღელვარება შენიშნეს, ღია კართან გაჩერებულიყვნენ. საღამო ხანი იყო. გარედან გაზაფხულის რბილი ჰაერი შემოდიოდა. ქალბატონმა დირექტორმა შორიახლოს მყოფ რამდენიმე მაყურებელს მიმართა: „დარბაზში მსხდომთ ნურაფერს გავაგებინებთ, კარგი?"

არა, არა, ჩვენ არაფერს ვიტყვითო.

„ოჯახი თუ ჰყავს?"იკითხა ექიმმა.

„არა", უპასუხა ქალბატონმა დირექტორმა. „ეს ვენდელმაიერია“.

„ჰო, მართლა, ვენდელმაიერი", უკვე დამშვიდებული გამომეტყველებით ჩაილაპარაკა ექიმმა, თითქოს უნდოდა ეთქვა, ვენდელმაიერებს ისემც უქნიათ, ერთ დღეს გაწყვეტილან, ამით ხომ მაინც არაფერი დაშავდებაო. მერე ადგა და ზეთის ლამპა ისევ კედელზე ჩამოკიდა. ორი მუშა მოსულიყო, მათ მკვდარი გარეთ გამზადებულ საკაცეზე უნდა დაეწვინათ.

თეატრში კვლავ სიმშვიდემ დაისადგურა. მუსიკა უკრავდა. მაყურებელი მეორე აქტის დაწყებას ელოდა. ბატონებს, რომლებმაც მკვდარი ნახეს, აუღელვებლად და ღირსეულად ეჭირათ თავი, ხოლო როცა ვინმე მუსიკოსის ამბავს იკითხავდა, მათი პასუხი დინჯი და დამამშვიდებელი იყო. ფარდა აიწია თუ არა, ლოჟის კარი გაიღო და ხალხმა იქ შესული მოახლე დაინახა.

დიდი მთავარი მას მიუბრუნდა. „მუსიკოსი თავს კარგად გრძნობს, თქვენო ბრწყინვალებავ", მოახსენა მსახურმა. დიდმა მთავარმა მზერა მოავლო მაყურებელთა დარბაზს, მისკენ მიპყრობილ თვალებში უხმო შეკითხვა ამოიცნო და პასუხად თავის დაკვრა ინება. მან დამამშვიდებელი ღიმილით აუწყა ქვეშევრდომთ, ფლეიტისტი ფლორიან ვენდელმაიერი თავს შესანიშნავად გრძნობსო.

1888წ.

მთარგმნელი: დავით კაკაბაძე

Sunday, April 13, 2014

არტურ შნიცლერი - სხვა

დაქვრივებულის დღიურიდან

მარტო ვარ! – სულ მარტო...

საწერ მაგიდას ვუზივარ; ნათურები ანთია... იმ ოთახის კარი, ერთ დროს მისი რომ ერქვა, ფართოდაა გაღებული და, როცა იქით ვიხედები, ჩემი მზერა ბნელ სივრცეში იძირება. ქუჩის გადაღმა მდგარი სახლებიდან ასხლეტილი შუქი ჩემი ფანჯრის მინებს დასთამაშებს... ო, რა უჩვეულოა ეს ყველაფერი, რა საზარელია... მოსაღამოვდებოდა თუ არა, ჩემს სამუშაო ოთახში ფარდებს ჩამოუშვებდა ხოლმე; არ უნდა მოგვკარებოდა ქუჩის ხმაური, არ უნდა შემოჭრილიყო მოპირდაპირე სახლების სინათლე...

დრო გადიოდა. ჩემს ოთახში მოუსვენრად ვცემდი ბოლთას; მის ოთახშიც. მის ტახტზე დავეგდე და დიდხანს ვიწექი ასე, ფანჯრების წინ გადაშლილი უაზრო სამყაროსკენ მზირალი... მის საწერ მაგიდასთან შევჩერდი, ცოტა ხნით ხელში ავიღე კალმისტრები, ჯერ კიდევ რომ შერჩენოდათ მისი თითების სურნელი... ბუხართანაც ვიდექი, ჩამქრალ ბუხართან, მაშით ნაცარს ვურევდი... ის კი, ჩაფერფლილ ქაღალდს ან ნახშირის ნამტვრევს რომ შევეხებოდი, შრიალებდა, ჭრაჭუნებდა.

ყოველ დილით ფეხით მივუყვები სასაფლაოს გზას... გვიანი შემოდგომაა, როცა მზე კი არ გათბობს, თვალს გჭრის და მეც თეთრი კედლის დანახვაზე შორიდანვე მიჭრელდება თვალები. მერე მივბორიალებ საფლავების რიგებს შორის და ვაკვირდები მათ, ვინც აქ იმისთვის მოდის, რომ ილოცოს და იტიროს. თანდათან უკვე ვცნობ კიდეც ზოგიერთს... ამ ხალხის შემხედვარეს მზარავს ფიქრი, რომ ეს ყოველივე ჩვეულია, მარადიული... აი, ახალგაზრდა ქალი, აქვითინებული რომ ეცემა მუხლებზე იმ ჯვრის წინაშე, ეკლესიასთან, ისეთივე ქვითინით, იმავე იებით, რომელთაც ნოტიო მიწაზე აწყობს, მერე კი, როცა წამოდგება, სახის გამომეტყველებაში სიმტკიცე ეპარება და სწრაფად შორდება იქაურობას... დასტირის ყმაწვილს, რომელიც ოცდამეოთხე წელიწადში გადამდგარი გარდაცვლილა და ეჭვგარეშეა, მისი საქმრო იყო... მოსვენებას არ მაძლევს ერთი ფიქრი: რა აიძულებს, ისევ წამოდგეს ფეხზე, საიდან უჩნდება თვალებში ნუგეშის ნაპერწკალი, როცა აქაურობას გაეცლება ხოლმე? ... მინდა გავეკიდო: ნუგეში არ არსებობს, შეშლილო! ... ან მე, ყოველდღე აქ რომ ვარ, ნეტავ რას ვეძებ? ... ზოგჯერ მაღიზიანებს ეს ხალხი, ქუდზე მიბნეული შავი ლენტით და შავი ხელთათმანებით... არადა, მეც ალბათ ისეთივე ვჩანვარ, როგორიც ყველა დანარჩენი, გაფითრებული და ტირილისგან თვალებდასივებული... ო, მგონი, ვიცი, რატომ არის ასე... არ მსიამოვნებს სხვების ტკივილის ცქერა, აქაც იგივე მემართება, ნატიფი ნივთის ხილვისას ან წარმტაცი სანახაობის ყურებისას რომ მემართებოდა ხოლმე. ვერ ვიტანდი აღფრთოვანებულ გამომეტყველებას სხვების სახეებზე, რადგან მხოლოდ ჩემი თავი მეგონა ჭეშმარიტად ამაღლებულთან წილნაყარი... ეჭვის თვალით ვუცქერდი ირგვლივ მყოფთ, რომელთაც ისეთსავე შინაგან ძრწოლას ვატყობდი, თავად რომ განვიცდიდი... ჩემი გულის სიღრმეში რაღაცას არ სურდა ერწმუნა, რომ საფლავებს შორის მოხეტიალე ეს ხალხი ჩემსავით გამოუთქმელ, უსასრულო ტკივილს გრძნობს... ღმერთო, რა საშინელებაა! თავიდან ყველა ერთსა და იმავეს განიცდის, მერე დღეები დღეებს მისდევს... ჩნდება ახალი ფიქრები, ახალი იმედები... ბოლოს კი თვალთმაქცურად, შემპარავად მოვა გაზაფხული და სახეში მოგვახლის თავის განუმეორებელ სურნელს... ნიავი ქრის, ყვავილები არომატს აფრქვევენ, ქალები კისკისებენ, ჩვენ კი ისევ გაბითურებული ვართ, მოტყუებულნი დიდსა და უსასრულო ტკივილში...

