Thursday, September 18, 2014

ატომურ ბომბს გადარჩენილ მხატვართა პირველი გამოფენა

Yoshiko Michitsuji - I Ran Toward My House Through a Sea of Flames, 1974
ქალაქ ჰიროსიმაში ატომური ბომბის აფეთქების შემდეგ გადარჩენილი იაპონელების ნამუშევრებს საზღავრგარეთ პირველად გაიტანენ.

ექსპოზიციას მანჩესტერის ხელოვნების გალერეა უმასპინძლებს. ნახატების ძირითადი ნაწილი 1945 წელს იაპონურ ქალაქში აშშ-ის ავიაციის მიერ ატომური ბომბის ჩამოგდების სცენებს ასახავს. ნამუშევართა უმეტესობა მხატვრებმა 1970-იან წლებში, იაპონური ტელეკომპანიის პროექტის ფარგლებში დახატეს.

2 ათასი ტილოდან სულ 12 შეარჩიეს და პირველად ჰიროსიმას მშვიდობის მუზეუმში გამოფინეს. ჰიროსიმაში ტრაგიკული მოვლნების დროს 60-დან 80 ათასამდე ადამიანი დაიღუპა.

Satoshi Yoshimoto - Black Rain, Something Slimy Covered My Body, 1973-1974
Yasuko Yamagata - Woman and Child Statue, 1974
Kojiri Tsutomu - Downtown Ruins, 1973-1974
Fumiko Ya - Hospital, 1973-1974
Gisaku Tanaka - Lights Blinking On In the Atomic Desert, 1973-1974
Goro Kiyoyoshi - City Burning, Black Cloud in the Background, 1973
Masahiko Nakata - Bloated Bodies in the River Over Yokogawa Bridge, 1973-1974
წყარო - bbc.com

ანა პოლიტკოვსკაია - პუტინის რუსეთი | ავტორის შენიშვნა


ეს წიგნი ვლადიმერ პუტინზეა, მაგრამ არა ისეთ პუტინზე, როგორსაც ჩვეულებრივ იცნობენ დასავლეთში, არა ვარდისფერი სათვალით დანახულ ვლადიმერ პუტინზე. 


რატომ არის ასეთი რთული, ვარდისფერ ფერებში დაინახო მოვლენები, როდესაც რუსული რეალობის წინაშე აღმოჩნდები? იმიტომ, რომ პუტინმა, ქვეყნის ყველაზე შავბნელი ინტელიგენციის პროდუქტმა, ვერ შეძლო გადაებიჯებინა თავისი შემქმნელებისთვის და აღარ ემოქმედა სუკის აგენტივით. იგი კვლავაც დაკავებულია თავისუფლების მოყვარე თანამოქალაქეების დახარისხებით; ისევ ისეთივე მონდომებით მიილტვის თავისუფლების დასამარებისკენ, როგორც ამას კარიერის დასაწყისში აკეთებდა.


ეს წიგნი იმის შესახებაცაა, რომ რუსეთში, საბედნიეროდ, ყველა არ არის მზად, პუტინის მმართველობის ტიპს შეეგუოს. ჩვენ აღარ გვინდა, ვინმეს გავლენის ქვეშ ვიყოთ, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ეს ყველაზე მეტად დასავლეთს აწყობს. ჩვენ გვაქვს თავისუფლების უფლება.


თუმცა ეს წიგნი პუტინის პოლიტიკის გამოცდა არ არის. მე პოლიტიკური ანალიტიკოსი კი არა, ერთი უბრალო ადამიანი ვარ უამრავთა შორის, ერთი სახე – ადამიანთა დიდ ნაკადში. ასეთებს მრავლად შეხვდებით მოსკოვში, ჩეჩნეთში, სანკტპეტერბურგსა და სხვა ადგილებში. ამ წიგნში თავმოყრილია რუსეთის პერიფერიებში ჩაწერილი ჩემი იმწუთიერი განცდები, რეალური ისტორიები. მიუკერძოებელი ანალიზისთვის უკანაც უნდა გავიხედოთ ხოლმე. მე აწმყოში ვცხოვრობ და ვინიშნავ ყველაფერს, რასაც ვხედავ და რაც მესმის.


Wednesday, September 17, 2014

რობერტ მუზილი - სამი ქალი

გრიჯია

ცხოვრებაში ისეთი ჟამიც დგება, როცა დრო ფეხს აითრევს, თითქოს რაღაცას ელოდებოდეს ან სხვა გზით აპირებდეს წასვლას. ასეთ დროს ადამიანი ხიფათსაც იოლად გადაეყრება.

გარეთ ისეთი ჰაერი დაგხვდებოდა, იფიქრებდი, თოვლი და სამხრეთი ერთმანეთში აითქვიფაო.

არავინ გაცვლის მარადისობას ათიოდ წუთის თავქარიანობაზე.

ნარიჟრაჟევზე, როცა ყველაფერს ნათლად ხედავ და მაინც ყველაფერში ეჭვი გეპარება, შენს თავს უცებ ცხოველის ზანტ ფიქრებში გამორეულ მკვირცხლ აზრს შეადარებდი.

... მაინც აქეთ მოეშურებოდნენ. ხელის ფარნებით მოიკვლევდნენ გზას. ხან ფეხი დაუსხლტებოდათ, ხან კოჭი გადაუბრუნდებოდათ, მაგრამ მაინც მოდიოდნენ, რადგან კიდევ მოწამვლა ერჩივნათ მოწყენილობას და სევდას. თუმცა ამ სევდასაც ჰქონდა თავისებური ეშხი.

მწერის ტანჯვას ჰომოც არ აშორებდა თვალს. როცა სიკვდილი მოახლოვდა, მომაკვდავმა ექვსივე პაწია ფეხი ერთმანეთს მიაწყო და სინათლის ლაქაზე ისე განუტევა სული, თითქოს მყუდრო საფლავს მიაგნოო.

მეტს არც არაფერს უნდა მოელოდე და არც გული უნდა დაგწყდეს, ასეთი ბუნებრივი რომ არის ბუნება, ასეთი მიწიერი, ასეთი ტლანქი, შხამიანი და არაადამიანური ყოველთვის, როცა კი ადამიანი ნებაზე მიუშვებს.

როცა ისიც უთხრა, ამ მიდამოში შენზე ლამაზი არავინ მეგულებაო, ქალმა თავისი ხელი ჰომოს ხელს დაადო და ალბათ ყველაფრის თანხმობა ამით თქვა.

ისე იწვნენ ზვინებთან, როგორც მიქელანჯელოს ქანდაკებანი მედიჩების კაპელაში. იდაყვს დაყრდნობილებს თითქოს წყლის დინებისათვის მიენდოთ ტანი.

პორტუგალიელი ქალი

ხოლო თუ რამეს ძალზე დიდხანს ელოდები, ვინ იცის, ეგებ მოხდეს კიდეც მოუხდენელი.

დიდი ხნით შინ დარჩენა არ უნდოდა; სულ იმის შიში ჰქონდა, დაღლილს უქმად ყოფნა არ მომინდესო.

უჩუმრად შემოსულ მეუღლეს ქალმა ისეთი მზერა დაახვედრა, ნაცნობ სამოსს რომ იცნობ, - აი, ადრე კაი ხანს რომ ატარე ტანზე, მერე კი თვალიც არსად შეგივლია. რაღაცნაირად იუცხოვებ ხოლმე ასეთ სამოსს, თუკი სამკლავეებში წაყოფ ხელებს.

ცხოვრებაში ყველაფერს თავისი რიგი აქვს, ერთი ამბავი მეორე ამბავს იწვევს. ეპისკოპოსი საკუთარი ოქროს იმედითაა, მთავარსარდალი - აჯანყებული თავადების იმედით.

მართალია, წლების მანძილზე იბრძოდა სხვისი სიკეთის ხელში ჩასაგდებად, მაგრამ გამარჯვება კი არ სწყუროდა, უბრალოდ, გაუჯიუტდა სული, ეს იყო და ეს.

ეპისკოპოსს, ამ მუზმუზელას, გაუჭირდებოდა თუ არა, ხელად ღმერთს შეევედრებოდა, არიქა, მიშველეო; ბატონ ფონ კეტენს კი მხოლოდ ის შეეძლო, რომ აყვავებულ მდელოებზე ეჭენებინა ცხენი, მუხლისთავებთან ეგრძნო იმისი ჯიუტი ბუნება და ერთგულებაც ყოველთვის დეზის კვრით მოეთვინიერებინა.

სანახევროდ შეხსნილ აბჯარს ისეთი ჟღარუნი გაჰქონდა, სახურავს აგლეჯილმა საწვიმარმა ღარმა რომ იცის ქარში.

ადამიანი იქნება ყოველთვის ვერ ჩასწვდე ნათქვამის აზრს, მაგრამ რასაც ვერ გაიგებ, განა ტვირთად ზიდავ კაცი ყველაფერს?

თუკი განგება დუმილს აირჩევს, რომ გაუძალიანდე კიდეც, მაინც ვერაფერს ათქმევინებ. ასეთ დროს თუ მიაყურადებ მხოლოდ, - რა იქნება, როგორ იქნება.

ტონკა

მესერი. გალობდა. ჩიტი. მერე სადღაც ბუჩქნარს იქით მიიმალა მზე. დადუმდა ჩიტი. მოსაღამოვდა. სოფელში გოგოებმა სიმღეღ-სიმღერით გადაიარეს მინდორი. რა წვრილმანებია!

უსასრულობა ზოგჯერ წვეთ-წვეთად მოჟონავს.

ხომ არის ხოლმე თაფლობის ღამეები, როცა ვერაფერს იტყვი დარწმუნებით, - ასე ვთქვათ, - ფიზიოლოგიური გაურკვევლობა, როცა ბუნებაც ვერ მოგცემს ნათელ პასუხს.

- მერედა, ვინ მოგახსენათ, საწყალი ხალხისთვის მარტო სულის სახსნელი რამეების ჩუქება შეიძლებაო?

ის, რაც ვერ იქცევა სიტყვად და გამოუთქმელი რჩება, ის, რაც უხმოდ ინთქმება კაცობრიობის ჟრიამულში, ტოვებს თუ არა თუნდაც უმცირეს კვალს ცხოვრების ფურცლებზე? კარგია თუ ციდი ასეთი საქციელი, ასეთი ადამიანი, ზაფხულის მზიან დღეს ციდან ჩამოვარდნილი თოვლის ეული ფანტელი? რეალობაა ეს თუ ფანტაზია? აქ, ეტყობა, ჩვენი აზრები სწორედ იმ სამანს აღწევენ, სადაც არავითარი დასაყრდენი არა აქვთ.

თითოეული ძაღლი თავისებურად გაუმაძღარია, მაგრამ ყველა ერთად - ხროვაა.

იფიქრო რაიმეზე, სულაც არ ნიშნავს იფიქრო ძალზე ბევრი, ხოლო ადამიანმა, თუ ნაწილი მაინც არ დათმე გამომგონებლობის უსაზღვრო უნარისა, ერთი სიტყვით, არ შეელიე, ვერასოდეს ვერაფერს აღმოაჩენ.

ადამიანმა ძალზე ცოტა იცის თავისი თავისა, თუკი ახლომახლო არავინა ჰყავს ისეთი, ვინც სარკესავით აირეკლავს მას.

როცა ადამიანისა არ გჯერა, მისი ერთგულების უყრუარი საბუთიც უდავო ღალატად გენიშნება. მაგრამ სცადე და იწამე მისი - მაშინ რომ გიღალატოს კიდეც, მაინც იმას იფიქრებ, ჩემი ბრალია, ალბათ მე ვერ დავუფასეო სიყვარული, და ისეთივე ერთგული მოგეჩვენება, როგორც მშობლებისაგან დასჯილი, კუთხეში ატუზული და ატირებული ბავშვი.

ადამიანმა ჯერ უნდა ირწმუნო საგნები და მხოლოდ მერე აღიქვა. თუკი სამყაროს მისივე თვალით არ უცქერ, მაგრამ მხედველობის არეში მაინც გყავს, მთელი ეს სამყარო უაზრო ნაწილაკებად დაიშლება და ისე ნაღვლიანად დაიფანტება, როგორც ვარსკვლავები ღამით.

სურვილები, გრძნობები, ცოდნა რისამე - ერთმანეთშია გადახლართული და ადამიანიაც ამას მხოლოდ მაშინ ამჩნევს, როცა ძაფის ბოლო დაეკარგება. მაგრამ ვინ იცის, იქნება ქვეყანაზე ისეც შეიძლება სიარული, რომ ჭეშმარიტების ძაფი არც გეკავოს ხელში.

ვინც ჩვენ გვიყვარს, იგი როდია ჩვენი გრძნობის პირველწყარო, თითქოსდა შეყვარებულის მიერვე გაღვივებული ჩვენში, არამედ თვითონ ეს გრძნობებია სანთელი, შეყვარებულის ზურგს უკან რომ ვდგამთ; მაგრამ, თუკი სიზმარში სიყვარულისა და საყვარელ არსებას შორის ჯერ კიდევ არსებობს ვიწრო ბზარი, ცხადში იგი უჩინარდება და ადამიანიც ორეულთა თამაშის მსხვერპლად თვლის თავს. ასე ჰგონია, რაღაცა აიძულებსო გააღმერთოს ადამიანი, ვინც სრულებით არ იმსახურებს ამას.

ადამიანის ცხოვრება ისე ჩქარა ილევა, შეუძლებელია, წუთისოფლის ყველა ხმა ისმინო და ყველაზე პასუხი იპოვო.

გამომცემლობა „დიოგენე“, 2004, 2011

Thursday, September 11, 2014

ჯონ რეი - ლოლიტა

“ლოლიტა, თეთრკანიანი ქვრივი მამაკაცის აღსარება”: ასეთი იყო ორმაგი სათაური უცნაური ტექსტისა, რომელიც ხელთ ჩაუვარდა წინამდებარე ჩანაწერის ავტორს.

თვით “ჰუმბერტ ჰუმბერტი” გულის აორტის დაცობის შედეგად პატიმრობაში გარდაიცვალა 1952 წლის 16 ნოემბერს, მისი სასამართლო საქმის გარჩევის დაწყებამდე რამდენიმე დღით ადრე. ჰუმბერტის დამცველი გახლდათ ჩემი ნათესავი და კარგი მეგობარი კლერენს კლარკი (ამჟამად ის კოლუმბიის საოლქო სასამართლოს ადვოკატია), რომელმაც მთხოვა, ამ მანუსკრიპტის რედაქტირება გამეწია.

მისი კლიენტის ანდერძის ერთი პუნქტი ჩემს ბიძაშვილს უფლებას აძლევდა, მიეღო “ლოლიტას” გამოსაქვეყნებლად საჭირო ყოველგვარი ზომები. ბატონი კლარკის გადაწყვეტილებაზე, ალბათ, იმ ფაქტმა იმოქმედა, რომ მის მიერ შერჩეული რედაქტორი ცოტა ხნის წინ დაჯილდოვდა პოლინგის სახელობის პრემიით მოკრძალებული ნაშრომისთვის (“შეიძლება თუ არა, თანავუგრძნოთ გრძნობებს?”), სადაც განხილულია ზოგიერთი პათოლოგიური მდგომარეობა და ზნეობრივი სიმახინჯე.

