Friday, March 24, 2017

ჰენრი VIII და ჰანს ჰოლბაინ უმცროსი

როდესაც ჰანს ჰოლბაინ უმცროსი ინგლისის მეფის, ჰენრი VIII-ის კარის მხატვარი იყო, მას ერთი ლორდი გადაეკიდა და მის საქმეებში ერეოდა. 

აღშფოთებულმა მხატვარმა ახირებული ლორდი კიბიდან გადმოაგდო.

ლორდმა მეფესთან უჩივლა მხატვარს, მაგრამ უშედეგოდ.

- მილორდ, - უთხრა მეფემ ლორდს, - მე გიკრძალავთ მხატვრის შეწუხებას. იცით, რა განსხვავებაა თქვენსა და ჰობაინს შორის? მე შემიძლია ახლავე მოვიყვანო შვიდი გლეხი და შვიდივე გრაფად ვაქციო, ისეთად, როგორიც თქვენა ხართ, მაგრამ არ შემიძლია თუნდაც ერთი ჰოლბაინის გამოყვანა.


დიმიტრი შველიძე - თავშესაქცევი ისტორიული ამბები

Thursday, March 23, 2017

თავფიკ ალ-ჰაქიმი - პროვინციელი გამომძიებლის დღიურები

ბედნიერ ცხოვრებას მოყოლა რად უნდა, მისით უნდა დატკბე.

***

ლამპა ჩავაქრე, თვალები დავხუჭე და ალაჰსა ვთხოვე, ორიოდე საათი მაინც მიეძინებინა ამ რაიონში ადამიანთა ქვენა გრძნობები, არ მომხდარიყო დანაშაული, რაც იძულებულს გამხდიდა, ღამით წამოვმდგარიყავი.

***

აზრის გამოთქმა ხომ ის ნიჭია, რაც ყველას არა აქვს. აზრის გამოსათქმელად საკუთარი სულის სიღრმეებში გარკვევაა საჭირო.

***

ალბათ, ჩვენი პროფესიული ცოდვები თანაგვდევენ მთელი ცხოვრება და არაფერი ვიცით ამის შესახებ.

***

სიმართლის მეცნიერება საკუთარ შეცდომას უნდა ანახვებდეს დამნაშავეს!

***

როცა დასვენება მინდა, მაშინ ფეხებზე მოგლასუნე კატასავით ვერ ვიცილებ დანაშაულს და ახლა, როცა ვეძახი მაგ კატას, ახლოს არ მეკარება.

***

ალბათ ასე ძალიან იმან ამაღელვა, რომ ვნახე, თურმე, ზოგჯერ ცოცხალსაც მკვდარსავით ექცევიან.

***

კანონის მონები ვართ და მორჩილები, მაგრამ მაგ თქვენმა კანონმა ისიც შეიგნოს, რომ ჩვენ კაცნი ვართ, სისხლ-ხორცეულნი, და ჭამა ჩვენც გვინდა.

***

ნეტა ეგ ხელისუფლება ცუდის მეტს იმეტებს ჩვენთვის რამეს?!

***

ნამდვილი მშვენიერება ხომ სათნოებიდან მოდის...

***

საწერ-კალამი, პირდაპირ, მისწრებაა ჩემნაირი მარტოსულისათვის. ერთი კია, კალამი ბედაურსა ჰგავს, ზოგჯერ თუ ლაღი ჩიტივით მიქრის, ზოგჯერ გაჯიუტდება ხოლმე და აღარ მემორჩილება, აღარ მიდის წინ, თითქოსდა, გზაზე თავაწეული გველი გადაღობებიაო.

***

კანონებს საბაბად რატომ იყენებენ?! რატომ მოიხმარენ ხოლმე მას იარაღად იმათ წინააღმდეგ, ვისი ჯინიცა სჭირთ?! პირადად როცა დასჭირდებათ, მაშინ აამოქმედებენ ხოლმე ამ იარაღს.

***

იურისტს პოლიტიკასთან არაფერი ესაქმება. მისთვის სულერთი უნდა იყოს, მთავრობა შეიცვლება თუ პარტია, მისთვის ხომ კანონია მთავარი.

*** 

თუკი ადამიანური მხარის ხილვის უნარს დავკარგავთ, მაშინ ჩვენს უსიცოცხლო და გამოცარიელებულ მზერას მხოლოდ უსიცოცხლო ქვეყნიერება, უსიცოცხლო ქვები და ძვლები წარმოუდგება და სულიერებას საერთოდ ვეღარ ვიგრძნობთ. რა მოელის ადამიანს, რა ფასი ექნება მის არსებობას, თუკი სულს დაკარგავს! მთავარი ხომ სულია, თითქოს, არა ჩანს, არაფერიაო, მაგრამ სწორედ ის არის ყველაფერი, მის არსებობაზეა დაფუძნებული ადამიანის ცხოვრება, იგია, რითაც უნდა ავმაღლდეთ, თავს ღირსების მქონედ ვგრძნობდეთ, სხვა სულიერთაგან იგი განგვასხვავებს, პირუტყვებისგან იგი გამოგვარჩევს...

***

ტელეფონი მამასახლისისათვის ნამდვილი სკიპტრა ყოფილა. რას იზამ, როგორც ჩანს, მართლაც ასეა. ტელეფონი მმართველობას, ძალაუფლებას, ხელმძღვანელობას, მთავრობასთან კავშირს განასახიერებს. გაუბედურებული მამასახლისის სახლიდან ტელეფონის წაღება ძველი მმართველობის მზის ჩასვენების ნიშანია. ეს გოდება, მამასახლისის ეზოში დატრიალებული, ეს მოთქმა, რომელიც ტელეფონთან გამომშვიდობებას მოჰყოლია, არის ნიშანი ბედის სიმუხთლის. მაგრამ ერთის ვაებას მეორის ბედნიერება მოუტანია, ახალი მამასახლისის ეზოში მიმავალ ტელეფონს მხიარული შეძახილებითა და დაფთაფების ცემით ეგებებიან. ეს კი ბედნირებისა და სიხარულის ნიშანია. რკინისა და ხის აპარატები ამ გასაცოდავებული სოფლის ცხოვრებაში დიდ როლს ასრულებს.

***

როგორც ეგვიპტის ყველა სოფელში, აქაც ცხოვრობს ერთი-ორი ოჯახი, რომელიც მამასახლისობას ესწრაფვის. ისინი იმ პარტიას ეკედლებიან, რომელიც სათავეში მოქცევისათვის იბრძვის. ნუ ჰგონიათ, რომ სოფელში მთელი სახელმწიფოსაგან განსხვავებული მდგომარეობა იქნება, განა, სოფელიც მთელი სახელმწიფოს ნაწილი არ არის?!

***

გამომძიებელს პატარა სახელმწიფოსთან აქვს საქმე. თუკი ამ სახელმწიფო ყველაფრის დანახვას შეძლებს, თუ ადამაინის ბუნებას შეისწავლის, მაშინ იმ დიდ სახელმწიფოსაც კარგად დაინახავს, რომელშიაც უხდება ცხოვრება. მერე კი მთელი ქვეყნიერებისა და კაცობრიობის სახესაც იხილავს. მაგრამ საგამომძიებლოსა და სასამართლოში მომუსავე განა რამდენ კაცსა აქვს დაკვირვების უნარი? დაკვირვების უნარი ის ნიჭია, რომელიც ყველას არ გააჩნია...

***

ეჰ, რამდენ დასაბუთებას წერენ ფორმალურად, რათა გამოტანილი განაჩენი როგორმე კანონიერად მოგვაჩვენონ, მაშინ, როცა ნამდვილი გამოძიება არ მოუხდენიათ, სიმართლე ვერ გამოურვკევიათ...

***

პოლიტიკა კანონს, წესრიგს, ზნეობას სპობს...

***

წიგნები გვასწავლიან, რომ ადამიანი დიადი მოვლენაა, რომ განსაკუთრებულ პატივისცემას იმსახურებს, რომ დიადი შემოქმედის მიერ სხვა ქმნილებათაგან გამორჩეულია, რომ მარადისობისაკენ მავალი და, თავისი არსით, ნათელი და სულისმიერია. ბევრს არ უნახავს, თუ როგორ ხდება ადამიანის სხეულის გაკვეთა. მაგ სანახაობის მაცქერალთ სული შეეცლებათ ხოლმე თავიანთი ხასიათის, ბუნებისა და კულტურის შესაბამისად.

***

ზოგი ადამიანი, როცა საკუთარი სიკარგის საჩვენებლად ლაპარაკს იწყებს, ყველაზე უკეთ სწორედ მაშინ წარმოაჩენს ხოლმე თავისი ხასიათის ცუდ მხარეებს. საკუთარი თავის მაქებარი კაცის სიტყვებში ადვილად არის შესაძლებელი მის მიერ ჩადენილი ცოდვების დანახვა, თითქოს ავადმყოფის სისხლის ანალიზისას ბაცილები აღმოგიჩენიაო...

***

ჩიკაგოში ფული და გამდიდრების სურვილი იწვევს დანაშაულს, აბნუბში დამკვიდრებული ტრადიციები. აი, რა განსხვავებაა ცივილიზაციასა და ჩამორჩენილობას, ცივილიზებული და ჩამორჩენილი ადამიანის მოქმედებებს შორის. ასეა, დანაშაული დანაშაულია, რა მნიშვნელობა აქვს, როგორი ხერხით სჩადიან მას, მაგრამ დანაშაული, რომელიც მიზნებით არის წარმოშობილი, უფრო ბევრი უბედურების მომტანია, ვიდრე დანაშაული, რომელიც უბადრუკი მიზნებითაა გამოწვეული. დიდმა ცივილიზაციამ ბოროტება ვერ მოსპო, დანაშაული ვერ ამოძირკვა, სამაგიეროდ, დიდი ბოროტებანი და დიდი დანაშაულობანი წარმოქმნა.

მთარგმნელი - გოჩა კუჭუხიძე

ორჰან ფამუქი - ჩემი უცნაური ფიქრები

რომანში „ჩემი უცნაური ფიქრები“ ორჰან ფამუქი კვლავ საყვარელი ქალაქის - სტამბოლის თემას უბრუნდება და მთავარი გმირის თავგადასავლის აღწერის ფონზე აცოცხლებს ქალაქის ცხოვრების თითქმის 40 წლის (1969-დან 2012-მდე) ისტორიას. მთავარი გმირი, მევლუდი, ანატოლიის უღარიბესი სოფლიდან 12 წლის ასაკში ჩამოდის სტამბოლში, რათა ამ ქალაქში ადგილი დაიმკვიდროს. მევლუდი ტრადიციულ თურქულ სასმელს, ბოზას ჰყიდის და სტამბოლის ქუჩების მესაიდუმლე ხდება...

***

„სამოქალაქო საზოგადოების ჭეშმარიტი ფუძემდებელი იყო ის პირველი ადამიანი, ვინც შემოღობა მიწა, თქვა, „აქაურობა ჩემია“ და მოძებნა საკმარისად გულუბრყვილო ადამიანები, რომლებმაც ეს დაიჯერეს“, - ჟან-ჟაკ რუსო, „მსჯელობანი ადამიანთა შორის უთანასწორობის წარმოშობისა და საფუძვლების შესახებ“

***

„ჩვენი სახელმწიფოს ძლიერების დასტურს მის ოფიციალურ პოზიციასა და ჩვენი მოქალქეების პირად შეხედულებას შორის არსებული განსხვავების სიღრმე წარმოადგენს“, - ჯელალ სალიქი, მწერალი

***

„წესი არ არის, გაათხოვო უმცროსი ქალიშვილი, უფროსი თუ შინ გიზის“, - შინასი, „პოეტის ქორწინება“

***

„გასაპარად მომზადებულ ქალს სახლში ისე ვერ დააკავებ, როგორც ტყუილს ენაზე და სისხლს - ძარღვებში“, - ჰეიშეჰირული ხალხური გამოთქმა

***

მევლუდს არასოდეს შეუწყვეტია საღამოობით სტამბოლის ქუჩებში ბოზას გაყიდვა. ეს საქმე განსაკუთრებით მოსწონდა, რადგანაც სწორედ ამ დროს მოსდიოდა თვეში ყველაზე უცნაური ფიქრები.