დედამიწის ერთი ციცქნა ნაგლეჯისგან, რომლის ქვეშაც ის განისვენებს, რამდენიმე ნაბიჯში ვდგავარ... როცა საფლავის ქვა მზად იქნება, შევძლებ, ცივ საფეხურებს დავეყრდნო, თავი დავხარო, ჩავიმუხლო; მიწაზე ამას ვერ ვბედავ. მზარავს ფიქრი, რომ ჩემი სიმძიმე მიწის ბელტებს აამოძრავებს, რომ გავიგონებ, როგორ ეხლებიან ისინი კუბოს... მაგრამ ზოგჯერ მაინც მეუფლება დაუოკებელი სურვილი, პირქვე დავემხო და ხელებით ვფხოჭნო მიწა... ჩემს გლოვაში არაფერია დარბაისლური... გაავებული ვარ, კბილებს ვაღრჭიალებ, მეზიზღება ყველა და ყველაფერი... ყველაზე მეტად კი ისინი, ვინც ჩემსავით გლოვობს... ეს კაცები, ქალები, ბავშვები, რომელთა შორისაც გავლა მიხდება... მძულს ისინი და მინდა, გავყარო აქედან... განსაკუთრებით მწარეა, აუტანლად მწარეა ჩემთვის იმის გაფიქრება, რომ გუშინ ვიღაც უკანასკნელად მოვიდა აქ. ამოწურა თავისი ტკივილი... თანდათან გრძნობდა, როგორ უნელდებოდა სევდა... დღითი დღე, აქედან წასული, სულ უფრო მეტ შვებას გრძნობდა. ერთ მშვენიერ დილას კი, ახალგაღვიძებული, გაღიმებასაც შეძლებს... როგორ მძულს ისინი, ვისაც ისევ შეუძლია ღიმილი... თუმცა, ერთ დილას მეც გავიღიმებ! ... მეც დავივიწყებ! ... დღეს ჩემში იღვიძებს სიჭაბუკისდროინდელი მოგონება... უტკბესი, უსაყვარლესი არსების გვერდით როგორ მივაბიჯებ ტყეში, რა უსასრულოდ ბედნიერი შემეძლო ვყოფილიყავი... ვიყავი კიდეც. არის წუთები, ყველაფერს რომ შთანთქავენ, წარსულსაც, მომავალსაც; წუთები, თვითონ რომ ქცეულან უსასრულობად. მაგრამ არასოდეს ვეკუთვნოდი იმათ რიცხვს, ვინც მშვიდად მიაბიჯებს სოფლის შარაგზაზე, დროგამოშვებით მინდორში გადავა ან ტყეს სიღრმეში შეუყვება და მწვანე ბალახში წამოწვება, დილის სიმშვენიერით დამტკბარი. მე ხეებზე ვძვრებოდი, რათა იქითკენ გამეხედა, სადაც შარა ნაცრისფერ შორეთში იკარგება და გაზაფხულიც გახუნებას იწყებს... აქ... აქ, ამ ოთახში, ფანჯარასთან არ იყო, ჩემი ცოლი ალერსიანად რომ მიკოცნიდა ლოყებს, მე კი ტანში უცებ ყინულივით დამიარა რაღაცამ?.. წუთები, საათები, დღეები, წლები ხელიდან გვეცლებოდა, ჩვენი დრო იწურებოდა... ორივე დავბერდით, დამთავრდა, დამთავრდა! ... ასე წავბილწე ჩემი სიყვარული, რადგან ვიფიქრე, რომ უნდა ჩამქრალიყო... ახლა კი ჩემი ტკივილიც წავბილწე იმაზე ფიქრით, რომ ოდესღაც ისევ გამეღიმება! ...

ვინ არის ის ქერათმიანი კაცი, თვალებში ტკივილი რომ ჩასდგომია? ვის დასტირის? სამარე, რომელთანაც ყოველ ცისმარე დღეს მოდის, სულ რამდენიმე ნაბიჯითაა დაშორებული ჩემი მეუღლის საფლავს... ამ კაცმა ჩემი ყურადღება იმით მიიქცია, რომ მის მიმართ არ გამჩენია ისეთი სიძულვილი, დანარჩენებისადმი რომ ვგრძნობ. ის ჩემზე ადრე მოდის და ჩემზე დიდხანს რჩება... იქნებ არც არაფერი ყოფილიყო, ერთხელ ჩემკენ მომართული თანაგრძნობის მზერა რომ არ დამეჭირა, ისეთი ღრმა თანაგრძნობისა, რომ დამზაფრა. თვალი მტკიცედ გავუსწორე; მან კი ნელა შემომაქცია ზურგი და აუჩქარებელი ნაბიჯით გაუყვა სასაფლაოს გალავანს... მგონი, უნდა ვიცნობდე კიდეც... ალბათ უწინ თუ ვიცნობდი... მაგრამ საიდან? ... სადმე მოგზაურობისას ხომ არ გადავყრივართ ერთმანეთს? ... ან თეატრში ხომ არ მინახავს? ... თუ მხოლოდ ქუჩაში მომიკრავს თვალი? ... ეტყობა, ხვდება ჩემს უბედურებას და, შესაძლოა, თვითონაც რაიმე მსგავსი დაატყდა თავს; მხოლოდ ასე თუ ახსნი მზერას, რომელსაც ვერასოდეს დავივიწყებ... ის ლამაზია და ახალგაზრდა.

– ახლა... ახლა ისევ აქ ვარ, ჩემს საწერ მაგიდასთან, და წინ დამჭკნარი ყვავილებით მორთული პორტრეტი მიდევს. ეს ჩემი ცოლი იყო, ჩემი ყველაფერი, ჩემი ბედნიერება, ჩემი სამყარო... ნელ-ნელა გონს მოვდივარ. ისეთი დღეები, მე რომ გამოვცადე, ადამიანს საღად აზროვნების ყოველგვარ უნარს უკარგავს... დღეისთვის დიდი რამ მაქვს ჩაფიქრებული... პირველად ამ ბოლო ერთი თვის მანძილზე წიგნის კარადის გამოღება გადავწყვიტე, ვაპირებ კითხვას, თვალიერებას, ფიქრს...