ჩემი ამოცანა უფრო მარტივი აღმოჩნდა, ვიდრე თავიდან გვეგონა. ის დაიყვანებოდა აშკარა შეცდომების შესწორებასა და ზოგიერთი ჯიუტი დეტალის აღმოფხვრაზე, რომლებიც, “ჰ. ჰ.”-ს მცდელობის მიუხედავად, მაინც გვხვდებოდა ტექსტში (ეს იყო სამახსოვრო მითითებები გარკვეულ ადამიანებსა და ადგილებზე; წესიერების მოთხოვნები კრძალავდა მათ დასახელებას, ხოლო კაცთმოყვარეობა მათ დანდობას მოითხოვდა). ამიტომ შეიძლება მივიჩნიოთ, რომ ეს შესანიშნავი ჩანაწერები ხელუხლებლად გამოვაქვეყნეთ. ავტორის უჩვეულო ფსევდონიმი მისი შეთხზულია; თავისთავად იგულისხმება, რომ ეს ნიღაბი - რომელშიც თითქოს ორი მომნუსხავი, ბრიალა თვალი გამოსჭვივის - მისი მატარებელი პირის ნება-სურვილის მიხედვით, თავის ადგილზე უნდა დაგვეტოვებინა. “ჰეიზი” მხოლოდ ერითმება ნაწარმოების პერსონაჟის გვარს, ხოლო გოგონას სახელი იმდენად მჭიდროდ არის გადახლართული წიგნის ფარულ ქსოვილთან, რომ მისი შეცვლა წარმოუდგენელია. თუმცა, ამის ფაქტობრივი აუცილებლობა არც არსებობს (რაშიც მკითხველი თავად დარწმუნდება). ცნობისმოყვარეებს შეუძლიათ, მოიპოვონ ცნობები “ჰ. ჰ.”-ს მიერ ჩადენილი მკვლელობის შესახებ 1952 წლის სექტემბერ-ოქტომბრის გაზეთებში; მისი მიზეზები და მიზანი საიდუმლოებით მოსილი დარჩებოდა, წინამდებარე მემუარები ჩემი სამაგიდო ნათურის წრიულ შუქში რომ არ მოხვედრილიყო.

ძველი ყაიდის მკითხველებს, ჩვეულებრივ, აინტერესებთ “ცოცხალი ნიმუშების” ბედი, რომელიც “მართალი მოთხრობის” ჰორიზონტს მიღმა იგულისხმება. საგანგებოდ მათთვის ვიმოწმებ ქ. “რამზდელის” მკვიდრის, ბ-ნი “ვინდმიულერისგან” მიღებულ მითითებებს. მან მოისურვა, უცნობი დარჩენილიყო, რათა ამ “ბინძური და სავალალო ამბის გრძელ ჩრდილს” არ მიეღწია იმ ქალაქამდე, სადაც მას პატივი აქვს იცხოვროს. მისი ქალიშვილი “ლუიზა” ახლა მეორე კურსის სტუდენტია, “მონა დალი” პარიზის უნივერსიტეტში სწავლობს. “რიტა” ახლახან სასტუმროს პატრონზე გათხოვდა ფლორიდაში. “რიჩარდ სქილერის” ცოლს მკვდარი გოგონა გაუჩნდა და მშობიარობას გადაჰყვა - 1952 წლის 25 დეკემბერს, ჩრდილო-დასავლეთში მდებარე, “რუხ ვარსკვლავად” წოდებულ ერთ შორეულ დაბაში. ქ-ნმა ვივიან დამორბლოკმა (დამორი - სცენაზე, ბლოკი - ერთ-ერთი პირველი ქმრის გვარია) დაწერა თავისი ძველი მეგობრის ბიოგრაფია (კალამბურული სათაურით “ჩემი კულტი”), რომელიც მალე გამოქვეყნდება; კრიტიკოსების ნაწილი უკვე გაეცნო ხელნაწერს და ირწმუნება, ეს ავტორის საუკეთესო თხზულებააო. “ჰ. ჰ.”-ის მემუარებში მოხსენიებულ სასაფლაოთა დარაჯები არაფერს იუწყებიან საფლავებიდან აღმდგარი მიცვალებულების შესახებ.

ზოგიერთისთვის “ლოლიტა”, უბრალოდ, “რომანია”, ხოლო მასში აღწერილ სიტუაციებსა და ემოციებს, ასეთ მკითხველთა აზრით, აუფერულებს და გამაღიზიანებელ ბუნდოვანებას ანიჭებს ნართაული უხამსობები. ამასთან, ნაწარმოების მთელ ტექსტში ვერ იპოვით ვერც ერთ უგვან გამოთქმას; მეტიც, ჯან-ღონით აღსავსე ფილისტერი, თანამედროვე პირობითობების ზეგავლენით ყოველგვარი ზიზღის გარეშე რომ აღიქვამს ყველაზე ბანალურ ამერიკულ თუ ინგლისურ რომანში გამოყენებულ უამრავ უშვერ სიტყვას, შოკირებული იქნება მათი არარსებობით “ლოლიტაში”. მაგრამ ამგვარი პარადოქსული ფარისევლის დასაწყნარებლად რედაქტორს რომ გაეზავებინა, ან ტექსტიდან სულაც ამოეღო ის სცენები, რომლებიც გარკვეულად მიმართულ გონებას “მაცდუნებელ” სცენებად წარმოუდგება (იხილე ფრიად პატივცემული მოსამართლის, ჯონ ვულსის მიერ 1933 წლის 6 დეკემბერს სხვა, გაცილებით უხამსი წიგნის გამო მიღებული ისტორიული გადაწყვეტილება), მაშინ “ლოლიტა” საერთოდ არ უნდა გამოგვეცა. აღსანიშნავია, რომ სწორედ ის სცენები, რომლებშიც მოცლილი ურცხვი მკითხველი განუზომელ ავხორცობას აღმოაჩენს, სინამდვილეში ტრაგიკული ამბის მორალური აპოთეოზისკენ წარმართული განვითარების კონსტრუქციულად აუცილებელი ელემენტია.

ცინიკოსი იტყვის, რომ ამის პრეტენზიას პროფესიონალი პორნოგრაფიც აცხადებს; ერუდიტი შეგვედავება, რომ “ჰ. ჰ.”-ის მგზნებარე აღსარება სინჯარაში ატეხილ ქარიშხლამდე დაიყვანება; რომ ყოველწლიურად მოზრდილი ამერიკელი მამაკაცების არანაკლებ 12%-ისა - თუ დ-რ ბიანკა შვარცმანს დავუჯერებთ, ეს ყველაზე მცირე რიცხვია (ერთ კერძო ცნობას ვიმოწმებ) - იმ განსაკუთრებულ გამოცდილებას იძენს, რომელსაც ასეთი სასოწარკვეთით აღწერს “ჰ. ჰ.” ხოლო ჩვენს შეშლილ მემუარისტს 1947 წლის იმ საბედისწერო ზაფხულს კომპეტენტური ფსიქოპათოლოგისთვის რომ მიემართა, არავითარი უბედურება არ მოხდებოდა. ეს ასეა, - მაგრამ მაშინ წიგნიც არ გვექნებოდა.

დაე, კომენტატორს ეპატიოს, თუ ის გაიმეორებს შეხედულებას, რომელსაც დაჟინებით ამტკიცებდა თავის ნაშრომებსა და ლექციებში; სახელდობრ, “უხამსი” ხშირად “უჩვეულოს” იგივეობრივია, ხელოვნების მნიშვნელოვანი ნაწარმოები ყოველთვის ორიგინალურია. მისმა არსმა უნდა შეგვძრას და განგვაცვიფროს, ესე იგი, ჩვენი “შოკირება” განახორციელოს.

“ჰ. ჰ.”- ს განდიდების არავითარი სურვილი არა მაქვს. ეჭვგარეშეა, რომ ეს ბილწი, სულმდაბალი პიროვნება ზნეობრივი კეთროვნების თვალსაჩინო ნიმუშია; რომ მასში შერწყმულია მძვინვარება და სიანცე, რაც, ალბათ, ჰუმბერტის უღრმეს ტანჯვას მოწმობს, მაგრამ მის ზოგიერთ გამონათქვამს მიმზიდველობას ვერ ანიჭებს. ჰუმბერტის უცნაურობა, რა თქმა უნდა, ტლანქია. ამერიკის ბუნებისა და მკვიდრთა შესახებ მის მიერ გამოთქმული ბევრი შეხედულება სასაცილოა. თავგადადებული პატიოსნება, რაც ჰუმბერტის აღსარებაში გამოკრთის, სულაც არ ამართლებს გმირის ეშმაკეულ დახვეწილობას. ის არანორმალურია. ის ჯენტლმენი არ არის, მაგრამ მისი მღერადი ვიოლინო ჯადოსნური ძალით აღვიძებს სინაზით სავსე თანაგრძნობას ლოლიტას მიმართ და, ავტორისადმი ზიზღის მიუხედავად, გვაიძულებს, თავდავიწყებით ჩავუღრმავდეთ წიგნს.

როგორც კლინიკური შემთხვევის აღწერას, “ლოლიტას” უეჭველად ფსიქიატრიული ლიტერატურის ერთ-ერთ კლასიკურ ნაწარმოებად ქცევა უწერია. უდავოა, რომ ათი წლის შემდეგ ტერმინს - “ნიმფეტები” - ლექსიკონებსა და გაზეთებში იპოვით. როგორც მხატვრული ქმნილება, “ლოლიტა” სცილდება მომნანიებელი აღსარების საზღვრებს, მაგრამ მის სამეცნიერო მნიშვნელობასა და მხატვრულ ღირებულებაზე გაცილებით ფასეულია წიგნის ზნეობრივი ზემოქმედება სერიოზულ მკითხველზე, რადგან კერძო შემთხვევის ეს მტანჯველი ანალიზი ზოგად მორალსაც შეიცავს.

უპატრონოდ მიტოვებული გოგონა, საკუთარი ცხოვრებით გართული დედა, ჟინისგან სულშეხუთული მანიაკი - ისინი ამ თავისებურად განუმეორებელი ნაწარმოების მარტოოდენ ხატოვანი პერსონაჟები როდი არიან; რომანი გვაფრთხილებს სახიფათო გადახრების შესახებ და მიუთითებს მოსალოდნელ უბედურებაზე. “ლოლიტამ” ჩვენ ყველანი - მშობლები, სოციალური მუშაკები, პედაგოგები - უნდა გვაიძულოს, განუხრელი სიფრთხილითა და გამჭრიახობით განვახორციელოთ უფრო ჯანსაღი თაობის აღზრდა უფრო საიმედო სამყაროში.

ჯონ რეი, ფილოსოფიის დოქტორი, ვიდვორტი, მასაჩუსეტსი 1955 წლის 5 აგვისტო

"ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა"

Wednesday, September 10, 2014

სანდრო ბოტიჩელი | სალმან რუშდი - ფლორენციელი ჯადოქარი

სანდრო ბოტიჩელი - ვენერას დაბადება
მხატვარმა ალესანდრო ფილიპეპიმ სიმონეტა მრავალჯერ დახატა, სიკვდილამდეც და სიკვდილის შემდეგაც. დახატა ჩაცმულიც და შიშველიც, გაზაფხულისა თუ ქალღმერთი ვენერას, და თვითონ მისი სახითაც. პოზირებისას ქალი ალესანდროს “ჩემს პატარა კასრს” ეძახდა, რადგან იგი ყოველთვის მის უფროს ძმაში ერეოდა, რომელსაც სხეულის მრგვალი ფორმების გამო ხალხი მართლა ბოტიჩელის, ანუ “პატარა კასრს” ეძახდა. უმცროს ფილიპეპის კი კასრს არაფერი უგავდა, მაგრამ რადგან სიმონეტას ასე სურდა, წინააღმდეგი არ იყო და მალე შერქმეულ მეტსახელზე - ბოტიჩელიზე გამოხმაურება დაიწყო.

ნიკოლო მაკიაველი | სალმან რუშდი - ფლორენციელი ჯადოქარი

ილ მაკიამ მთელი ცხოვრებისეული ცოდნა და გამოცდილება ერთ პატარა წიგნში ჩადო, რომელსაც იმის იმედად წერდა, რომ სასახლის კარის კეთილგანწყობას დაიბრუნებდა. ეს იყო ერთგვარი სახელმძღვანელო მმართველისათვის, მაგრამ წიგნი იმდენად პირქუში გამოუვიდა, თვითონვე დაეჭვდა, შეიძლება არ მოეწონოთო. და მაინც, მასში კიაფობდა იმედი, რომ ბრძნული აზრები უფრო დაფასდებოდა, ვიდრე პრიმიტიული, გამჭრიახობას მეტი ფასი დაედებოდა, ვიდრე ლიქნსა და პირფერობას. თავისი ხელით გადაწერილი წიგნი ჯულიანო მედიჩის მიუძღვნა, ხოლო როცა ჰერცოგი გარდაიცვალა, ის ხელმეორედ გადაწერა და ლორენცოს მიუძღვნა.

ამბობდნენ, როცა მაკიაველის წიგნი გაუწოდეს, ლორენცომ ზიზღით გაიცინა, ის გვერდით მოისროლა და სარკასტულად თქვა: “ნუთუ ამ არარაობას ჰგონია, რომ შეუძლია მმართველს ასწავლოს, როგორ უნდა მართოს? ალბათ სულ ზეპირად უნდა ვისწავლო, ხომ?” და როცა პირფერული სიცილი მიწყნარ და, დასძინა: “ერთ რამეში შეგვიძლია დარწმუნებულნი ვიყოთ: თუკი ნიკოლო მაკიაველის ოდესმე ვინმე გაიხსენებს, გაიხსენებენ როგორც კომედიანტს და არა როგორც მოაზროვნეს”.

ნიკოლოს რამდენიმე თვე კიდევ იმედი ჰქონდა, პასუხს მომწერენო. როცა ნათელი გახდა, რომ არ უპასუხებდნენ, მისმა სულიერმა მდგომარეობამ სწრაფად დაიწყო გაუარესება. რაც შეეხება პატარა წიგნს, ნიკოლომ ის გვერდზე გადადო და აღარასდროს უცდია გამოექვეყნებინა.

Tuesday, September 9, 2014

სალმან რუშდი - ფლორენციელი ჯადოქარი

“უწყლოდ არაფერს წარმოვადგენთ, - ფიქრობდა მგზავრი, - თუნდაც იმპერატორი იყავი, წყლის გარეშე უმალ მტვრად იქცევი. წყალია ნამდვილი მბრძანებელი, ჩვენ კი მისი მონები ვართ”.

სიზმარში ხომ მთხრობელის პოეტური წარმოსახვა თავისუფალია, ბანალური, პროზაული ფაქტებით არ არის შებოჭილი.

შენ ფლორენციიდან ხარ და ალბათ მოგეხსენება დედამიწაზე ყველაზე დიადი ძალის - გაუტეხელი ადამიანური სულის შესახებ, იმ ლტოლვებზე, რომელთა დაკმაყოფილებას ცდილობს ასეთი სული, სილამაზის, სრულყოფილებისა და... სიყვარულისკენ მის სწრაფვაზე.

არსებობს ისეთი რამეები, რაზეც შენს სახელგანთქმულ ფილოსოფოსებსაც კი არა აქვთ წარმოდგენა. ადამიანის სულს, თუნდაც დიადსა და ამაღლებულს, აქვს ისეთი წამები, როცა მდაბიოსავით იტანჯება.

სული მაინც იტანჯება, მაინც რაღაცისკენ ილტვის მოშიებული და მოწყურებული. თითქოს მეფე იყოს, რომელსაც გამუდმებით შემოჭრით ემუქრებიან მტრები, ისეთები, როგორიცაა, მაგალითად, შიში და შფოთვა, მარტოობა და გაურკვევლობა, უცნაური, დაუჯერებელი სიამაყე და ველური, დათრგუნული სირცხვილი. სული მოცულია საიდუმლოებებით, საიდუმლოებები ღრღნიან მას გამუდმებით, საიდუმლოებები აოხრებენ მის სამეფოს და საბოლოოდ აცამტვერებენ მას.

დიადი ქალაქების უმრავლესობა მარადიული ქალაქის შთაბეჭდილებას დაარსების დღიდანვე ტოვებს.

ჰაერი შეშინებულ მონასავით თრთოდა, საზღვარი კი ჯანსაღ აზრსა და ბოდვას, რეალობას და წარმოსახვას შორის ლამის იშლებოდა.

“იმდენი იხმაურეთ, რამდენიც გსურთ, ხალხო! რამეთუ ყვირილი სიცოცხლეა და ხმაურის სიჭარბე იმის ნიშანია, რომ ცხოვრება კარგი რამაა. ჩუმად ყოფნას მაშინაც მოვასწრებთ, როცა დავიხოცებით”.