***

წინათ ქალის მოტაცების შემდეგ ოჯახები სამკვდრო-სასიცოცხლოდ ეკიდებოდნენ ერთმანეთს, ზოგჯერ გაპარულებს კლავდნენ კიდეც, რასაც სისხლის აღება მოჰყვებოდა ხოლმე; ხანდახან გაქცეულებს ღამით გზა ებნეოდათ და პირდაპირ ხელში უვარდებოდნენ მდევარს.

***

„აი, თუნდაც ჩერქეზები ავიღოთ... დალევენ თუ არა ბოზას ქორწილში, ან დასაფლავებაზე, მაშინვე ერთმანეთის ჩეხას იწყებენ“, - მ.ლერმონტოვი, „ჩვენი დროის გმირი“

***

რა არის ბოზა... ეს გახლავთ სასიამოვნო სუნის, სქელი კონსისტენციის, მუქი ფერის, მცირე რაოდენობით ალკოჰოლის შემცველი ტრადიციული აზიური სასმელი, რომელიც ფეტვის საფუარით დამუშავების შედეგად მიიღება. სიცხეში ბოზა მალე მჟავდება და ფუჭდება, ამიტომ ოსმალეთის პერიოდის სტამბოლის სამიკიტნოებსა და მაღაზიებში მას მხოლოდ ზამთრობით ყიდდნენ. რესპუბლიკის დაარსების შემდეგ (1923 წლიდან) გერმანული ლუდხანების გავლენით სტამბოლში ბოზას მაღაზიები მალევე დაიხურა, თუმცა მევლუდისნაირი ქუჩის გამყიდველების წყალობით, ეს ტრადიციული სასმელი სტამბოლელებს მაინც არ მოჰკლებიათ. 1950-იანი წლებიდან მოყოლებული, ისინი, „ბოოოზაააას“ ძახილით, ზამთრის ცივ საღამოებში გამუდმებით დაიარებიან სტამბოლის მოკირწყლულ, ღარიბულ და მოუვლელ ქუჩებში და გარდასული საუკუნეების ლამაზ დღეებს გვახსენებენ.

***

კალათით ვაჭრობა სტამბოლისთვის ძველად იყო დამახასიათებელი, მაშინ, როდესაც საცხოვრებელ სახლებში ლიფტები არ იყო და ზარის დარეკვით კარის ავტომატურად გაღებაც შეუძლებელი გახლდათ. იმ დროს იშვიათად შენდებოდა ხუთ-ექვსსაერთულიანზე მაღალი შენობები. 1969 წელს, როდესაც მევლუდი მამასთან ერთად ქუჩა-ქუჩა მაწონს დაატარებდა, დიასახლისებს, ქვემოთ რომ არ ჩამოსულიყვნენ, ტროტუარებთან მუდმივად ჰქონდათ ჩამოშვებული ზანზალაკიანი კალათები, რითაც არა მარტო ბოზასა და მაწონს, არამედ ახლო-მახლო მაღაზიებიდან პროდუქტებსაც კი ეზიდებოდნენ. ზანზალაკის დანიშნულება უტელეფონო სახლებში ის გახლდათ, რომ გამყიდველისთვის ენიშნებინა, ზემოთ მყიდველი გელოდებაო. გამყიდველი კალათაში მაწონს ან ბოზას რომ ჩადებდა, მსუბუქად შეარხევდა მას და ზანზალაკიც აწკარუნდებოდა.

***

„გახსოვდეს, სტამბოლში სამი სახის სახლებია: 1. მორწმუნეების სახლები, რომლებიც კართან ფეხსაცმელებს იხდიან და ლოცულობენ კიდეც; 2. მდიდრების ევროპული ყაიდის სახლები, სადაც ფეხზე გაუხდელად შეგიძლია შესვლა; 3. ახალი მრავალსართულიანი კორპუსები, სადაც ორივე ტიპის ოჯახებს შეხვდები“.

***

ბოზა ოსმალების სასმელია და მაშინ მოიგონეს, როცა ალკოჰოიანი სასმელი აკრძალული იყო.

***

რესპუბლიკის დაარსების შედეგ - სამოცდაათი წლის წინ - ათათურქმა არყისა და ღვინის თავისუფალი გაყიდვა რომ შემოიღო, ბოზას წარმოებამ და გაყიდვამ აზრი დაკარგა.

***

ანკარაში რესპუბლიკის გამოცხადების შემდეგ ათათურქი სტამბოლში ჩამოსულა და ტაქსიმზე, სასტუმრო „პარკ ოტელში“ გაჩერებულა... ერთ დღეს ფანჯარაში გაუხედავს და უგრძნია, რომ სტამბოლს მისთვის დამახასიათებელი ხმაური და მხიარულება აკლდა. თავისი ადიუტანტისთვის უკითხავს, რაშია საქმეო და ადიუტანტს ასე უპასუხია:

„თქვენო აღმატებულებავ, რადგან ევროპაში არ არის, თქვენ რომ არ გაბრაზებულიყავით, ქუჩის ვაჭრობა ავკრძალეთო“.

აი, ამაზე კი მართლა აღშფოთებულა ათათურქი და უბრძანებია:

„ქუჩის გამყიდველები ქუჩის ბულბულები არიან, რომლებიც სტამბოლს მხიარულებასა და ხიბლს ანიჭებენ. იცოდეთ, არ გაბედოთ და მათი საქმიანობა არ აკრძალოთ!“

მას შემდეგ სტამბოლში თავისუფლად შეიძლება ქუჩაში ვაჭრობა.

***

„მამაჩემი აკვნიდან მტრობით მკვებავდა“, - სტენდალი, „წითელი და შავი“

***

სამყაროს რომ ენა ჰქონდეს, ნეტავ რას გვეტყოდა?

***

რესპუბლიკა რომ დაარსდა, ათათურქის ბრძანების თანახმად, ყველას რაიმე გვარი უნდა აეღო.

***

კარგი განათლება მდიდარსა და ღარიბს შორის განსხვავებას სპობს.

***

მათ, ვინც ყველას დასცინის, არც ნამდვილი სიყვარული შეუძლიათ და არც ღმერთის სწამთ, რადგანაც პატივმოყვარეები არიან.

***

ყველაზე ძლიერ ის გვიყვარდება ადამიანებს, ვისაც არა თუ არ ვიცნობთ, არამედ საერთოდ არ გვინახავს.

***

„...გაოგნებული იყო ცხოვრებაში იმის კვალის აღმოჩენით, რაც დღემდე საკუთარი სულის სიბილწედ მიაჩნდა“, - ჯეიმს ჯოისი, „ხელოვანის პორტრეტი ახალგაზრდობისას“

***

სიყვარული ავადმყოფობაა, მისი წამალი კი, ქორწინებაა. მაგრამ ეს წამალი ქინაქინივით მწარეა, შენ კი მთელი ცხოვრება მისი მიღება, მაშინაც კი, როცა სიცხე დაგიწევს. შეიძლება ინანო კიდეც, მაგ წამალს თუ დალევ.

***

ჩემი უცნაური ფიქრები - რაც არ უნდა გავაკეთო, ამ სამყაროში თავს მაინც მარტოდ ვგრძნობ.

***

სტამბოლს ხომ დასასრული არა აქვს.

***

- მართლა ბედნიერი ხარ?.. ზოგჯერ ადამიანი რაღაც ილუზიებში ცხოვრობს, მაგრამ ისე არ ხდება, როგორც უნდა და ყველაფერი სხვანაირად მიდის... ის კი მაინც ჯიუტად გაიძახის, ბედნიერი ვარო.

- თუ კაცი ბედნიერი არ არის, რატომ იტყვის, ბედნიერი ვარო...

- იმიტომ, რომ რცხვენია... ან იმიტომ, რომ ამის აღიარება კდიევ უფრო უბედურს გახდის... თუმცა ეს შენ არ გეხება. რაიჰასთან ბედნიერი ხარ... მაგრამ ახლა შენ უნდა დამეხმარო, რომ მეც ბედნიერი ვიყო.

***

როცა ოჯახს ქალიშვილის გათხოვება ან ვაჟის დაქორწინება უნდა, შესაფერისი კანდიდატის ძებნას, პირველ რიგში, საკუთარ სოფელში, ნათესავებში, ქუჩასა და უბანში იწყებს. მაგრამ უბანში ყველამ ყველას ნაკლი იცის, ამიტომ თუ ქალიშვილი ახლომახლო საქმროს ვერ პოულობს, მეტი რაღა დარჩენია - ამბობს, იმას გავყვები, ვისაც არ ვიცნობო. ზოგიერთები ამას ისე წარმოადგენენ, ვითომც ეს მისწრაფება თავისუფლებისმოყვარე სულის კარნახი იყოს. ამიტომ, თუ გოგონა თავისუფლებაზე იწყებდა ლაპარაკს, ყურადღებით ვაკვირდებოდი, ნეტავ რა ნაკლი აქვს-მეთქი. ცხადია, გოგონების ოჯახებიც, ზუსტად იმავე მიზეზით, ცდილობდნენ, რამეში გამოვეტეხეთ და დაედგინათ, ჩვენ რა ნაკლი გვქონდა. სულეიმანს ვაფრთხილებდი, რომ ქალიშვილს, რომელმაც ნაცნობების წრეში ქმარი ვერ იშოვა, ან რამე ნაკლი აქვს, ან ძალიან ამბიციურია მეთქი.

***

არ შეიძლება კაცმა ისეთი ქალი შეირთოს, რომელიც საერთოდ ვერ შენიშნა.

***

თურქეთში წყვილების უმეტესობა ამ გზით ქორწინდება, მაგრამ რატომღაც ყველანი ისე იქცევიან, თითქოს მაჭანკლობით გათხოვება ძალიან სათაკილო რამ იყოს.

***

რესპუბლიკის დაარსების შემდეგ, არამუსლიმი მოსახლეობის წინააღმდეგ მიმართული პირველი ქმედება 1942 წელს „ქონების გადასახადის“ დაწესება იყო.

მეორე მსოფლიო ომის დროს გერმანიის გავლენის ქვეშ მყოფი მთავრობის მიერ შემოღებული უზარმაზარი გადასახადის გადახდა თარლაბაშის ღარიბ ქრისტიან მოსახლეობას, ცხადია, არ შეეძლო. გადაუხდელობის გამო სომეხი, ბერძენი, ასირიელი და ებრაელი მამაკაცები დააკავეს და აშქალეს შრომით ბანაკში გადაიყვანეს.

არაერთმა ბერძენმა, რომელთა წინაპრებიც საუკუნეების განმავლობაში აქ ცხოვრობდნენ, გადასახადებისთვის თავის არიდების მიზნით, მაღაზია თურქ შეგირდებს გადასცეს. ბევრი ფარმაცევტი, ავეჯის ხელოსანი და სხვა მოხვდა ბანაკებში, ხოლო ვინც ამას გადაურჩა, შიშით სახლიდან ვერ გამოდიოდა, რადგან ხალხს პირდაპირ ქუჩებში იჭერდნენ.

1955 წლის 6-7 სექტემბერს, საბერძნეთთან კვიპროსის კონფლიქტის დროს, როდესაც ხელკეტებით შეიარაღებული ბრბო დროშების ქნევით ეკლესიებსა და მაღაზიებს არბევდა, მღვდლებს დასდევდა და ქალებს აუპატიურებდა, ბერძნების დიდი ნაწილი საბერძნეთში გაიქცა, ისინი კი, ვინც მაშინ დარჩა, 1964 წელს, მთავრობის ახალი განკარგულების თანახმად, იძულებულნი გახდნენ, ოცდაოთხი საათის განმავლობაში დაეტოვებინათ საკუთარი სახლი და ქვეყანა.

***

ქალი ისევე ვერ აკონტროლებს საკუთარ ფიქრებს, როგორც სიზმრებს.

***

ისთიქლალის პროსპექტი მსუბუქი მანქანებისთვის დაიკეტა, მოძრაობდა მხოლოდ „ნოსტალგიად“ წოდებული ტრამვაი, გაიხსნა უცხოური მაღაზიები, რამაც აქაურობა ქუჩის გამყიდველებისთვის გამოუყენებელი გახადა.

***

ღამღამობით ქუჩებში ხანგრძლივი ხეტილია, უბრალოდ, მევლუდის სამუშაოს ნაწილი კი არა, მისი სულიერი მოთხოვნილება იყო, რომელიც მის გონებას, ფიქრებს და ოცნებებს განაგებდა.

***

მევლუდი ხვდებოდა, რომ ქალაქის ქუჩები, სადაც ბოზას ყიდდა, და სამყარო მის გონებაში - ერთი და იგივეა.