არაფერი გამომივიდა. ვიგრძენი, ისევ იქ უნდა წავსულიყავი... გვიანი საღამო იყო... სასაფლაო ცარიელი დამხვდა. ახლომახლო სულიერის ჭაჭანება არ იყო... პირველად დღეს დავიხარე და ვაკოცე მიწას, რომლის ქვეშაც ის განისვენებს. მერე კი ვიტირე, ჰო, ვიტირე... გარშემო სრული სიჩუმე იდგა... ჰაერი ცივი იყო, ნიავიც არ იძვროდა. წამოვდექი და საფლავების რიგს გავყევი, სასაფლაოს ჭიშკრისკენ. იქაურობა უფრო გაუკაცრიელდა; მთვარის შუქზე ჯვრები და ქანდაკებები ისე მკაფიოდ მოჩანდა, უეჭველად დავინახავდი, ჩემ გარდა იქ ვინმე კიდევ რომ ყოფილიყო. დავინახე კიდეც გასასვლელისკენ მიმავალი ერთი ქალი მსუბუქი შავი პირბადითა და ცხვირსახოცით... ამ ქალებს მაშინვე ვცნობ. ქალაქისკენ მიმავალი განიერი ქუჩა მთვარის შუქზე თეთრად ანათებდა. მკაფიოდ მესმოდა საკუთარი ნაბიჯების ხმა; უკან არავინ მომყვებოდა; კარგა ხანს მარტო ვიყავი ქუჩაში, სანამ გარეუბნის პირველი სახლები და დუქნები გამოჩნდებოდა. იქ კი ერთბაშად მომესმა საუბარიც, ნაბიჯების ხმაც და სხვა ათასგვარი ხმაურიც. ეს ხმაური მესიამოვნა და ახლა, საღამოს, გარეუბნიდან შინ დაბრუნებულს, უცნაური, დიდი ხნის მივიწყებული მოთხოვნილება დამეუფლა, ფანჯარა გამომეღო და კვლავ მიმეგდო ყური ადამიანთა ხმებისთვის, ქუჩის არეული ხმაურისთვის. მაგრამ ამასობაში გვარიანად ჩამოღამდა კიდეც და ქვევით, ალბათ უკვე სიჩუმე იქნება... თანაც, ამ სტრიქონების წერაში თითებიც გამეყინა, რადგან სიცივე სულ უფრო მეტად იგრძნობა; სანათის ალიც ბჟუტავს, თუმცა ჰაერი არ იძვრის...

ზედ სასაფლაოს გალავანთან ვიდექი, მაღალი ალვის ხე მისი მზერისგან მიფარავდა. დილაადრიან მოვედი – ყველაზე ადრე. მესაფლავის ქოხში ჯერ ისევ ბჟუტავდა სინათლე. მალე სხვებიც გამოჩნდნენ, უმეტესწილად – ქალები... ბოლოს ისიც მოვიდა... მშვიდი ნაბიჯით მიუახლოვდა იმ ადგილს, სადაც ჩვეულებრივ დგას ხოლმე... ისევ ის დიდრონი, ტკივილით სავსე თვალები... მუხლი მოიდრიკა... უკეთ რომ დამენახა, მზერა დავძაბე... ჩემი მეუღლის საფლავთან დაჩოქილიყო... ვიდექი სულგანაბული, ალვის ტოტებში თითებგაყრილი. ასე გაგრძელდა რამდენიმე წუთს... ის მუხლებზე იდგა, მაგრამ არ ლოცულობდა... არც ტიროდა... აი, წამოდგა... და, როგორც საერთოდ სჩვევია, გაიარ-გამოიარა. ცოტა ხანში ისევ მომიახლოვდა... ამასობაში მეუღლის სამარესთან უფრო ახლოს მივედი და მეზობელი საფლავის მოაჯირზე ჩამოყრდნობილი ვიდექი... მან ჩამიარა, აუღელვებლად შემომხედა... მინდოდა დამეძახა, არ დავუძახე... ვხედავდი, როგორ უახლოვდებოდა სასაფლაოს ჭიშკარს და ადგილიდან მაინც არ ვიძვროდი... არ ვიცი, რას ვგრძნობდი... არც ის ვიცი, ახლა რას ვგრძნობ... მაგრამ დადგება დღე, ხვალინდელი დღე... ჰო, ხვალინდელი დღე, როცა მას ისევ შევხვდები, დაველაპარაკები და ყველაფერს, ყველაფერს გავიგებ...

რა ღამეა! ძილი არა და არ მეკარება! ... ჯერ თორმეტიც არ იქნება... მე კი ახლა იქ ყოფნა მინდა... რას ვაკეთებ აქ, ამ ჩემს ბინაში... კიდევ რამდენიმე საათიც და, ეს სიგიჟე გაივლის... ყველაფერი გაირკვევა... რა გამაძლებინებს! ... თუმცა რაღა დარჩა, სულ რაღაც რამდენიმე საათი...