თითოეული ადამიანი სხვა არაფერია, თუ არა სხვადასხვა “მეებით” სავსე ტომარა, სწორედ ისე, როგორც თვითონ ის. მაშინ გამოდის, რომ მმართველსა და ქვეშევრდომებს შორის არსებითი განსხვავება არ ყოფილა?

შესაძლოა, სწორედ ეს შიშველი, განზე მდგომი “მე” არის დამარხული ურიცხვი “ჩვენით” გადაჭედილი სამყაროს ქვეშ.

შეიძლება ეს ძალიან პატარა სიტყვაა ყველაზე აღმგზნები სიტყვა ენაში - “მე”.

ისტორიაში არაფერი მეორდება. ისტორია წინ მიდის და ადამიანსაც აქვს უნარი, შეიცვალოს.

გაბრაზებული მეფე იმ ღმერთს ჰგავს, რომელიც შეცდომებს უშვებს.

როცა ადამიანს სურს, გული მოიოხოს და შეიგინოს, ამას ყოველთვის მშობლიურ ენაზე აკეთებს.

ყველა ნამდვილ მორწმუნეს საფუძვლიანი არგუმენტები აქვს საიმისოდ, რომ არც ერთი ღმერთი არ სწამდეს საკუთარის გარდა. და სწორედ ეს საფუძვლიანი არგუმენტები მაძლევენ უფლებას ვამტკიცო, რომ არავითარი ღმერთები არ არსებობენ.

ფანტაზიის რეალობად ქცევა ღმერთების უფლების უზურპაციაა და უბრალო მოკვდავის ძალებს აღემატება.

… მათი მეფეები ველურები იყვნენ, მათ თავიანთი ღმერთი ხეზე მიაჭედეს. რა საერთო შეიძლებოდა ჰქონოდა ასეთ სასაცილო ხალხთან?

თუკი ღმერთი თავის მიერვე შექმნილ ადამიანს ზურგს შეაქცევს, ადამიანი უბრალოდ არსებობას შეწყვეტს?

ქალის სხეული ტკბილ სიზმრებს იწვევს.

როგორც ცნობილია, დიდგვაროვნები და ღვთისმსახურები, რომელთაც დღეს იმპერატორი სწყალობთ, ხვალ შეიძლება შერისხულნი აღმოჩნდნენ.

ყველა მმართველი ძალაუფლების საფასურს იმით იხდის, რომ მის ცხოვრებაში სიურპრიზები არ ხდება.

Saturday, July 12, 2014

ჯონ ფაულზი - კოლექციონერი

... რომ ვუახლოვდებოდი, ისეთი შეგრძნება მქონდა, თითქოს პეპლის იშვიათ ეგზემპლარს ვიჭერდი, ფრთხილად, ფრთხილად ვუახლოვდებოდი.

ხან ვფიქრობდი, ახლა ხომ მდიდარი ვარ და ცოლად რატომ არ უნდა გამომყვეს მეთქი, მაგრამ ვიცოდი, რომ ეს სასაცილო იყო. ადამიანები სიყვარულით ქორწინდებიან.

როცა ფული არა გვაქვს, ყოველთვის გვგონია, რომ მქონდეს ყველაფერი სხვანაირად იქნებოდაო. რაღაც აუცილებელზე მეტის ფლობის სურვილი არასოდეს მქონია, მაგრამ სასტუმროში ადვილად შეამჩნევდი, რომ მთელი პატივისცემა ჩვენ მიმართ მოჩვენებითი იყო, სინამდვილეში კი მათ ვეზიზღებოდით, რადგან ამდენი ფული გვქონდა და არ ვიცოდით, როგორ გამოგვეყენებინა. რაც უნდა ფული მეფრიალებინა, მათთვის მაინც კლერკი ვიყავი. რაც არ უნდა გვეთქვა, რაც არ უნდა გაგვეკეთებინა, ჩვენს თავს გავთქვამდით. ნათლად ჩანდა, რას ფიქრობდნენ: ჩვენ ვერ გაგვაბრიყვებთ, კარგად ვიცით, ვინც ხართ. ჯობია საიდანაც მოსულხართ, იქ წახვიდეთ.

უცებ ვიგრძენი, რომ ქალი მომინდა, ანუ იმის თქმა მინდა, გამიჩნდა სურვილი მცოდნოდა, რომ მე ქალთან ნამყოფი ვარ.

იმ უხეშ ტიპებს არ მივეკუთვნები, მუჯლუგუნებით რომ მიიკვლევენ გზას. მე ყოველთვის, როგორც იტყვიან, უფრო მაღალი მისწრაფებები მქონდა.

რასაც შემდეგ აკეთებ, ბუნდოვანს ხდის იმას, რაც ადრე გააკეთე.

ჩემი აზრით, ბევრი იმათგანი, ვინც ახლა შეიძლება თავისთვის უწყინარად ცხოვრობს, იმავეს გააკეთებდა, რაც მე გავაკეთე, ფული და თავისუფალი დრო რომ ჰქონოდა. იმის თქმა მინდა, რომ აიშვებდნენ, თვალთმაქცობას შეწყვეტდნენ და გააკეთებდნენ იმას, რასაც ახლა ჰგონიათ, რომ არ გააკეთებენ. ერთი ჩემი მასწავლებელი ხშირად იმეორებდა, ძალაუფლება რყვნისო და ფული ხომ ძალაუფლებაა.

ადამიანი იმით კი არ ავლენს საკუთარ თავს, თუ რას ამბობს, არამედ იმით, თუ როგორ ამბობს.

ყველა გაზეთი აღნიშნავდა, რომ ის ძალიან ლამაზია და ფოტოებს აქვეყნებდა. შეუხედავი რომ ყოფილიყო, ბოლო გვერდზე სულ ორიოდ სტრიქონით დაკმაყოფილდებოდნენ.

სევდიანი ყველაფერი შეიძლება იყოს. გააჩნია, როგორ შეხედავ.

თუ შენი გრძნობების გამოხატვა არ შეგიძლია, არ ნიშნავს, რომ ეს გრძნობები ღრმა არ არის.

ჩვენ ვერ გვექნება ყველაფერი ის, რაც გვსურს. ადამიანის წესიერება იმაში გამოიხატება, რომ ამას ეგუება.

ვერავითარ აზრს ვერ ვხედავ ფული ფლანგო იმ საქმეში, რისიც არ გწამს. ვიცი, რომ მდიდრები ვიღაცეებს ფულს ურიცხავენ, მაგრამ, ჩემი აზრით ამას იმიტომ აკეთებენ, თავიანთი სახელი დაბეჭდილი ნახონ, ან გადასახადებისგან დაიძვრინონ თავი.

ახლა ყველა ცდილობს ყველაფერი რაც შეიძლება სწრაფად მიიღოს. როგორც კი რაღაცაზე გაიფიქრებენ, მაშინვე უნდათ, რომ ხელში ეჭიროთ. მაგრამ მე ასეთი არა ვარ, მე სხვანაირი ვარ, ძველმოდური, მსიამოვნებს მომავალზე ფიქრი; მსიამოვნებს, როცა ყველაფერი თავის დროზე ხდება.

შეშლილები ალბათ სწორედ ასეთები არიან, ისინი ხომ ყველაფერში არ არიან შეშლილები და ნორმალური ადამიანების მსგავსად მათაც თავზარი ეცემათ, როცა რაღაც საშინელებას ჩაიდენენ.

დარწმუნებული ვარ, ღმერთს მუხლმოდრეკილები სძულს.

კოლექციონერობა არის ანტისიცოცხლე, ანტიხელოვნება, ანტიყველაფერი.

ნეტავ იცოდნენ ადამიანებმა, რის თავზე დაფრინავდნენ. ყველა ასე დავფრინავთ, ყველა ჩვენ-ჩვენი თვითმფრინავით.

ყველაფერი თავისუფალი და წესიერი სამყაროში, პატარა, ბინძურ სარდაფებშია ჩაკეტილი ტლანქი, უგულო ადამიანების მიერ.

საშინელება იყო. იცი, რომ ადამიანები ახლოს არიან და არაფერი იციან შენი გაჭირვების შესახებ.

რომ ვთქვა, მიქელანჯელოს „დავითი“ რაღაცით ტაფას ჰგავს-მეთქი, რა თქმა უნდაო, დამეთანხმება. ასეთი ხალხიც არსებობს! მე ალბათ მათთან ერთად ვიდექი მეტროში, ქუჩაში გვერდით ჩამივლია, მესმოდა მათი საუბარი და რა თქმა უნდა, ვიცოდი მათი არსებობის შესახებ, მაგრამ გულის სიღრმეში არასოდეს მჯეროდა, რომ ისინი რეალურად არსებობოდნენ. ბრმები და ყრუები ყველაფრისადმი ამქვეყნად. ეს შეუძლებელი მეგონა.

ადამიანები, რომლებსაც ბუნება აინტერესებთ, ყოველთვის კარგები არიან.

რამხელა უფსკრულია სიტყვებსა და აზრებს შორის.

კარგად ხატვის უნარი, აკადემიური და ტექნიკური გაგებით, ჩამონათვალის სულ ბოლოს მოდის.

კრიტიკოსებს უყვართ ბრტყელ-ბრტყელი სიტყვებით მსჯელობა ხატვის ტექნიკის უმაღლეს მიღწევებზე. სრული უაზრობაა, უშინაარსო ჟარგონი. ხელოვნება სასტიკია. ნახატი შენი არსების სიღრმეში გამოჭრილ ფანჯარას ჰგავს. თქვენს შემთხვევაში (ნახატებში) კი ბევრი პაწია სარკმელი ჩანს, რომლებშიც მხოლოდ ცნობილი მხატვრების ტილოებს მოჰკრავ თვალს.

უფროსები ისე უნიჭოდ გვბაძავენ, რომ შეუძლებელია მათ მიმართ პატივისცემის გრძნობა გაგიჩნდეს.

... მზად არიან ათიათასობით, ასიათასობით გადაიხადონ ვან გოგისა თუ მოდილიანის ნახატისთვის, რომელსაც აფურთხებდნენ, როცა მათი შემქმნელი ცოცხალი იყო. ხარხარებდნენ და ბილწსიტყვაობდნენ მათზე. მეზიზღებიან.

ეს „ახლებიც“ ასევე ღარიბ-ღატაკები არიან. ეს სიღატაკის ახალი ფორმაა. ღარიბებს ფული არა აქვთ, ამათ კი - სული.

ინტელექტი წაკუზეს, ფულიანმა ბრბომ, „ახლებმა“.

გამომცემლობა „დიოგენე“, 2013 წ.

პასკუალე დუარტეს ხელნაწერის თანმხლები წერილი


სენიორ დონ ხოაკინ ბარერა ლოპესს. მერიდა

ღრმად პატივცემულო სენიორ, მაპატიეთ, რომ ისედაც საკმაოდ ვრცელ წერილთან ერთად ჩემს მოთხრობასაც გიგზავნით, მაგრამ ეს იმიტომ მოხდა, რომ ხესუს გონსალეს დე ლა რივას მეგობართაგან (ღმერთი ისევე შეუნდობს მას, როგორც თვითონ შემინდო მე, რაშიც ეჭვი არ მეპარება) თქვენ ერთადერთი ხართ, ვისი მისამართიც დამამახსოვრდა. 

გადავწყვიტე თავიდან მომეშორებინა ეს ნაწერი და თქვენთვის გამომეგზავნა. თორემ მარტო იმის გაფიქრებაზე, ყოველივე ეს მე დავწერე-მეთქი, ჭირის ოფლი მასხამს. გარდა ამისა, ვაითუ სასოწარკვეთილების წუთებში, ასეთი კი, ღვთის ნებით, ახლა მრავლადაა ჩემს ცხოვრებაში, ავიღო და გადავაგდო, მაშინ ხომ ვეღარავინ შეძლებს კარგად დაიმახსოვროს და ჩაიბეჭდოს თავში ის, რაც მე ძალიან გვიან გავიგე.

შევეცდები აგიხსნათ, რა მოხდა. ვინაიდან ჩემთვის საიდუმლო არ გახლავთ, რომ სიკვდილის შემდეგ, ჩემდა საუბედუროდ, ცუდად მომიხსენიებენ და მინდა, რამდენადაც შესაძლებელია, სინდისი დავიმშვიდო საჯარო აღსარებით, ეს კი მონანიების საკმაოდ მძიმე სახეობაა, გადავწყვიტე მომეთხრო ჩემი ცხოვრების ამბები. დიდი მეხსიერებით ვერასოდეს დავიკვეხნიდი და, ადვილი შესაძლებელია, ბევრი რამ, საინტერესოც კი, გადამავიწყდა, მაგრამ მე მაინც დავიწყე თხრობა იმისა, რაც თავიდან არ ამომვარდნია და რისი დაწერაც ხელმა არ იუარა. სხვა ამბებიც შემემთხვა და ვცადე კიდეც ამეწერა, მაგრამ მოგონებებით სული ისე ამემღვრა, რომ ვარჩიე გავჩუმებულიყავი და ეს ამბებიც სამუდამოდ დამევიწყებინა. როცა ჩაწერა დავიწყე, ვიცოდი, ჩემს ცხოვრებაში მოხდებოდა ისეი რამ, რის აღწერასაც ვერაფრით ვერ შევძლებდი - ეს ჩემი სიკვდილი გახლავთ - ღმერთსა ვთხოვ, დააჩქაროს იგი. ამ საკითხზე თავი ბევრი ვიმტვრიე და შემიძლია ის ორიოდე დარჩენილი დღე დავიფიცო - ბევრჯერ შემეშინდა, გრძნობა არ დამეკარგა იმის გამო, რომ გონება ვერ მაძლევდა პასუხს, სად დამესვა წერტილი, რითი დამემთავრებინა.

ვიფიქრე, უმჯობესია დავიწყო, ხოლო კვანძის გახსნა ღმერთს მივანდო, - როცა იგი ხელს გამიჩერებს, დასასრულიც მაშინ იქნება-მეთქი. ასეც მოვიქეცი. და აი, დღეს ვგრძნობ, უკვე შემძაგდა საკუთარი ყბედობით სავსე ქაღალდების ეს გროვა. წერას თავს ვანებებ და თქვენთვის მომინდვია თქვენივე წარმოსახვით დაასრულოთ ჩემი ცხოვრება, - რაც, ვფიქრობ, არ გაგიძნელდებათ - მე ხომ ცოტა ხნის სიცოცხლეღა დამრჩენია და, თანაც, არ მგონია, ამ ოთხ კედელში რაიმე მნიშვნელოვანი გადამხდეს თავს.

როდესაც იმის შედგენას შევუდექი, რასაც ახლა თქვენ გიგზავნით, თავიდანვე მაწვალებდა ფიქრი, თუ დროს არასწორად ვივარაუდებ, ვიღაცას უკვე ეცოდინება, დავამთავრებ თუ არა ჩემს მოთხრობას ან რა ადგილას შევწყვეტ-მეთქი. პირდაპირ ჭკუიდან მშლიდა ის აკვიატებული აზრი, რომ ნებსით თუ უნებლიედ, ყველა ჩემი მოქმედება წინასწარ ცნობილი გზით მიდიოდა. ახლა, სხვა ცხოვრების ზღურბლთან მდგარი, უფრო მშვიდად ვარ. ღმერთსა ვთხოვ, ღირსმყოს პატიებისა.

განცდილის მოყოლამ, ვატყობ, ერთგვარი სიმშვიდე მომგვარა, ის კი არადა, ხანდახან სინდისიც ნაკლებად მტანჯავს.

მწამს, იმასაც მიმიხვდებით, რაზეც ლაპარაკი არ ღირს, უმჯობესია, არც იცოდეთ. ვნანობ, რომ გზას ავცდი, მაგრამ ამქვეყნად შენდობას არ მოვითხოვ. რატომ? იქნებ უკეთესიც კი იყოს აღასრულონ ის, რაც გადამიწყვიტეს, თორემ, მოსალოდნელია ისევ ძველ გზას დავადგე. არ მინდა შეწყალება ვითხოვო: ცხოვრებისგან ძალიან ბევრი ბოროტება შევითვისე და ძალიან სუსტი აღმოვჩნდი, რათა ინსინქტებს წინ აღვდგომოდი. დაე, აღსრულდეს, რაც მიწერია.