***

ქუჩაში ყოფნამ მიახვედრა, რომ ოცდაათი წლის ასაკის შემდეგ მამაკაცი მარტოხელა მგელი ხდება. თუ გაუმართლებს, ცხოვრების თანამგზავრად ღირსეული ძუ მგელი შეხვდება.

***

ქუჩაში მყოფის მარტოობის წამალი ისევ ქუჩაა.

***

„სამოთხეში არა აქვს მნიშვნელობა, განზრახვა გულიდან მოდის, თუ მას მხოლოდ ენა ამოთქვამს“, - იბნ ზერჰანი, „დაკარგული საიდუმლოების ფილოსოფია“

***

ისე, სიყვარული მაშინ არ არის ყველაზე ძლიერი, როცა უიმედოა?!

***

შეხედეთ ამ ადამიანებს, ათი მილიონი კაცი სტამბოლში იცით, რამ შეჰყარა? ლუკმა პურის ფულმა, ქვითრებმა და პროცენტებმა... მაგრამ თითოეული ეს ადამიანი ფეხზე მხოლოდ და მხოლოდ სიყვარულის წყალობით დგას.

***

ყველა შავიზღვისპირელი მაფიასთან არის შეკრული.

***

ბევრ ქალს ნახავ, რომელიც ჩემსავით ნანობს, მუცელს რომ იშლიდა, მაგრამ მსოფლიოში ერთ დედასაც ვერ იპოვი, რომელსაც ენანოს, შვილი რატომ გავაჩინეო.

***

დაკრძალვაზე ქალების წასვლა აკრძალულია.

***

ხელზე ხუთი თითი გვაქვს და არც ერთი მათგანი ერთმანეთის ტოლი არ არის. ასეა ცხოვრებაშიც - ზოგი მდიდარია, ზოგი მეცნიერი, ზოგიერთი სამოთხეში ხვდება, ზოგიც - ჯოჯოხეთში.

***

ქალაქის ფარულ ცხოვრებას ჩვენი საიდუმლოებები უდევს საფუძვლად.

***

„სამწუხაროდ, ქალაქის იერსახე ადამიანის გულზე უფრო სწრაფად იცვლება“, - შარლ ბოდლერი, „გედი“

***

„მხოლოდ მაშინ შემიძლია ფიქრი, როცა დავდივარ. ვჩერდები თუ არა, ჩემი ფიქრებიც ჩერდებიან, ჩემი გონება ფეხებთან ერთად მუშაობს“, - ჟან-ჟაკ რუსო, „აღსარება“


მთარგმნელი - ეკა ახვლედიანი
გამომცემლობა „დიოგენე“, 2017წ.

ორჰან ფამუქი - "ჩემი უცნაური ფიქრების" შესახებ...

Wednesday, March 22, 2017

ყველაზე ხანმოკლე პრეზიდენტობა

სანამ რონალდ რეიგანს ამერიკის პრეზიდენტად აირჩევდნენ, ამ პოსტზე მისი მიზანშეუწონლობის ერთ-ერთ მთავარ მიზეზად ასახელებდნენ მის ასაკს - 1981 წლის თებერვალში რეიგანს 70 შეუსრულდა. 

ცნობილი პუბლიცისტი მ. ჩაილდსი თავი თანამემამულეებს მოაგონებდა, რომ ერთადერთი პრეზიდენტი, რომელიც რეიგანივით ხანდაზმული იყო, ამერიკის მეცხრე პრეზიდენტი უილიამ ჰენრი ჰარისონი გახლდათ და იგი პრეზიდენტად არჩევის შემდეგ, 6 კვირაში გარდაიცვალაო.

უილიამ ჰენრი ჰარისონის გარდაცვალება,  4 აპრილი, 1841წ.
მაგრამ ჩაილდსი ცდებოდა: პრეზიდენტი ჰარისონი არჩევიდან ზუსტად 30 დღის შემდეგ, 1841 წლის 4 აპრილს გარდაიცვალა გართულებული ფილტვების ანთების გამო. 

უილიამ ჰენრი ჰარისონის ინაუგურაცია
მან 4 მარტს, ქარიან, ცივ ამინდში, წარმოთქვა ამერიკის ისტორიაში ყველაზე ვრცელი, ორსაათიანი საინაუგურაციო სიტყვა და ამ ხნის განმავლობაში იდგა ქუდმოხდილი, პალტოს გარეშე.


დიმიტრი შველიძე - თავშესაქცევი ისტორიული ამბები

Tuesday, March 21, 2017

შეგონებები წარსულიდან #14 - ჟან-ჟაკ რუსო

მსოფლიო გამოჩენილ ადამიანთა აზრები და გამონათქვამები, აფორიზმები, ანდაზები და ხალხური თქმები, რომლებიც წლების განმავლობაში იბეჭდებოდა ილია ჭავჭავაძის „ივერიაში“ „დამაკვირდის“ რუბრიკით.

***

ძნელად საკმარისია ადამიანის სიცოცხლე კარგი წიგნის შესადგენად, ხოლო ნახევარი - იმის შესასწორებლად.

***

იმედი სიზმარია მღვიძარი კაცისა.

***

უმეცრობაზე გამბედავი არა არის რა ქვეყანაზე.

***

ვაი იმას, ვისაც ერთი დღის სიამოვნება მაინც ვერ შეუწირავს კაცური მოვალეობისთვის.

***

სიცოცხლე ადამიანისა თავისთავად არაფრად ღირს; საქმე ისაა, როგორ მოიხმარს. მხოლოდ ამის მიხედვით ედება ფასი სიცოცხლეს.

***

ცდომისაკენ ათასი გზა მიდის, ჭეშმარიტებისაკენ - მხოლოდ ერთი.

***

კაცი მაშინ არის ღარიბი, როცა სურვილი სჭარბობს ღონეს.

***

საბუთი მტყუანისა - ლანძღვა გინებაა.

***

ყოველ ასაკს თავისი ზამბარა აქვს, რომელსაც მოჰყავს მოძრაობაში ადამიანი.

***

სიყვარულს ერთი უდიდესი თავისი მშვენიერება მაშინ ეკარგება, როცა პატიოსნებას თავს ანებებს.

***

სიცოცხლე ჯოჯოხეთი იქნებოდა, რომ კაცმა ყველა ის უბედურება და სიავე წარმოიდგინოს, რომლითაც მოფენილია ცხოვრება ადამიანისა.

***

ყველაზე გვიან ჭკუასა და გონებას შევიძენთ ხოლმე.

***

ზოგი მდიდარია, თუნდაც ერთი დღის მიწა ჰქონდეს, ზოგი ღარიბია, თუნდ სულ ოქროში იჯდეს.

***

ენის სისუსტე ხშიად გრძნობის ძალას მოწმობს.

***

ერი თვისუფალია, როდესაც თავის მმართველს ადამიანად კი არა, კანონის იარაღად სთვლის.

***

ცოლი მენახშირისა უფრო პატივსაცემია, ვიდრე ხასა თავადისა.

***

კანონი სხვა არა არის, თუ არა ხელშეკრულება, დადებული ერთმანეთს შორის საზოგადოების წევრთა მიერ.

***

სცდებიან ადმაიანები იმიტომ კი არა, რომ არ იციან, არამედ იმიტომ, რომ ჰგონიათ, ვიცითო.

***

ადამიანი განვითრებას დაბადებიდანვე იწყებს:ჯერ არაფრის შეგნება-გაგება აქვს ყმაწვილს, რომ უკვე სწავლობს. გამოცდილება განვითრებას წინ უძღვის.

***

თავმოყვარეობა წყაროა და სათავე ყოველი ჩვენი ვნებისა. იგი ჩვენთან ერთად იბადება და სიკვდილამდე არა გვშორდება.

***

მეტისმეტი სიხარული და მეტისმეტი მწუხარება არ შეფერის გონიერ ადამიანს.

***

თავისუფლებას მოკლებული კაცი მკვდარია.

***

აღზრდა-განათლების საქმეში აჩქარება დიდი შეცოდმაა.

***

გულისთვის უფრო ადვილი ასატანია ძლიერი მწუხარება, ვიდრე ხანგრძლივი სევდა.

***

რა შესაბრალისნი არიან ისინი, რომელთაც მოთემნა არა აქვთ?

ქალი რომის პაპის ტახტზე?!

გადმოცემის მიხედვით, 855-858 წლებში თითქოს რომის პაპის ტახრზე აღმოჩნდა ქალი - ინგლისელი იოანა. 

ლეგენდა ამბობს, რომ შემდგომ ეკლესია გულმოდგინედ ცდილობდა ამ ფაქტის დამალვას და დავიწყებას.

ლეგენდისავე თანახმად, თანამედროვეებმა მამაკაცურად ჩაცმულ პაპში თითქოს ქალი შეიცნეს მაშინ, როცა იოანამ ერთ-ერთი საზეიმო პროცესიის დროს პირდაპირ შუა ქუჩაში იმშობიარა და იქვე გარდაიცვალა.

ასევე გადმოცემის მიხედვით, იოანას პაპობის მითი თუ რეალობა თვით იან ჰუსმა გამოიყენა პაპობის წინააღმდეგ. მან კონსტანცის საეკლესიო კრებაზე განაცხადა, რომ ეკლესიას შეუძლია უპაპოდ არსებობა, რადგან ორნახევარი წელიწადი პაპის ტახტზე ქალი იჯდაო.

კრებაზე მყოფი 22 კარდინალი, 49 ეპისკოპოსი და 272 ღვთისმეტყველი ამ გამანადგურებელ განცხადებას თითქოს სამარისებური სიჩუმით შეხვდა.


დიმიტრი შველიძე - თავშესაქცევი ისტორიული ამბები

Monday, March 20, 2017

გრიგოლ რობაქიძე - ფანტასტიკური ქალაქი

გრიგოლ რობაქიძე თვის დაუმთავრებელ რომანში „ფალესტრა“, წერს:

„ტფილისი უცნაური ქალაქია, ხოლო 1919-1920 წლებში კიდევ უფრო აუნაურდა. გამორეკილი თუ გამოქცეული რუსები თავს აქ აფარებდნენ. 

[...]

მხატვარი იური სერგეევიჩ სუდეიკინ რესტორანს ხატავდა, რომელსაც ქართველმა პოეტებმა „ქიმერიონი“ დაარქვეს. (სუდეიკინმა მართლაც აავსო რესტორანი ქიმერებით).

მხატვარ საველიი აბრამოვიჩ სორინს ქართველ ყელმოღერებულ თავადის ასულების პროფილები ტილოზე გადმოჰქონდა: „ლამაზი - მეტად ლამაზი“ ხაზებით.

[...]

ტფილისი გახდა პოეტების ქალაქი, კაფე „ინტერნაციონალში“ იგი კიდეც გამოაცხადეს პოეტების ქალაქად.

კიდევ მეტი:

გაიძახოდნენ - პოეზია მარტო ტფილისშიაო.

პაოლო იაშვილი სწორედ ამ ხანებში თავს დაეცა ტფილისს, როგორც არტურ რემბო პარიზს. მაშინ ჯერ კიდევ არ იცოდა მან, რომ ტფილისის აღება ბოჰემით და ლექსით უფრო ძნელია, ვიდრე პარიზის.

ტიციან ტაბიძე ორპირის ჭაობში და მალარიაში ლაფორგის მთვარის სიყვითლეს ხედავდა და ლექსებში მასავით უყეფდა ამ ყბად-აღებულ მნათობს. მას ისიც ეგონა, რომ ორპირის ყანჩი ლოტრეამონის „მალდარორივით“ დაიწყებდა დითირამბულ მონოლოგებს, გრიგოლ რობაქიძეს ამ დროს მხოლოდ ორი რამე აწვალებდა: აპოკალიფსი და დიონისო.

ამავე დროს ამზადებდა იგი „ორღობის ეშაფოტს“ და „პატმოსის რიტმებს“.

ქვეყანა მართლაც იქცეოდა - და მხოლოდ ტფილისი იყო ერთად ერთი ქალაქი, რომელიც ამ „ქცევას“ პოეტური მღერით ხვდებოდა (უდარდელობით ხომ არ აიხსნება, აღმოსავლურით თუ ქართულით?).