დიახ, დიახ! ჩემი ცოლის საფლავზე! ისევ იქ ვნახე დაჩოქილი; სულ ათიოდე ნაბიჯის მოშორებით ვიდექი... რატომ მაშინვე არ მივვარდი? ან რატომ ადგომა და რამდენიმე ნაბიჯის გადადგმა არ ვაცადე. როგორ? განა უფლება არა მაქვს ვკითხო, ვინ ბრძანდებით-მეთქი? ... ვის შემიძლია ვკითხო, თუ არა თვითონ მას? ... მაგრამ ჭიშკრისკენ მიმავალს ჩემი ნაბიჯების ხმა მოესმა... და, ნამდვილად არ ვცდები, ფეხს აუჩქარა... მე ავედევნე... მან კი ეს შენიშნა... ჭიშკარს რომ გასცდა, რამდენიმე წამით, ცხადია, თვალს მიეფარა... მე გავეკიდე... ისღა დავინახე, როგორ ჩაიქროლა ეტლმა... სხვა ეტლი ახლომახლო არსად ჩანდა... ეტლს ფეხით გავეკიდე... რას დავეწეოდი! ... რამდენიმე წუთს კიდევ ვხედავდი, რადგან ქუჩა გრძელი და სწორია – ბოლოს, როგორც იქნა, თვალს მიეფარა... მე კი ვიდექი შუა ქუჩაში... ზუსტად ისე, ახლა ჩემს ჩანაწერებს რომ ვუზივარ... სიგიჟის ზღვარზე მისული... ვინ არის, ჩემი მეუღლის საფლავზე დაჩოქებას რომ ბედავს? ... რა იყო მისთვის? ... როგორღა გავიგო? ... სადღა ვიპოვო ის კაცი? ... უცებ მთელი წარსული აირ-დაირია... ნუთუ ასეთი უგუნური ვიყავი? ... ნუთუ არ ვუყვარდი? ... განა ის არ იყო, ჩემს სავარძელს ზურგიდან რომ მოუახლოვდებოდა, ტუჩებს თავზე მომადებდა და ხელებს კისერზე შემომხვევდა? ... განა ბედნიერები არ ვიყავით? ... მაშ, ეს ვინღაა, ეს ქერათმიანი, ლამაზი ახალგაზრდა? ... მისი სახე ასე რატომ მეცნობა? ... ახლა მეჩვენება, თითქოს არაერთხელ შეგვხვედრია თეატრში თუ კონცერტზე მისულებს და თითქოს ჩემს ცოლს თვალს არ აშორებდა. იქნებ სწორედ ის იყო, ერთხელ, ეტლით სეირნობისას, თვალი რომ გამოგვაყოლა? ... ვინ არის? ვინ? ვინ? იქნებ თაყვანისმცემელია, რომელსაც ჩემი მეუღლე არც კი იცნობდა... რომელიც ერთი შეხედვის ღირსადაც არ ჩაუდგია... მაშინ მეც ხომ უნდა ვიცნობდე... სადმე, რომელიმე საზოგადოებაში ხომ მაინც უნდა ეცადა ჩვენთან მოახლოება... არა... იქნებ ჩემთან შეხვედრას ერიდებოდა... ჩემს ცოლს იცნობდა, მე კი – არა... იქნებ ქუჩაში აედევნა? ... გამოლაპარაკებაც გაბედა... არა! მაშინ ხომ ამას მე მიამბობდა! ... მიამბობდა! ... და თუ ის კაცი უყვარდა? ... არა, მას ხომ მე ვუყვარდი... მე? ... საიდან ვიცი? რაკი მეუბნებოდა? ... განა ყველა ამასვე არ ამბობს, თანაც მოღალატენი უფრო ხშირად, ვიდრე ერთგულნი? ... ო, ვიპოვი მას... ვიპოვი... და ვკითხავ... ის კი... თუნდაც მართლა ჰყვარებოდა ჩემს ცოლს, რას მიპასუხებს? ... მის საფლავზე იმიტომ მოვედი, რომ მიყვარდა... მან კი არაფერი იცოდაო... როგორ დავტყუო სიმართლე? ... ჰო, როგორ... რა ვქნა? ... ვიცოცხლო? ... ასე ვიცოცხლო? ...

სამი დღე გავიდა, რაც უკანასკნელად ვნახე. მთელი ეს დრო იქ გავატარე, ის კი არ გამოჩენილა. არც მესაფლავეებმა იციან, ვინ არის... ამ დღეებში სულ ქუჩა-ქუჩა დავივლი მთელ ქალაქს, პოვნით კი მაინც ვიპოვი... სადმე ხომ არ გაემგზავრა? ... ადრე თუ გვიან ხომ დაბრუნდება? ... და თუ ცოცხალი აღარ არის?... თუ უიმისოდ სიცოცხლე არ შეუძლია? ... ო, ეს უკვე სასაცილოა! კიდევ ერთი კაცი, უიმისოდ სიცოცხლე რომ არ შეუძლია... ო, რა სიამოვნებით ვიტყოდი ახლა: ღრმად პატივცემულო! დიდად ნუ მოიკლავთ დარდით თავს. მას ხომ, ბოლოს და ბოლოს, მეც ვუყვარდი... ჰო, ჩემზე უნდა ვაეჭვიანო... სურათი მაგიდიდან მოვისროლე, იქ აგდია, შუა ოთახში... იქვე, შუა ოთახში, მისი წერილებია მიმოფანტული, წერილები, კარადებსა და უჯრებში რომ ინახავდა... ყველაფერი ამოვაქოთე და გავჩხრიკე... მერედა რას მივაგენი? ... ჩემს წერილებს, ჩემ ნაჩუქარ ყვავილებს, ლენტებს, ბაფთებს... რომელიმე ყვავილი იქნებ მისი ნაჩუქარიც იყოს... ყვავილით როგორ გინდა დაადგინო? ... ან კი რას ვეძებდი? ... რომელი ქალი შეინახავს ისეთ რამეს, რამაც შეიძლება გასცეს? ... საგულდაგულოდ გავჩხრიკე მისი კაბებიც, ჯერაც კარადაში რომ კიდია... პატარა წერილი, ქაღალდის ნაგლეჯი, ხელში შეუმჩნევლად რომ ჩაგიდებენ, სულ იოლად შეიძლება დაგავიწყდეს... არა, მას არ დავიწყებია...

სასაფლაოზე აღარ ვყოფილვარ. საფლავის დანახვაზე ფიქრიც კი მზარავს... ზოგჯერ დგება წუთები, როცა თითქოს ოდნავ ვმშვიდდები... მას შემდეგ, რაც პირველ დღეებში გაგიჟებას გადავრჩი, ისღა დამრჩენია, შევეგუო, რომ სიმართლეს ვეღარასოდეს შევიტყობ... როგორ მშურს იმ მოტყუებულის, კარგად რომ უწყის თავისი უბედურების ამბავი! მშურს იმათიც, ვისაც ეჭვი ღრღნის და შეუძლია იფხიზლოს, უთვალთვალოს, ელოდოს იმ სანეტარო წამს, როცა მოღალატე, მზერით თუ სიტყვით, თავს გასცემს... მე კი სამუდამოდ განწირული ვარ; საფლავი ვერაფერს მიპასუხებს... და ზოგჯერ, როცა ღამით უნუგეშო სიზმრებისგან გამოვერკვევი, მაწვალებს ფიქრი, რომ, შესაძლოა, უდანაშაულო ადამიანის ხსოვნას შეურაცხვყოფ... როგორ მსურს, ისევ მიყვარდეს... მიყვარდეს ქალი, რომელმაც ბედნიერება მაჩუქა... როგორ მსურს შემეძლოს, შევიძულო ის უბედური, ვინც მიღალატა და შემომაფურთხა... საწერ მაგიდაზე უწინდებურად მიდგას მისი სურათი, იატაკიდან ავიღე და ძველ ადგილს დავუბრუნე. ნეტავ შემეძლოს ვილოცო შენზე, პირქვე დავემხო შენი სურათის, როგორც წმინდანის ხატის წინაშე და თაყვანი გცე, ვიტირო! ნეტავ შემეძლოს დაგამცირო, ფეხქვეშ გავთელო ეს შენი გამოსახულება! ...

საღამოები, ღამეები ვზივარ ასე, მიშტერებული უთქმელ, მოღიმარ, იდუმალებით სავსე თვალებს.

1889წ.

მთარგმნელი: დავით კაკაბაძე

Saturday, April 12, 2014

ელ-წიგნი: დანტე ალიგიერი - ღვთაებრივი კომედია

უსიერ ტევრში, ამ ცხოვრების ნახევარგზაზე
ანაზდეულად გამოვფხიზლდი გზადაკარგული.
ენა ვერ იტყვის, თუ რამდენად იყო ტყე
უკაცრიელი, უდაბური და გაუვალი.
თვით მოგონებაც წამიერი ერთხელ ხილულის
საშინელია ამჟამადაც და შემზარავი.