სენიორ დონ ხოაკინ, ამანათთან ერთად მიიღეთ ჩემი მობოდიშებაც თქვენი ასეთი შეწუხებისთვის და ნუ უარყოფთ ჩემს ვედრებას - მაპატიოთ. ისე მოგმართავთ, როგორც დონ ხესუსს მიმართავდა თქვენი მორჩილი მსახური.

პასკუალე დუარტე, ბადახოსის ციხე, 1937 წლის 15 თებერვალი

მუხლი ხოაკინ ბარერა ლოპესის ხელით დაწერილი ანდერძისა, რომელიც უმემკვიდრეოდ გადაეგო და თავისი ქონება შინა სამსახურის ორდენის მონაზვნებს დაუტოვა.

4. ვბრძანებ, კანაფით შეკრული კონვერტი, რომელცი ჩემი საწერი მაგიდის უჯრაში დევს და ზედ წითელი ფანქრით აწერია „პასკუალე დუარტე“, წაუკითხავად, დაუყოვნებლივ ცეცხლს მისცეთ, ვითარცა კეთილი ზნეობის საწინააღმდეგო. მაგრამ თუ განგება ინებებს და აღნიშნული კონვერტი რაიმე ბოროტი ზრახვის გარეშე 18 თვის განმავლობაში ჩემი სურვილისამებრ არ დაიწვება, ვუბრძანებ იმას, ვინც იპოვნის, თავის საკუთრებად მიიჩნიოს და თავისი სურვილისამებრ მოექცეს, თუ ეს ჩემს ნებას არ ეწინააღმდეგება.

დაწერილია სიკვდილის წინ მერიდაში (ბადახოსი), 1937 წლის 11 მაისს.


 გამომცემლობა „ინტელექტი“, 2007წ.

Friday, July 11, 2014

კამილო ხოსე სელა - პასკუალე დუარტეს ხელნაწერის ამბავი

ამ გამოცემას ვუძღვნი ჩემს მტრებს - გადამწერის შენიშვნა

ჩემი აზრით, სწორედ რომ შესაფერისი დროა პასკუალე დუარტეს მოგონებები გამოვცე. უფრო ადრე ეს ნამდვილად ზედმეტ აჩქარებად ჩამეთვლებოდა, არ მინდოდა დამეჩქარებინა საბეჭდად მისი მომზადება, რადგან ყოველი საქმე, ხელნაწერში ორთოგრაფიული შეცდომების გასწორებაც კი, დროს მოითხოვს; ეგეც არ იყოს, აჩქარებითა სოფელი არავის მოუჭამია, მაგრამ დაგვიანებით გამოცემაც ჩემგან ყოველმხრივ გაუმართლებელი იქნებოდა: რაკი შრომა დამთავრებულია, უნდა გამოქვეყნდეს კიდეც.

1939 წლის შუახანებში ალმენდრალეხოს ერთ-ერთ აფთიაქში, ღმერთმა უწყის, ვისი უჩინარი ხელით დატოვებული ქვემოთ მოყვანილი ჩანაწერები ვიპოვე. მას შემდეგ, დროს მოვიხელთებდი თუ არა, გამუდმებით ვარჩევდი და ვაწესრიგებდი ამ ჩანაწერებს, რადგან ნაწილობრივ ცუდი ნაწერის გამო, ნაწილობრივ იმიტომ, რომ ნაპოვნი ფურცლების ნაგლეჯები დანომრილი არ იყო და არც თუ იდეალური თანმიმდევრობით ეწყო, ხელნაწერები ძლივს იკითხებოდა.

დასაწყისშივე მინდა გასაგებად განვაცხადო: იმ ნაწარმოების შექმნაში, ახლა ცნობისმოყვარე მკითხველს რომ ვთავაზობთ, მე მხოლოდ გადამწერის როლი შევასრულე. ჩემი მხრივ, არაფერი ჩამისწორებია და არც ერთი ასო არ ჩამიმატებია, რადგან მსურდა თხრობის სტილიც კი შემენარჩუნებინა. მეტისმეტად უხეში ადგილები საერთოდ ამოვიღე, მაკრატელი მოვიმარჯვე და ქირურგიული ოპერაცია ჩავატარე. მართალია, მკითხველი ვეღარ გაეცნობა ზოგიერთ წვრილმანს (თუმცა ამით მას დიდად არაფერი დააკლდება), მაგრამ, სამაგიეროდ, ამ ოპერაცას ის უპირატესობა აქვს, რომ მკითხველს თავიდან ააშორებს არასასურველ ინტიმურ აღსარებათა მოსმენას, რის შელამაზებასაც, ვიმეორებ, ამოჭრა ვამჯობინე.

ახლა სიტყვა მივცეთ პასკუალე დუარტეს - იგი ხომ ბევრი საინტერესო ამბის მოყოლას გვპირდება.


გამომცემლობა „ინტელექტი“, 2007წ.

კამილო ხოსე სელა - პასკუალე დუარტეს ოჯახი

ბოროტი კაცი არ გახლავართ, თუმცა მიზეზი კი მქონდა გავბოროტებულიყავი. ყველა მოკვდავი ერთ ტყავში ვიბადებით, მაგრამ სანამ გავიზრდებოდეთ, ბედისწერა თავისდა გასართობად ისეთნაირად და იმდენნაირად გვცვლის, თითქოს ცვილისა ვიყოთ და მერე სხვადასხვა გზით გვაგზავნის ერთი დასასრულისაკენ - სიკვდილისაკენ: ზოგს უბრძანებს, ია-ვარდით მოფენილ გზაზე იარეო, ზოგსაც ეკალბარდებში უკრავს თავს - გზა შენით გაიკაფეო. პირველნი უზრუნველად იყურებიან და ჩვილი ბავშვებივით შეჰღიმიან თავიანთ ბედნიერებას, მეორენი კი ტრიალ მინდორში მცხუნვარე მზეზე იტანჯებიან და ოდნავ ხელის მიკარებაზეც კი კურდღელივით ფრთხებიან. განა ერთი და იგივეა, სხეულს სუნამოთი და ფერუმარილით დაიზელ თუ მოუშორებელი სვირინგებით აიჭრელებ!

სამრეკლოს კოშკიც საათის კოშკის სიმაღლისა იყო, მაგრამ ყარყატებს არ ეშლებოდათ, რომელზე გაატარეს გასული ზაფხული. კოჭლი ყარყატი, ორი ზამთარი ჩვენთან რომ გაატარა, ეკლესიის თავზე ბუდობდა, იგი ბატყობისას ქორს შეუშნებია და ბუდიდან გადმოვარდნილა.

ქალაქელებს სინამდვილისა არაფერი გაეგებათ. აბა, რა იციან მათ, რომ იქვე, ქალაქიდან ორიოდ ლიგაზე, ტრიალ მინდორში, სოფლელმა კაცმა ანკესი აკრიფა, გველთევზებით სავსე კალათა ხელში მოიმარჯვა და ახლა მათზე ფიქრით ირთობს თავს.

ცხადია, მთლად ხელიდან წასულსაც კი გულის სიღრმეში რაღაც კარგი რჩება ხოლმე, ყოველ შემთხვევაში მე ასე მგონია.

... მაჯობა ერთადერთ ბრძოლაში, სადაც დავმარცხდი მხოლოდ იმიტომ, რომ როგორც მჩვეოდა, ისე არ მოვიქეცი.

ყველაფერს ვერ ირწმუნებ, რასაც ხალხი ლაპარაკობს, ხოლო თუ თქვა - ვინ იცის, რას გულისხმობდა! შესაზლოა სულაც არ გულისხმობდა იმას, რაც მე ვიგულისხმე!

თუ ბედი ვინმეს დევნის, არაფრით მოეშვება, მიწაშიც რომ ჩაძვრეს, იქაც მიაგნებს.

არ არსებობს უფრო ბოროტი სიძულვილი, ვიდრე საკუთარი სისხლის სიძულვილია, - ისე მტრად, რომელზეც გადმოვანთხიე მთელი ბოღმა, რამეთუ ყველაზე მეტად გძულს ის, ვისაც ჰგავხარ და ეს მსგავსება ყელში გაქვს ამოსული.

აჯობებს წყნარად ვიყო და მოხდეს, რაც მოსახდენია. ალბათ, სასაკლაოზე გადენილი ცხვრებიც ასე მსჯელობენ.

პატიმრის დანახვაზე ბავშვები ბოროტი სიმკაცრე იღვიძებს. ისე უყურებენ, როგორც იშვიათ ცხოველს, თვალები აენთებათ და ტუჩებზე უზნეო ღიმილი დასთამაშებთ ხოლმე, ასე უყურებენ ცხვარს, რომელსაც სასაკლაოზე კლავენ - მის ცხელ-ცხელ სისხლში ალპარგატს ასველებენ, ან ურმით გასრესილ ძაღლს - ჯოხითაც უჩიჩხინებენ, კიდევ ცოცხალია თუ არაო, - ან კიდევ ახალშობილ კნუტებს, ჭაში რომ იხრჩობიან და თან ქვებსაც ესვრიან, ან არადა, იმდენად შეუბრალებელნი არიან, ამოათრევენ წყლიდან სათამაშოდ, რათა სიცოცხლე გაუგრძელონ და ამით მათი წამებაც გაახანგრძლივონ.

ხშირად ხდება ხოლმე, აშკარად გესხმიან თავს - ყოველ შემთხვევაში, შენ გგონია ასე - მაშინ არ არსებობს არავითარი საშუალება თავი ისე დაიჭირო, ვითომ ეს ამბავი შენ არ გეხება, წაიყრუო და არ აფეთქდე.

ღმერთის მეხსიერებაში მტკიცედ ჩაჭედილიყო, რომ უბედურება ჩემი ერთადერთი ხვედრი იყო, ჩემი ნაღვლიანი სიცოცხლის ერთადერთი გზა!

დამიჯერეთ, არ შეიძლება უიღბლობას შეეჩვიოს კაცი: ყოველთვის თავს ვინუგეშებთ, მორჩა, მეტი უბედურება აღარ დაგვატყდებაო თავს, მაგრამ მერე, ჩვენდა საუბედუროდ, ვხვდებით, ჯერ სადა ხარ, უარესი თურმე წინ გველის...

ფუჭო ოცნებებო, დღითიდღე რად მაშორებთ იმათ ბედნიერ ხვედრს, ვინც იოლ გზებზე სანავარდოდ დაიბადა; რად დაგრთოთ ნება უფალმა ჩემს წარმოსახვაში დაგედოთ ბინა!

როცა ადამიანს კლავ, იმ წუთში არაფერზე ფიქრობ, საკუთარი გამოცდილებით კარგად ვიცი, ხშირად არც გინდა მოკლა, უბრალოდ, გძულს, გძულს მთელი სულით, უსაზღვროდ, გახსნი დანას და ფეხშიშველა მიდიხარ იმ საწოლთან, რაზეც შენი მტერი წევს. გარეთ ღამე ჩამოწოლილა, მაგრამ ფანჯარაში მთვარე ანათებს და ყველაფერი კარგად ჩანს. საწოლზე მიცვალებული წევს, ის, ვინც საცაა მიცვალებული გახდება, უყურებ, გესმის მისი სუნთქვა. იგი არ იძვრის, მშვიდად წევს, თითქოს საფრთხე არც ემუქრებოდეს. საწოლი ძველია, ჭრიჭინით გაკრთობს, ვაითუ გაიღვიძოს და დააჩქაროს სისხლიანი აღსასრული. მტერი გვერდს იცვლის, საბანი ოდნავ ჩამოცურდება. არა, არ გაუღვიძია. საბანში გახვეული მისი სხეული გატყუებს, უფრო დიდი გეცვენება, შეშფოთებული იხრები, ფრთხილად შეახებ ხელს, სძინავს, ღრმა ძილშია. მოფიქრებასაც ვერ მოასწრებ და... მაგრამ ასე არ შეიძლება კაცი მოკლა, უსინდისობაა. ახლავე შევტრიალდები და წავალო, ფიქრობ. არა, ვერ წახვალ, კარგა ხანია ყველაფერი გადაწყვეტილი გაქვს... ერთი წუთი, ერთი მოკლე წუთი და მერე... უკან დახევა არაფრით არ შეიძლება, გათენდება და დღის სინათლეზე შეგძრავს, გაგაქვავებს მისი მზერა.

თავი მოვხსენი ოცნებების გუდას - ეს იყო ერთადერთი რამ, რაც აკრძალული არა მქონდა.

დალაგებული ცხოვრება რომ მქონოდა, იქნებ, - თუ ხდება ასე საერთოდ - ნაკლებად დამეფასებინა.

ცხოვრებაში ყველაფერი ისე როდი ხდება, როგორც ერთი შეხედვით წარმოგვიდგენია. ამიტომ არის, როდესაც რაღაც საქმეს ხელს მოვკიდებთ, რაიმეზე მუშაობას დავიწყებთ, ისეთი გასაოცარი და სრულებიტ უცნობი მხარეები წარმოჩნდება ხოლმე, რომ ჩვენი პირველი წარმოდგენისაგან კვალიც არ დარჩება. ასე მოგვდის, როდესაც წინდაწინ წარმოვიდგენთ ადამიანთა სახეებს ან ქალაქებს, სადაც მივემგზავრებით, ხოლო, როგორც კი სინამდვილეში ვნახავთ, მაშინვე გვავიწყდება ჩვენი წარმოდგენილი.

არის დარდი, სხვას რომ არ ააღელვებს, ის მარტომ უნდა ატარო მოწამებრივი ჯვარივით, ხოლო სხვებთან ხმა არ ამოიღო. ყველაფერს, რასაც შენ განიცდი, სხვას ვერ გაუმხელ, უმეტესწილად ვერც გაგიგებენ.

მახსენდებოდა ციხე, რომელიც სადგურიდან კარგად მოჩანდა. შორიდან ცარიელი გეგონებოდათ, სინამდვილეში კი უიღბლო, საცოდავი ადამიანებით იყო სავსე. მათ ცხოვრების აღწერას არავითარი ქაღალდი არ ეყოფოდა.

ცხოვრებაში ადრე იქნება თუ გვიან, ყველაფერი მოდის, გარდა დამცირებულთა პატიებისა, რაც ხშირად, თითქოს განგებ, იგვიანებს.

არაფერი ისე მძაფრად არ ყარს, როგორც უკეთური წარსულის კეთრით შეჭმული სინდისი, როგორც სინანულის წყლული, რომ დროზე არ გავეცალეთ ბოროტებას და ახლა ვლპებით დაღუპულ, ჯერაც გაუფურჩქვნელ იმედთა სანაგვეზე, რადაც კარგა ხანია იქცა ჩვენი საცოდავი ცხოვრება.