დიმიტრი შველიძე - თავშესაქცევი ისტორიული ამბები

Friday, March 17, 2017

ქაბულელი წიგნებით მოვაჭრე სალმან რუშდის - ეშმაკეული აიების შესახებ

ნაწყვეტი ოსნე საიეშტადის წიგნიდან - „ქაბულელი წიგნებით მოვაჭრე“

– სინდისი სრულებით არ გაგაჩნია. ეშმაკსაც კი დაუბეჭდავდი წიგნებს, – ხუმრობით ეუბნება სულთანი თალჰას მას მერე, რაც თალიბანის ლანძღვით გული იჯერა.

თალჰა იშმუშნება, მაგრამ თავის სიტყვას მაინც არ უხვევს.

– თალიბანი არანაირად არ ეწინააღმდეგება ჩვენს კულტურას. ისინი პატივს სცემენ ყურანს, ჩვენს წინასწარმეტყველებსა და ტრადიციებს. მე ისეთ რამეს არასოდეს დავბეჭდავდი, რაც ისლამს ეწინააღმდეგება.

– მაგალითად, რას არ დაბეჭდავდი? – სიცილით ეკითხება სულთანი.

თალჰა ფიქრობს.

– მაგალითად, „ეშმაკეულ აიებს“ და სალმან რუშდის სხვა ნაწარმოებებს. მალე ალაჰი მის სამალავსაც მიგვაგნებინებს.

ხალიჩაზე მსხდომი კაცები „ეშმაკეული აიების“ გაგონებაზე ყურებს ცქვეტენ. ეს წიგნი არც ერთ მათგანს არ წაუკითხავს.

– ის კაცი სიკვდილს იმსახურებს, მაგრამ როგორღაც ყოველთვის ახერხებს თავის დაძვრენას. ის ადამიანებიც, რომლებიც მას წიგნებს უბეჭდავენ, მოსაკლავები არიან! – ამატებს თალჰა, – მის ნაწერებს არანაირ ფასად არ დავბეჭდავდი, რადგან მან ალაჰის სახელი შეაგინა და შეურაცხყო.

– იმ კაცმა ღრმა ჭრილობა მოგვაყენა. გულში დანა ჩაგვცა. იმედი მაქვს, ბოლოს მაინც დაიჭერენ! – ამატებს თალჰას ნათქვამს რომელიღაცა.

სულთანიც ეთანხმება:

– მან ჩვენი სული შეაგინა და სანამ სხვებსაც აიყოლიებდეს, ვინმემ უნდა შეაჩეროს. კომუნისტებმაც არაერთხელ სცადეს ჩვენი განადგურება, მაგრამ ისინი ჩვენი რელიგიის მიმართ პატარა პატივისცემას მაინც გამოხატავდნენ. ეს კაცი კი, რომელიც თავის თავს მუსულმანს უწოდებს, ასეთ სიბინძურეებს წერს...

ცოტა ხნით ყველა ჩუმდება, თითქოს მოღალატე რუშდის ხსენებამ ყველა შავბნელი ფიქრების ტყვეობაში მოაქციაო.

– ადრე თუ გვიან, მაინც დაიჭერენ, ინშალაჰ! თუ ღვთის ნება იქნება! – ამბობს ბოლოს თალჰა.

ნორვეგიულიდან თარგმნა - თამარ კვიჟინაძემ

Thursday, March 16, 2017

შეგონებები წარსულიდან #13 - პლატონი

მსოფლიო გამოჩენილ ადამიანთა აზრები და გამონათქვამები, აფორიზმები, ანდაზები და ხალხური თქმები, რომლებიც წლების განმავლობაში იბეჭდებოდა ილია ჭავჭავაძის „ივერიაში“ „დამაკვირდის“ რუბრიკით.

***

თითქმის ყოველივე, რაც ადამიანზეა დამოკიდებული, შეიძლება წახდეს და წაიბილწოს ოქროსაგან.

***

სჯობია ადამიანი გაცვდეს შრომისაგან, ვიდრე ობი მოეკიდოს უქმად ყოფნისაგან.

***

ჭეშმარიტად გონიერი ადამიანი სჯის არა ცოდვისათვის, არამედ ცოდვისგან გასაფრთხილებლად.

***

ყოველი აკცი თვითვეა თავისი ბედის მჭედელი.

***

როდესაც სათნოებას ფასი ეკარგება, ოქროს მაზანდი ემატება.

***

სიხარული და მწუხარება ერთმანეთს იმაში ჰგვანან, რომ ერთიც და მეორეც გვიხშობს გონებას.

***

თუ რომელიმე ქალაქში ბევრი მეკანონე და მკურნალია, ეგ უტყუარი ნიშანია, რომ იქ ქალაქი ავად და ურიგოდ არის მოწყობილი.

რატომ აკრძალა თალიბანმა ავღანეთში ფრანით გართობა?!

ნაწყვეტი ოსნე საიეშტადის წიგნიდან - „ქაბულელი წიგნებით მოვაჭრე“

1996 წლის სექტემბერში, როცა ქაბულში თალიბანის მმართველობა დამყარდა, რადიო „შარიათმა“ ყველა ავღანელისთვის სავალდებულო თექვსმეტი მითითება გამოაცხადა. ქვეყანაში ახალი ეპოქა იწყებოდა. 

1. ქალებს ეკრძალებათ შილიფად ჩაცმა

მძღოლებს არა აქვთ უფლება, თავდაუბურავ ან გამომწვევად შემოსილ ქალებს, რომლებიც თანმხლები ნათესავი მამაკაცის გარეშე არიან, ტრანსპორტში ასვლის ნებართვა მისცენ. ყველას, ვინც ასე მაინც მოიქცევა, დააპატიმრებენ. ქუჩაში შემჩნეული თავისუფლად ჩაცმული ნებისმიერი ქალის ქმარი დაისჯება და მათი სახლი გაიჩხრიკება.

2. იკრძალება მუსიკა 

მაღაზიებში, სასტუმროებში, ყველანაირ ტრანსპორტში და რიქშებშიც კი, იკრძალება მუსიკა და კასეტების რეალიზაცია. თუ რომელიმე მაღაზიაში დაფიქსირდება კასეტებით ვაჭრობის ფაქტი, ის მაღაზია დაილუქება და მფლობელი დაპატიმრდება. თუ მძღოლს აღმოუჩენენ ტრანსპორტში კასეტას, ეს ფაქტიც აღინუსხება და მძღოლს თავისუფლება აღეკვეთება.

3. იკრძალება წვერის გაპარსვა 

ყველა მამაკაცს, რომელიც წვერს გაიპარსავს ან შეიკრეჭს, დააპატიმრებენ და ციხეში დარჩება მანამ, სანამ წვერი მუშტის სიგრძეზე არ მოეზრდება.

4. კანონი ლოცვის შესახებ 

ლოცვის დაკანონებული ჟამები მკაცრად იქნას დაცული ქვეყნის ყველა რაიონში. ლოცვების ზუსტი დრო გამოცხადებულ იქნება `წესრიგის დამყარებისა და ცოდვათა დაძლევის სამინისტროს“ მიერ. ლოცვის დაწყებამდე თხუთმეტი წუთით ადრე და მერეც, მთელი ლოცვის განმავლობაში მკაცრად იკრძალება ნებისმიერი სახის ტრანსპორტის გადაადგილება. ლოცვა ევალება ყველას. მამაკაცებს, რომლებიც ამ დროს მაღაზიებში ან სადმე სხვაგან იქნებიან შემჩნეულნი, მაშინვე დააპატიმრებენ.

5. იკრძალება მტრედების მოშენება და ფრინველთა პაექრობების მოწყობა 

ზემოაღნიშნული გატაცება უნდა აღმოიფხვრას. ფრინველები, რომლებსაც მოაშენებენ პაექრობების გამართვის მიზნით, გაიჟლიტება.

6. კანონი ნარკოტიკებისა და მათი მომხმარებლების წინააღმდეგ 

ნარკოტიკის მოხმარებაში შემჩნეულ ყველა პირს დააპატიმრებენ. ასევე მიღებული იქნება ზომები წამლის შენახვის ადგილისა და მისი გამსაღებლის გამოსავლენად და ამ საქმეში მინაწილე ყველა კრიმინალი შესაბამისად დაისჯება.

7. კანონი ფრანის აკრძალვის შესახებ 

ფრანით გართობას ისეთ სავალალო შედეგებამდე მიჰყავს ახალგაზრდა თაობა, როგორიცაა სანაძლეოს დადება, გაკვეთილების გაცდენა და ბავშვების სიკვდილიანობა. მაღაზიები, რომლებიც ფრანებს გაყიდიან, დაიკეტება.

8. იკრძალება სურათები

ყველა ტრანსპორტი, მაღაზია, სახლი, სასტუმრო და სხვა ადგილები გაიწმინდოს სურათებისა და პლაკატებისგან. იქ არსებული ყველა სურათი განადგურდეს ზემოთ დასახელებულ დაწესებულებათა მფლობელების მიერ. მძღოლების წინააღმდეგ, რომელთა ტრანსპორტშიც რაიმე სურათი აღმოჩნდება, გატარდება განსაკუთრებული დამსჯელი ზომები.

9. იკრძალება აზარტული თამაშები

ყველა სათამაშო დაწესებულება და მათი მფლობელები ერთი თვის ვადით იქნან დაპატიმრებულნი.

10. იკრძალება ევროპული ვარცხნილობა 

ყველა გრძელთმიან მამაკაცს დააკავებენ და „წესრიგის დამყარებისა და ცოდვათა დაძლევის სამინისტროს“ გადასცემენ, სადაც მათ გაკრეჭენ, თმის შეჭრის ხარჯებს კი თავად დაკავებული დაფარავს.

11. იკრძალება პროცენტების აღება ვალად გაცემულ თანხაზე, ფულის გადახურდავებისას და გადაცვლისას 

ზემოაღნიშნული ფულადი პროცედურები მკაცრად იკრძალება ისლამის მიერ. ამ კანონის დარღვევის შემთხვევაში საქმეში მონაწილე ყველა კრიმინალური პირი ხანგრძლივი ვადით დაპატიმრდება.

12. იკრძალება მდინარის პირას, მდინარის წყალში სარეცხის რეცხვა 

ქალებს, რომლებიც ამ კანონს დაარღვევენ, მაჰმადიანური წესების ყველა დაცვით დააკავებენ და მიჰგვრიან ქმრებს, რომლებიც შესაბამისად, პასუხს აგებენ ცოლის დანაშაულზე და მკაცრად დაისჯებიან.

13. იკრძალება მუსიკა და ცეკვა ქორწილებსა და ნიშნობებზე 

ამ კანონის დარღვევის შემთხვევაში დამნაშავე ოჯახის უფროსი დაპატიმრდება და შესაბამისად დაისჯება.

14. იკრძალება დოლზე დაკვრა

სასჯელს იმ პირების მიმართ, ვინც ამ კანონს დაარღვევს და ზემოაღნიშნულ ინსტრუმენტზე დაუკრავს, უხუცესთა რელიგიური საბჭო განსაზღვრავს.

15. მკერავებს ეკრძალებათ ქალის ტანსაცმლის კერვა და შეკვეთების მიღება 

რომელიმე სამკერვალოში მოდური ჟურნალების აღმოჩენის შემთხვევაში, მკერავი დაუყოვნებლივ დაპატიმრდება.

16. იკრძალება მკითხაობა 

ამ თემაზე შექმნილი ყველა წიგნი დაიწვება, ზემოაღნიშნული საქმიანობით დაკავებული ყველა პირი დაპატიმრდება და პატიმრობაში მანამ იქნება, სანამ არ მოინანიებს.

გარდა ამ მკაცრად დაკანონებული თექვსმეტი პუნქტისა, ქაბულელ ქალებს დამატებით სპეციალურად მათთვის განკუთვნილი მოწოდებაც წაუკითხეს:

„გეკრძალებათ შინიდან გასვლა. იმ შემთხვევაში, თუ გარეთ გასვლა მაინც მოგიწევთ, გეკრძალებათ მოდური ტანისამოსით, მაკიაჟით, ჩადრის გარეშე სიარული.

ისლამი რელიგიაა, რომელიც ჩვენი სულების ხსნაზე ზრუნავს. სწორედ მისმა კანონებმა განსაზღვრა, რომ ქალებს განსაკუთრებული ღირებულებები უნდა გააჩნდეთ: მათ არ უნდა მიიქციონ სხვა ადამიანების ყურადღება. თავიდან უნდა აიცილონ საშიშროება იმისა, რომ ვიღაცამ „ცუდი თვალით“ შეხედოს. ყველა ქალი პასუხს აგებს საკუთარი ოჯახის ზნეობასა და ერთიანობაზე, ოჯახის სადილითა და სამოსით უზრუნველყოფაზე.