თარგმნა - კონსტანტინე გამსახურდიამ

ვასილე ერნუ - ჩემი პირველი ჯინსი

ჩემი პირველი ჯინსი საბჭოთა კავშირის ავღანეთში შეჭრას უკავშირდება. ეს იყო 1979 წელს. სოციალისტური რევოლუცია რომ დაეცვა, საბჭოეთმა ქაბულში შეიყვანა თავისი ჯარები. 

თამაშის წესები მარტივი იყო: თუკი ავღანეთს ჩვენ გავათავისუფლებდით, დასავლეთი ოკუპანტად ჩვენ გამოგვაცხადებდა, ხოლო თუკი აშშ გაათავისუფლებდა, მათ ოკუპანტებად ჩვენ შევრაცხავდით. ღმერთმანი, სხვადასხვა ენაზე ვლაპარაკობდით, ან - პირიქით, ენა საერთო გვქონდა, უბრალოდ, ყველა ისე იგებდა, როგორც სურდა, გააჩნია, რა ინტერესები ამოძრავებდა. 1980 წელს ჩემი ძმა ჯარში წაიყვანეს. არმიაში 18 წლისებს იწვევდნენ: „ჩვეულებრივ“ ჯარში - ორი წლით და საზღვაო ფლოტში - სამით. სამხედრო სამსახურის ადგილსამყოფელი წინასწარ უცნობი იყო, ჯარისკაცი მხოლოდ სამხედრო ნაწილში იგებდა, სად მოხვდა. თუკი ბედი გაუღიმებდა, შეიძლებოდა უნგრეთში, აღმოსავლეთ გერმანიაში ან ჩეხოსლოვაკიაში მოხვედრილიყო; თუ არადა, ციმბირის მიყრუებულ მხარეში გაანაწილებდნენ. როგორც ერთი ჩემი მეზობელი ამბობდა, მე იქ ვმსახურობდი, სადაც ძაღლებს მარხილში აბამენო. ეს სხვა სამყარო გახლდათ, თვითმფრინავით იქამდე მისვლას მთელი დღე სჭირდება. მაგრამ ყველაზე საშინლად იმ დროს ავღანეთში მოხვედრა ითვლებოდა. არდაბრუნების ალბათობა დიდი იყო. ჩემი ძმა სწორედ იქ გააგზავნეს: რამდენიმე თვეს უზბეკეთის ქალაქ თერმეზში იყო, ავღანეთის საზღვარზე, მერე - პირდაპირ ქაბულში. მოჯაჰედებთან ბრძოლა არცთუ ისე ადვილია. ფოტოები დამთრგუნველი იყო: დანახშირებული მანქანები, ალმოდებული სოფლები, გვამები, კბილებამდე შეიარაღებული ჯარისკაცები.

სამაგიეროდ, ავღანეთში, ამ ღატაკსა და ღვთისგანაც და კაცისგანაც დავიწყებულ ქვეყანაში, საბჭოთა კავშირისგან განსხვავებით, იყიდებოდა საქონელი, რომელიც ჩვენს ქვეყანაში ძნელად იშოვებოდა და თუ იშოვებოდა, უფრო ძვირად. მომხიბვლელი ნივთი ბევრი იყო - მზის სათვალიდან SONY-ის მარკის მაგნიტოფონებამდე, მაგრამ არც ერთი ნივთი ისეთი სასურველი და დაფასებული არ ყოფილა, როგორც ჯინსები. ჯინსები - იმდროინდელი საბჭოთა მოქალაქის ყველაზე სანატრელი საქონელი - საბჭოთა არმიის უშიშარ ჯარისკაცებს კონტრაბანდულად შემოჰქონდათ.

ასე რომ, საკმაოდ ნორჩს მქონდა ის, რაზეც მხოლოდ „კარგად მოწყობილი ადამიანების“, ანუ უცხოეთთან ან გადამყიდველებთან დაკავშირებული სამსახურების თანამშრომლების შვილებს მიუწვდებოდათ ხელი. ჩემს ძმას შვებულება არ მისცეს, რაც, წესით, საბჭოთა ჯარისკაცებს ეკუთვნოდათ. ამიტომაც მამაჩემმა ჩააკითხა თერმეზში და ჯინსები იქიდან ჩამომიტანა. ყველაზე ლამაზ ოცნებაშიც ვერ წარმოვიდგენდი ისეთ მშვენიერებას, რაც ჩემმა თვალებმა იხილა მაშინ!

წარმოიდგინეთ: მე, ათი წლის ბიჭს, მეცვა ისეთი შარვალი, როგორიც არ ჰქონდათ სკოლის დირექტორის ან საქკომის პირველი მდივნის შვილებს.

მგონი, ჩემს სკოლაში პირველი ვიყავი, ვისაც ჯინსები ეცვა. ყველას შურდა ჩემი - ჩემი დის თანაკლასელებით დაწყებული და ჩემი კლასელებით დამთავრებული. ჩემმა პირველმა ჯინსებმა ნამდვილი სენსაცია მოახდინა. მოგვიანებით, მოზარდობის ასაკში, ჯინსის პერანგი მაჩუქეს. ეს უკვე ტანსაცმლით გათამამების მწვერვალი იყო. ასეთი პერანგების შოვნა ძალიან ჭირდა და, ბუნებრივია, ცეცხლის ფასიც ედო. მარცხენა ჯიბეზე გამოსახული იყო ემბლემა წარწერით Lightman. საიდან უნდა სცოდნოდათ ჩვენს დაუძინებელ მტრებს - ამერიკელ მწარმოებლებს, რომ ეს სახელი არც ერთი ქვეყნისთვის ისე ზედგამოჭრილი არ იქნებოდა, როგორც საბჭოთა კავშირისთვის? ეს ნივთები ხომ მართლაც სხივს ჰფენდა ჩვენს ყოფას.