მკვლელობაზე ფიქრი, როგორც ყველა უსაზიზღრესი ცდუნება, ნელ-ნელა გეპარება, მგლისუხმო ნაბიჯებით, გველის სრიალით. აზრები, ჩვენს ცხოვრებას რომ თავის ნებაზე ატრიალებენ, უცბად არ გვეწვევა ხოლმე. უცაბედი აზრი მხოლოდ ცალკეულ წუთებს გვიღუპავს, მაგრამ ჩაივლის და დიდი ხნის სიცოცხლეს გვიტოვებს. განზრახვა სიგიჟეთა შორის ყველაზე უარესი დაუოკებელი სიგიჟით, სევდის სიგიჟით გვიპყრობს და თანდათან, შეუმჩნევლად გვეპარება, როგორც მინდორზე ნისლი და ფილტვებში ჭლექი. გვიახლოვდება გარდაუვლად, ჯიუტად, მაგრამ ნელა, გულის ფეთქვასავით, აუჩქარებლად და დინჯად. დღეს ვერც ვამჩნევთ მის მოახლოებას. შესაძლოა, ვერც ხვალ შევნიშნოთ, ვერ ზეგ და ვერც მთელი თვე, მაგრამ გამოხდება ხანი და ვგრძნობთ, რომ მოგონებები გულს გვიკლავს, სენი აღმოგვაჩნდა. გადის დღეები და ღამეები. გულჩათხრობილი, მიუკარებელი ვხდებით. გონებაში ისეთი აზრები გვიტრიალებს, რომელთა გამოც წაგვაცლიან თავს, სადაც ეს აზრები მომწიფდა. ვინ იცის, იქნებ, იმისთვისაც წაგვაცალონ, რათა მისი საშინელი აზროვნება შესწყვიტონ. ხდება ხოლმე, მთელი კვირაობით არაფერი შეიცვლება და გარშემო მყოფნი ჩვენს უხასიათობას მიეჩვევიან, აღარ უკვირთ ჩვენი უცნაური ქცევა. მაგრამ ბოროტება უცებ ხესავით იზრდება, იფურჩქნება და ჩვენ უკვე აღარ ვესალმებით ადამიანებს, ისინი კი, ისევ უცნაურ ან შეყვარებულ ხალხად გვთვლიან. სიგამხდრე გვეძალება, აპრეხილი წვერი დუნედ ჩამოგვეძენძება. სიძულვილისგან გული გვეკუმშება, უცხო მზერას ვერიდებით, სინდისი გვქენჯნის, მაგრამ არა უშავს, გვქენჯნოს, ანთებული თვალები შხამიანი ცრემლით გვევსება, როცა დაჟინებით ვაკვირდებით რაიმეს. მტერი ხვდება, რომ სიძულვილი ბუდობს ჩვენში, ხვდება, მაგრამ თავდაჯერებულია კიდეც, ალღო არ მოგვატყუებსო. უბედურება ხალისიანი სიხარულით ვრთავთ ნებას იხოხოს ჩვენი სულის უზარმაზარ, შუშის ნამსხვრევებით მოფენილ უდაბნოში. შველივით უბრალოდ გაფაჩუნების რომ გეშინია და დაყურადებული სმენა ძილს გვიფრთხობს. მაშასადამე, ბოროტებამ მთლად მოიცვა ჩვენი არსება, საშველი არ არის, განკურნება შეუძლებელია. და ჩვენ ვეცემით, ვეცემით თავშეუკავებლად და ისეთი სისწრაფით, რომ ფეხზე ვეღარასოდეს წამოვდგეთ. მხოლოდ სულ უკანასკნელ წუთს წამოვიწევით, სანამ ჯოჯოხეთში შევყოფდეთ თავს... საშინელი სენია.


გამომცემლობა „ინტელექტი“, 2007წ.

Thursday, July 10, 2014

რეი ბრედბერი - მეხანძრეთა საქმიანობის შესახებ

ნაწყვეტი რომანიდან - „451º ფარენჰაიტით“

ჩვენი საქმიანობა მგონი დაახლოებით იმ დროს დაიწყო, როცა სამოქალაქო ომი იყო, თუმცა ჩვენი წესდება ამბობს, რომ სახანზრო საქმეს უფრო ადრე ჩაეყარა საფუძველიო. ერთი კი უდავოა, სანამ ფოტოგრაფია არ განვითარდა, ჩვენც ვერ გავშალეთ ფრთები. მერე, XX საუკუნის დასაწყისში, კინო გაჩნდა, მერე რადიო და ტელევიზია და დაიწყო მასობრიობის ეპოქა. 

და რადგან ყველაფერი მასობრივი იყო, ყველაფერი გამარტივდა, იყო დრო, როცა წიგნი ყველას არ უყვარდა, აქა-იქ თუ კითხულობდნენ. ამიტომ წიგნებიც ერთმანეთისგან განსხვავდებოდა. დედამიწა ხომ ვრცელი იყო. მერე მსოფლიო დავიწროვდა, რადგან უამრავი თვალი, იდაყვი და კბილი გაჩნდა. მოსახლეობა გაორმაგდა, გასამმაგდა, გაოთხმაგდა და კინოფილმები, რადიოგადაცემები, ჟურნალები, წიგნები განსაზღვრულ სტანდარტებს დაექვემდებარა.

აბა, წარმოიდგინეთ XIX საუკუნის ადამიანები თავიანთი ცხენებით, ძაღლებით, ეტლებით; ცხოვრების შენელებული რიტმი. მერე XX საუკუნე - ცხოვრება უფრო ჩქარი ხდება! წიგნები თხელდება, სიუჟეტი იკუმშება, შემოკლებული გამოცემა, მოკლე სინაარსი. ჩქარა! ყველაფერი იქით მიდის, რომ ბურთი ჩაგჩარონ პირში, რომ ყველაფერი უცებ მორჩეს! კლასიკოსები თხუთმეტწუთიან რადიოგადაცემაში ეტევიან, მერე კვლავ ამცირებენ და ერთ სვეტში ატევენ, რომელსაც მხოლოდ ორი წუთი სჭირდება წასაკითხად. მერე სულ ათ-თორმეტ სტრიქონში ტენიან და ენციკლოპედიაში ათავსებენ. მე, რა თქმა უნდა, ვაჭარბებ - ლექსიკონებს მხოლოდ ცნობარებისთვის იყენებდნენ, მაგრამ ბევრი შექსპირის „ჰამლეტს“ მხოლოდ იმ წიგნიტ იცნობდა, რომლის ყდაზეც ეწერა: „ბოლოს და ბოლოს, თქვენ შეგიძლიათ გაეცნოთ ყველა კლასიკოსს, არ ჩამორჩეთ თქვენს მეზობელს“. წიგნში კი სულ ერთი გვერდი იყო ჰამლეტზე. გესმით? საბავშვო ბაღიდან კოლეჯში მიდიოდა კაცი და მერე კვლავ საბავშვო ბაღს უბრუნდებოდა. აი, ეს იყო ინტელექტუალური აღზრდის სქემა, სულ ცოტა უკანასკნელი ხუთი საუკუნისთვის.

ახლა კი ავაჩქაროთ კინოფირი. სჭრაფად! დაუკვირდი! იქით, აქეთ, ცოცხლად! ზევით, ქვევით, შიგნით, გარეთ, რატომ, როგორ, ვინ, რა, სად? ეჰ, ოჰ! ბაც, ბუც, ბუმ, ბრახ, ბრუხ! შემოკლების შემოკლება; შემოკლების შემოკლების შემოკლება! პოლიტიკა? ერთი სვეტი, ორი წინადადება, მხოლოდ სათაური! და წამში ყველაფერი გაგიფრინდება თავიდან! გამომცემლებო, საქმოსნებო, რადიოგადაცემის მესვეურებო, დაატრიალეთ ადამიანის გონება, სწრაფად, კიდევ უფრო სწრაფად, რომ მან ცენტრიფუგასავით გამოდევნოს ყოველივე ზედმეტი, უსარგებლო აზრი!

სწავლების ვადა შეკვეცეს, დისციპლინა დაეცა, ფილოსოფია, ისტორია, უცხო ენები გააუქმეს. ინგლისურ ენასა და მართლწერას სულ უფრო და უფრო ნაკლებ დროს უთმობდნენ, და, ბოლოს, სულ მიაგდეს. ცხოვრება ხანმოკლეა, ჯერ მუშაობაა საჭირო. მუშაობის შემდეგ კი უამრავი გასართობია. რა საჭიროა რაიმეს სწავლა, თუ ღილაკზე თითის დაჭერა, ამომრთველის გადმოწევა და ხრახნებისა და ჭანჭიკების მოჭერა იცით? ღილი ელვაშესაკრავმა შეცვალა და ის დროც გაიყოლა, რომელიც ადამიანს საფიქრებლად უნდოდა, როცა იგი განთიადისას, ამ ფილოსოფიურსა და, ამდენად მელანქოლიურ ჟამს, ნელ-ნელა იცვამდა ტანზე. ცხოვრება აურზაურად იქცა, ყველაფერი ხმაურობს, გრუხუნებს: ბახ, ავ!..

თეატრებში მხოლოდ კლოუნები დარჩნენ, ოთახებში მინის კედლები მოეწყო, რომელზედაც ლამაზი ფერები ელვარებდა, თითქოს ვინმე კანფეტებს აბნევს ან თითქოს სისხლი, ხერესი, ან ვისკი ისხმებაო, თქვენ ბეისბოლი გიყვართ არა? მეტი სპორტია საჭირო, მეტი თამაში და გართობა. ადამიანმა აღარ უნდა იფიქროს. მაშ! მოაგვარეთ, მოაწყვეთ ზეორგანიზებული, ზესპორტული შეჯიბრებები! მეტი კარიკატურები წიგნებში, მეტი ნახატები და ტვინი სულ უფრო და უფრო ნაკლებ საზრდოს იღებს. ხალხი სულსწრაფი ხდება. შარაგზები ბრბომ გაავსო. ისინი სადღაც, რომელიღაც მხარეს მიეშურებიან, ოღონდ სად - თვითონაც არ იციან. ისინი ბენზინივით ორთქლდებიან. ქალაქები კემპინგად იქცა, ხალხი მომთაბარეთა ურდოებად, რომლებიც უაზროდ აწყდებიან აქეთ-იქით.

ახლა შევეხოთ იმ პატარ-პატარა ჯგუფებს, რომლებიც ჩვენს ცივილიზაციაში გაჩნდნე, კარგი? რაც უფრო იზრდებოდა მოსახლეობა, მით უფრო მეტი ასეთი ჯგუფი ჩნდებოდა მასში და აბა, გაბედე რომელიმე მათგანს ფეხი დაადგი ბებერაზე, სულერთია, ეს ძაღლების მეგობართა ჯგუფი იქნება, კატების მეგობრებისა, ექიმების, იურისტების, ვაჭრების, დირექტორების, მორმონების, ბაპტისტების, უნიტარიანელების, ჩინელი, შვედი, იტალიელი, გერმანელი ემიგრანტების შთამომავლების, ტეხასელების, ბრუკლინელების, ირლანდიელების თუ ორეგონის ან მეხიკოს შტატის მცხოვრებლებისა. წიგნების, პიესების, სატელევიზიო გადაცემების პერსონაჟები არ უნდა მოგვაგონებდნენ სადმე ნამდვილად არსებულ მხატვრებს, კარტოგრაფებს თუ მექანიკოსებს. რაც უფრო ხალხმრავალია ბაზარი, მით უფრო ჭირს ისე გავლა, რომ მხარი არავის გაჰკრა. ღმერთმა ნუ ქნას, ოდნავ გაეკარო რომელიმე პატარა, სულ ერთი ბეწო ჯგუფს. ისინი ხომ ბუზს არ ისვამენ თავზე! ბოროტი აზრებით აღსავსე მწერლებო, დახურეთ თქვენი საბეჭდი მანქანები! და ისინი მართლაც ასე მოიქცნენ. ჟურნალები მურაბასავით ჩაშაქრდნენ. "წიგნები, - აღნიშნავდნენ წყეული სნობი კრიტიკოსები, - ჭურჭლის ნარეცხს დაემსგავსა და სულ არ არის საკვირველი, რომ აღარ იყიდება". მაგრამ საზოგადოება კარგად იცოდა, რაც უნდოდა. იგი გარტობისა და მხიარულების მორევში ცურავდა და ამიტომ, მხოლოდ კომიქსები დაიტოვა. ასევე არ მოსპო, რაღა თქმა უნდა, სამგანზომილებიანი სექსუალური ჟურნალები. აი, ასე წავიდა საქმე, და არ დაგავიწყდეს, რომ ამ საქმეში მთავრობა არ ჩარეულა. არც რაიმე ბრძანება ყოფილა, არც დეკლარაცია და არც ცენზურისმიერი აკრძალვა. არა! ტექნიკამ, მასობრივმა მოთხოვნილებამ და იმ მცირე ჯგუფების დაწოლამ, მადლობა ღმერთს, ამ დღემდე მიგვიყვანა და დღეს მათი წყალობით მუდამ ბედნიერია ადამიანი: იკითხე, რამდენიც გინდა, კომიქსები, სასიყვარულო აღსარებები და სარეკლამო ჟურნალები.

სკოლები სულ უფრო და უფრო მეტ მორბენლებს, მხტუნავებს, მოჯირითეებს, მექრთამეებს, წამგლეჯებს, მფრინავებსა და მოცურავეებს უშვებდნენ მკვლევრების, კრიტიკოსების, სწავლულებისა და შემოქმედი ხალხის ნაცვლად. "ინტელექტურალური", რაღა თქმა უნდა, სალანძღავ სიტყვად იქცა და ახიც იყო მასზე. ადამიანი ყოველთვის უფრთხის უცნობს და შეუჩვეველს. ალბათ, ყველა გაიხსენებს თავისი კლასის ამხანაგს, რომელიც განსაკუთრებული ნიჭით იყო დაჯილდოებული. იგი ყველას ჯობნიდა გამოთქმით კითხვაში და ყველა კითხვას უპასუხებდა, მაშინ როცა სხვები ბოთეებივით ისხდნენ და ბოღმით სივდებოდნენ. და განა სწორედ ამ ნიჭიერ ბავშვს არ სცემდნენ და აწამებდნენ გაკვეთილის შემდეგ? რასაკვირველია, სცემდნენ! არა, ჩვენ ერთმანეთისგან არ უნდა განვსხვავდებოდეთ. ყველა თავისუფალი და თანასწორი უნდა იყოს. კი არ დავიბადოთ თანასწორნი, როგორც კონსტიტუციაში წერია, არამედ მერე უნდა გავხდეთ. ყოველი ადამიანი მეორის ასლი უნდა იყოს და მაშინ ყველა ბედნიერი იქნება, რადგან პირველი ვეღარ დაჩრდილავს მეორეს.

დიახ! წიგნი კი გატენილი თოფია, რომელიც კარის მეზობელს დაუმიზნებია შენთვის. დაწვით იგი და თოფი უტყვიოდ დარჩება. ადამიანის გონება უნდა აილაგმოს. რა ვიცით, ვინ გახდება ნაკითხი კაცის სამიზნე? იქნებ მე? აი, ამიტომ ვერ ვიტან მაგისთანებს! დაბოლოს, როცა მთელ მსოფლიოში სახლები ცეცხლგამძლე გახდა მეხანძრეები უქმად დარჩნენ და მათ ახალი საქმე გამოუძებნეს - გონების სიმშვიდის მცველებად დააყენეს. ბუნებრივი და გასაგებია, რომ ყველას ეშინია, სხვამ არ მაჯობოსო და მეხანძრე იმიტომ არსებობს, რომ ეს საფრთხე ააცილოს ადამიანებს. იგი კაცობრიობის ოფიციალური ცენზორი, მოსამართლე და აღმასრულებელია.

ჩვენი ცივილიზაცია ძალზე ვრცელია და ამიტომ არ შეიძლება, მასში შემავალი დაჯგუფებები უკმაყოფილონი იყვნენ. აბა, თქვენს თავს შეეკითხეთ ყველაზე უფრო რისკენ მიილტვით? ბედნიერებისკენ, არა? განა მთელი სიცოცხლის განმავლობაში ამას არ გიჩიჩინებდნენ? გვინდა ბედნიერი ვიყოთ - ამბობს ხალხი. კარგია, მაგრამ განა ხალხს ბედნიერება აკლია? განა მათ მოსაწყენად მოვაცლით, განა გართობას ვაკლებტ? ჩვენ ხომ მხოლოდ ამიტომ ვცოცხლობთ ამქვეყნად. ასე არ არის? აუცილებელია სიამოვნება, აღგზნება და დამეთანხმეთ, რომ ჩვენი კულტურა უხვად გვამარაგებს ამით.