შარიათის კანონების თანახმად, არც ერთი ქალი შინიდან ჩადრის გარეშე არ უნდა გავიდეს. მათ ასევე ეკრძალებათ მოდური, მოჩითული, ვიწრო და გამომწვევი ტანსაცმლის ტარება. წინააღმდეგ შემთხვევაში ურჩ ქალებს შარიათის კანონების მიხედვით დასჯიან და შეაჩვენებენ. მათთვის ყველა გზა ზეციური სასუფევლისკენ მოჭრილი იქნება! კანონის დამრღვევების საქმიანობას რელიგიური პოლიცია გამოიკვლევს და მათაც და მათი ოჯახის უფროსებსაც სასტიკად დასჯიან. ამ სოციალური პრობლემების მოსაგვარებლად და ბოროტების აღმოსაფხვრელად რელიგიურ პოლიციას ყველანაირი ზომის გამოყენების უფლება აქვს მინიჭებული.

ალაჰუ აკბარ! – დიდ არს ალაჰი“.

ნორვეგიულიდან თარგმნა - თამარ კვიჟინაძემ

Wednesday, March 15, 2017

ღასან ქანაფანი - კაცები მზეში

ყოველთვის, როცა კი მიწაზე ჩამოწოლილი მიწის სურნელს შეისუნთქავდა, ეჩვენებოდა, აბაზანიდან ახლადგამოსული ცოლის თმას ყნოსავდა, ცივი წყლით რომ დაებანა!.. ეს სურნელი ცივი წყლით თავდაბანილი, სახეზე ნოტიო თმაჩამოშლილი ქალის სუნი იყო, გულისცემა კი ისეთი, თითქოს ხელისგულებში პატარა ბეღურა მოგიქცევიაო!..

***

როდესაც ორი დიდი მდინარე - ევფრატი და ტიგროსი ხვდება ერთმანეთს, ისინი ქმნიან ერთ მდიანრეს, სახელად შატ ელ-არაბს, იგი გადაჭიმულია ქ.ბასრის მიმდებარე ადგილიდან...

***

ყველანი გზებზე ლაპარაკობენ... ამბობენ: გზაზე აღმოჩნდებიო! მათ გზისა მხოლოდ მისი შავი ფერი და ტროტუარები იციან!

***

- აუჰ!.. უდაბნო სავსეა ვირთხებით! საკითხავია, ნეტა რით იკვებებიან?

- თავისზე პატარა ვირთხებით.

***

უკადრისი საქციელი ჩაიდინა, მაგრამ რომელი ჩვენგანი არ სჩადის მას დროდადრო?

***

მე კმაყოფილი ვარ, რომ ქუვეითში მიდიხარ იმიტომ, რომ იქ ბევრ რამეს ისწავლი... პირველი, რასაც ისწავლი, კი ისაა, რომ ჯერ ფულია და შემდეგ - ზნეობა.

***

როგორც ანდაზა ამბობს: ის, რაც პირობით იწყება, კმაყოფილებით მთავრდება!

***

საქმეები ბევრად უკეთ მიდის, როცა კაცი ღირსებას არ იფიცებს!..

***

ქუვეითამდე ამ 150 კილომეტრიან გზას ჩემთვის, გულში ალაჰის მიერ თავისი ხალხისთვის აღთქმულ იმ გზას ვადარებ, რომელსაც ისინი მათი სამოთხისა და ჯოჯოხეთის ცეცხლს შორის განაწილებაზე გადიან. ვინც ამ გზიდან გადავარდება, ის ჯოჯოხეთის ცეცხლში წავა, ვინც გადალახავს მას, ის სამოთხეს მიაღწევს... ანგელოზები კი აქ მესაზღვრეები არიან!..

***

მოგზაურობა თავის ორ ყმაწვილობის მეგობართან ერთად დაიწყო ღაზის სექტორიდან, გადაკვეთეს ისრაელი, იორდანია, გადაიარეს ერაყი... მერე კონტრაბანდისტმა ისინი უდაბნოში მიატოვა, ქუვეითის საზღვარი რომ უნდა გადაეკვეთათ... ორივე მეგობარი უცნობ მიწაში დამარხა, მათი პირადობის მოწმობები თან წაიღო იმ იმედით, რომ ქუვეითში ჩააღწევდა და იქიდან მათ სანათესაოს გაუგზავნიდა ამ მოწმობებს... არავის რჩევა-დარიგების მოსმენა არ სურდა ამბობდა, რომ არც დაივიწყებდა არაფერს და არც მიუტევებდა... თვეზე ნაკლებ დროში დაბრუნდა უკან, ერაყში, მაგრამ დააპატიმრეს... აბა, რა გგონია?!.. ჩამოდიხართ აქ სკოლის ბავშვებივით და თვლით, რომ ცხოვრება მარტივია.

მთარგმნელი დარეჯან გარდავაძე

შეგონებები წარსულიდან #12 - შარლ ლუი დე მონტესკიე

მსოფლიო გამოჩენილ ადამიანთა აზრები და გამონათქვამები, აფორიზმები, ანდაზები და ხალხური თქმები, რომლებიც წლების განმავლობაში იბეჭდებოდა ილია ჭავჭავაძის „ივერიაში“ „დამაკვირდის“ რუბრიკით.

***

უქმობა ყველა სენზე უფრო მეტად აუძლურებს ვაჟკაცს.

***

რჯულის საქმეში უნდა დაარწმუნო და არა უბრძანო. 

***

დაფნის რტოების ჩრდილი, ან თავს უბრუებს და ათრობს ადამიანს, ან აძინებს.

***

გაუფრთხილდით თქვენი შვილების ცრემლს, რომ მერმე თქვენს საფლავზე დაღვარონ.

ბურკა და მისი ისტორია

ნაწყვეტი ოსნე საიეშტადის წიგნიდან - „ქაბულელი წიგნებით მოვაჭრე“

ავღანეთში ბურკა პირველად მეფე ჰაბიბულაჰის (1901-1919) მმართველობის პერიოდში შემოიღეს. მან თავის ჰარემში მცხოვრებ ორას ქალს ჩადრის ტარება დაუწესა, რათა სასახლის გარეთ მოსეირნე ლამაზმანებს თავიანთი ეშხით სხვა მამაკაცები არ მოეხიბლათ და ეცდუნებინათ. მათთვის განკუთვნილი გრძელი ჩადრები ძვირფასი აბრეშუმისაგან მზადდებოდა და სხვადასხვა სახის ნაქარგებით ირთვებოდა. 

ჰაბიბულაჰის პრინცესები ოქრომკედით ნაქარგ ბურკებსაც კი ატარებდნენ. ამგვარად, გრძელი ჩადრი მაღალი კლასის წარმომადგენელ ქალთა ერთგვარი ატრიბუტი გახდა, რისი საშუალებითაც ისინი ხალხის ცნობისმოყვარე მზერისაგან იცავდნენ თავს. ორმოცდაათიან წლებში კი ეს სამოსი მთელ ქვეყანაში გავრცელდა, მაგრამ ის ძირითადად მაინც მდიდარი ქალების პრეროგატივად ითვლებოდა.

ჩადრის ტარებას მოწინააღმდეგეებიც გამოუჩნდა.

1959 წელს ერთ-ერთ ეროვნულ დღესასწაულზე სახელმწიფო მინისტრმა – პრინცმა დაუდმა თავისი ცოლი თავდაუბურავად წარუდგინა საზოგადოებას, რითაც ყველა შოკში ჩააგდო. მან თავის ძმასა და სხვა მინისტრებსაც ხმამაღლა მოუწოდა, თავიანთი ცოლებისთვის ბურკის ტარება აეკრძალათ. ქაბულის ქუჩებში მეორე დღესვე გამოჩნდნენ ქალები, რომლებიც გრძელი, თხელი პალტოებითა და მუქი მზის სათვალეებით იწონებდნენ თავს. ჩადრები მცირე ზომის ქალური ქუდებით ჩაენაცვლებინათ. ასე რომ, ბურკის ტარება მაღალი კლასის ქალებმა შემოიღეს და შემდეგ მათვე თქვეს პირველად უარი მის ჩაცმაზე.

ქალბატონების ბურკები მათმა მსახურებმა და პირისფარეშებმა გადაიბარეს და ამგვარად, ეს სამოსი თანდათანობით ღარიბთა კლასის სიმბოლოდ იქცა. თავდაპირველად პაშტუნმა კაცებმა მოსთხოვეს თავიანთ ქალებს ჩადრით სიარული, შემდეგ კი მათ სხვა ეთნიკური ჯგუფების წარმომადგენლებმაც მიბაძეს.

პრინც დაუდს სურდა, რომ ეს საშინელი სამოსი სრულიად მოეშორებინა ქვეყნიდან.

1961 წელს მის მიერ გამოცემული ახალი კანონის თანახმად, სახელმწიფო სამსახურში მყოფ ყველა ქალს სამუშაოზე თავდაბურული მისვლა ეკრძალებოდა. ამას გარდა, მათ თანამედროვე ტანსაცმლის ტარების უფლებაც ჰქონდათ.

ამ კანონის გატარებას მრავალი წელი დასჭირდა, მაგრამ უკვე 70-იან წლებში იშვიათად ნახავდით კონსერვატულად ჩაცმულ მასწავლებელ ან მდივან ქალებს. შარვალ-კოსტიუმში გამოწყობილ მამაკაცთა რიცხვმაც თანდათანობით იმატა. თუმცა მუსლიმი ფუნდამენტალისტების მხრიდან მაინც იგრძნობოდა საფრთხე. ისინი შილიფად ჩაცმულ ქალებს ფეხებში ტყვიის დახლითა და სახეში მჟავის შესხმით ემუქრებოდნენ. სამოქალაქო ომის შემდგომ, როცა ქვეყანაში ისლამისტური მმართველობა დამყარდა, ქალების ერთმა ნაწილმა კვლავ დაიწყო სახის დაფარვა და ბურკის ტარება. თალიბანის დამკვიდრების შემდეგ ქაბულის ქუჩებში ქალის ერთი რომელიმე ნაკვთის დანახვაც კი შეუძლებელი გახდა.

ნორვეგიულიდან თარგმნა - თამარ კვიჟინაძემ

Tuesday, March 14, 2017

ოსნე საიეშტადი - ქაბულელი წიგნებით მოვაჭრე

ქალის ოჯახში ხელის სათხოვნელად კაცს მარტო მისვლა არ შეუძლია. ავღანური ტრადიციის მიხედვით, მაჭანკლობა სასიძოს ახლო ნათესავ ქალს ევალება. მანვე უნდა ადევნოს თვალყური მომავალ საპატარძლოს, რათა შეაფასოს მისი სიყოჩაღე, აღზრდა, კარგი ცოლისთვის დამახასიათებელი თვისებები.

***

ლამაზ ქალიშვილს ოჯახში კარგი საპატარძლო საფასურის შეტანა შეეძლო. საპატარძლოს ფასს მისი ასაკი, სილამაზე, აღნაგობა და ოჯახის სტატუსი განსაზღვრავს. ახალგაზრდა ქალს არანაირი აზრი არ უნდა გააჩნდეს მთხოვნელის თაობაზე.

***

მაღალი საპატარძლო ბელგა კი მისი ოჯახის ბევრ პრობლემას გადაჭრიდა. ფული, მისმა მთხოვნელმა რომ გადაიხადა, გოგონას ძმებს კარგი ცოლების ყიდვაში გამოადგებოდათ.

***

სულთანი კარგა ხანს შიშით ელოდა ამ დღეს. ის მრავალი წლის განმავლობაში ყიდდა უკანონო წიგნებს, სურათებსა და ხელნაწერებს. ჯარისკაცები მასთან მუქარით ბევრჯერ მისულან, წიგნებიც არაერთხელ წაურთმევიათ. სულთანს თალიბანის უმაღლესი ინსტანციებიდანაც დაემუქრნენ, მაშინდელმა კულტურის მინისტრმაც კი დაიბარა. მთავრობა ყველანაირად ცდილობდა, ეს აქტიური წიგნებით მოვაჭრე როგორმე გადაებირებინა და თალიბანის სამსახურში ჩაეყენებინა. სულთან ხანი იმ ბროშურებსაც სიამოვნებით ყიდდა, თალიბანის იდეოლოგიას რომ ქადაგებდა. ის თავისუფლად მოაზროვნე ადამიანი იყო და უნდოდა, ხალხი ყველას პოზიციას გასცნობოდა. თალიბების შავბნელით მოცული მოძღვრების გვერდით, სულთანი ყიდდა ისტორიის წიგნებს, მეცნიერულ ნაშრომებს, იდეოლოგიურ ნაწარმოებებს ისლამის შესახებ, რომანებსა და პოეტურ კრებულებს. თალიბანის რეჟიმის წარმომადგენლებს კამათი ერეტიკოსობად მიაჩნდათ, ყოყმანი კი – ცოდვად. ყურანის დაზუთხვის გარდა სხვა ყველაფერი მათთვის უვარგისი და სახიფათო იყო.