პირველი ჯინსი, რომელიც ცხოვრებაში ვნახე, უფრო სწორად, რომელიც მახსენდება - ჩემი უფროსი ძმის ჯინსები იყო. სკოლის დამთავრების შემდეგ ჩემმა ძმამ გადაწყვიტა, თავისთვის ჯინსი ეყიდა. ის მაგარი ბიჭების, ანუ აზრზე მოსულების რიგებში ირიცხებოდა. მათ ყველა პატივს სცემდა; თან ყველა უპირატესობა ჰქონდა: იყო სწრაფი, გამოირჩეოდა ლიდერის თვისებებით და არ ვიცი, როგორ ახერხებდა, მაგრამ ყველაზე გავლენას ახდენდა. ამას ისიც ემატებოდა, რომ სპორტსმენი იყო. ერთი სიტყვით, მას ყველაფერი ჰქონდა, ჯინსების გარდა. ასეთი ბიჭების ცხოვრებას აზრი ეკარგებოდა, თუკი ჯინსებს ვერ იშოვიდნენ. ჯინსების შოვნას კი ფული და ნაცნობობა სჭირდებოდა. ჩემმა ძმამ მთელი ზაფხული იმუშავა, ფული შეაგროვა და ოდესაში წავიდა. როგორც ოსტაპ ბენდერი იტყოდა: „Контрабанда? Вся контрабанда делается на Малой Арнаутской в Одессе“ [კონტრაბანდა? მთელი კონტრაბანდა ოდესაში, მალაია არნაუტსკაიას ქუჩაზეა თავმოყრილი]. ოდესის „ბაზრობაზე“, ანუ შავ ბაზარზე, ყველაფრის შოვნა შეიძლებოდა. აქ ქვეყნის უხილავი სახე ჩანდა. მთავარი იყო, ფული გქონოდა, მაგრამ ნეტა საბჭოთა მოქალაქისთვის მხოლოდ ფული ყოფილიყო პრობლემა! ასე დაბრუნდა ჩემი ძმა ჯინსებით made in USA. არასოდეს დამავიწყდება შარვლის ფერი. გგონიათ, ისეთ ჯინსებს ახლაც კერავენ? კაპიტალისტებიც კი შეიცვალნენ. როგორი ქსოვილი იყო! იმდენად მკვრივი, რომ „თავისით იდგა“. უკან ტყავის ეტიკეტი ჰქონდა, მასზე გამოსახული უზარმაზარი ხიდით, რომელზეც დიდი, ლათინური ასოებით ეწერა Brooklyn- ალბათ ფირმის სახელი. წარმოდგენა არ მქონდა, რას ნიშნავდა და რაზე მიუთითებდა, მაგრამ Brooklyn-ს ჩემთვის მაგიური ძალა ჰქონდა. ეს იყო სხვა სამყაროდან, სხვა სინამდვილიდან მოსული სიტყვა, რომლის წარმოსახვაც კი არ შემეძლო. სიტყვებს, განსაკუთრებით კი ნივთებს, უჩვეულო, ენით აღუწერელი ხიბლი ახლდა.

ახლა დროდადრო ვყიდულობ ხოლმე ჯინსებს - ძალიან იშვიათად, და უფულობა არაფერ შუაშია. ოდესღაც ვოცნებობდი ჯინსის ქურთუკზე. წარმოსახვაში საკუთარ თავს ჯინსის ქურთუკში გამოწყობილს ვხედავდი. მასში სრულიად სხვა ადამიანად გარდავიქმნებოდი. მაგრამ ამაზე მხოლოდ ვოცნებობდი. არასდროს მიყიდია. მოგვიანებით მაჩუქეს, მაგრამ ძალიან იშვიათად ვიცვამ. რატომ? მაღაზიებში უამრავი ჯინსის დანახვაზე ცუდად ვხდები. როგორ გაუფასურდა ყველაფერი, რაც ოდესღაც ჩვენთვის წმინდათაწმინდა იყო! ჯინსებს იმიტომ ვყიდულობ იშვიათად, რომ კომუნიზმის ხანის „ბავშვობის ოცნება არ გავცვითო“. ამ კაპიტალიზმმა საბოლოოდ მოგვითავა ხელი. წაგვართვა ერთ-ერთი ყველაზე დიდი - დიდი წვალებით ნაშოვნი ნივთით ტკბობის სიამოვნება.

თარგმნა - გაგა ლომიძემ

Friday, April 11, 2014

ვასილე ერნუ - მუდამ პიონერები

პიონერულ სიტყვას გაძლევთ, არ ვიტყუები! იმ დღეს, როცა პირველ კლასში, ოქტომბრელების რიგებში უნდა მივეღეთ, რატომღაც სკოლაში არ ვყოფილვარ. გამოგიტყდებით, ძალიან განვიცდიდი, რიტუალს რომ გამოვაკლდი - რიტუალს, რომლის შემდეგაც ლენინის შვილიშვილი ხდები. მაგრამ ავტომატურად ჩამრიცხეს ოქტომბრელთა რიგებში და ამაყად და ღირსეულად ვატარებდი წითელ ვარსკვლავს, რომელზეც ანგელოზის გამომეტყველების ხუჭუჭთმიანი და ქერა ვოლოდია ულიანოვი იყო გამოსახული. 

ლენინი - მუდამ ცოცხალია, 
ლენინი - მუდამ შენთანაა. 
მწუხარებაში, იმედში, სიხარულში, 
ყოველ ბედნიერ დღეს, 
ლენინი ჩემში და შენში. 

ოქტომბრელობისას ფრიადოსანი ვიყავი, სამაგალითო ყოფაქცევით გამოვირჩეოდი და ყოველ წელს საპატიო სიგელით მაჯილდოებდნენ.

გავიზარდე და მომდევნო ეტაპიც მოახლოვდა: პიონერი უნდა გავმხდარიყავი. ეს კი სულ სხვა საფეხური, სხვა პასუხისმგებლობა იყო. ჩვენ ხომ გმირი პიონერების უამრავი მაგალითი გვქონდა, რომელთაც სამშობლოსთვის თავი გასწირეს! ყველა ყოფილ პიონერს, სულ ცოტა, ხუთი-შვიდი გმირი პიონერის სახელი ახსოვს: ვალოდია დუბინინი, მარატ კაზეი, ვალია კოტიკი, ზინა პორტნოვა, ლიონია გოლიკოვი. ძილშიც რომ გვკითხოთ, მათ სახელებს ზეპირად გეტყვით, ჩვენ ხომ პიონერები ვიყავით. როგორი სადღესასწაულო განწყობა გვქონდა, როგორ ვღელავდით ფიცის დადებისას! როგორ ვემზადებოდით. „მე, ვასილი ერნუ, შევდივარ რა საკავშირო პიონერული ორგანიზაციის რიგებში, ჩემი ამხანაგების წინაშე საზეიმოდ ვფიცავ: რომ მეყვარება სამშობლო, ვიცხოვრებ, ვისწავლი და ვიბრძოლებ ისე, როგორც გვიანდერძა დიდმა ლენინმა და როგორც გვასწავლის კომუნისტური პარტია…“.

ოქტომბრელის ნიშანი სხვა ნიშნით შეიცვალა, რომელზეც პატარა ვალოდია ულიანოვის ნაცვლად, უკვე ზრდასრული ვლადიმირ ილიას ძე ლენინი იყო გამოსახული. „ესე იგი, პასუხისმგებლობა იზრდება“, - გავიფიქრე და იმავე წამს ყელზე ალისფერი ყელსახვევი შემომახვიეს. გაისმა ბუკისა და ბარაბნის ხმა. რაზმის საბჭოს თავმჯდომარე ქალმა ხელი შუბლთან მიიტანა და წამოიძახა:

- პიონერებო! ლენინის საქმისთვის მზად იყავით!
და ჩვენც იმავე ჟესტით, ერთხმად ვუპასუხეთ:
- მუდამ მზად ვართ!