ფერადკანიანებს არ მოსწონთ "პატარა ზანგის ბიჭი სამბო"? დაწვით! თეთრკანიანებს არ სიამოვნებთ "ბიძია თომას ქოხი"? დაწვით! ვიღაცამ დაწერა წიგნი თამბაქოსა და ფილტვების კიბოს შესახებ. სიგარეტის მეწარმეები დაფრთხნენ! დაწვით ეს წიგნიც! სიმშვიდეა საჭირო! არავის უნდა აწუხებდეს რაიმე. ყველაფერი, რაც კი გაწუხებს, უნდა მოისპოს, ღუმეში უნდა დაიწვას. დაკრძალვა საშინელებაა და ამასთან წარმართული გადმონაშთია, არა? ისიც გააუქმეთ! აი, სულ ხუთი წუთია, რაც კაცი გარდაიცვალა და უკვე დიდი მილისკენ მიაქანებენ. კრემატორიუმებს ჰელიკოპტორები ემსახურება. ადამიანი გარდაიცვალა და ათი წუთის შემდეგ ერთ მწკრივ შავ ნაცრად იქცა. მოდი, ნუღარ ვიგლოვებთ გარდაცვლილებს. დავივიწყოთ ისინი. ცეცხლს მივცეთ ყოველივე და ყველაფერი, ცეცხლი ყველაფერს აცისკროვნებს და ასპეტაკებს.

... ლურსმნები და ფიცრები თუ არა გაქვს, სახლს ვერ ააშენებ. თუ არ გინდა, რომ სახლი აშენდეს, ლურსმნები და ფიცრები უნდა დამალო. თუ არ გინდა, რომ ადამიანი პოლიტიკამ დატანჯოს, ნუ მისცემ საშუალებას, საკითხს ორი მხრიდან შეხედოს. ეს კი არა, სულ ნუ შეხედავს. დაე, დაივიწყოს, რომ ქვეყნად ისეთი რამ არსებობს, როგორიც ომია. დაე, სახელმწიფომ უზომო გადასახადები აკრიფოს, დაე, მთავრობა ტლანქი და მოუსაზრებელი იყოს, ოღონდ ხალხმა ამას ყურადღება არ მიაქციოს: მთავარია, ხალხი მშვიდად იყოს! მოაწყვეთ კონკურსები, თუ ვის ახსოვს ყველაზე პოპულარული სიმღერის სიტყვები, ვის შეუძლია ჩამოთვალოს შტატების დედაქალაქები, ვის შეუძლია გაიხსენოს, რამდენი ხორბალი მოვიდა აიოვაში... ამოიტენეთ ადამიანს გონება ცნობებით, ფიტულივით ამოტენეთ ამ წყეული ფაქტებით და ეგონებათ, რომ ბრწყინვალე განათლება მიიღეს. ეგონებათ, რომ აზროვნებენ და წინ მიდიან. სინამდვილეში ადგილზე იქნებიან გაყინული, თუმცა თვითონ ბედნიერად იგრძნობენ თავს, რადგან ასეთი ცოდნა უცოდველია. ნუ მისცემთ მათ ისეთ ლიპ რამეს, როგორიც ფილოსოფია და სოციოლოგიაა. არ არის საჭირო, რომ ფაქტები ერთმანეთს დაუკავშირონ და დასკვნები გამოიტანონ. ამას მელანქოლიისკენ მივყავართ. ის ადამიანი, რომელსაც შეუძლია სატელევიზიო კედლის დაშლა და აწყობა, გაცილებით ბედნიერია მასზე, ვინც ცდილობს გაზომოს და გამოიანგარიშებ, რომ შენი თავი არარაობად და მიუსაფრად არ მოგეჩვენოს. ნამდვილად ასეა! მე თვითონ გამომიცდია, დალახვროს ეშმაკმა! ასე რომ, ჩვენს კლუბებს უნდა მივუბრუნდეთ, ვიფიქროთ აკრობატებისა და ილუზიონისტების გამოსვლებზე. საცირკო ტრიუკებს ვუყუროთ, რეაქტიული ავტომობილებითა და მოტოციკლ-ჰელიკოპტერებით ვისეირნოთ, სექსუალური სურათებითა და კინოვარსკვლავებით გავერთოთ. არ უნდა მოვიკოთ ისეთი სანახაობები, რომლებიც ავტომატურ რეფლექსებს იწვევს. თუ დრამა უხეიროა, თუ ფიმლი არაფერს გეუბნება, პიესა ყალბია, შეეცადეთ აღმგზნები საშუალება გამოიყენოთ, ე.ი. ხმაურით გამაღიზიანოთ. მე ვიფიქრებ, რომ პიესა მოქმედებს, სინამდვილეში კი ხმაურისგან წარმოშობილი ტალღის რხევა იმოქმედებს.

მთავარია, მუდამ გახსოვდეს, რომ ჩვენი ბედნიერებისთვის მებრძოლნი ვართ, თქვენ, მე, სხვები... ჩვენ ვიცავთ კაცობრიობას იმ პატარა ჯგუფისგან, რომელსაც უნდა თავისი წინააღმდეგობებით სავსე თეორიებითა და აზრებით გააუბედუროს სხვები, ჩვენ კი კაშხალს ვდარაჯობთ. ყოჩაღად, თორემ მელანქოლიისა და მოსაწყენი ფილოსოფიის ნიაღვარი წალეკავს ჩვენს მსოფლიოს. ველას ჩვენი იმედი აქვს. მე არ ვიცი, შეგნებული გაქვთ თუ არა, რამდენად საჭირონი ვართ ჩვენ, მეხანძრეები, იმისთვის, რომ ქვეყანა მუდამ ისეტი ბედნიერი იყოს, როგორიც დღეს არის.

ყველა მეხანძრე, ადრე იქნება თუ გვიან, დაინტერესდება, ნეტა რას ამბობენ წიგნებიო. ისე მოუნდება ამის გაგება, რომ ვეღარ მოისვენებს. მერმწუნე, მე ხომ თავის დროზე საკმაოდ ბევრი წამიკითხავს, რათა საქმეში გავრკვეულიყავი, ჰოდა, დამიჯერეთ, რომ წიგნებში არაფერი ისეთი არ წერია! არაფერი, რომ დაიჯერო და სხვას ასწავლო. ისინი არასასურველ, გამოგონებულ ადამიანებზე მოგვითხრობენ, თუ მხატვრული ლიტერატურაა, და თუ მეცნიერულია, კიდევ უარესი: ერთი პროფესორი იდიოტს ეძახის მეორეს, ერთი ფილოსოფოსი ცდილობს ღრიალში აჯობოს მეორეს. ყველანი წაღმა-უკუღმა დაბოდიალობენ. ცდილობენ ციდან ვარსკვლავები მოწყვიტონ, მზე დააბნელონ. პირდაპირ თავგზას დაკარგავთ.


გამომცემლობა პალიტრა L, 2013 წ.

Wednesday, July 9, 2014

რეი ბრედბერი - 451º ფარენჰაიტით

451º ფარენჰაიტით არის ტემპერატურა, რომელზედაც ქაღალდი იწვის.


ხანძრის გაჩენა მთელი ნეტარება იყო!

მეხანძრე ფართოდ დაალაჯებს ციცინათელების გუნდში და იმ ბავშვივითაა გახარებული, რომელიც აპირებს ჯოხზე წამოცმული შაქარყინული შედოს ღუმელში. ამასობაში კი სულს ღაფავენ სახლის ზღურბლზე და გაზონებში მიმოფანტული მტრედებივით ფარფატა წიგნები. ეს წიგნები ნაპერწკლებად ადიან ცაში და მერე ჭვარტლით გაშავებული ქარი მიაქანებს ამ ნაპერწკლებს სადღაც.

- ოდესმე თუ კითხულობთ რომელიმე დასაწვავ წიგნს?
- ამას კანონი გვიკრძალავს, - ღიმილით მიუგო მონტენმა.
- ჰო... რა თქმა უნდა.
- ეს მშვენიერი ხელობაა. ორშაბათს შილერი დავწვათ, ოთხშაბათს უიტმენი, პარასკევს ფოლკნერი. ფერფლად ვაქციოთ, მერე ფერფლიც დავწვათ! ეს არის ჩვენი პროფესიული დევიზი.

- რაო? - ჰკითხა მონტეგმა თავის მეორე „მეს“ - იმ ქვეცნობიერ იდიოტს, რომელიც დროდადრო ნებისყოფას, ჩვეულებას, გონებას უჯანყდებოდა და ყბედობას იწყებდა ხოლმე.

ხალხი ჩირაღდანს ჰგავს, რომელიც, სანამ არ ჩააქრობენ, მხოლოდ საკუთარ შუქს ასხივებს. რა იშვიათად ხდება, რომ სხვა ადამიანმა ასახოს სენი სახე და დაგანახოს შენი შთაბეჭდილებები, შენი იდუმალი და მოკრძალებული ფიქრები.

ჩვენს საუკუნეში ყველაფერი გაუფასურდა. ადამიანსა და ქაღალდის ხელსახოცს ერთი ფასი აქვს. შეგიძლია ცხვირი მოიწმინდო ადამიანით, დაჭმუჭნო, გადააგდო. მერე მეორეს წასწვდე, თითზე შემოიხვიო, ნესტოები გამოიწმინდო და გადააგდო. ყველა ერთმანეთს ჰგავს, არც ერთი არ გეჭიდება გულზე.

- მე... მე ფიქრებში წავედი. წინა კვირის ხანძარზე ვფიქრობდი. ის კაცი გამახსენდა, ბიბლიოთეკა რომ მოვუწესრიგეთ. ნეტავი რა დაემართა?
- ბღავილ-ბღავილით წაიყვანეს საგიჟეთში.
- შეშლილი რომ არ იყო?
ბიტიმ მშვიდად აჭრა ბანქო და უპასუხა:
- ყველა, ვინც კი ფიქრობს, რომ შეიძლება მთავრობისა და ჩვენი მოტყუება, შეშლილია.
- მე შევეცადე წარმომედგინა, რას გრძნობს კაცი ამისთანა დროს. ჩვენი სახლები და წიგნები რომ დაწვან, მაგალითად...
- ჩვენ წიგნები არ გვაქვს!
- არა, რომ გვქონდეს.
- იქნებ თქვენ გაქვთ? - თვალები მოჭუტა ბიტიმ.
- არა, - იუარა მონტეგმა, მოთამაშეებს მზერა აარიდა და კედელს მიაჩერდა, სადაც საბეჭდ მანქანებზე გადაბეჭდილი მილიონი აკრძალული წიგნის სია ეკიდა. წიგნების სათაურები ცეცხლის ალში ცეკვავდნენ ხოლმე, როცა მონტეგი ნაჯახითა და ნავთის შლანგით ამხობდა და წვავდა ჟამთასვლის შენობას.

ერთდროულად ამოიღეს ჯიბიდან წესდება, რომელიც ამერიკის შეერთებული შტატების სახანძრო რაზმების მოკლე ისტორიასაც შეიცავდა. მონტეგი კარგად იცნობდა ამ წიგნს, წიგნში ეწერა:
„დაარსებულია 1790 წელს, კოლონიებში გავრცელებული ინგლისის გავლენით დაწერილი ლიტერატურის დასაწვავად. პირველი მეხანძრე - ბენჯამენ ფრანკლინი.
წესი 1. განგაშის სიგნალის გაგონებისთანავე მიაშურე შემთხვევის ადგილს.
წესი 2. სწრაფად გააჩაღე ხანძარი.
წესი 3. დაწვი ყველაფერი.
წესი 4. მაშინვე დაბრუნდი სახანძრო სადგურში.
წესი 5. იყავი მზად მომდევნო განგაშისთვის“.

მონტეგს არაფერი ჩაუდენია - მისი ხელი იყო ყველაფრის მოქმედი; ხელს თავისი გონება, სინდისი და ცნობისმოყვარეობა გასჩენოდა თითოეულ აკანკალებულ თითში და ქურდად ქცეულიყო. ხელმა იღლიაში ამოუდო მონტეგს წიგნი, მაგრად მიაკრა ოფლიან სხეულს და ისე სწრაფად და მარჯვედ ამოძვრა ზევით, თითქოს ილუზიონისტის ხელიაო. „აი ნახეთ! მე უცოდველი ვარ! შემხედეთ!“

წიგნები გროვად ეყარა, თითქოს ნაპირზე დასამარილებლად დაყრილი თევზებიაო. მეხანზრეები ზედ ახტებოდნენ, ფეხი უცურდებოდათ და ეცემოდნენ. მოოქრული სათაურები წამით გაიელვებდა, მერე წიგნი წაიქცეოდა და ელვარება ქრებოდა.

მონტეგმა იგრძნო, რომ მოპარული წიგნი გულივით უფართხალებდა უბეში.

- ათასამდე წიგნი და ერთი ქალი დავწვით...
- მართლა?
- დავწვიტ დანტეს, სვიფტის და მარკუს ავრელიუსის წიგნები.
- ეგ ავრელიუსი ევროპელი იყო?
- მგონი კი.
- რადიკალი?
- არ ვიცი, არ წამიკითხავს.
- რადიკალი იქნებოდა...

ეტყობა, ამ წიგნებში რაღაც ისეთი რამ არის, რასაც ჩვენ ვერ ვხვდებით, თორემ რა გააჩერებდა იმ ქალს ცეცხლმოკიდებულ ბინაში. არა, ნამდვილად რაღაც იქნება! შენ ხომ არაფრის გულისთვის არ გაწირავ თავს?

წუხელ მთელ ღამეს ვფიქრობდი, თუ რამდენი ნავთი დავხარჯე ამ ათ წელიწადში. ვფიქრობდი, წიგნებზე და მივხვდი, რომ ყოველი წიგნის უკან ადამიანი იდგა, ადამიანი ფიქრობდა, მსჯელობდა და დიდი წვალებით ნელ-ნელა გადაჰქონდა თავისი აზრი ქაღალდზე. ეს ადრე არასოდეს მომსვლია თავში. ...ზოგს ალბათ მთელი სიცოცხლე სჭირდებოდა, რომ თავისი ნაფიქრალი დაეწერა, რომ გაეცნო სხვებისთვის ნანახი და განცდილი, მე კი მივედი და ორ წუთში მოვსპე ყველაფერი.

ხალხი მეტისმეტად ბევრს ლაპარაკობდა, და ბევრი დრო ჰქონდათ საფიქრელად. აი, ამიტომ გააქრეს აივნები და ბაღებიც მიაყოლეს.

- მეჩვენება, თითქოს გავსივდი და დავმწიმდი, თითქოს გულ-მუცელში უამრავი რაღაც დამიგროვდა, ოღონდ არ ვიცი რა. მგონი, წიგნების კითხვაც კი დავიწყე! - მაშინ ხომ ციხეში ჩაგსვამენ! - მილდრედმა ისე შეხედა ქმარს, თითქოს მათ შორის მინის კედელი ყოფილიყო აღმართული.

- პროფესორო, ერთი უცნაური კითხვა უნდა დაგისვათ: რამდენი ცალი ბიბლია დარჩა ჩვენს ქვეყანაში?
- მე არ მესმის, რას მეკითხებით!
- მინდა გავიგო, ერთი ცალი მაინც თუ არის დარჩენილი.
- მახეს მიგებთ? მე ყველას კი არ ველაპარაკები ტელეფონით!
- შექსპირისა და პლატონის რამდენი ეგზემპლარი დარჩა?
- არც ერთი! თქვენც ხომ იცით, რომ არც ერთი!

„დაჯექით მონტეგ! უყურეთ! აი, წიგნს ფრთხილად ვიღებთ, ვითომ ყვავილის ფურცელია. ვუკიდებთ პირველ გვერდს, მერე მეორეს. ისინი შავ პეპლებად გადაიქცნენ, რა ლამაზია, არა?! მეორიდან მესამე ფურცელს ვუკიდებთ ცეცხლს, მესამიდან მეოთხეს, ასე მიდის და თანდათან იწვის. სიტყვებით გამოთქმული ყველა სულელური აზრი, ყალბი დაპირება, გაცვეთილი თვალსაზრისი და დრომოჭმული ფილოსოფია!“

ახლა ადამიანი ნამდვილ პიტნის კამფეტად იქცა, რომელსაც შაქრისა და სახარინის ცრემლი ჩამოსდის, თუკი ჩუმ-ჩუმად არ ცდილობს რეკლამა გაუწიოს რაიმე საქონელს, ურომლისოდაც, თითქოს მორწმუნეს სიცოცხლე არ შეუძლია.