1996 წლის შემოდგომაზე, როდესაც ძალაუფლება ხელთ თალიბანმა იგდო, ყველა სამინისტროდან დაუყოვნებლივ მოაშორეს სპეციალისტები და მათ ნაცვლად მოლები დასვეს. ყველა დაწესებულებას, ცენტრალური ბანკებიდან დაწყებული და უნივერსიტეტით დამთავრებული, მოლები მართავდნენ. მათი მიზანი ისეთი საზოგადოების შექმნა იყო, როგორშიც წინასწარმეტყველი მუჰამედი ცხოვრობდა არაბეთის ნახევარკუნძულზე 600-იან წლებში.

მაშინაც კი, როცა თალიბანი უცხოეთის ნავთობკომპანიებთან გარიგებებს აწარმოებდა, სათათბირო მაგიდას გარშემო მხოლოდ ამ საქმის უცოდინარი მოლები უსხდნენ

***

თალიბები გაურბოდნენ ყველანაირ სამეცნიერო დებატებს, განურჩევლად იმისა, სად ვითარდებოდა მოვლენები – დასავლურ სამყაროში თუ მაჰმადიანურში. მათი მანიფესტი, უპირველეს ყოვლისა, წარმოადგენდა რამდენიმე საცოდავ პუნქტს იმის თაობაზე, რა სახის ტანსაცმლით უნდა შეემოსა ხალხს სხეული. მამაკაცებს ევალებოდათ, პატივი ეცათ ლოცვის ყველა ჟამისთვის, ქალები კი საზოგადოებისგან განყენებულ არსებებად მოიხსენიებოდნენ. თალიბები ცუდად იცნობდნენ ისლამისა და ავღანეთის ისტორიას და არც არანაირი ინტერესი ჰქონდათ მისი უკეთ შესწავლისა.

***

თალიბი ლიდერებიც კი ქვეყნის იმ უღარიბესი და კონსერვატიული ნაწილებიდან იყვნენ, სადაც ხალხს არც განათლება ჰქონდა და არც წერა-კითხვა იცოდა. ყველა დაპატიმრების უკან „წესრიგის დამყარებისა და ცოდვათა დაძლევის“ დეპარტამენტი იდგა, რომელსაც „მაღალზნეობრივ“ სამინისტროსაც ეძახდნენ.

***

როგორც ოჯახის უფროს ვაჟიშვილს, სწორედ სულთანს ერგებოდა დანაზოგი ფული. მის უფროს დას სკოლაში ფეხის დადგმაც კი არასოდეს ღირსებია. ქალმა არც წერა-კითხვა იცოდა და საათის ცნობასაც გაჭირვებით ახერხებდა. ის ხომ ქალი იყო და გათხოვების მეტი არაფერი ევალებოდა.

***

ერთი ომი დასრულებული იყო, მაგრამ ახლა ახალი ომი იწყებოდა – ომი ხალხის ბედნიერებისა და სიხარულის წინააღმდეგ. თალიბებმა კანონი და წესრიგი დაამყარეს, მაგრამ ამავდროულად ავღანეთის კულტურასა და ხელოვნებას დიდი ზიანი მიაყენეს.

***

კულტურის მინისტრის თანდასწრებით, თალიბებმა, ნაჯახებით დაჩეხეს ქაბულის მუზეუმის ყველა ექსპონატი. თუმცა ბევრი აღარც არაფერი იყო დარჩენილი, რადგან შედარებით მცირე ზომის ყველა სამუზეუმო ექსპონატი სამოქალაქო ომის დროს გაეტაცებინათ. ამ ნივთებს შორის იყო უძველესი, ალექსანდრე დიდის მმართველობის დროიდან შემორჩენილი ლარნაკები. გარდა ამისა, აქ იყო ხმლები, რომლებსაც, როგორც ამბობდნენ, ჩინგიზ ხანისა და მისი მონღოლური ურდოების წინააღმდეგ ბრძოლებში იყენებდნენ. მუზეუმიდან ძველი სპარსული მინიატურული მხატვრობის ნიმუშები და ოქროს მონეტებიც გამქრალიყო. ძარცვა-გლეჯის დაწყებამდე მცირე მათგანის გადარჩენა მაინც მოხერხდა, მაგრამ ამ ნივთების უმეტესობა მთელ მსოფლიოშია გაფანტული და კოლექციონერთა საკუთრებას წარმოადგენს.

[...]

თალიბები უგულოდ ჩეხდნენ იმას, რაც წინადროინდელ ომებს გადარჩენოდა. ჩეხდნენ მანამ, სანამ ყველაფერი ნამსხვრევებად არ იქცა, სანამ იატაკი მარმარილოს მტვრითა და თიხის ნამსხვრევებით არ დაიფარა. ათასწლოვანი ისტორიის განადგურებასა და არარაობად ქცევას მხოლოდ ნახევარი დღე დასჭირდა.

***

პოეტის – ფირდოუსის ერთ-ერთი ციტატა გაახსენდა: „წარმატებას რომ მიაღწიო, ზოგჯერ მგელი უნდა იყო, ზოგჯერ კი – კრავი“.

***

ქმარს გაცილებული ქალი არანაირი უფლებით არ სარგებლობს. ბავშვები მამასთან რჩებიან და დედას შესაძლოა, მათი ნახვაც კი აეკრძალოს. ასეთი ქალი ოჯახის სამარცხვინო ლაქაა, ხშირად იგი ყველას თანადგომის გარეშე რჩება, ყველანაირი საკუთრება კი მამაკაცს გადაეცემა.

***

ქალის მეორე ცოლად გატანებას მშობლები წყვეტენ, ხშირად თავიანთი ქალიშვილის სურვილის საწინააღმდეგოდაც. თორემ ისე არც ერთი ახალგაზრდა გოგო არ ოცნებობს იმაზე, რომ ასაკოვანი კაცის მეორე ცოლი გახდეს. პირველი ცოლი ქმრის ახალგაზრდობას იბარებს, მეორე კი – მის სიბერეს. ზოგიერთ შემთხვევაში, არც ერთ მათგანს არ ეხატება გულზე თავისი ქმარი და უხარიათ კიდეც, რომ მასთან ყოველ ღამე არ იყოფენ სარეცელს.

***

სიმაღლე და სიფერმკრთალე ავღანელი ქალის ერთ-ერთი მთავარი ღირსებაა.

***

სიყვარულისადმი ქალის ლტოლვა ავღანეთში ტაბუდადებული თემაა. იგი თემთა უმკაცრესი საპატიო კანონებითაც იკრძალება და მოლების მიერაც.

ახალგაზრდებს არც ერთმანეთთან შეხვედრის უფლება აქვთ, არც – სიყვარულში არჩევანის გაკეთების. სიყვარული და რომანტიკა აქ ძალიან შორსაა ერთმანეთისგან და ეს გრძნობა დანაშაულთანაც კია გაიგივებული, იმ დანაშაულთან, რომლის სასჯელიც მხოლოდ სიკვდილია. „უზნეოებს“ ცივი გონებით ასალმებენ სიცოცხლეს. თუ „დამნაშავე“ შეყვარებულთაგან ერთ-ერთი სიკვდილით უნდა დაისაჯოს, ყველანაირი გამონაკლისის გარეშე, იგი ქალი იქნება. ახალგაზრდა ავღანელი ქალები, უპირველეს ყოვლისა, გაცვლა-გაყიდვის ობიექტები არიან. ქორწინება აქ ოჯახებს შორის დადებული კონტრაქტია. რა სარგებლობას მოუტანს კონკრეტული ქორწინება ამა თუ იმ თემს, გადამწყვეტია. გრძნობებს იშვიათად იღებენ მხედველობაში. ავღანელი ქალები საუკუნეების განმავლობაში იძულებულნი იყვნენ, შეჰგუებოდნენ მათკენ მიმართულ ნებისმიერ უსამართლო ქმედებას, მაგრამ არსებობს თავად ქალების მიერ შექმნილი ერთგვარი საპროტესტო სიმღერები და ლექსები, რომლებიც, უბრალოდ, მათ მიერ და მათთვისვე იქმნებოდა და მხოლოდ მთებისა და უდაბნოების ექოდ რჩებოდა.

[...]

ლექსები ან გარითმული ფრაზები ზეპირმეტყველებით ვრცელდება. ლექსების გაცვლა-გამოცვლა ჭებთან, მინდვრებისკენ მიმავალ გზებზე და თონეებთან ხდება. ლექსები აკრძალულ სიყვარულზე და იმ იდუმალ მიჯნურზეა, რომელსაც კაცებთან, ამ ქალების ქმრები რომ ჰქვიათ, არაფერი აქვს საერთო. ეს ლექსების გმირი რაინდი სატრფოები არანაირად არ ჰგვანან იმ საძულველ ქმრებს, რომლებიც ხშირად თავიანთ ცოლებზე გაცილებით ასაკოვანები არიან. თუმცა, ეს ლექსები იმასაც გამოხატავს, თუ როგორი ამაყები და მამაცები არიან ეს ქალები. ასეთი ფორმის ლექსს „ლანდაი“ ჰქვია, რაც „მოკლეს“ ნიშნავს.

[...]

არც ერთი ლექსი არ გამოხატავს იმედს, პირიქით, ყველა მათგანი პესიმისტურია, თითოეულში უიმედობაა გამეფებული იმის გამო, რომ მათ, ფაქტობრივად, არ უცხოვრიათ, მათთვის სილამაზეს, ახალგაზრდობასა და სიყვარულს არანაირი სიხარული და ტკბობა არ მოუტანია.

***

დაუჯერებელია, მაგრამ უკანონობა პაკისტანის კანონების ერთ-ერთი მთავარი მუხლია.

პაკისტანი ერთადერთი ქვეყანა იყო (თუ არ ჩავთვლით საუდის არაბეთსა და არაბეთის გაერთიანებულ საემიროებს), რომელმაც თალიბანის რეჟიმი ოფიციალურად სცნო. პაკისტანის ძველ მთავრობას სურდა, პაშტუნებს ავღანეთზე კონტროლი შეენარჩუნებინათ, ვინაიდან საზღვრის ორივე მხარეს მცხოვრებ ამ ხალხზე პაკისტანელებს უდიდესი ზეგავლენა გააჩნდათ. თალიბანი სწორედ ამ პაშტუნებისაგან იყო დაკომპლექტებული. ისინი ავღანეთის მოსახლეობის უდიდეს ნაწილს წარმოადგენენ – თითქმის ორმოც პროცენტს.

***

ავღანეთში ხალხთა შორის ეთნიკური ზიზღი ნაკლებად იგრძნობა. კონფლიქტებს, ძირითადად, სხვადასხვა მეომარი დაჯგუფებების მიერ ძალაუფლების მოპოვების მიზნით წარმოებული ბრძოლები განაპირობებს.

***

გარეგნულად ისე ჩანს, თითქოს ავღანეთში სექსი არ არსებობს. ქალები სხეულს ბურკის ქვეშ მალავენ, დიდ და ფართო ტანისამოსს ატარებენ. განიერი ტუნიკების ქვეშ გრძელი შარვლები აცვიათ. მათ საკუთარი სახლშიც კი ვერ იხილავთ გულამოღებული მაისურით. ქალსა და მამაკაცს, რომლებიც ერთმანეთს არ ენათესავებიან, ერთ ოთახში ყოფნა ეკრძალებათ. არც ერთმანეთთან საუბარი შეუძლიათ და არც საერთო მაგიდასთან ჯდომა. სოფლებში ასეთი დაყოფა ქორწილებშიც კი ხდება. ამ დროს ქალები ცალკე ილხენენ, კაცები – ცალკე. მაგრამ ამ მოჩვენებითი წესიერების მიღმა ცხოვრება დუღს. იმისდა მიუხედავად, რომ მრუშობა ავღანეთში იკრძალება და ის, ვინც შესცოდავს, სიკვდილით ისჯება, საყვარლები ქალებსაც ჰყავთ და მამაკაცებსაც. აქ უხვად არიან მეძავები, რომლებსაც საქორწილო ყმაწვილები და ცოლიანი კაცები ხშირად სტუმრობენ.