მერე კოცონზე, ცისფერ ღამეებსა და საკუთარ მიზნებზე ავმღერდით, რომ ჩვენ, მშრომელთა შვილები, ბედნიერები ვართ და მუდამ დავიცავთ პიონერულ ღირსებას.

პირველ ხანებში პიონერის ყელსახვევებით სიარული მოგვწონდა კიდეც, სანამ დილაობით დედები გვიუთოებდნენ ხოლმე (მოგვიანებით თვითონ გვიწევდა ამაზე ზრუნვა). ყელსახვევებს მოხდენილად ვინასკვავდით. იდეალური ნასკვის გაკეთება მართლაც დიდი ხელოვნება იყო. ყველაზე საზრიანები ყელსახვევს კოვბოურად ინასკვავდნენ, რისთვისაც გვსჯიდნენ ხოლმე. მერე და მერე ყელსახვევებს ვტოვებდით ხან შინ, ხან სპორტულ დარბაზში, ხანაც ზურგჩანთაში ან ჯიბეში ვიჭმუჭნიდით. ამისთვისაც გვსჯიდნენ. პიონერები პატივისცემით უნდა მოჰკიდებოდნენ კანონებს და სანიმუშო საქციელით ყოფილიყვნენ გამორჩეულნი. ყველაფერი ისე უნდა ყოფილიყო, როგორც ჩვენს საყვარელ წიგნებსა და ფილმებში. რამდენჯერ გადამიკითხავს არკადი გაიდარის „თემური და მისი რაზმი“ - საბჭოთა პიონერის ბიბლია! ხოლო ფილმი, აღარც კი მახსოვს, რამდენჯერ ვნახე. ყოველდღიურ ცხოვრებაში ამ გმირების ნაკვალევზე სიარული ძნელია.

მაგრამ პიონერობას თავისი ხიბლი მაინც ჰქონდა; ვცდილობდით, ამ გმირებისთვის მიგვებაძა: მოხუცებს ბაღის დაბარვაში ან შეშის დაპობაში ვეხმარებოდით, ვაგროვებდით მაკულატურას, ჯართს, აკაციის თესლს, გვირილებს. ნამდვილი შეჯიბრება იყო. მაკულატურისა და ჯართის ჩაბარების საქმეში ჩვენი კლასი ყველას სჯობნიდა. ალბათ იკითხავთ, რატომ? იმიტომ, რომ მამაჩემი მაღაზიების მომარაგებას ხელმძღვანელობდა და მე ჩვენი რაიონის ყველა მაღაზიის მაკულატურაზე მიმიწვდებოდა ხელი, ჩემი კლასელის მამა კი სატვირთო მანქანების სახელოსნოს უფროსი იყო. წარმოგიდგენიათ, რამდენი ქაღალდი და რკინა გვქონდა? ყოველმხრივ ვჯობნიდით კონკურენტებს. პატარა სტახანოველები ვიყავით. ერთი მხრივ, შეჯიბრებაში ვიმარჯვებდით, მეორე მხრივ კი ვხვდებოდით, რამდენად მნიშვნელოვანია ნაცნობობა. პარტია არ დაგივიწყებს.

სპორტულ შეჯიბრებებს აღარ იკითხავთ? ნამდვილი დღესასწაული იყო; ანდა სამხედრო-პატრიოტული თამაში „ზარნიცა“. მე გუნდის კაპიტანი ვიყავი და ჩემს რაზმთან ერთად საოლქო შეჯიბრებამდეც კი მივაღწიე. „კავეენი“ გახსოვთ? რამდენს ვთამაშობდით! მარშირებას რა დამავიწყებს, 23 თებერვალს - წითელი არმიის დღის შესახებ სიმღერას რომ გვამღერებდნენ! „რაზმეულო, სწორდი! რაზმეულო, სმენა! მარჯვნისაა-კენ!“ - მოსაბეზრებელია, მაგრამ მე მაინც მომწონდა.

ზაფხულის დადგომისთანავე, ორგანიზებულად მივემგზავრებოდით პიონერთა ბანაკებში, სადაც მშობლების გარეშე ვცხოვრობდით. რასაკვირველია, პიონერთა ხელმძღვანელები გვყავდა. ერთ საიდუმლოს გაგიმხელთ: პიონერთა ხელმძღვანელები ყოველთვის სტუდენტი გოგონები იყვნენ, რომლებიც პედაგოგიურ პრაქტიკას გადიოდნენ და გულს ხომ ვერ დავწყვეტდით?! ერთმანეთზე უკეთესები იყვნენ, ღამეც კი მესიზმრებოდნენ.

ერთი სიტყვით, პიონერთა ბანაკიც გამოვცადე, მაგრამ, სამწუხაროდ, „არტეკში“ არ ვყოფილვარ.

თარგმნა - გაგა ლომიძემ

კობო აბე - საბავშვო ოთახი

აბა გაიხედეთ. აი, იქით...არა, დღეს არ ჩანს...კარგ ამინდში სწორედ აგერ, იქ დაინახავთ სატელევიზიო კოშკის წვეროს...

უქმე დღეა, შეიძლება ჩვეულებრივი კვირადღეც, ელექტრომატარებლის ბოლო გაჩერების მახლობლად ხალხით გაჭედილ რესტორანში ათასგვარი სუნი ტრიალებს. მის ერთ მყუდრო კუთხეში, მორყეულ, პატარა მაგიდას ერთმანეთის პირდაპირ უზის ქალი და კაცი. ქალს დაკონსერვებული ხილისა და შოკოლადის ნაყინი უდევს, კაცს ფინჯნით ნაღებიანი ყავა უდგას.კაცს, ეტყობა, იმის გამო, რომ სიგარეტის გამუდმებით ქაჩვასთან ერთად აჩქარებით ხვრეპს ყავას, სასულეში წვეთი გადასცდა და ბოლს ნესტოებიდან უშვებს.ქალის მზერაში კვლავინდებურას სრული გულგრილობა გამოსჭვივის. ორივე ეს პირველივე შეხედვით ჩანს, - ჯერჯერობით ვერა და ვერ შეეწყო ერთმანეთს. როგორც ახალ საგარეო ტანსაცმელს ვერ ეთვისებიან.

კაცი შებოჭილად განაგრძობის.

- გულახდილათ, რომ გითხრათ, ვოცნებობ, ოდესმე ზედ კოშკის წვეროზე ავიდე და მივამაგრო დაფა, რომელზეც ასეთი წარწერა იქნება: „აქ ნავთია“. გესმით?

ჭუჭყიანი ცა სულ უფრო და უფრო მძიმდება და ახლაც კი მზადაა ქალაქს ჩამოემხოს. ჩამოემხობა და გაჭეჭყილი ქალაქი თანდათან გადაიქცევა ნავთობის შემცველ უზარმაზარ მინდვრად. აკი ამტკიცებენ ქვანახშირი მცენარეებისგან წარმოიქმნა ნავთობი კი ცხოველებისგანო.