ფაბერმა წიგნი დაყნოსა. - იცით თუ არა, რომ წიგნებს მუსკატისა თუ შორეული ქვეყნის სხვა რომელიღაც სანელებლის სუნი უდის? ბავშვი რომ ვიყავი, სულ წიგნებს ვყნოსავდი. ღმერთო, რამდენი კარგი წიგნი არსებობდა, სანამ დაწვის ბრძანებას გასცემდნენ...

წიგნებში განა ყველაფერია, რასაც თქვენ ეძებთ? იგი ყველგან უნდა ეძებოთ - ძველ გრამაფონის ფირფიტებში, ძველ კინოფილმებში, ძველ მეგობრებში. ეძებეთ საკუთარ ბუნებაში, საკუთარ თავში! წიგნები მხოლოდ ერთ-ერთი ვრცელი საცავი იყო, სადაც იმას ვინახავდით, რისი დავიწყებისაც გვეშინოდა. წიგნებში არავითარი ჯადოსნობა არ არის. მხოლოდ მათი ნათქვამია ჯადოსნური, მხოლოდ ის, რომ ისინი ნაკუწებისგან მთლიან სამყაროს გვიკერავენ.

ახლა ხომ გესმით, რატომ იწვევენ წიგნები ასეთ სიძულვილსა და შიშს! ისინი გვიჩვენებენ ფორმებს ცხოვრების სახეზე. ფუფუნების მაძიებელთ კი უნდათ, მხოლოდ სანთელივით დაწმენდილ, უფერო, უბეწვო და არაფრის მთქმელ სახეს უყურონ.

იყო დრო, როცა ყველა წიგნი გვქონდა და მაინც ფრიალო კლდეს ვეძებდით გადმოსახტომად. მაგრამ ჩვენ თავისუფლად სუნთქვის საშუალება უნდა გვქონდეს. ჩვენ ცოდნა უნდა დავიბრუნოთ და ალბათ, ერთი ათასი წლის შემდეგ უფრო დაბალ კლდეს ავირჩევთ გადმოსახტომად. წიგნები ხშირ-ხშირად შეგვახსენებენ, თუ რა ვირები და რეგვენები ვართ. ისინი კეისრის პრეტორიანულ დაცვას ჰგვანან, რომელიც ზეიმის დროს ჩასჩურჩულებდა ხოლმე მბრძანებელს: „გახსოვდეს, კეისარო, რომ შენც მოკვდავი ხარ“. მოსახლეობის უმეტესობას არ შეუძლია იმოგზაუროს, ხალხს ესაუბროს, მსოფლიოს სხვადასხვა ქალაქი მოიაროს. ჩვენ არც დრო გვაქვს, არც ფული და არც მეგობრები გვყავს. ყოველივე, რასაც თქვენ ეძებთ, არსებობს ამქვეყნად, მაგრამ ჩვენისთანა ადამიანს მხოლოდ ერთი პროცენტი შეუძლია ნახოს. დანარჩენი ოთხმოცდაცხრამეტი კი წიგნებით უნდა შეივსოს. თქვენ კი ნურც გარანტიას ითხოვთ და ნურც იმას ფიქრობთ, რომ მხოლოდ რომელიმე ადამიანი, მანქანა ან ბიბლიოთეკა მოგიტანთ ხსნას. თვითონვე უნდა გაიკვლიოთ გზა და თუ დაიხრჩობით, ის მაინც გეცოდინებათ, რომ ნაპირისკენ გეჭირათ გეზი.

ნეტავ რამდენჯერ შეიძლება გადარჩეს კაცი?

სანამ მთელი მოსახლეობა „თავისუფლების ქარტიისა“ და კონსტიტუციის ციტირებას არ დაიწყებს ყველაფერი რიგზეა.

ფენიქსთან შედარებით ერთი დიდი უპირატესობა მაინც გაგვაჩნია: ჩვენს შეცდომებს ვხვდებით ხოლმე. ვიცით ყველა ჩვენი შეცდომა, რომელიც ამ ათასი წლის განმავლობაში ჩაგვიდენია და რადგან ამდენს ვხვდებით, ოდესმე იმასაც მივაღწევთ, რომ ეს წყეული კოცონები აღარ დავანთოთ და შიგ აღარ ჩავხტეთ.


გამომცემლობა პალიტრა L, 2013 წ.

Tuesday, July 8, 2014

ოლდოს ჰაქსლი - ფორდმსახურება

ნაწყვეტი რომანიდან - „საოცარი ახალი სამყარო“

ორ კვირაში ერთხელ, ხუთშაბათობით, ბერნარდს ერთობის შეკრებებში მონაწილეობა ევალებოდა. ...ჯგუფი შეივსო, ერთობის რკალი შეიკრა. ქალი, მამაკაცი, ისევ ქალი და ისევ მამაკაცი - მონაცვლეობით ისხდნენ წრეში, მაგიდის ირგვლივ. თორმეტივე ერთიანობას ესწრაფოდა, თორმეტივე საკუთარი ინდივიდუალობის ერთარსებაში შერწყმის, ერთარსებაში განსხეულებისთვის იყო მზად. 

ჯგუფის თავმჯდომარე წამოდგა, ნიშანი T პირჯვარივით გამოისახა და სინთეზური მუსიკა ჩართო - სასულე და სიმებიანი ანსამბლი ნებას მიშვებული დაფდაფების მსუბუქი, მომთენთავი დარტყმების ფონზე, გულისგამაწვრილებლად იმეორებდა და იმეორებდა ერთობის პირველი ჰიმნის მოკლე, აკვიატებულ მოტივს, რომელიც სულ თან გდევდა, რომელსაც თავს ვერასდიდებით დააღწევდი. მელოდია არ ცხრებოდა, მთრთოლვარე რიტმი თითქოს ყურში კი არა, სადღაც სულის სიღრმეში ისმოდა; მუსიკის თანხმიანობა გონებას კი არა, თანაგრძნობით აღვსილ მთელ არსებას აფორიაქებდა. თავმჯდომარემ კიდევ ერთხელ გამოსახა T და დაჯდა.

ფორდმსახურება დაიწყო. მაგიდის შუაგულში სომის ნაკურთხი აბები იდო. ხენდროს წვენ-სომით სავსე სიყვარულის თასი ხელიდან ხელში გადაეცემოდა. „ვსვამ, რათა თქვენში განვსხეულდე“, გაიმეორა თორმეტივემ და თასი ერთმანეთის მიმდევრობით სულმოუთქმელად დაცალეს. მერე სინთეზური ორკესტრის თანხლებით, ერთობის პირველი ჰიმნი შეასრულეს.

„ო, ფორდ, თორმეტი გვაქციე ერთად, ერთ შენაკადად დიდი მდინარის, T მოდელივით წინ მივისწრაფით, თორმეტი წვეთი თანაზიარი“...

თორმეტი სტროფი, ერთიანობის თორმეტი მოწოდება და სიყვარულის თასის მეორე ჩამოტარება. „ვსვამ დიდებული ერთარსებისთვის“ - ჯგუფის დევიზი ახლა ასე ჟღერდა. ყველამ დალია. მუსიკა არ ცხრებოდა. დაფდაფები გუგუნებდა. ბგერები გულ-მუცელში სასიამოვნო ჟრჟოლას იწვევდა. ერთობის მეორე ჰიმნიც შესრულდა.

„დიდებულო ერთარსებავ, თორმეტს გვსურს თავდავიწყება, ერთიანი სიცოცხლე ხომ სიკვდილიდან აითვლება“.

ისევ თორმეტი სტროფი და სომამ მოქმედება დაიწყო. თვალები გაუბრწყინდათ, სახეები შეეფაკლათ, საყოველთაო სიკეთის შინაგანი ნათება ყველას სახეზე გულითად, მეგობრულ ღიმილად გამოისახა. ბერნარდმაც კი იგრძნო, რომ ოდნავ მოლბა. ყველაფერი იღონა, რომ მორგანა როტშილდის გაცისკროვნებული მზერისთვის საპასუხო ღიმილი შეეგებებინა. მაგრამ ეს წარბი, შავი, გადაბმული წარბი მაინც თვალში ეჩხირებოდა! ამ წარბის ატანა წარმოუდგენელი იყო, სრულიად წარმოუდგენელი. ეტყობა, საკმარისად არ იყო მოდუნებული. ფიფის და ჯოანას შორის რომ მჯდარიყო... სიყვარულის თასი წრეში მესამედ ჩამოატარეს; „ვსვამ მისი მოახლოებული მოსვლისთვის“, წარმოთქვა მორგანა როტშილდმა - თასის წრეში დატრიალების მისი ჯერი იყო. ხმამაღლა ლაპარაკობდა, აღფრთოვანებული. დალია და თასი ბერნარდს გადააწოდა. „ვსვამ მისი მოახლოებული მოსვლისთვის“, გაიმეორა; თან გულწრფელად ცდილობდა, მოსვლის მოახლოება ეგრძნო; მაგრამ შავი წარბი მოსვენებას არ აძლევდა, და ფიქრობდა, რომ მოსვლა უსასრულოდ შორს იყო. დალია და თასი კლარა დეტერდინგს გადასცა. „ისევ არაფერი გამომივა“, ეუბნებოდა თავისთავს. „ნამდვილად არ გამომივა არაფერი“. თუმცა სახეზე დაფენილ ბედნიერ ღიმილს არ იშორებდა.

სიყვარულის თასი ისევ წრეში დატრიალდა. თავმჯდომარემ ხელი ასწია და ნიშანი მისცა. ანსამბლმა ერთობის მესამე ჰიმნი დასჭექა.

„შეიგრძენი მისი მოსვლა, შეერთდი და აღენთე, დიდებულ ერთარსებაში მე შენ ვარ და შენ კი - მე“!

სტროფს სტროფი მოჰყვებოდა, ჯგუფის მღელვარება მატულობდა. მოსვლის მოახლოების შეგრძნება ჰაერს ელექტროდენივით მუხტავდა. თავმჯდომარემ მუსიკა გამორთო. ფინალური სტროფის ფინალური აკორდის შემდეგ, სრული სიჩუმე გამეფდა - დაძაბული მოლოდინის სიჩუმე. თავმჯდომარემ ხელი გაიწვდინა. და უეცრად ღრმა, ძლიერი ხმა, ნებისმიერი ადამიანის ხმაზე უფრო მუსიკალური, უფრო სავსე, თბილი, სიყვარულით, სურვილით და თანაგრძნობით ათრთოლებული, მშვენიერი, იდუმალი, ღვთაებრივი ხმა გაისმა საიდანღაც ზემოდან. „ო, ფორდ, ფორდ, ფორდ“, ძალიან ნელა იმეორებდა და თანდათან სუსტდებოდა, ილეოდა. მსმენელებს მთელ სხეულში სითბო ჩაეღვარათ და მზის წნულიდან სხივებივით გაიშალა თავისა და კიდურებისკენ. თვალზე ცრემლი მოადგათ. გული ფეთქავდა, მუცელში რაღაც ტრიალებდა, რაც გონებას არ ემორჩილებოდა. „ო, ფორდ“! დნებოდნენ. „ფორდ“! დაღვენთილები, ერთმანეთს ერწყმოდნენ. და უეცრად მჭახედ, თავზარდამცემად გაისმა: - ისმინეთ, ისმინეთ! - სმენად იქცნენ. პაუზა... და ერთბაშად - ჩურჩული, რატომღაც კივილზე უფრო სულისშემძვრელი ჩურჩული: - დიდებული ერთარსების ნაბიჯები... - ისევ და ისევ: - დიდებული ერთარსების ნაბიჯები... - ჩურჩული თითქმის მიწყდა. - დიდებული ერთარსების ნაბიჯები კიბეზე ისმის. - კიდევ ერთხელ გამეფდა სიჩუმე. მოლოდინის დაძაბულობა წუთით შესუსტდა და თანდათან ისევ კულმინაციისკენ წავიდა. ესმით, ესმით დიდებული ერთარსების ნაბიჯები, უხილავი საფეხურებით დაბლა რომ ეშვება და თანდათან ახლოვდება. დიდებული ერთარსების ნაბიჯები. და აი, დაძაბულობა ზღვარს გასცდა! თვალებგაფართოებული, პირდაღებული მორგანა ფეხზე წამოიჭრა.

- მე მესმის მისი, - ყვიროდა ქალი, - მესმის!
- მოდის, გვიახლოვდება, - დაიყვირა საროჯინი ენგელსმა.
- ჰო, მოდის, მეც მესმის. - ერთდროულად წამოხტნენ ფიფი ბრადლოუ და თომ კავაგუჩი.
- ოჰ, ოჰ, ოჰ! - მეტყველების უნარი დაკარგა ჯოანამ.
- მოდის, მოდის! - ყვიროდა ჯიმ ბოკანოვსკი.
თავმჯდომარე წინ გადაიხარა, ღილაკს ხელი დააჭირა და გარემო ციმბალების, თეფშების და ტამტამების ველურმა ხმაურმა გააყრუა.
- ოჰ, ის მოდის, ვაი! - კლარა დეტერდინგი ისე კიოდა, თითქოს ყელს ჭრიანო.

ბერნარდი მიხვდა, რომ მასაც რაღაც უნდა მოემოქმედა, წამოხტა და აყვირდა: - მესმის, გვიახლოვდება! - ტყუოდა, არაფერიც არ ესმოდა და არც არავის ელოდა. არავის - მუსიკის და გარემომცველი აღტყინების მიუხედავად. მაინც ცდილობდა სხვებს არ ჩამორჩენოდა, ხელებს იქნევდა, ყვიროდა. მერე, როცა ყველამ ცეკვა, ფეხების ბაკუნი და ცმუკვა დაიწყო, ისიც აცეკვდა და აცმუკდა სხვების შემხედვარე.

ტრიალებდნენ და წრეს უვლიდნენ ცეკვით, ხელები წინ მდგომის თეძოებზე ეწყოთ, უნისონში ყვიროდნენ, ფეხებს მუსიკის რიტმში აბაკუნებდნენ, ხელებს ამავე რიტმში უტყაპუნებდნენ წინ მდგომს დუნდულებზე - ორჯერ თორმეტი ხელი - როგორც ერთი. როგორც ერთი - ისე ირწეოდა ტაქტში თორმეტი უკანალი. თორმეტი, როგორც ერთი. თორმეტი როგორც ერთი. „მესმის მისი, მესმის მისი ნაბიჯები“. მუსიკის ტემპი აჩქარდა, აჩქარდა ფეხების მოძრაობა, აჩქარდა ხელების რიტმული ტყაპუნი. და უცებ დიდებული სინთეზური ბანი აგუგუნდა ერთიანობის მოახლოებული კულმინაციის, თორმეტის ერთარსებად შეუღლების ნიშნად. „ორგი-პორგი“ მღეროდა ბანი ტამტამების წრეგადასულ ხმაურში:

„ორგი-პორგი, გოგო-ბიჭი, ქალი-კაცი ვერთდებით, ჩვენი ფორდის სიყვარულით ენერგიით ვივსებით“!

„ორგი-პორგი“, მოცეკვავეებმა ლიტურგიული მისამღერი აიტაცეს, „ორგი-პორგი, გოგო-ბიჭი, ქალი-კაცი“... მღეროდნენ, შუქი კი თანდათან ფერმკრთალდებოდა, უფრო თბილი, მსუყე და წითელი ხდებოდა, ბოლოს უკვე ემბრიონარიუმის მეწამულ ბინდბუნდში ცეკვავდნენ. „ორგი-პორგი“... სისხლისფერ ჩანასახოვან ბინდში ერთხანს კიდევ ცეკვავდნენ წრეზე დაუღალავი მუსიკის რიტმში. „ორგი-პორგი“... მერე წრე გაიხსნა, ნაწილებად დაიშალა და მოცეკვავეები მაგიდის ირგვლივ მეორე რკალად განლაგებულ დივნებზე დაეშვნენ. „ორგი-პორგი“... ნაზად, ღრმად, სულშიჩამწვდომად ღუღუნებდა ბანი, თითქოს გულაღმა და პირქვე მიწოლილების თავზე უზარმაზარი შავი მტრედი ეკიდა ჰაერში.
სახურავზე იდგნენ. „ბიგ ჰენრის“ ციფერბლატმა თერთმეტი ჩამოკრა. წყნარი და თბილი ღამე იყო.