***

ერთი ძველი გამონათქვამის მიხედვით, მაჭანკალმა მანამ უნდა იაროს საპატარძლოს ოჯახში, სანამ მისი ფეხსაცმლის ლანჩა ნივრის ფურცელივით არ გათხელდება.

***

იმ დროს, როდესაც უკვე ფინანსური გარიგებები იწყება, გოგონას ოთახში ყოფნა სულაც არ არის სასურველი. მხარეები ჯერ ერთმანეთის ღირსებებს ეცნობიან, შემდეგ კი ფულთან დაკავშირებულ დისკუსიას მართავენ. მსჯელობენ იმაზე, თუ რამდენს მიიღებენ გოგონას მშობლები, რა ფასიანი უნდა იყოს საპატარძლოს კაბა და რა თანხაა საჭირო ქორწილისა და ყვავილებისთვის. მთელ საქორწინო ხარჯებს სიძის ოჯახი ფარავს.

***

თალიბების სასკოლო წიგნები მხოლოდ ბიჭებისთვის იყო განკუთვნილი. მოსწავლე ბიჭები ვაშლებსა და ორცხობილებზე კი არ სწავლობდნენ ანგარიშს, არამედ ტყვიებსა და „კალაშნიკოვებზე“. მაგალითად, ასეთი სახის ამოცანები მათთვის ჩვეულებრივი ამბავი გახლდათ: „პატარა ომარს აქვს ერთი „კალაშნიკოვი“ სამი მჭიდით. თითოეულ მჭიდში ოცი ტყვია დევს. იგი ტყვიების ორი მესამედით სამოც ურჯულოს კლავს. რამდენი მოკლული ურჯულო მოდის თითო ტყვიაზე?“

***

როდესაც დედა დაუფიქრებლად ატანს მთხოვნელებს თავის ქალიშვილს, იმის მანიშნებელია, რომ გოგონას ღირსება სათანადო დონეზე ვერ დგას და ოჯახის წევრებს მისი თავიდან მოცილება სურთ. საპატარძლოს ოჯახის მხრიდან გაწელილი მოლაპარაკებები და ყოყმანი ქალიშვილის ფასს ერთიორად ზრდის. ამგვარად, ბიჭის ნათესავები სათხოვნელად უამრავჯერ უნდა მივიდნენ სასურველი ქალის ოჯახში, საჩუქრები მიიტანონ, ეხვეწონ, ემუდარონ და საპირისპირო მხარის დაყოლიება შეძლონ.

***

ისეთი კაცის სიყვარული, რომელსაც ვერასოდეს მოიპოვებდა, სირცხვილად ითვლებოდა.

***

ტრადიციის მიხედვით მაინც აუცილებელია, პატარძალმა მზითევი შეიტანოს ქმრის ოჯახში.

***

ავღანური წეს-ჩვეულებების თანახმად, ქალმა საქმროს ქორწილამდე თვალებში არ უნდა ჩახედოს.

***

თალიბანმა ავღანეთში სტუმრობის რეგლამენტიც კი დააწესა.

***

ბურკა-ქალები თვალსაფარით აღჭურვილ ცხენებს ჰგვანან – მხოლოდ გზას ხედავენ, რადგან თხელი ძაფის გისოსებისმაგვარი ბადე საფეთქლებთან უკვე სქელ ნაჭერს უერთდება და ქალებს გვერდით გახედვის საშუალებას არ აძლევს. ამისთვის სასურველ მხარეს თავის მიბრუნებაა საჭირო. სწორედ ესაა ბურკის გამომგონებელთა პატარა ოინი: კაცმა უნდა იცოდეს, ვის ან რას ადევნებს თვალს მისი ცოლი.

***

საარშიყოდ სახის გამოჩენა სულაც არ არის აუცილებელი – ნეკა თითის აწევა, ფეხის ერთი მოძრაობა, ხელის ერთი აქნევაც საკმარისია.

***

ისეთი შეგრძნებაა, თითქოს ქაბულის ბაზარში დრო გაჩერებულა. აქ დღესაც იგივე საქონელი შეგიძლიათ ნახოთ, რასაც ძვ. წ. 500 წელს სპარსი დარიოსის ეპოქაში ყიდდნენ. გასაყიდი ნივთები ღია ცის ქვეშ, მიწაზე დაგებულ უზარმაზარ ხალიჩებსა და ვიწრო დახლებზე უწესრიგოდ ყრია. მათ ათასი ხელი, ათასი მოქნილი თითი ეხება, იღებს, აბრუნებს და სინჯავს. მიწის თხილი, გარგარის ჩირი და მწვანე ქიშმიში სელის დიდი ტომრებით ულაგიათ. მოფამფალებულ ურიკებზე ლაიმი და ლიმონი დაუხვავებიათ, რომელთაც იმდენად თხელი კანი აქვს, რომ გაუფცქვნელადაც შეჭამს კაცი. ვიღაცას ქათმები გამოუყვანია გასაყიდად. მსუქანი დედლები ტომრებში სხედან, ფრთხიალებენ და ხმამაღლა კაკანებენ. სუნელების გამყიდველებს დახლებზე მწარე წიწაკის, ზაფრანისა და კოჭას უზარმაზარი ზვინები დაუხვავებიათ. არცთუ იშვიათად, სუნელებით მოვაჭრენი აფთიაქარობასაც ითავსებენ და მყიდველს სამედიცინო თვალსაზრისით სხვადასხვა გამხმარ ბალახს, ხილს, ფესვებსა და ჩაის ნაყენს სთავაზობენ. თან ექიმივით ზუსტად უხსნიან ამ პროდუქტების დანიშნულებასა და მოქმედებას როგორც ჩვეულებრივი, ასევე ყველანაირი უცნობი დაავადების წინააღმდეგ.

ნედლი ქინძის, ნივრის, ტყავისა და დარიჩინის სურნელს მდინარიდან მონაქროლი განავლის სუნი ერთვის. ეს მყრალი, ნახევრად დამშრალი მდინარე ბაზარს მთავარი ძარღვივით ჩამოუდის შუაში და ორად ყოფს. მდინარეზე გადებულ ხიდებზე ცხვრის სქელი ტყავისგან შეკერილი ფეხსაცმელი, ასაწონი ბამბა, სხვადასხვა ფერისა და მოხატულობის ქსოვილი, დანები და ხისგან გამოთლილი საყოფაცხოვრებო ნივთები იყიდება.

***

შიგადაშიგ თეთრი ფეხსაცმელიც მოჩანს. ერთ დროს ეს ფერი თალიბანის დროშის სიმბოლოს წარმოადგენდა, ამის გამო თეთრი ფეხსაცმლის ტარება სასტიკად იკრძალებოდა. ასევე იკრძალებოდა კაკუნა ქუსლები იმის გამო, რომ ამ ხმებს მამაკაცების აღგზნება არ გამოეწვია.

***

თალიბანის კანონებით, ლაქის წასმაც იკრძალებოდა და, შესაბამისად, მისი რეალიზაციაც. ამ კანონის დარღვევის გამო არაერთი ქალისთვის მოუჭრიათ ხელის ან ფეხის თითის წვერო. ქაბულში თალიბანის რეჟიმის დამხობიდან პირველ გაზაფხულს ქალთა გათავისუფლების პროცესი ძირითადად ფრჩხილის ლაქისა და აკრძალული ფეხსაცმლის ტარებით გამოიხატა.

***

სიფერმკრთალე ხომ ავღანური სილამაზის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კრიტერიუმია. პატარძალი ფერმკრთალი უნდა იყოს.

***

დაჯდომისას ქალებმა ჩადრის ბოლო ოდნავ ზევით უნდა წამოსწიონ, რათა ქსოვილი არ დაიჭიმოს და თავი თავისუფლად ამოძრაონ.

***

ქორწილის წინა საღამოა. ოთახი ხალხითაა გაჭედილი. იატაკზე ერთ თავისუფალ ადგილსაც ვერ ნახავს კაცი. ქალების უმეტესი ნაწილი რბილ ბალიშებსა და საგებებზე მოკალათებულა. ისინი ჭორაობენ და თან გემრიელად ილუკმებიან, სხვები კი მღერიან და ცეკვა-თამაშით ირთობენ თავს. ამ საღამოს „ინის რიტუალი“ უნდა ჩატარდეს. ქორწილის წინა ღამეს ნეფესა და დედოფალს ხელისგულებსა და ფეხისგულებზე ინას შეაზელენ, რის შედეგადაც მათ კანზე სხეულის ამ ადგილებში ფორთოხლისფერი ორნამენტისებური მოხატულობები ჩნდება. ეს რიტუალი, როგორც აქ ამბობენ, ახლად დაქორწინებული წყვილის მომავალ ბედნიერ ცოლქმრულ თანაცხოვრებას განაპირობებს.

სიძე-პატარძალი ამ დროს ერთად არ იმყოფება. კაცები თავისთვის ზეიმობენ, ქალები კი – თავისთვის. ოთახში თავმოყრილი ქალები საკმაოდ ძლიერი და, ცოტა არ იყოს, შემზარავი აღტყინებით მოქმედებენ და ერთობიან: უკანალებზე უტყაპუნებენ ერთიმეორეს, ძუძუებზე ჩქმეტენ, ერთმანეთისთვის ცეკვავენ, ხელებს გველივით მოქნილად ამოძრავებენ და თეძოებს მუცლით მოცეკვავე არაბი ხანუმებივით იქნევენ. პატარა გოგონებიც კი კარგად გამოცდილი მაცდურებივით ირხევიან და გამომწვევი მზერითა და აზიდული მორკალული წარბებით დიდი მონდომებით ბზრიალებენ ოთახის შუაგულში. მოხუცი დედაკაცები ცდილობენ, ახალგაზრდების ფერხულში ჩაებან, მაგრამ მალევე იღლებიან და ცეკვას შუა გზაზე წყვეტენ. თითქოს სურთ, ყველას უჩვენონ, რომ მათ ჯერ კიდევ შესწევთ უნარი, თუმცა ბოლომდე ვერ უწყობენ ფეხს.

[...]

საპატარძლოს არც ცეკვის უფლება აქვს და არც გაღიმების. ტრადიციის თანახმად, საპატარძლოს მხიარულება გულს დასწყვეტს დედას, რომელსაც სულ მალე უნდა დაემშვიდობოს. მომავალ დედამთილს კი გააღიზიანებს მისი ნაღველი. საპატარძლოს გულგრილი გამომეტყველება უნდა ჰქონდეს, მას არც თვალების აქეთ-იქით ცეცება და ხალხის თვალიერება შეუძლია. ის მდუმარედ უნდა იჯდეს და ერთ წერტილში იცქირებოდეს.

***

პატარძალსაც და თოჯინასაც ავღანურ ენაზე ერთი სახელი, „არუსი“ ჰქვია

***

ჭამის დროს, ყველაფერს მარჯვენა ხელით აკეთებენ. მარცხენა ხელი ბინძურად ითვლება და საქმეში არ რევენ. ოთახში პირის წკლაპუნის მეტი არაფერი ისმის, თითქოს სიჩუმე ჭამის პროცესს კიდევ უფრო სასიამოვნოს ხდიდეს. სიჩუმე მხოლოდ მაშინ ირღვევა, როცა ქალები ერთმანეთს მეტის ჭამას აძალებენ, და წესისამებრ, ერთიმეორეს ხორცის საუკეთესო ნაჭრებს სთავაზობენ.

***

წარბების ამოქნა ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ნიშანია იმისა, რომ ქალი გათხოვებას აპირებს. მანამდე მას ამისი უფლება არა აქვს.

***

მწვანე ფერი ისლამისა და ბედნიერების სიმბოლოდ ითვლება.

***

თუ ქმარი ცოლს უმიზეზოდ გაშორდება, მან ქალს გარკვეული თანხა უნდა გადაუხადოს. გარდა ამისა, იგი ვალდებულია ცოლი საკვებით, ტანსაცმლითა და სხვა აუცილებელი საოჯახო ნივთებით უზრუნველყოს. ქორწინების საბოლოო კონტრაქტს ორივე ოჯახის წარმომადგენელი მამაკაცები აწერენ ხელს.