გაიხედეთ, იქ, ქვემოთ ქუჩაა, ხოლო ქუჩაში ტევა არაა იმათი, რომელთაგან ნავთობი წარმოიქმნება. ამიტომაც ვაპირებ მხოლოდ ერთი რამ ვისწავლო - ნავთობის მოპოვების ტექნიკა.

ქალს თვალთა კუთხეებში პირველად უჩნდება ღიმილის ნაოჭები, მაგრამ ტუჩებს კუმავს, ღიმილს ენის წვერით მაშინვე ილოკავს ნაყინთან ერთად და ბოდიშის გამომხატველი კილოთი ჩურჩულებს:

- მეგობრების კი ყოველთვის მეუბნებოდნენ, იუმორის გრძნობა არა გაქვსო, მაგრამ იმაში, რასაც თქვენ ამბობთ, მგონია, ბევრი იუმორია.
- თქვენ რა, გაცივდით?

კაცი ხველებით ლაპარაკობდა; ქალმაც რამდენჯერმე, უნებლიეთ, ჩაახველა ხელის გულში, როცა ხველა მოათავა, ჩვეულებრივი ხმით თქვა:

- არა, ალბათ კვამლი გადამცდა.
- ჰო, მაშინ საშიში არაფერია, თორემ გაციებულზე, ნაყინის ჭამა უკიდურესი უგნურებაა.

ქალის მზერა ჯაცუს თვალებში აღწევს, წამიერად ყოვნდება, იქ მსუბუქ თრთოლას ტოვებს და ფანჯრისკენ გადარბის.

- მართლა არ ჩანს სატელევიზიო კოშკი...
- არ ჩანს, სმოგის ბრალია.
- საინტერესოა კია, აქვთ თუ არა უფლება ხალხს, სმოგის გამო აღშფოთდეს? არა გგონიათ რომ ეს ფრიად პრობლემური საკითხია?
- შესაძლებელია. - ქალს თვალის კუთხეებში ისევ უკრთება ღიმილი, მაგრამ უფრო მოვალეობის გრძნობის გამო.
- თუ ჭუჭყზე ვილაპარაკებთ, ვფიქრობ, ხალხიც და სმოგიც ძალიან ჰგვანან ერთმანეთს.

კაცს თითებგადაჭდობილი ხელები მაგიდის კიდეზე ჩამოუწყვია, მხრები ოდნავ გაუსწორებია. მისი ნიკაპი და კისერი სინათლის არეშია და ქალი ყურადღებას აქცევს, რომ ხვანჩზე მოუპარსავი თმის ღერები შერჩენია. კაცი თვალს ადევნებს ქალის მზერას, თვალებს ხრის, გადაჭდიბილი ხელები მაშინვე ყელსახვევის კვანძთან მიაქვს, ღრმად ამოისუნთქებს და აღფრთოვანებით ამბობს:

- ყოველ შემთხვევაში ჩვენ ერთმანეთთან გულახდილნი უნდა ვიყოთ, ხომ მართალია? უკვე იმ ასაკისა არა ვართ, გვერიდებოდეს...
- ჰო, მეც ასე ვფიქრობ.

ქალს სახის გამომეტყველება უცებ ეცვლება, თავს მაღლა სწევს და ჩალისფერი კოსტიუმის საყელოს სწრადას იწიწკნის. მკრთალი ვარდისფერი ლაქი უფრო თვალსაჩინოს ხდის მის ლამაზ გრძელ ფრჩხილებს. საინტერესოა, კაცმა მიაქცია თუ არა მათ ყურადღება?

Thursday, April 10, 2014

ერნესტო ჩე გევარას ცხოვრების ქრონოლოგია

1928
ერნესტო გევარა ლინჩისა და სელია დე ლა სერნას უფროსი ვაჟიშვილი - ერნესტო გევარა არგენტინის ქალაქ როსარიოში 14 ივნისს დაიბადა.

1932
ერნესტოს ქრონიკული დაავადების (ასთმა) გამო გევარას ოჯახი ბუენოს-აირესიდან კორდოვას მახლობლად, საკურორტო ქალაქ ალტა-გრასიაში გადასახლდა. დაავადებულ ერნესტოს ცხრა წლამდე სკოლაში არ უვლია.

1948
ერნესტოს თავდაპირველად მანქანათმშენებლობის შესწავლა სურდა, მაგრამ გადაიფიქრა და შევიდა ბუენოს-აირესის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე. სწავლასთან ერთად, ის მუშაობდა სხვადასხვა ადგილას, მათ შორის - ალერგიის სამკურნალო კლინიკაში.

1950
ერნესტომ მოტორიანი ველოსიპედით მოიარა ჩრდილოეთ არგენტინა (4 500კმ).

1951-52
1951 წლის ოქტომბერში ერნესტო და მისი მეგობარი, ალბერტო გრანადო გეგმავენ მოგზაურობას მოტოციკლით („დევგმირი II”) ჩრდილოეთ ამერიკაში. (გრანადო ბიოქიმიკოსი იყო, რომელიც სპეციალიზდებოდა ლეპროლოგიაში. მისი უმცროსი ძმები ერნესტოსთან ერთად სწავლობდნენ სკოლაში. მეგობრები დეკემბერში ტოვებენ კორდოვას და თავდაპირველად მიდიან ბუენოს-აირესში ერნესტოს მშობლებთან გამოსამშვიდობებლად). ამ მოგზაურობისას განცდილ თავგადასავლებს ერნესტო აღწერდა მოგზაურობის დროსაც და მას შემდეგაც. ის გადმოცემულია წიგნში, რომელიც თავდაპირველად გამოქვეყნდა სახელწოდებით: Notas de Viaje (მოგზაურის ჩანაწერები ან მოტოციკლისტის დღიური).

1953
ერნესტო იღებს ექიმის დიპლომს და იწყებს მოგზაურობას სამხრეთ ამერიკის ქვეყნებში. სტუმრობს ბოლივიას, პერუს, ეკვადორს, პანამას, კოსტა-რიკას და გვატემალას, სადაც ხვდება ახალგაზრდა კუბელ რევოლუციონერს, ანტონიო (ნიკო) ლოპესს; ესწრება ბოლივიის რევოლუციას. ჩანაწერები ამ მოგზაურობის შესახებ პირველად გამოქვეყნდა სახელწოდებით Otra Vez (კვლავ გზაში).

თანამედროვე რემბრანდტი და რუბენსი: ქუჩის არტისტების მიერ გააზრებული ძველი ოსტატები

Girl at a Window (1645), Rembrandt
თანამედროვე რემბრანდტი და რუბენსი: ქუჩის არტისტების მიერ გააზრებული ძველი ოსტატები

Girl at a Window (2013), System, 17 Grove Vale, London
The Three Graces (c1636), Peter Paul Rubens
Happy Hour (2013), Agent Provocateur, 30 Waldenshaw Road, Forest Hill, London