- არაჩვეულებრივი იყო, უბრალოდ არაჩვეულებრივი! - თქვა ფიფი ბრედლოუმ. - განა არაჩვეულებრივი არ იყო? - ბერნარდს აღფრთოვანებით შეხედა, მაგრამ ამ აღფრთოვანებაში ღელვის და გზნებისთვის ნატამალიც არ იყო, რადგან გზნება დაუკმაყოფილებლობის ტოლფასია. ეს იყო განცდილი ერთიანობის, განსხეულების მშვიდი ექსტაზი, არა უაზრო სიმაძღრისა და სიცარიელის, არამედ ჰარმონიის, შინაგანი ძალების გაწონასწორებით მოგვრილი, გამდიდრებული და განახლებული სიცოცხლის სიმშვიდე. რადგან ერთობის შეკრება ენერგიას ითხოვდა და იძლეოდა. ახალი ენერგიით დამუხტული ფიფი თავად სრულყოფილება იყო. - მართლაც არაჩვეულებრივი იყო, თქვენც ასე არ ფიქრობთ? - არ ცხრებოდა ფიფი და ბერნარდს არაბუნებრივად მოელვარე თვალებით შეჰყურებდა.

- მეც ასე ვფიქრობ, - იცრუა ბერნარდმა და თვალი აარიდა. ფიფის გარდასახული სახე ბრალს სდებდა და დამცინავად ახსენებდა საკუთარ სიმარტოვეს, რომელსაც ახლა უფრო მძაფრად გრძნობდა, ვიდრე შეკრების დაწყებამდე; გამოფიტულს ყველაფრის მოყირჭების განცდა დაუფლებოდა. ერთარსებად შეუღლებულთაგან გარიყული და მარტოსული, მარტოსული მორგანას მკლავებში - კიდევ უფრო მარტოსული, კიდევ უფრო უიმედოდ ჩაკეტილი საკუთარ თავში, ვიდრე ოდესმე. მეწამული ბინდიდან ჩვეულებრივი ელექტრონის სინათლეზე ნამდვილ ტანჯვად გარდაქმნილი თვითშეგნებით გამოვიდა. თავს უსაზღვროდ უბედურად გრძნობდა და ალბათ (ისევ ფიფის მოელვარე თვალები), ეს მხოლოდ მისი ბრალი იყო.


გამომცემლობა „სიესტა“, 2013წ.

ოლდოს ჰაქსლი - საოცარი ახალი სამყარო

სულ რაღაც ოცდათოთხმეტსართულიანი დაბალი რუხი შენობა. მთავარ შესასვლელზე წარწერაა, „ცენტრალური ლონდონის ინკუბატორი და აღმზრდელობითი ცენტრი“, ფარზე - მსოფლიო სახელმწიფოს დევიზი, „ერთობა, ერთგვაროვნება, სტაბილურობა“.

ფანჯარაში შემოჭრილი მკვეთრი შუქის წვრილი ზოლი კი ცივია და ხარბად დაეძებს რაიმე თბილს, ადამიანის კანს, ან, თუნდაც, ტანსაცმლის ნაკეცს, მაგრამ მინას, ნიკელსა და ლაბორატორიის მქრქალ ფაიფურს აწყდება მხოლოდ.

საზოგადოების დადებითი და ბედნიერი წევრების ჩამოსაყალიბებლად ინფორმაციის დოზა შეძლებისდაგვარად მინიმალური უნდა იყოს. ანბანური ჭეშმარიტებაა, რომ ზნეობისა და ბედნიერების საფუძველი წვრილმან დეტალებზე კონცენტრირებაა. ზოგადი ცნებებით აზროვნებას ბოროტების მეტი არაფერი მოაქვს. საზოგადოების დასაყრდენს ფილოსოფოსები კი არა, მესაათეები და ფილატელისტები შეადგენენ.

დავიწყებ თავიდან, - თქვა დირექტორმა, და ყველაზე თავგამოდებულმა სტუდენტებმა რვეულებში სასწრაფოდ შეიტანეს: დავიწყებ თავიდან.

ეფსილონებში, - სამართლიანად აღნიშნა ბატონმა ფოსტერმა, - ადამიანის ინტელექტი არაფერში გვჭირდება. არ გვჭირდება და არც ვუყალიბებთ.

გიყვარდეს ის, რის კეთებაც მოგიწევს ცხოვრებაში - სწორედ ამაშია ზნეობრიობისა და ბედნიერების საიდუმლო, - სენტენციურად განაცხადა დირექტორმა, - აღზრდის მიზანიც სწორედ ეს არის: ადამიანებს საკუთარი გარდაუვალი სოციალური ხვედრი შეაყვაროს.

ინტელექტის ფორმირება მხოლოდ მას შემდეგ არის შესაძლებელი, რაც ემბრიონს კუდი მოძვრება.

ურიკის მავთულის ბადისაგან მოწნული ოთხ-ოთხი თარო რვა თვის ბავშვებით იყო დატვირთული. ბავშვები გაჭრილი ვაშლებივით ჰგავდნენ ერთმანეთს (აშკარად ბოკანოვსკის ჯგუფი იყო), და ყველა ხაკისფერში იყო გამოწყობილი (ხაკისფერი - „დელტა“ კასტის სიმბოლო).

პატარების გონებაში წიგნები და ყვავილები უკვე მყარად იყო დაკავშირებული თავზარდამცემ ხმაურთან და ელექტროშოკთან; ხოლო იგივე ან მსგავსი გაკვეთილის ორასჯერ გამეორება დამყარებული კავშირის გაწყვეტას უკვე შეუძლებელს გახდიდა. ადამიანის მიერ შეკავშირებულს ბუნება ვეღარასოდეს დააშორებს.

კარგად ესმოდა, რატომ არ შეიძლებოდა დაბალი კასტის წარმომადგენლებს წიგნის კითხვაზე დაეკარგათ საზოგადოებისთვის განკუთვნილი დრო; თანაც წიგნებში ამოკითხულით ამა თუ იმ რეფლექსის მოშლის საფრთხე ყოველთვის არსებობდა;

ბუნების სიყვარულით ქარხნებს ვერ აამუშავებ. ამიტომ გადაწყდა ბუნების სიყვარულის აკრძალვა, ყოველ შემთხვევაში, დაბალ კასტებში მაინც;

მოკლედ, - შეაჯამა დირექტორმა, - მშობლები იყვნენ დედა და მამა. - უწმაწურმა სიტყვებმა ბიჭებს ყური მოსჭრა, თუმცა მიხვდნენ, რომ ამ კონტექსტში „დედა“ და „მამა“ სამეცნიერო ტერმინებად იყო გამოყენებული. - „დედა“, - ხმამაღლა გაიმეორა დირექტორმა, ტერმინს ხაზი გაუსვა. შემდეგ სკამზე გადაწვა და აღნიშნა: - ეს არასასიამოვნო ფაქტებია, გეთანხმებით; მაგრამ ისტორიული ფაქტების უმრავლესობაში სასიამოვნო ბევრი არაფერია.

დირექტორმა გულმკერდზე T ნიშნით გადაიწერა პირჯვარი, სტუდენტებმა მოწიწებით გაიმეორეს იგივე.

რა გაკვეთილი გაქვთ საღამოს? - იკითხა დირექტორმა. - პირველი ორმოცი წუთი სექსის საფუძვლებს დაეთმო, - მიუგო ძიძამ. - ახლა კი კლასობრივი ცნობიერების ელემენტებზე გადავედით.

დარბაზის ბოლოში კედელზე რეპროდუქტორი იყო დამონტაჟებული. დირექტორი მიუახლოვდა და ჩართო. „...…აცვიათ მწვანე“, განაგრძობდა დაბალი, მაგრამ ძალიან მკაფიო ხმა, ხოლო დელტა-ბავშვებს - ხაკისფერი. ო, არა, არ მინდა დელტა-ბავშვებთან თამაში. ეფსილონები კიდევ უარესები არიან, იმდენად სულელები არიან, რომ წერა-კითხვის სწავლაც არ შეუძლიათ. გარდა ამისა, მათ შავი ტანსაცმელი აცვიათ, შავი კი საშინელი ფერია. რა კარგია, რომ ბეტა ვარ“. პაუზა. შემდეგ რეპროდუქტორიდან ისევ გაისმა. „ალფა-ბავშვებს ნაცრისფერი ტანსაცმელი აცვიათ. ალფებს გაცილებით მძიმე სამუშაო აქვთ ჩვენთან შედარებით, იმიტომ, რომ ისინი საშინლად ჭკვიანები არიან. რა ბედნიერებაა, რომ ბეტა ვარ და მძიმე შრომა არ მიწევს. ჩვენ ბევრად ვჯობივართ გამებს და დელტებს. გამები სულელები არიან. გამებს აცვიათ მწვანე, ხოლო დელტა-ბავშვებს - ხაკისფერი. ო, არა, არ მინდა დელტა-ბავშვებთან თამაში. ეფსილონები კიდევ უარესები არიან, იმდენად სულელები არიან, რომ წერა-კითხვის“...

სიტყვა თითქოს წყალია, რომელიც წვეთ-წვეთობით ქვასაც კი ხვრეტს, უფრო სწორად კი გამლღვალი ლუქის წვეთებია, ლუქისა, რომელიც ისე ეკვრის გარს, ტვიფრავს და ერწყმის ყველაფერს, რომ წითელი ცვილის გუნდად ქცევა შეუძლია.

ფორდს გეფიცებით, - ჩაერთო საუბარში შეშფოთებული გოგონა, - მისთვის არაფერი დამიშავებია, ფორდს გეფიცებით.

მისი უფორდესობა მუსტაფა მონდი! სტუდენტებს მისალმებისას თვალები კინაღამ ბუდეებიდან გადმოუცვივდათ. მუსტაფა მონდი! დასავლეთ ევროპის მუდმივი მაკონტროლებელი! მსოფლიოს ათი მაკონტროლებლიდან ერთ-ერთი. ათიდან ერთი... ის კი ინკუბატორისა და აღმზრდელობითი ცენტრის დირექტორს მიუჯდა და დარჩენას აპირებს, დიახ, დარჩენას და მათთან საუბარს... სწორედ ასეა, მის უფორდესობასთან ისაუბრებენ. ეს კი თვით ფორდთან საუბრის ტოლფასია.

თქვენ ყველას გახსოვთ, - წარმოთქვა მაკონტროლებელმა თავისი სასიამოვნო ხმით, - მგონი, ყველას გახსოვთ ჩვენი ღმერთის - ფორდის მშვენიერი, შთაგონებული გამოთქმა: „ისტორია სრული უაზრობაა. ისტორია“, - გაიმეორა ნელა, ხაზგასმით, - „სრული უაზრობაა“.

მაკონტროლებელმა ხელით ისეთი მოძრაობა გააკეთა, თითქოს უხილავი, უმსუბუქესი ჯაგრისით მტვერი და აბლაბუდა ჩამოიბერტყაო და ეს იყო ჰარაპას და ქალდეველების ურის მტვერი; თებეს, ბაბილონის, კნოსოსისა და მიკენის აბლაბუდა. ჯაგრისის მსუბუქი მოძრაობა... და სადღაა ოდისევსი, სადღა არიან იობი, იუპიტერი, გაუტამა და იესო? კიდევ ერთი მოძრაობა და აღიგავა ათენისა და რომის ანტიკური ფერფლი, იერუსალიმი და შუამდინარეთი - ყველაფერი წარიხოცა. გაქრა ადგილი, სადაც ადრე იტალია იყო. გაქრა ტაძრები; ერთი მოძრაობაც - და გაქრა მეფე ლირი და პასკალის „აზრები“; გაქრა „ვნებანი“, „რეკვიემი“, სიმფონია, გაქრა... ყველაფერი გაქრა...

უცნაური ჭორები დადიოდა მაკონტროლებლის კაბინეტის სეიფში შენახული აკრძალული წიგნების შესახებ. პოეზია, ბიბლიები და ფორდმა უწყის, კიდევ რა.

პლანეტის ორ მილიარდ მცხოვრებს მხოლოდ ათიათასი სახელი და გვარი ჰქონდა.

შენახვის ვადა: 1 აგვისტო, 632 წელი ფორდის დაბადებიდან.

ჩვენმა უფალმა ფორდმა, ან ფროიდმა - არავინ უწყის რატომ, მაგრამ ფსიქოლოგიურ საკითხებზე ლაპარაკისას თავის თავს ასე უწოდებდა - ჩვენმა ფროიდმა პირველმა გამოავლინა ოჯახური ცხოვრების მომაკვდინებელი საფრთხე. სამყარო სავსე იყო მამებით, ანუ ტანჯვა-წამებით; დედებით - ანუ ყველა სახის გაუკუღმართებით - სადიზმიდან უბიწოებამდე; სავსე იყო ძმებით, დებით, ბიძებით, დეიდა-მამიდებით, სავსე იყო შლეგებითა და თვითმკვლელებით.

უკიდურესობები, - აღნიშნა მაკონტროლებელმა, - თანხვდებიან. მარტივი მიზეზით - ისინი თანხვედრისთვის შეიქმნა.

რა გასაკვირია, რომ ფორდამდელი ეპოქის ადამიანები ველურები, უზნეოები და უბედურები იყვნენ. გარემომცველი სამყარო მათ არ აძლევდა უზრუნველი ცხოვრების საშუალებას, ართმევდა ჯანმრთელობის, სათნოების და ბედნიერების უფლებას. დედობა და სიყვარული, აკრძალვა ყოველ ფეხის ნაბიჯზე ამავე აკრძალვის დამორჩილების რეფლექსის გამომუშავების გარეშე, ცდუნება და შემდეგ მონანიება მარტოობაში, ყოველგვარი სნეულებები, უსასრულო, მარტოობისთვის განმწირავი ტკივილი, ბნელი მომავალი, სიღარიბე - ყოველივე ეს უძლიერეს განცდებს იწვევდა. ხოლო უძლიერესი განცდის პირობებში, თანაც განმარტოებით, უიმედო იზოლაციაში, რომელ სტაბილურობაზეა ლაპარაკი?

სტაბილურობა, - გაიმეორა მაკონტროლებელმა. - სტაბილურობა. ცივილიზაცია სოციალური სტაბილურობის გარეშე წარმოუდგენელია. სოციალური სტაბილურობა კი ინდივიდუალური სტაბილურობის გარეშეა წარმოუდგენელი.

თამაშის წესებს უნდა დაემორჩილო. ბოლოს და ბოლოს, თითოეული ხომ ყველას ეკუთვნის.

კალაპოტში მოქცეული ნაკადი ბობოქრობს და საზღვრებს გადადის, ნაკადი ვნებაა, ნაკადი სიგიჟეა: მისი პოტენციალი დინების ძალის, ბარიერის სიმაღლისა და სიმტკიცის პროპორციულად იზრდება. წინააღმდეგობის გარეშე კი ნაკადი მდორედ მიედინება დადგენილი მიმართულებით კეთილდღეობის წყნარი ტბორისკენ.

დროს უმეტესად მარტოობაში ატარებს. - ფანის ხმაში საშინელი ზიზღი გამოკრთა.

სამოცდაორიათასოთხასი გამეორება - და ჭეშმარიტებაც მზადაა. იდიოტები!

ლიბერალიზმს, რა თქმა უნდა, ჯილეხმა მოუღო ბოლო, მაგრამ საზოგადოების მხოლოდ იძულებაზე დამყარება შეუძლებელი იყო.

აგორდა წარსულის საწინააღმდეგო კამპანია; მუზეუმების დახურვა, ისტორიული ძეგლების აფეთქება (საბედნიეროდ, მათი უმრავლესობა ცხრაწლიანმა ომმა ისედაც მიწასთან გაასწორა); ფორდის ეპოქის 150-ე წლამდე გამოცემული ყველა წიგნის აკრძალვა.

ჯვრებს ზედა ნაწილი წაკვეთეს და T-ებად აქციეს. იმ დროს კიდევ ერთი ცნება არსებობდა, სახელად ღმერთი.