***

ქორწილის დღეს, სიძე-პარაძლიდან ერთ-ერთმა ფეხი უნდა დაადგას მეორეს. ის, რომელიც ფეხის დაბიჯებას დაასწრებს, წამყვანი იქნება მომავალ თანაცხოვრებაში. ქალის გამარჯვებას არანაირი აზრი არა აქვს, რადგან მას მაინც არასოდეს მიეცემა ოჯახში ლიდერობის უფლება.

[...]

ეზოში ნეფე-დედოფლისთვის განკუთვნილი ორი სკამი დაუდგამთ. ჩვეულების თანახმად, მომავალი ცოლ-ქმარი ამ სკამებზე ერთდროულად უნდა დასხდნენ. თუ პირველად კაცი დაჯდება, ეს იმის ნიშანია, რომ მის მეუღლეს მომავალში მასზე დიდი ზეგავლენა ექნება

[...]

წყვილმა სარკეში უნდა ჩაიხედოს და, ტრადიციისამებრ, პირველად სწორედ სარკეში უნდა შეხვდეს ერთმანეთს მათი მზერა.

[...]

ბოლო საქორწინო წესის ჩატარების დროც დგება. სიძის ერთ-ერთი და პატარძალს  ლურსმანსა და ჩაქუჩს აწვდის. ქალმა კარგად იცის, რაც უნდა გააკეთოს. იგი მშვიდი ნაბიჯით მიდის საძინებელი ოთახის კარისკენ და ლურსმანს კარში აჭედებს. როცა ლურსმანი ბოლომდე ჩადის ფიცარში, ყველა ტაშს უკრავს. ლურსმნის ჩაჭედება სიმბოლურად იმას ნიშნავს, რომ ქალმა თავისი ბედი სამუდამოდ მიაჭედა ქმრის კერას.

***

მეორე დღეს, დილაუთენია, პატარძლის დედის სახლში სიძის დეიდა მიდის. ქალი ზეწარს ჩანთიდან იღებს და საზეიმოდ აწვდის პატარძლის დედას. ქსოვილი სისხლითაა მოსვრილი. პატარძლის იღიმება და ცრემლნარევი ხმით ქალს მადლობას უხდის. მერე თავისთვისაც ბუტბუტებს მოკლე სამადლობელ ლოცვას. სხვა ქალებიც შემორბიან ზეწრის სანახავად და ყველა მსურველს, პატარა გოგონების ჩათვლით, ამაყად უჩვენებენ დასვრილ ზეწარს. ეს სისხლის ლაქა რომ არა, ზეწრის ნაცვლად თავად პატარძალს მოაცუნცულებდნენ დედამისის სახლში.

***

ყველა ქორწილი პატარა სიკვდილის ტოლფასია. ქორწილის პირველ დღეებში პატარძლის ოჯახში ისე გლოვობენ, თითქოს ვინმე გაასვენესო. ქალებს ან ყიდიან, ან რაღაცის სანაცვლოდ ათხოვებენ. ამ დროს განსაკუთრებით დედებს უჭირთ, რადგან გათხოვებამდე სწორედ ისინი განაგებენ თავიანთი ქალიშვილების ცხოვრებას, აკონტროლებენ მათ ჩაცმულობას, იციან თუ ვის ხვდებიან, სად მიდიან, რას ჭამენ... თითქმის მთელ დღეებს ერთად ატარებენ, ერთ დროს დგებიან, ერთად ალაგებენ სახლს და ამზადებენ სადილს. ქორწილის შედეგ კი მათი ქალიშვილი სხვის ოჯახში შედის და ახლა იმათი საკუთრება ხდება. ქალს ქმრის ნებართვის გარეშე მშობლების სახლში წასვლა არ შეუძლია და არც მშობლებს აქვთ დაუპატიჟებლად ქალიშვილის მონახულების უფლება.

***

მოზრდილი ქალიშვილების დედა სახლის ერთგვარი გამგებელი ხდება, რჩევებს იძლევა, საქორწინო გარიგებებში მონაწილეობს და ოჯახის მორალზე, უპირველესად კი ქალიშვილების პატიოსნებაზე ზრუნავს. თვალყურს ადევნებს, რომ მარტოები და თავდაუბურავები არსად წავიდნენ, უცხო მამაკაცებს არ შეხვდნენ, თავაზიანები და მორჩილები იყვნენ.

***

ავღანელი ბავშვების თითქმის მეოთხედი ადრეულ ასაკში იღუპება. ბავშვთა სიკვდილიანობის რიცხვი ამ ქვეყანაში საკმაოდ მაღალია. მიზეზი ძირითადად წითელა, ყბაყურა და ფაღარათია. მშობლები ფიქრობენ, რომ ბავშვს ფაღარათის დროს წამალი არ უნდა მისცენ, რადგან მაინც არ შერჩება. მათი აზრით, ავადმყოფი ბავშვის ნაწლავები გამოშრობით უნდა მორჩეს. ამ სულელურმა აზრმა ათასობით ბავშვის სიცოცხლე შეიწირა.

***

ავღანეთში პატარძლის ღირსება მისი საქალწულე აპკით განისაზღვრება, ცოლისა კი იმით, თუ რამდენ ვაჟს გააჩენს.

***

გოგონები ბურკას მოწიფულობის ასაკამდე არ ხმარობენ.

***

ალაჰი და მოციქულები ამბობენ, რომ მამა ავღანური საზოგადოების უმაღლეს საფეხურზე მდგომი პიროვნებაა. მის წინააღმდეგ წასვლა ისეთ ურჩებსაც კი, როგორიც მანსურია, არასოდეს მიეტევებათ. მანსურს შეუძლია ყველას ეკამათოს, დეიდას, დებს, დედას, ძმებს... მამას კი – არასოდეს!

***

ახალი წელი ავღანური კალენდრის მიხედვით 21 მარტს დგება.

***

ჰინდუქუში ინდუსის მკვლელს ნიშნავს. ამ მთების ხეობაში თურმე ქაბულელთა წინააღმდეგ მებრძოლ ინდოელთა ათასობით ჯარისკაცი გაყინულა. მთების სახელიც აქედან მომდინარეობს.

***

უკიდურესმა სიღარიბემ გვამების ძარცვა აქ ჩვეულებრივ ამბად აქცია.

***

ნიშნობის ჩაშლის შემთხვევაში გოგონას გათხოვების ყველანაირი შანსი ეკარგება. ამ დროს მიზეზებს უკვე აღარავინ არკვევს.

***

დანიშნულებს ერთმანეთის ნახვა ქორწილამდე არ შეუძლიათ და ამ წესს იშვიათად არღვევს ვინმე.

***

იმის გამო, რომ ქალებს არც თმის გამოჩენა შეუძლიათ, არც სახის, არც სხეულისა და ტანსაცმლის, ფეხსაცმელს უდიდეს მნიშვნელობას ანიჭებენ.

***

- ღალატის დროს რა ხდება?

– თუ ორივე მრუში ქორწინებაში იმყოფება, ქვით ქოლავენ. თუ ქალიც და კაციც დასაოჯახებლები არიან, სასჯელი როზგის ასი დარტყმაა, გარდა ამისა, ისინი აუცილებლად უნდა დაქორწინდნენ. თუ მამაკაცი ცოლიანია, ქალი კი – გასათხოვარი, ამ კაცმა ის მეორე ცოლად უნდა შეირთოს. თუ ქალი გათხოვილია, კაცი კი – უცოლო, ქალს სიკვდილით დასჯიან, კაცს კი გაროზგავენ და ციხეში ჩასვამენ.

***

ავღანელები იდეალურ ქალად სრულ, მრგვალპირისახიან და განიერთეძოებიან ქალს მიიჩნევენ.

***

ავღანეთში მცხოვრები კუჩის ტომის ქალები თავიანთი თავისუფლებით არიან ცნობილნი. იმის გამო, რომ ეს ტომი ქალაქებიდან მოშორებით სახლობდა, მათთვის ბურკის ტარება თავად თალიბებსაც კი არ დაუძალებიათ.

***

ხოსტა ის ქალაქია, სადაც ქალები არ ცხოვრობენ. ყოველ შემთხვევაში, ერთი შეხედვით ასე ჩანს. თალიბთა დამხობის პირველივე გაზაფხულს ქაბულელი ქალების უმეტესობამ ბურკის ტარებაზე უარი თქვა. თანდათანობით მათი რიცხვი რესტორნებსა და კაფეებშიც მომრავლდა, მაშინ, როცა ხოსტას ქუჩებში ბურკიანი ქალის დანახვაც კი წარმოუდგენელია. ამ ქალაქის ქალები დღენიადაგ სახლებში არიან გამოკეტილნი, არც საყიდლებზე დადიან და სტუმრადაც იშვიათად მიჰყავთ. პურდაჰის კანონი, რომელიც ქალისა და მამაკაცის ერთიმეორისგან მკვეთრ გამიჯვნას ითვალისწინებს, ამ რეგიონში მკაცრადაა დაცული.

[...]

ხოსტას რეგიონში ამერიკელები „ძვირად ფასობენ“, ყოველი ამერიკელის მოკვლისთვის 50 ათასი დოლარია დაწესებული.

***

ავღანეთის ზოგიერთ რეგიონში, განსაკუთრებით კი სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ჰომოსექსუალობა საკმაოდ გავრცელებული და მიღებულია, მაგრამ ამაზე ხმამაღლა არავინ საუბრობს. კომენდანტებს რამდენიმე ახალგაზრდა საყვარელი ჰყავთ. ასაკოვანი მამაკაცები ხშირად დასეირნობენ მათზე გაცილებით უმცროს, თმაში ან საღილეში ყვავილგარჭობილ ყმაწვილებთან ერთად, რომლებიც ნარნარით მიჰყვებიან პარტნიორს. ბევრ მათგანს თვალები შავი ფანქრით აქვს შეღებილი და ევროპელ ტრანსვესტიტს ჰგავს. უცხო მამაკაცებს მზერით ეკეკლუცებიან და მხრებსა და თეძოებს უთამაშებენ. სიყვარულის ამგვარი ფორმის გავრცელებას ქვეყნის ამ რეგიონში მკაცრად დამკვიდრებული პურდაჰის კანონით ხსნიან.

ბევრ კომენდანტს მამრობითი სქესის საყვარლების პარალელურად ცოლი და შვილების მთელი გუნდი ჰყავს. მაგრამ შინ იშვიათად არიან და დროის ძირითად ნაწილს მამაკაცთა გარემოცვაში ატარებენ. ახალგაზრდა საყვარლებს შორის ეჭვიანობის სცენები საკმაოდ ხშირად იმართება, რაც ბევრჯერ განსაკუთრებით დრამატულ სახეს იღებს და სისხლისმღვრელ ბრძოლადაც კი გადაიქცევა ხოლმე. ერთხელ კომენდანტებმა საყვარლის გამო შუა ბაზარში დაუნდობელი ომი გააჩაღეს. უაზრო ომს, რომელშიც ტანკებიც კი გამოიყენეს, უამრავი ხალხი შეეწირა.

***

საყიდლებზე სიარული ძირითადად მამაკაცების ან ასაკოვანი ქალების საქმეა. გამყიდველებთან ლაზღანდარობა და შევაჭრება ახალგაზრდა ქალს არ ეკადრება. იმის გამო, რომ დახლების ან მაღაზიების მეპატრონეები ძირითადად მამაკაცები არიან, თალიბები ქალებს სავაჭროდ მარტო წასვლას უკრძალავდნენ.

***

რა მნიშვნელობა აქვს, საყვარელს გაიჩენს თუ უცხო მამაკაცისგან ბარათებს მიიღებს. ორივე ხომ ერთნაირად უწესო და სამარცხვინო საქციელია.

***

ავღანური საზოგადოება სწორედ ამგვარად მოქმედებს, აქ მართვის დამახინჯებული სისტემაა დამკვიდრებული. გზას ნაცნობების დახმარების გარეშე ვერ გაიკვალავ და გარკვეული ხელმოწერებისა და თანხმობების გარეშე ვერაფერს მიაღწევ.

[...]

მინისტრები სამუშაო დროის ძირითად ნაწილს იმას ანდომებენ, რომ ქრთამის სანაცვლოდ გარკვეულ საბუთებს აწერენ ხელს, მათი ხელმოწერები სულ უფრო ნაკლებ ფასეული ხდება.

ნორვეგიულიდან თარგმნა - თამარ კვიჟინაძემ